تابوت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ت-ا-ب2 sîga, 24 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حببالتَّابُوتِهارونبقيلقيتابوتسحلسكنقذفعينالتَّابُوتُصنعنبأتركعدو

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 24

▶ Ağı aç (3B)

تابوت

ت - ا - ب

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 7 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Sandık

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: تبت

Notlarım

Sözlükler(7)

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR874 harf
- التابوت فيما بيننا معروف، ﴿أن يأتيكم التابوت﴾ [البقرة/248]، قيل: كان شيئا منحوتا من الخشب فيه حكمة. وقيل: عبارة عن القلب، والسكينة عما فيه من العلم، وسمي القلب سفط العلم، وبيت الحكمة، وتابوته، ووعاءه، وصندوقه، وعلى هذا قيل: اجعل سرك في وعاء غير سرب (انظر المستقصى 1/50). وعلى تسميته بالتابوت قال عمر لابن مسعود رضي الله عنهما: (كنيف ملئ علما) (عن زيد بن وهب قال: إني لجالس مع عمر بن الخطاب، إذ جاء
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR134 harf
Madde başı: تبتت ب ت ما أودعت تابوتي شيئاً ففقدته أي ما أودعت صدري علماً فعدمته‏.‏ وأنشد أبو حاتم‏:‏ تجاوب الصوت بترنموتها وتخـرج الحيـة من تابونها
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR873 harf
Madde başı: تبتهذه ترجمة لم يترجم عليها أَحدٌ مِن مُصَنِّفي الأُصول، وذكره ابن الأَثير لمراعاته ترتيبه، في كتابه، وترجمنا نحن عليها لأَن الشيخ أَبا محمد بن بري، رحمه اللَّه، قال في ترجمة توب، رادّاً على الجوهري لمَّا ذكر تابوت في أَثنائها، قال: إِن الجوهري أَساء تصريفه حتى ردّه إِلى تابوت، قال: وكان الصواب أَن يذكره في فصل تبت، لأَِن تاءه أَصلية، ووزنه فاعول، كما ذكرناه هناك في توب؛ وذكره ابن سيده أَيضاً في
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.660 harf
Madde başı: تبتتبت، كسكر، هكذا ضبطه غير واحد. وكان الزمخشري يقول بالكسر. وروي بفتح أوله وكسر ثانيه، مشدد في الجميع نقله شيخنا. وقد أهمله الجوهري. وهي اسم بلاد بالمشرق وعمائر كبيرة، وله خواص في هوائها ومياهها، وفيها ظباء المسك التي لا يشبهها شيء، ولا يزال الإنسان بها ضاحكا مسرورا، لا تعر له الأحزان والهموم. وذكر صاحب اللسان في تركيب ت ب ع: أن تبت اشتق لهم هذا الاسم من اسم تبع، ولكن فيه عجمة. ويقال هم اليوم من
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR97 harf
Madde başı: تبتتَبُوتٌ تَبُوتٌ تبوت i. q. تَابُوتٌ; (K;) a dial. var. of the latter. (TA.) See both in art. توب.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR145 harf
Madde başı: تبتتبت تبت تَبُّوْت 31 , تَاْبُوْت 40 , ( pl. تَوَاْبِيْتُ 66 ), a. Chest case, coffer; coffin. b. Ark ( of the Covenant ). c. Wateringtrough.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.685 harf
Madde başı: تبتتبت تَبَتَ - يَتْبِتُ - تَابُوْت تَبََتَ - يَتْبِتُ + كائن + شيئاً: يحرزه ويحفظه فيجعله في صندوق تَابُوْت: على وزن " فاعول": اسم آلة من " تَبََتَ - يَتْبِتُ ": الصندوق: الوعاء الذي " يَتْبِتُ" الأشياء في داخله. واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حفظ الأشياء وخزنها في مستودع آمن إلى حين الحاجة" وهي: كََنَزَ - يَكْنِزُ، سَجَلَ - يَسْجِلً،
Maddenin bağlantısı

