توب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ت-و-ب34 sîga, 115 mücavir kök, 69 ayet, 25 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شهرالتَّوَّابُيَتُوبُتوبغفرتَابَرحمعسىألهجهل

KökSîga 34Ayet 69Sure 25Mücavir 115

▶ Ağı aç (3B)

توب

ت - و - ب

KÖK
  • 87 geçiş
  • 69 ayet
  • 34 sîga
  • 13 sözlük

Eveye yuva demektir. Eyeve de aynı anlamdadır. Sondai v b’ ye dönüşmüş, evb olmuştur. Evb geri dönmek, yuvaya dönme anlamındadır. Sonra başındaki e de t’ ye dönüşmüş, tevb olmuştur. Tevbe bir işten vazgeçmek anlamında olduğu gibi bir işe yeniden başlamak anlamındadır. Buradaki dönmek ilgilenmek manasında olup manevi dönüştür. Tevvab demek, kendisine dönüldüğü zaman o da size döner, demektir. Bu kelimenin aslı “evb”dir. Evvab ile tevvab aynı anlamdadır. Evb kelimesi de yuva kelimesinde dönüşmüştür. Evy yuva demektir. Türkçe’deki ev kelimesi ile yakınlığı vardır. Hayvanların akşam üstü yuvalarına dönüşünden insanların olması gerekene dönmesine tevbe denmiştir. Allah insanlarla adeta kendisi bir insanmış gibi hitap eder. İnsanların birbirleri ile olan ilişkilerinde olduğu gibi bir tutum içinde olduğunu gösterir. Allah insana benzemez, dolayısıyla bütün bu ifadele mecazidir. Tevbe kelimesi Ala harfi ceri ile gelince Allahın kullarına dönmesi, yani tevbelerini kabul etmesi anlamındadır. İla harfi ceri ile gelince kulların Allaha dönmesi anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Eveye yuva demektir. Eyeve de aynı anlamdadır. Sondai v b’ ye dönüşmüş, evb olmuştur. Evb geri dönmek, yuvaya dönme anlamındadır. Sonra başındaki e de t’ ye dönüşmüş, tevb olmuştur. Tevbe bir işten vazgeçmek anlamında olduğu gibi bir işe yeniden başlamak anlamındadır. Buradaki dönmek ilgilenmek manasında olup manevi dönüştür. Tevvab demek, kendisine dönüldüğü zaman o da size döner, demektir. Bu kelimenin aslı “evb”dir. Evvab ile tevvab aynı anlamdadır. Evb kelimesi de yuva kelimesinde dönüşmüştür. Evy yuva demektir. Türkçe’deki ev kelimesi ile yakınlığı vardır. Hayvanların akşam üstü yuvalarına dönüşünden insanların olması gerekene dönmesine tevbe denmiştir. Allah insanlarla adeta kendisi bir insanmış gibi hitap eder. İnsanların birbirleri ile olan ilişkilerinde olduğu gibi bir tutum içinde olduğunu gösterir. Allah insana benzemez, dolayısıyla bütün bu ifadele mecazidir.

Tevbe kelimesi Ala harfi ceri ile gelince Allahın kullarına dönmesi, yani tevbelerini kabul etmesi anlamındadır. İla harfi ceri ile gelince kulların Allaha dönmesi anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.194 harf
باب التاء والباء و و ء ي معهما ت و ب، ب ي ت، أ ت ب، ت أ ب مستعملات توب: تُبْتُ إلى اللهِ تَوْبةً ومَتاباً، وأنا أَتوبُ إلى اللهِ ليَتُوبَ عليَّ قابلُ التَّوْبِ، أي قابل التَّوْبةِ، تطرَح الهاءَ. والتَّوْبةُ: الاستِحياءُ، يقال: ما طعامُكَ بطَعامِ تَوْبةٍ، أي لا يُستَحيى منه ولا يُحْتَشَمُ. بيت: البَيْتُ من بُيُوت النّاس، وبَيْتٌ من أبيات الشِّعْر. وبُيُوتاتُ العَرَب: أحياؤها. وبَيَّتُّ بَيْتاً
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR198 harf
التوبة: الرجوع من الذنب. وفي الحديث: "النَدمُ توبَةٌ"، وكذلك التَوْبُ مثله. وقال الأخفش: التَوْبُ جمع توبَةٍ. وتاب إلى الله توبةً ومتاباً. وقد تاب الله عليه: وَفَّقَهُ لها. واستتابَهُ: سأله أن يتوب.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.828 harf
ت ب ( وايء ) توب ، تبا ، بيت ، أبت ، أتب ، تأب . ( تبا ) : ثعلب عن ابن الأعرابي : تبا إذا غَزا وغَنِمَ وسَبَى . توب : قال الليث : تابَ الرجلُ إلى الله يَتوبُ تَوْبَةً ومَتاباً ، والله التَّوابُ يتوبُ على عبده ، والعبد تَائِبٌ إلى الله ، وقال الله جلّ وعزّ : ( الذَّنبِ وَقَابِلِ ) ( غافر : 3 ) أراد التَّوْبة ، قلت : أصل تَابَ عاد إلى الله ورجع وأنابَ وتَابَ الله عليه ، أي عاد عليه بالمغفرة ، وقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.502 harf
(باب التاء والواو وما يثلثهما) (توي) التاء والواو والياء كلمةٌ واحدةٌ. وهو بُطْلانُ الشيء. يقال تَوِي يَتْوَى توىً وتَوَاءً(1). قال:‏ * وكان لأُمِّهم صَارَ التَّوَاءُ *‏ (توب) التاء والواو والباء كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على الرُّجوع. يقال تابَ مِنْ ذنبه، أي رَجَعَ عنه يتوب إلى الله تَوبةً ومَتَاباً، فهو تائب. والتَّوْبُ التَّوبة. قال الله تعالى: (وَقَابِلِ التَّوْبِ( [غافر 3].‏ (توت) التاء والواو
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.307 harf
- التوب: ترك الذنب على أجمل الوجوه (من أراد التوسع في هذا المبحث فليرجع إلى (أحياء علوم الدين) للغزالي، الجزء الرابع، كتاب التوبة، فقد أجاد فيه وأفاد، وبين وأجمل)، وهو أبلغ وجوه الاعتذار، فإن الاعتذار على ثلاثة أوجه: إما أن يقول المعتذر: لم أفعل، أو يقول: فعلت لأجل كذا، أو فعلت وأسأت وقد أقلعت، ولا رابع لذلك، وهذا الأخير هو التوبة، والتوبة في الشرع: ترك الذنب لقبحه والندم على ما فرط منه، والعزيمة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR265 harf
ت و ب تاب العبد إلى الله من ذنبه وتاب الله على عبده والله تواب وإلى الله المتاب‏.‏ واستتاب الحاكم فلاناً‏:‏ عرض عليه التوبة والمرتد يستتاب‏.‏ وأدرك فلان زمن التوبة أي الإسلام لأنه يتاب فيه من الشرك‏.‏ قال الجعدي‏:‏ دار حي كانت لهم زمن التو - بة لا عزل ولا أكفال
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.048 harf
التَّوْبةُ: الرُّجُوعُ من الذَّنْبِ. وفي الحديث: النَّدَمُ تَوْبةٌ. والتَّوْبُ مثلُه. وقال الأَخفش: التَّوْبُ جمع تَوْبةٍ مثل عَزْمةٍ وعَزْمٍ. وتابَ إِلى اللّهِ يَتُوبُ تَوْباً وتَوْبةً ومَتاباً: أَنابَ ورَجَعَ عن الـمَعْصيةِ إِلى الطاعةِ، فأَما قوله: تُبْتُ إِلَيْكَ، فَتَقَبَّلْ تابَتي، * وصُمْتُ، رَبِّي، فَتَقَبَّلْ صامَتي إِنما أَراد تَوْبَتي وصَوْمَتي فأَبدَلَ الواو أَلفاً لضَرْبٍ من
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR404 harf
* ت و ب * * التَّوْبةُ * الرجوع عن الذنب وبابه قال و * تَوْبةً * أيضا وقال الأخفش * التَّوْبُ * جمع توبة كعومة وعوم قلت لم يذكر الجوهري في ع و م معنى العومة ولا وجدته في غير الصحاح من أصول اللغة التي عندي ولكن له نظير أشهر من هذا وهو دومة ودوم وهو شجر المُقْل قال و * المَتَابُ * التوبة و * تابَ * الله عليه وفقه لها وفي كتاب سيبويه * التَّتْوِبةُ * التوبة وهي بوزن التبصرة و * استَتَابَهُ * سأله أن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.510 harf
تاب إلى الله تعالى من كذا، وعن كذا، توبا وتوبة ومتابا وتابة، كغابة، قال الشاعر: تبت إليك فتقبل تـابـتـي وصمت ربي فتقبل صامتي وتتوبة على تفعلة، شاذ من كتاب سيبويه: أناب ورجع عن المعصية إلى الطاعة، وهو تائب، وتواب: كثير التوبة والرجوع، وقوله عز وجل غافر الذنب وقابل التوب يجوز أن يكون عنى به المصدر، كالقول، وأن يكون جمع توبة، كلوز ولوزة وهو مذهب المبرد، وقال أبو منصور: أصل تاب: عاد
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.913 harf
تَابَ 1 تَابَ أبى تأب تاب , (T, A,) or تاب اـِلَى اللّٰهِ, (S, M, K,) aor. يَتُوبُ, (Msb,) inf. n. تَوْبَةٌ and تَوْبٌ, (T, S, M, Msb, K,) both of these signifying the same, (T, S, M, Msb,) the ة in the former being added to denote the fem. gender, or, as some say, the former is a n. un. like ضَرْبَةٌ, (Msb,) or, as Akh says, تَوْبٌ is pl. [or a quasi-pl. n.] of تَوْبَةٌ, like as عَوْمٌ is of
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR453 harf
تَابَ تَابَ ( w ) U ( n. ac. تَوْب 1 , تَوْبَة 1t , تَابَة - مَتَابَة ) a. [ Ila ], Turned to ( God ), repented. اِسْتَتْوَبَ اِسْتَتْوَبَ X , a. Besought to repent. تَوْبَة تَوْبَة [ 1t ], a. Repentance, penitence, contrition. تَاْوِب تَاْوِب 21 , a. Penitent, contrite. تَابُوْت تَابُوْت a. see تَبَتَ تَاْوُوْب 40 . تُوْت تُوْت a. Mulberry. تُوْتِيَآء تُوْتِيَآء P. , a. Zinc;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok38.912 harf
توب تَابَ - يَتُوبُ - تَوْب - تَوْبَة - مَتَاب - تَائِب- تَائِبُوْن - تَائِبَة - تَائِبات - تَوَّاب تَابَ - يَتُوْبُ + الكائن: يتراجع عن فعل أو أمر: يتوقف ثم يرجع ويعود عن فعل كان قد بدأه تَابَ - يَتُوْبُ + كائن + إلى كائن: يتراجع عن فعل أو أمر كان قد بدأه ، ويتحول به إلى جهة كائن آخر أو وجهة أخرى أمر بها: يتوقف عن فعل اعتاد على فعله، يظنه
Tamamını oku