تبت تَبَتَ - يَتْبِتُ - تَابُوْت

تَبََتَ - يَتْبِتُ + كائن + شيئاً: يحرزه ويحفظه فيجعله في صندوق تَابُوْت: على وزن " فاعول": اسم آلة من " تَبََتَ - يَتْبِتُ ": الصندوق: الوعاء الذي " يَتْبِتُ" الأشياء في داخله. واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حفظ الأشياء وخزنها في مستودع آمن إلى حين الحاجة" وهي: كََنَزَ - يَكْنِزُ، سَجَلَ - يَسْجِلً، ذَخَرَ - يَذْخَرُ، خَزَنَ يَخْزُنُ، أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ)، تَبَتَ - يَتْبِتُ التابوت ﴿وقال لهم نبيهم إن آية ملكه أن يأتيكم التابوت فيه سكينة من ربكم وبقية مما ترك آل موسى وآل هارون تحمله الملائكة إن في ذلك لآية لكم إن كنتم مؤمنين (248)﴾ البقرة ﴿أن اقذفيه في التابوت فاقذفيه في اليم فليلقه اليم بالساحل يأخذه عدو لي وعدو له وألقيت عليك محبة مني ولتصنع على عيني (39)﴾ طه جاء في التفسير : التابوت : صندوق التوراة - صندوق خشب الراغب تابوت - التابوت فيما بيننا معروف، }أن يأتيكم التابوت{ [البقرة/248]، قيل: كان شيئا منحوتا من الخشب فيه حكمة. وقيل: عبارة عن القلب، والسكينة عما فيه من العلم، وسمي القلب سفط العلم، وبيت الحكمة، وتابوته، ووعاءه، وصندوقه، وعلى هذا قيل: اجعل سرك في وعاء غير سرب (انظر المستقصى 1/50). وعلى تسميته بالتابوت قال عمر لابن مسعود رضي الله عنهما: (كنيف ملئ علما) (عن زيد بن وهب قال: إني لجالس مع عمر بن الخطاب، إذ جاء ابن مسعود، فكان الجلوس يوارونه من قصره، فضحك عمر حين رآه، فجعل عمر يكلمه ويهلل وجهه ويضاحكه وهو قائم عليه، ثم ولى فأتبعه عمر بصره حتى توارى فقال: كنيف ملئ علما. انظر: سير أعلام النبلاء 1/491؛ وطبقات ابن سعد 1/110؛ والحلية 1/129). ملخص اللسان 1. تابَ إِلى اللّهِ يَتُوبُ تَوْباً وتَوْبةً ومَتاباً: أَنابَ ورَجَعَ عن الـمَعْصيةِ إِلى الطاعةِ، 2. التَّوْبةُ: الرُّجُوعُ من الذَّنْبِ. 3. ورَجل تَوَّابٌ: تائِبٌ إِلى اللّهِ. 4. واللّهُ تَوّابٌ: يَتُوبُ علَى عَبْدِه. 5. تابَ عادَ إِلى اللّهِ ورَجَعَ وأَنابَ. 6. وتابَ اللّهُ عليه أَي عادَ عليه بالـمَغْفِرة. 7. وتُوبُوا إِلى اللّه جَمِيعاً؛ أَي عُودُوا إِلى طَاعتِه وأَنيبُوا إِليه. 8. واللّهُ التوَّابُ: يَتُوبُ على عَبْدِه بفَضْله إِذا تابَ إِليهِ من ذَنْبه. 9. واسْتَتَبْتُ فُلاناً: عَرَضْتُ عليهِ التَّوْبَةَ مـما اقْتَرَف أَي الرُّجُوعَ والنَّدَمَ على ما فَرَطَ منه. 10. واسْتَتابه: سأَلَه أَن يَتُوبَ. 11. التَّابُوتُ في فصل تبت لأَِن تاءه أَصلية ووزنه فاعول 12. التَّابُوتُ: الأَضْلاعُ وما تَحْويه كالقَلْب والكَبِد وغيرهما، تشبيهاً بالصُّنْدُوق الذي يُحْرَزُ فيه المَتاع. لسان العرب ● - توب: التَّوْبةُ: الرُّجُوعُ من الذَّنْبِ. وفي الحديث: النَّدَمُ تَوْبةٌ. والتَّوْبُ مثلُه. وقال الأَخفش: التَّوْبُ جمع تَوْبةٍ مثل عَزْمةٍ وعَزْمٍ. وتابَ إِلى اللّهِ يَتُوبُ تَوْباً وتَوْبةً ومَتاباً: أَنابَ ورَجَعَ عن الـمَعْصيةِ إِلى الطاعةِ، فأَما قوله: تُبْتُ إِلَيْكَ، فَتَقَبَّلْ تابَتي، * وصُمْتُ، رَبِّي، فَتَقَبَّلْ صامَتي إِنما أَراد تَوْبَتي وصَوْمَتي فأَبدَلَ الواو أَلفاً لضَرْبٍ من الخِفّة، لأَنّ هذا الشعر ليس بمؤَسَّس كله. أَلا ترى أَن فيها: أَدْعُوكَ يا رَبِّ مِن النارِ، الَّتي * أَعْدَدْتَ لِلْكُفَّارِ في القِيامة فجاء بالتي، وليس فيها أَلف تأْسيس، وتابَ اللّهُ عليه: وفَّقَه لَها(1) ( 1 أي للتوبة.). ورَجل تَوَّابٌ: تائِبٌ إِلى اللّهِ. واللّهُ تَوّابٌ: يَتُوبُ علَى عَبْدِه. وقوله تعالى: غافِرِ الذَّنْبِ وقابِلِ التَّوْب، يجوز أَن يكون عَنَى به الـمَصْدَرَ كالقَول، وأَن يكون جمع تَوْبةٍ كَلَوْزةٍ ولَوْزٍ، وهو مذهب المبرد. وقال أَبو منصور: أَصلُ تابَ عادَ إِلى اللّهِ ورَجَعَ وأَنابَ. وتابَ اللّهُ عليه أَي عادَ عليه بالـمَغْفِرة. وقوله تعالى: وتُوبُوا إِلى اللّه جَمِيعاً؛ أَي عُودُوا إِلى طَاعتِه وأَنيبُوا إِليه. واللّهُ التوَّابُ: يَتُوبُ على عَبْدِه بفَضْله إِذا تابَ إِليهِ من ذَنْبه. واسْتَتَبْتُ فُلاناً: عَرَضْتُ عليهِ التَّوْبَةَ مـما اقْتَرَف أَي الرُّجُوعَ والنَّدَمَ على ما فَرَطَ منه. واسْتَتابه: سأَلَه أَن يَتُوبَ.وفي كتاب سيبويه: والتَّتْوِبةُ على تَفْعِلةٍ: من ذلك. وذكر الجوهريّ في هذه الترجمة التابوت: أَصله تابُوَةٌ مثل تَرْقُوَةٍ، وهو فَعْلُوَةٌ، فلما سكنت الواو انْقلبت هاءُ التأْنيث تاءً. وقال القاسم بن معن: لم تَختلف لغةُ قُريشٍ والأَنصارِ في شيءٍ من القرآن إِلاَّ في التَّابُوتِ، فلغةُ قريش بالتاءِ، ولغةُ الأَنصار بالهاءِ. قال ابن بري: التصريفُ الذي ذكره الجوهري في هذه اللفظة حتى ردّها إِلى تابوت تَصْرِيفٌ فاسِدٌ؛ قال: والصواب أَن يُذكر في فصل تبت لأَنَّ تاءَه أَصلية، ووزنه فاعُولٌ مثل عاقُولٍ وحاطُومٍ، والوقْفُ عليها بالتاءِ في أَكثر اللغات، ومن وقف عليها بالهاءِ فإِنه أَبدلها من التاءِ، كما أَبدلها في الفُرات حين وقف عليها بالهاءِ، وليست تاءُ الفرات بتاءِ تأْنيث، وإِنما هي أَصلية من نفس الكلمة. قال أَبو بكر بن مجاهد: التَّابُوتُ بالتاءِ قِراءة الناس جميعاً، ولغة الأَنصار التابُوةُ بالهاءِ. <ص:234> ● - تبت: هذه ترجمة لم يترجم عليها أَحدٌ مِن مُصَنِّفي الأُصول، وذكره ابن الأَثير لمراعاته ترتيبه، في كتابه، وترجمنا نحن عليها لأَن الشيخ أَبا محمد بن بري، رحمه اللَّه، قال في ترجمة توب، رادّاً على الجوهري لمَّا ذكر تابوت في أَثنائها، قال: إِن الجوهري أَساء تصريفه حتى ردّه إِلى تابوت، قال: وكان الصواب أَن يذكره في فصل تبت، لأَِن تاءه أَصلية، ووزنه فاعول، كما ذكرناه هناك في توب؛ وذكره ابن سيده أَيضاً في ترجمة تَبه، وقال: التابُوه لغة في التَّابُوتِ، أَنصارية؛ وقد ذكرناه نحن أَيضاً في ترجمة تبه، ولم أَرَ في ترجمة تبت شيئاً في الأُصول، وذكرتها أَنا هنا مراعاة لقول الشيخ أَبي محمد بن بري: كان الصواب أَن يذكر في ترجمة تبت؛ ولما ذكره ابن الأَثير، قال في حديث دعاء قيام الليل: اللهم اجْعَل في قَلْبِي نوراً، وذكر سبعاً في التَّابُوتِ. التَّابُوتُ: الأَضْلاعُ وما تَحْويه كالقَلْب والكَبِد وغيرهما، تشبيهاً بالصُّنْدُوق الذي يُحْرَزُ فيه المَتاع أَي أَنه مكتوب موضوع في الصُّنْدُوقِ. مقاييس اللغة: لم أجدها (تابوت) القاموس المحيط: تابَ إلى اللَّه تَوْباً وتَوْبَةً ومَتاباً وتابَةً وتَتْوِبَةً رَجَعَ عن المَعْصيَة، وهو تائِبٌ وتَوَّابٌ. وتابَ الله عليه: وفَّقَه للتَّوبةِ، أو رجَعَ به من التَّشْدِيد إلى التَّخْفيفِ، أو رَجَعَ عليه بِفَضْلِهِ وقبوله، وهو تَوَّابٌ على عبادِه. وأحمدُ بنُ يَعْقُوبَ التائِبُ: مُقْرِئ كَبيرٌ مُتَقَدِّمٌ. وعبدُ اللَّهِ بنُ أبي التائبِ: مُحَدِّثٌ مُتَأَخِّرٌ. وتَوْبَةُ: اسْمٌ. وتَلُّ تَوْبَةَ: ة قُرْبَ المَوْصِلِ. واسْتَتابَه: سأَله أن يَتُوبَ. والتَّابوتُ: أصلهُ تَأْبُوَةٌ، كَتَرْقُوَةٍ، سُكِّنَتِ الواوُ فانْقَلَبَتْ هاءُ التَّأْنِيثِ تاءً، ولُغَةُ الْأَنْصارِ: التَّابُوهُ بالهاءِ. تُبَّتُ،كسُكَّرٍ بِلادٌ بالمَشْرِقِ، يُنْسَبُ إليها المِسْكُ الأَذْفَرُ. والتَّبُوتُ التَّابوتُ. تاج العروس: ت و ب تَابَ إلَى الله تَعَالَى مِنْ كَذَا وعَنْ كذَا تَوْباً وتَوْبةً ومتَاباً وتَابَةً كغَابَةٍ قَال الشَّاعرُ : " تُبْتُ إلَيْكَ فَتَقَبَّلْ تَابَتِي " وصُمْتُ رَبِّي فَتَقَبَّلْ صَامَتِي وَتَتْوِبَةً عَلَى تَفْعلَة شَاذٌّ مِنْ كِتَاب سيبويه : أَنَاب ورَجَعَ عنِ المَعْصيَة إلَى الطَّاعَةِ وهُو تَائِبٌ وتَوَّابٌ : كَثيرُ التَّوْبَةِ والرُّجُوع وقَوْلُهُ عزَّ وَجَلَّ " غَافِرِ الذَّنْبِ وَقَابِلِ التَّوْبِ " يَجُوزُ أَنْ يكُونَ عَنَى به المصْدَرَ كالقَوْلِ وأَنْ يَكُونَ جَمْعَ تَوْبَة كَلَوْزٍ ولَوْزَةٍ وَهُوَ مَذْهبُ المُبَرِّدِ وقَالَ أَبُو مَنْصُورٍ : أَصْلُ تَابَ : عادَ إلى اللهِ ورَجَعَ وأَنَابَ وتَابَ اللهُ عَلَيْهِ أَيْ عَاد بالمَغْفِرَةِ أَوْ وَفَقَّهُ للتَّوْبَة أَوْ رَجَعَ به مِن التَّشْديد إلى التَّخْفِيف أَوْ رجَع عليه بفَضْلِه وَقَبُولِه وكُلُّها معانِ صَحِيحَةٌ وَارِدَةٌ وهُوَ أي اللهُ تَعَالى تَوَّابٌ يَتُوبُ عَلَى عِبَادِه بفَضْله إذَا تَابَ إليه منْ ذَنْبِه وأَبُو الطَّيِّبِ أَحْمَدُ بنُ يَعْقُوبَ التَّائِبُ الأَنْطَاكِيُّ مُقْرِىءٌ كَبِيرٌ مُتَقَدِّمٌ مِنْ طَبَقَةِ ابنِ مُجَاهِدِ سَمِعَ أَبَا أُمَيَّةَ الطَّرَسُوسِيَّ وقَرَأَ بالرِّوَايَات وَبَرَعَ فيهَا والتَّائِبُ لَقَبُهُ والشِّهَابُ أَحْمدُ بنُ عُمَرَ بنِ أَحْمَدَ ابنِ عِيسَى الشَّابُّ التَّائِبُ حدَّثَ ووَعَظَ مِنْ مُتَأَخِّرِي الوَفَاةِ ذَكَره الخُضيريّ في طَبَقَاتِهِ وَعَبْدُ اللهِ بنُ أَبِي التَّائِبِ : مُحَدِّثٌ مُتَأَخِّرٌ قَالَ الذَّهَبيُّ : شَيْخٌ مُعَمَّرٌ في وَقْتِنَا شَاهِدٌ يَرْوِي الكَثيرَ قَالَ الحَافظُ : وأَخُوهُ إسْمَاعيلُ وجَمَاعَةٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِه حَدَّثُوا وتَوْبَةُ اسْم مِنْهُمْ تَوْبَةُ البَاهِلِيُّ العَنْبَرِيُّ بَصْرِيٌّ مِنَ التَّابِعِينَ وغَيْرُهُ . وتَلُّ تَوْبَةَ : قَرْيَةٌ قُرْبَ المَوْصِلِ بأَرْضِ نِينَوَى فيه مَشْهَدٌ يُزَارُ قيلَ إنَّ أَهْلَ نِينَوَى لَمَّا وَعَدَهُمْ يُونُسُ العَذَابَ خَرَجُوا إلَيْهِ فَتَابُوا فَسُمِّيَ بذلكَ نقله شيخُنَا عن المراصد واسْتَتَابَه : عَرَضَ عَلَيْه التَّوْبَةَ مِمَّا اقْتَرَفَ أَيِ الرُّجَوعَ والنَّدَمَ عَلَى مَا فَرَطَ منه والمُرْتَدُّ يُسْتَتَابُ كَذَا في الأَسَاس وغيرِه واسْتَتَابَهُ أَيْضاً : سَأَلَه أَنْ يَتُوبَ وذَكَرَ الجَوْهَريُّ في هذِه التَّرْجَمَة التَّابُوت : هو الصُّنْدُوقُ فَعْلُوتٌ من التَّوْبِ فإنَّهُ لاَ يَزَالُ يَرْجِعُ إليه مَا يَخْرُجُ منه قَالَهُ أَبُو عَلِيٍّ الفَارِسِيُّ وابنُ جِنِّي وتَبِعَهما الزمخشريّ وقيلَ : هو الأَضْلاَعُ وما تَحْوِيه من قَلْبٍ وغيرِه ويُطْلَق عَلَى الصُّنْدُوقِ نقله في التوشيح كذا قاله شيخُنَا أَصْلُه تَأْبُوَةٌ كتَرْقُوَةٍ وهو فَعْلُوَةٌ سُكِّنت الوّاوُ فَانْقَلَبَتْ هَاءُ التَّأْنيث تَاءً وقال القَاسِمُ بنُ مَعْن : لَمْ تَخْتَلفْ لُغَةُ قُرَيْشٍ والأَنْصَارِ في شَيْءٍ منَ القُرْآنِ إلاَّ في التَّابُوتِ فلُغَةُ قُرَيْش بالتَّاءِ ولُغَة الأَنْصَارِ التَّابُوهُ بالهَاءِ قال ابنُ بَرِّيّ : التَّصْرِيفُ الذي ذكره الجوهريُّ في هذه اللَّفْظَةِ حَتَّى رَدَّهَا إلى تَابُوت تصريفٌ فاسدٌ قال : والصَّوَابُ أَن يُذكر في فصل ت ب ت لأَنَّ تاءَه أَصليّةٌ ووزْنُه فاعُولٌ مثل عَاقُول وحَاطُوم والوقفُ عليها بالتَّاءِ في أَكثرِ اللغاتِ ومَنْ وَقَفَ عليها بالهاءِ فإنه أَبْدَلَها منَ التَّاءِ كما أَبدلها في الفُرَاتِ حينَ وقفَ عليها بالهاء وليست التاء في الفُرَاتِ بتاءِ تأْنيث وإنما هي أَصليّةٌ من نَفْسِ الكَلمةِ وقال أَبو بكرِ بنُ مُجَاهِدِ : التَّابُوتُ بالتَّاء قراءَةُ الناسِ جميعاً ولغةُ الأَنصارِ : التَابُوهُ بالهاءِ هذه عبارة لسان العرب قال شيخنا : والذي ذكره الزمخشريُّ أَنَّ أَصْلَهُ تَوْبُوتٌ فَعْلُوتٌ تَحَرَّكَتِ الوَاوُ وانْفَتَحَ مَا قَبْلها فقُلِبَت أَلِفاً أَقْربُ للقَوَاعدِ وأجْرَى عَلَى الأُصُولِ وتَرَجَّحَتْ لُغةُ قُريشٍ لأَنَّ إبدالَ التَاءِ هاءً إذا لم تكن للتأْنيث - كما هو رأْيُ الزمخشريّ - شَاذٌّ في العربية بخلاف رأْي المصنِّف والجوهريِّ وأَكثر الصرفيّين ت ب ت تَبَّتُ كسُكَّرٍ هكذا ضَبطه غيرُ واحِدٍ . وكان الزَّمخْشَرِيُّ يقول بالكسر . ورُوِيَ بفتح أَوّله وكسر ثانيه مُشدّد في الجمِيع نقلَه شيخُنا . وقد أَهملَه الجوهريُّ . وهي اسم بِلاَدٍ بالمَشْرِقِ وعَمَائرَ كَبِيرةٍ وله خَواصُّ في هوائها ومِياهها وفيها ظِباءُ المِسْك الّتي لا يُشْبِهُهَا شَيءٌ ولا يَزال الإِنسانُ بها ضاحكاً مسروراً لا تَعْرِ له الأَحزانُ والهموم . وذكَرَ صاحبُ اللِّسان في تركيب ت ب ع : أَن تُبَّتَ اشْتُقَّ لهم هذا الاسم من اسمِ تُبَّعٍ ولكِنْ فيه عُجْمةٌ . ويقالُ هم اليومَ من وَضَائعِ تُبَّعٍ بتلك البلاد . يُنْسَبُ إِليها المِسْكُ الأَذْفَرُ وهو أَفضلُ من الصِّينيّ لخاصِّيَّةِ مَراعِيها . ومنها أَبو جعفر محمد بن محمّد التُّبَّتِيّ روى له أَبو سعدِ المالِينيّ عن ابْن صُهيْبٍ عن أَبيه عن جَدِّه . والتَّبُوتُ كصَبَور : لغةٌ في التَّابُوت قال ابنُ منظور : هذه تَرْجَمة لم يُتَرْجِم عليها أَحدٌ من مُصَنِّفي الأُصول وذكرَه ابنُ الأَثير لمراعاته تَرتيبه في كِتَابه وترجمنا نحن عليها ؛ لأَنّ الشِّيخَ أَبا مُحَمَّدِ بن بَرّيّ رحمه الله تعالى قال في ترجمة توب رادًّا على الجوهريّ لمّا ذكر تابوت . قال : وكان الصّوابُ أَن يَذْكُرَه في فصل تبت ؛ لأَنَّ تاءَه أَصليّة ووزنه فاعُول كما ذكرناه هناك في توب . وذكره ابنُ سِيدَهْ أَيضاً في تَبه وقال : التَّابُوه لغةٌ في التابوت أَنصارِيَّة ؛ وقد ذكرناه نحن أَيضاً في ترجمة تبه ولم أَرَ في ترجمة تبت شيئاً في الأصول وذكرتها أَنا هُنا مراعاةً لقول الشيخ أَبي محمد بن بَرّيّ : كان الصَّواب أَن يذكر في تبت . وقال ابنُ الأَثيرِ في حديث دُعَاء قيام اللَّيْل : " اللّهم اجْعلْ في قلبي نُوراً وذكر سبعاً في التَّابوت " . التابوتُ : الأَضلاعُ وما تَحوِيه كالقلْب والكَبِد وغيرَهما تشبيهاً بالصُّنْدُوق الذي يُحْرزُ فيه المَتَاعُ أَي : أَنَّهُ مكتوبٌ موضوع في الصُّنْدُوق . قلتُ : وفي أَحكام الأَساس : التابُوتُ الصَّدْرُ تقول : ما أَوْدَعْتُ تابُوتِي شَيْئاً فَفَقَدْته أَي : ما أَودعتُ صَدْري عِلْماً فَعَدِمْتًهً . والأَشعثُ بن سَوَّار الكُوفِيّ مولى ثَقِيف يُعْرَفُ بالأَثْرَمِ وبالتّابُوتِيْ وبالسّاجِي والنَّجّار والأَفْرَق والنقّاش ضعيفٌ عن الشَّعْبيّ وغَيرِه وعنه سُفيانُ الثَّوْرِيُّ وشُعْبةُ وذكرَه ابنُ حِبَّانَ فيمن اسمُه أَيُّوبُ . قال : هو الّذِي يُقَال له أَشْعَثُ الأَفرقُ مات سنة 136