Sîgalar(34)

Mücavir kökler115 mücavir (333 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غفر

    25 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  2. رحم

    29 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  3. صلح

    17 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  4. أله

    41 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  5. عمل

    15 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  6. بعد

    12 ortak ayet · Baid uzak demektir

  7. عسى

    5 ortak ayet · Umulur

  8. سوأ

    9 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  9. أمن

    20 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  10. سيح

    2 ortak ayet · Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere

  11. شهر

    3 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  12. جهل

    3 ortak ayet · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir

Geçtiği ayetler(69)

  1. فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    Tevbe ettiKim de zulmettikten sonra tevbe eder, düzelirse; muhakkak ki Allah, onun tevbesini kabul eder. Gerçekten Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

  2. وَحَسِبُوا أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ فَعَمُوا وَصَمُّوا ثُمَّ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ عَمُوا وَصَمُّوا كَثِيرٌ مِنْهُمْ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ

    Tevbeyi kabul ettiBir fitne olmayacağını sandılar da körleştiler, sağırlaştılar. Sonra Allah kendilerine tevbe nasib etti. Sonra yine içlerinden bir çoğu, körleştiler ve sağırlaştılar. Allah, işlediklerini hakkıyla görücüdür.

  3. … الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءًا بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    Tevbe ettiAyetlerimize iman edenler, sana geldiklerinde de ki: Selam size. Rabbınız rahmeti kendi üzerine yazdı. İçinizden her kim ki bilmeyerek bir fenalık yapar da arkasından tevbe eder ve ıslah ederse; şüphesiz O; Gafur’dur, Rahim’dir.

  4. لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي …

    Tevbeyi kabul ettiAndolsun ki Allah, Peygamberin ve güçlük anında ona uyan muhacir ve ensarın tevbelerini kabul etti. İçlerinden bır kısmının kalbleri kaymak üzere iken yine de onların tevbesini kabul buyurdu. Çünkü O, kendilerine Rauf ve Rahim’dir.

  5. … بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

    Tevbe ettiAndolsun ki Allah, Peygamberin ve güçlük anında ona uyan muhacir ve ensarın tevbelerini kabul etti. İçlerinden bır kısmının kalbleri kaymak üzere iken yine de onların tevbesini kabul buyurdu. Çünkü O, kendilerine Rauf ve Rahim’dir.

  6. … أَنْ لَا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

    Tevbeyi kabul ettiGeri bırakılan üç kişiye de yeryüzü bütün genişliğine rağmen dar gelmiş ve nefisleri kendilerini sıkıştırmıştı da, Allah’tan başka sığınacak hiç bir şey olmadığını anlamışlardı. Sonra onları da eski hallerine dönsünler diye tevbeye muvaffak kıldı. Muhakkak ki Allah; Tevvab, Rahim olandır.

  7. فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَكَ وَلَا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

    Tevbe ettiÖyleyse sen, emrolunduğun gibi dosdoğru hareket et. Beraberindeki tevbe edenler de. Aşırı gitmeyin. Çünkü O, yaptıklarınızı görür.

  8. إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ شَيْئًا

    Tevbe ettiAncak tevbe edip iman ederek salih amel işleyenler müstesnadır. Onlar, hiç bir haksızlığa uğratılmadan cennete girerler.

  9. وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى

    Tevbe ettiMuhakkak ki ben; tevbe edeni, inanarak salih amel işleyeni sonra da doğru yola gireni elbette bağışlayanım.

  10. إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُولَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