Sîgalar(2)

Mücavir kökler24 mücavir (33 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سحل

    1 ortak ayet · Sahil ile

  2. قذف

    1 ortak ayet · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…

  3. يمم

    1 ortak ayet · Büyük akarsu

  4. صنع

    1 ortak ayet · İmal ederler

  5. هارون

    1 ortak ayet · Harun

  6. بقي

    1 ortak ayet · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…

  7. ترك

    1 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

  8. حمل

    1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  9. عين

    1 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

  10. سكن

    1 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

  11. حبب

    1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  12. عدو

    1 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ …

    SandıkPeygamberi onlara dedi ki: Gerçekten onun hükümdarlığının alameti size Tabut’un gelmesidir ki, onda Rabbınızdan bir «Sekine» ve Musa hanedanıyla Harun hanedanının terkettiklerinden bir kalıntı vardır. Melekler onu yüklenecektir. Şayet inananlardan iseniz; elbette bunda, sizin için kesin bir ayet vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökتابوت
YapıBeş harfli isim (Sami dilleri ortak mirasından muarreb veya توب köküyle irtibatlandırılan isim)
Özel DurumBaşı ve sonu zâid harfli isim yapısı
Bağlamsal Yakın Köklerصندق, وعي, حفظ
Zıt Kökضيع
Çekirdek Özet 1Değerli bir emaneti, ilahi ahdi veya canı korumak üzere içine alan kapalı ahşap sandık ve muhafaza teknesi
Çekirdek Özet 2İlahi sekînetin, vahiy mirasının ve can emniyetinin somutlaştığı koruyucu taşıyıcı araç
Çekirdek Özet 3Maddi ve manevi meşruiyetin, korunmuş bilginin ve ilahi güvencenin toplumsal merkezde muhafazası
Kritik Hata RiskiSandığın kendisini büyülü veya bağımsız bir güç kaynağı sayarak ilahi sekînet ve emanet içeriğini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
تبBir merkeze dönme, toplanma, sürekli geri gelip sığınma; nitekim توب kökünde de aynı dönüş ve sığınma esastırوHareketi durağan bir kaba, içine dönülüp toplanılan hacimli bir sığınağa dönüştürmüştür
تبSınırlandırarak koruma ve toplamaتBaşa ve sona eklenen teyit ve sınırlandırma unsuruyla kelimeyi her yönden çevrili, kilitli bir muhafaza kabına özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تişaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonAhdin tescil edildiği sınırı ve başlangıçtaki koruyucu mühür işaretini kurar
اöküz başı; güç, öncülük, başlangıçTaşıyıcı gücü, ilahi otoriteyi ve muhafazanın sarsılmaz dayanıklılığını sağlar
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaİçine alma, sığınak olma ve korunaklı bir iç hacim oluşturma vasfını yükler
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaParçaları birbirine bağlayan kenetleyici ve ahdi sabitleyici irtibatı simgeler
تişaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonKabın nihai kapağını, kapanışını, muhafazanın tamamlanışını ve antlaşma tescilini temsil eder
تابوتAhit işaretiyle başlayıp biten korunaklı iç hacimİki sınırlandırıcı antlaşma imi (ت) arasında toplanan, ilahi kudretle (ا) ve kenetlenmiş bağlarla (و) korunan kutsal barınak ve sandık formudur