    Tevbe ettiAncak tevbe eden, inanıp salih amel işleyenlerin; Allah, işte onların kötülüklerini iyiliklere çevirir. Ve Allah; Gafur ve Rahim olandır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökتوب
YapıÜçlü kök (sülâsî)
Özel DurumEcvef (orta harfi vâv)
Bağlamsal Yakın Köklerرجع, اوب, اناب
Zıt Kökصرر
Çekirdek Özet 1Ayrılınan yere, asıl rotaya ve fıtri dengeye yönelerek geri dönmek
Çekirdek Özet 2Kulun günahtan vazgeçip Rabbine yönelmesi, Allah'ın da rahmet ve lütfuyla kuluna mukabele etmesi
Çekirdek Özet 3Bozulan ahlaki, hukuki ve ontolojik bağı onaran çift yönlü dinamik mutabakat sistemi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca dille yapılan bir istiğfar veya salt psikolojik bir pişmanlık sanılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
توBir yöne yönelme, hedefe doğru hareket etme ve niyetlenme hareketidir. Nitekim aynı ikili tabanı paylaşan تور kökünde de bir merkeze yönelen hareket, devir ve akış manası bulunur.بİçe girme, sığınma ve yerleşme imgesi katan ب harfinin eklenmesiyle soyut yönelme hareketi, güvenli bir sığınağa ve asıl yuvaya dönüşe tahsis edilmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تİşaret, sınır çizgisi ve ahitİnsanın çiğnediği fıtrat sınırını, yönelmesi gereken ilahi alameti ve ahit çizgisini temsil eder.
وÇengel, çadır kazığı ve bağlamaKopan veya zayıflayan bağı yeniden raptetme, iki durum arasındaki irtibatı sağlama hareketidir.
بEv, barınak ve güvenli iç mekânKaçılan tehlikeden sonra sığınılan güvenli mevkii, asıl yuvayı ve himaye zeminini simgeler.
توبSınırı aşanın güven bağı kurarak yuvaya dönmesiSınırı aşarak savrulan failin, kopan bağı yeniden kurarak güvenli sığınağa ve asıl yuvaya rücu etmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDağılan veya rotasından sapan şeyin asıl mevkiine, yuvaya veya doğru istikamete geri dönmesidir.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi en-Nâbiğa ez-Zübyânî’nin mülûkane hitabında itaatten sapanların yeniden merkeze rücu edişini ve teslimiyetini beyan ederken kök, bağlılık zeminine geri dönmek anlamında kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımİslâm’ın gelişiyle birlikte şirk ve isyandan İslâm nizamına intisap etmeyi ifade eden bir terime dönüşmüştür; Nâbiğa el-Ca‘dî beytinde bu dönemi şu sözlerle anmıştır: دَارُ حَيٍّ كَانَتْ لَهُمْ زَمَنَ التَّوْبَةِ لَا عُزَّلٌ وَلَا أَكْفَالُ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kökün çekirdeği yönelme, geri çekilme ve önceki duruma dönme hareketini gösterir. Arapçadaki توب kökü, Kuzeybatı Sami dillerindeki ve İbranicedeki ş-v-b (dönmek, rücu etmek, tövbe etmek) fiili ile düzenli ses denkliği (Arapça ت / İbranice שׁ) üzerinden doğrudan soydaştır. Nitekim İbranice שׁוּב (şûb) kökü de hem fiziksel olarak mekâna geri dönmeyi hem de dinsel ve ahlaki olarak Tanrı'ya yönelmeyi ifade eder. Süryanicede תּוּב (tûb) formu "yeniden, tekrar" zarfı olarak kökteki döngüsel rücu hareketini devam ettirir. Arapçada kelime, hem kulun isyandan itaate dönmesini hem de ilahi makamın kuluna lütuf ve mağfiretle yönelişini karşılayan çift taraflı bir ahdi onarım mahiyeti kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönتوب ve اوب / ثوب ilişkisiKökteki harf dönüşümleri ve fonetik yakınlıklar, yuvaya sığınma ve dönüp gelme hareketinin iç gelişimini gösterir.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice שׁוּב (şûb) ve Süryanice תּוּב (tûb)Şin-te ses kaymasıyla ortak Batı Sami kökenli rücu ve ahdi yenileme kavramıdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri sahası dışında doğrudan doğrulanabilir bir Afro-Asyatik köken bağlantısı tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
توبAnlamlıGeri dönmek ve rücu etmekGünahtan itaate, sapmadan asıl istikamete yönelmeyi ifade eder.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
تبوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
وتبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
وبتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik kaynaklarda kullanım dışı sayılan dizilişlerdendir.Kur'an'da geçmez.
بتوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu dizilim altında bağımsız bir kök teşekkülü bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.
بوتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu fonetik sıralama klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
توبMerkezGeri dönmekBir günahtan veya sapmadan bilfiil vazgeçip asıl rotaya dönmektir.Hem kulun dönüşünü hem Allah'ın kuluna yönelip kabulünü içerir.
رجعKomşuGeri dönmekFiziksel veya mekânsal olarak bir yere rücu etmeyi anlatır; günah şartı yoktur.Çıktığı noktaya yeniden varmak anlamı baskındır.
اوبKomşuYuvaya dönmekAkşam vakti sığınağa, asıl menzile sürekli ve iştiyakla dönmektir.Sevgiyle ve doğal bir döngü içinde dönüşü vurgular.