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİçine kıymetli eşyaların, yazılı belgelerin veya korunması gereken varlıkların konulduğu ağaçtan oyulmuş ya da tahtalardan çatılmış kapaklı sandık, muhafaza teknesi
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımErken dönem rivayetlerinde Hz. Ömer'in İbn Mes'ûd hakkında söylediği ilimle doldurulmuş kap ve sandık nitelemesinde mecazi olarak bilgi ve hikmeti koruyan göğüs ve kalp anlamında kullanılmıştır: كنيف ملئ علما

Kaynak el-Müfredât, Lisânü’l-ʿArab, Tâcü’l-ʿArûs.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde تابوت kelimesi, kökeni itibarıyla ortak dini-kültürel mirasa dayanan kadim bir muhafaza ve ahit terimidir. İbranicede Nuh'un gemisi ve bebek Musa'nın içine bırakıldığı sepet için kullanılan תֵּבָה (tēḇāh) kelimesi ile Ahid Sandığı'nı da ifade eden Aramice ve Süryanice תֵּבוּתָא (tēḇūtā) biçimi doğrudan soydaştır. Aynı kavram Ge'ez (Eski Habeşçe) dilinde ታቦት (tābōt) olarak tescil edilmiş olup özellikle Ahid Sandığı ve kilisedeki sunak sandığı için kullanılmıştır. Kelime Arapçaya erken Sami temasları ve dini metinler vasıtasıyla girmiş; Arap dilcileri kelimeyi hem vezin bakımından fa'lût kalıbında müstakil bir isim hem de toplanıp dönülen sığınak manasından hareketle توب kökünden türetilmiş bir lafız olarak tahlil etmişlerdir. Her iki durumda da kelimenin ilksel semantik çekirdeği su geçirmeyen, içine emanet yerleştirilen ve ahdi koruyan mukaddes sandık kavramıdır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönتوب veya müstakil isim kalıbıBazı dilcilere göre dönüp sığınılan yer manasında zâid harfli türetme, çoğunluğa göre ise müstakil kalıptırGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice tēḇāh, Aramice tēḇūtā, Ge'ez tābōtNuh'un teknesi, sepet ve özellikle Ahid Sandığı anlamında Sami dillerinde yaygın ortak kullanımKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAntik Mısır tebt (sandık, kutu)Erken Afro-Asyatik katmanda sandık veya sepet anlamına gelen ortak kök biçimle muhtemel irtibatMuhtemel

Kaynak Jeffery, Gesenius, Lisânü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
تابوتAnlamlıSandık, ahit teknesiİçine emanet konulan korunaklı kapalı tekneHedef kök; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
تابوتMerkezSandık, koruyucu tekneİlahi ahit, sekînet ve doğrudan can muhafazası taşıyan mukaddes sandıkVahiy ve can emanetini koruyan özel muhafaza kabı
صندقKomşuEşya muhafazasıSıradan ve dünyevi eşyaların içine konulduğu kilitli sandıkKutsallık ve ilahi ahit bağı içermeyen genel taşıyıcı kutu
وعيKomşuKabın içine alma, kavramaBir şeyi bütünüyle içine alıp zihinde veya mekanda tutma haliHem somut kapları hem de zihinsel idrak ve hıfzı kapsayan genel fiil kökü
حفظKomşuKoruma, zayi olmaktan saklamaBir emanetin bozulmasını veya kaybolmasını önleme eylemiFiziksel bir nesne olmaktan ziyade koruma iradesi ve sürecidir
ضيعZıtYitme, zayi olma, telef olmaEmanetin sahipsiz kalması, dağılması ve korunamaması haliMuhafazanın ve güvenli sandığın tam zıddı olan sahipsizlik durumu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaتابوتSandık, ahit muhafazasıİlahi sekîneti ve emanetleri muhafaza eden kapalı sandıkKesin
LatinceArca, capsaSandık, koruma kutusu, ahit sandığıArca foederis dini ahit sandığını tam karşılarken arca tek başına genel sandıktırKesin
İngilizceArk, chest, casketAhit sandığı, sepet, koruyucu kutuArk kelimesi hem Nuh'un gemisini hem Ahid Sandığı'nı hem de Musa'nın sepetini kapsarKesin
AlmancaLade, Bundeslade, KastenSandık, Ahid SandığıBundeslade ilahi ahit bağlamını tam verir; Kasten genel sandık anlamıdırKesin
FransızcaArche, coffreAhit sandığı, muhafaza sandığıArche d'alliance dini boyutu, coffre ise somut fiziksel sandık yönünü karşılarKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
et-Tâbût (التَّابُوتُ)Ahid Sandığı (Tâbûtü'l-Ahd)Tâlût'un hükümdarlık alameti olarak meleklerin taşıdığı, içinde Hz. Musa ve Harun ailesinden kalma emanetlerin ve sekînetin bulunduğu kutsal sandık; Bakara 2:248
et-Tâbût (التَّابُوتِ)Koruyucu beşik/sepetHenüz bebek olan Hz. Musa'nın Firavun'un katliamından korunması için içine konulup Nil nehrine bırakıldığı ahşap sandıkçık; Tâhâ 20:39

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve imâmet deliliSandığın meleklerce getirilmesinin Tâlût'un meşruiyetine ve peygamberlik alametlerine mucizevi delil kılınmasıİlahi inayetin ve meşru otoritenin somut tasdiki
FıkıhCenaze nakli ve kabir ahkamıÖlünün tabut içine konularak defnedilmesinin veya taşınmasının caiz olup olmadığı tartışmasıİnsanın vefatından sonraki hürmetinin ve bedeninin muhafazası
TefsirAhkam ve kıssa tahliliSandığın içindeki sekînetin mahiyeti ve Musa ile Harun hanedanından kalan emanetlerin tefsiriMaddi nesne ile manevi huzur (sekînet) arasındaki ilişkinin açıklanması
HadisAhir zaman rivayetleriSandığın ahir zamanda Antakya veya Taberiye Gölü civarından çıkarılacağına dair zayıf/mevkuf rivayetlerKayıp kutsal mirasın yeniden zuhur etmesi tasavvuru

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet mirasıKutsal emanet kasasıSekîneti ve vahiy vesikalarını muhafazaDinin kurucu metinlerini ve alametlerini nesiller boyu koruyan somut merkezdirKesin
İlmiBilgi ve hikmetin kaydıArşiv ve ilim hafızasıKaybolmayı önleme ve sonraki nesle aktarmaHakikatin dağılmasını engelleyen, bilgiyi bir arada tutan kurumsal zeminGüçlü
SiyasiHükümranlık ve meşruiyetİktidar alameti ve konsensüs simgesiMeşruiyeti topluma tescil ettirmeTâlût kıssasında olduğu gibi siyasal otoritenin ilahi tasdikle onaylandığı simgedirKesin
İktisadiDeğerli varlıkların korunmasıGüvenli hazine ve emanet kasasıKritik kıymetleri tehlikelerden saklamaEn yüksek değerlerin tahribat ve yağmadan izole edilerek korunduğu güvenceMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKapsülleme (Encapsulation) ve yalıtılmış sistemHassas bir çekirdeğin veya verinin dış çevre etkilerinden, gürültüden ve bozulmadan korunmak üzere kapalı bir sınır içine alınmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal hafıza ve anayasal muhafazaBir toplumun kurucu değerlerini, haklarını ve temel ahitlerini kriz dönemlerinde aşınmaktan koruyan dokunulmaz yasal çerçeveGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca cenaze taşınan tahta kerevet/kutuya indirgemek ya da salt mitolojik/arkeolojik bir sandık olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamHem ilahi vahyin emanetlerini ve sekîneti taşıyan meşruiyet simgesi hem de bir peygamberin hayatını nehir dalgalarından kurtaran ilahi koruma vasıtası olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSandığı putperestçe bir tılsım kaynağı sanmak veya tersine, ilahi sekînetin tarihteki somut ve kurumsal taşıyıcılarını bütünüyle önemsiz görmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İlahi korumanın (hıfz) ve sekînetin somut araçlar üzerinden nasıl tecelli ettiğini, peygamberler mirasının korunma biçimini ve toplumsal meşruiyetin maddi nişanelerini kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Musa'nın doğum ve bebeklik kıssasında (Tâhâ 20:39) ve İsrâiloğullarının krallık/Tâlût kıssasında (Bakara 2:248).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Manevi sekînet ile maddi vesilelerin birbirini dışlamadığını; ilahi yardımın kör bir tesadüfle değil, belirlenmiş sebepler ve koruyucu kaplar dairesinde işlediğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDeğerli bir varlığı veya ahit metinlerini su, düşman ve zaman aşımı gibi dış tehlikelerden korumak için tasarlanmış kapaklı, dayanıklı ahşap sandık ve koruma teknesi.
  • Soyut anlamİlahi himayenin, meşruiyet senedinin, vahiy hafızasının ve kalbi huzurun (sekînet) kriz anlarında sığındığı ve korunduğu dokunulmaz muhafaza ilkesi.
  • Sistematik karşılıkBir medeniyetin veya inanç topluluğunun kurucu ahitlerini, varoluşsal belgelerini ve hayati çekirdeğini çevreleyen anayasal ve kurumsal koruma kabuğu.
  • LaTeX modeliS(t)=K⋅[E0⋅exp⁡(−∫0tγ(τ) dτ)]+Σ0
  • LaTeX açıklamasıFormülde E0 muhafaza altına alınan kurucu emaneti veya korunması gereken hayat çekirdeğini temsil eder. γ(τ) dış ortamdan kaynaklanan aşındırıcı ve yok edici tehdit fonksiyonudur. K sandığın sağladığı yalıtım ve koruma katsayısı olup dış yıkım integralini nötralize eder. Σ0 ise sandıkla birlikte gelen ilahi sekînet ve manevi huzur sabitidir; sonuçta oluşan S(t) zaman boyunca korunan meşruiyet ve emniyet durumunu ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ت