انابKomşuİnayetle yönelmekSürekli ve derin bir bağlılıkla, parça parça ve tekrar tekrar Hakk'a yöneliştir.Bâtıni yöneliş ve teslimiyet boyutu öne çıkar.
صررZıtIsrar etmekHatada bile bile diretmek, yönünü değiştirmemek ve geri dönmeyi reddetmektir.Kalbin katılaşarak sapkın hatta kilitlenmesini ifade eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaتوبGeri dönmek ve affa yönelmekSapılan fıtrat ve itaat çizgisine eylemle rücu edişi ve ilahi mukabeleyi anlatır.Kesin
LatinceResipiscere, revertiAklı başına gelmek, geri dönmekReverti fiziksel dönüşü, resipiscere zihinsel toparlanmayı verir; ilahi kabul boyutunu kapsamaz.Güçlü
İngilizceRepent, return, recantPişman olmak, geri dönmekRepent keder ve pişmanlığı öne çıkarır; kökün asıl mekânsal ve hukuki rücu hareketini eksik bırakır.Güçlü
AlmancaUmkehren, bereuenGeri dönmek, pişmanlık duymakUmkehren kökün hareket eksenini karşılar; bereuen ise duygusal pişmanlık tarafını verir.Güçlü
FransızcaSe repentir, retournerPişmanlık duymak, geri dönmekDönüş ve ahlaki pişmanlığı ifade eder; Allah'ın kuluna dönmesi boyutu dilde karşılanamaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Kulun fiili olarak توب fiili ile yönelmesi (إلى ile)Günahtan ve şirkten vazgeçip Allah'a yönelmeKulun isyanı terk ederek hakikate dönmesi bağlamı; Mâide 5:39, Tâhâ 20:82.
Allah'ın fiili olarak توب lütfu (على ile)Tevbeyi kabul etme, affetme ve lütufla yönelmeİlahi rahmetin kulun rücusuna mukabele etmesi bağlamı; Bakara 2:37, Tevbe 9:117.
Hukuki ve toplumsal ıslah şartı (تابوا وأصلحوا)Ameli telafi ve bozulan düzeni düzeltmeYalnızca söz değil fiili düzeltme gerektiren durumlar; Bakara 2:160, Âl-i İmrân 3:89.
İlahi öncülük ve tevfik haliKulun tevbe edebilmesi için kalbinin açılmasıTevbenin Allah'ın önceden yönelmesiyle mümkün oluşu bağlamı; Tevbe 9:118.
Sıfat olarak التَّوَّابُ ismiTevbeleri daima ve çokça kabul edenİlahi mağfiretin kesintisizliğini bildiren esmâ bağlamı; Bakara 2:128, Nasr 110:3.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBüyük günah işleyenin durumuTevbenin kabulünün aklen mi şer'an mi vacip olduğu ve büyük günah sahibinin akıbeti tartışılmıştır.Kulun iradesi ile ilahi lütuf arasındaki ontolojik ilişkiye yoğunlaşır.
FıkıhHukuki cezaların düşmesiTevbenin dünyevi had cezalarını ve kul haklarını düşürüp düşürmeyeceği meselesidir.Suçtan vazgeçişin maddi delilleri ve ıslah ameliyatı üzerine daralır.
Tefsirİlahi yönelişin kulunkine tekaddümüTevbe 9:118 ayetindeki ilahi dönüşün kulun dönüşünden önce gelmesi incelenmiştir.Tevbenin çift taraflı bir ahdi ilişki olduğu hakikatine yoğunlaşır.
HadisBâtıni rükünlerin tespitiPişmanlığın tevbenin ta kendisi olduğunu beyan eden nebevi ilkeler açıklanmıştır.Sözlü talepten ziyade kalbi nedamet ve iradi vazgeçişe odaklanır.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtri hatta dönüşİradeyi ilahi emre yeniden raptetmeAhlaki kopuşu onarmaGünahla zedelenen rububiyet-ubudiyet rabıtasını ilahi af zemininde yeniler.Kesin
İlmiMetodolojik düzeltmeHatalı önermeden veya yanlıştan rücuİlimde tutarlılığı sağlamaYanlışlanan paradigmanın veya hatalı delilin terk edilip hakikate dönülmesidir.Güçlü
SiyasiHukuki nizama intisapİsyandan ve anarşiden meşru daireye dönüşİç barışı tesis etmeToplumsal sözleşmeyi bozan failin af şartıyla meşru nizam içine yeniden kabulüdür.Güçlü
İktisadiHaksız kazancı tasfiyeRiba ve gasp gibi gayrimeşru tasarruftan çekilmeMülkiyet adaletini korumaBakara 2:279 ayetinde olduğu gibi sermayenin aslına rücu edip zulmü durdurmaktır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri besleme (feedback) ve hata düzeltme algoritmasıBir sistemin referans yörüngesinden sapması durumunda hatanın tespit edilip sistem parametrelerinin yeniden dengeli rotaya döndürülmesidir.Güçlü
Beşeri bilimlerOnarıcı adalet ve toplumsal rehabilitasyonSuçlunun yalnızca cezalandırılmayıp zararını tazmin ederek ve ıslah olarak yeniden toplum bünyesine kazandırılması sürecidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiTevbenin yalnızca dille söylenen bir bağışlanma tekerlemesine veya vicdani bir sızlanmaya indirgenmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da tevbe, fiili bir rota değişimi, ameli ıslah, zulmü tasfiye ve Allah ile kul arasında iki yönlü çalışan dinamik bir ahitleşmedir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKul haklarının, toplumsal fesadın ve ekonomik zulümlerin kuru bir pişmanlık ifadesiyle telafi edildiği yanılgısına düşülmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an antropolojisinin merkezinde yer alan 'insanın hata yapabilirliği ve hatadan dönme kabiliyeti' dengesini kurar. Kulun umutsuzluğa kapılmasını önlerken dini hayatı statik bir masumiyet iddiası yerine dinamik bir arınma sürecine bağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların ve günahkârların affını ıslah şartına bağlayan ayetlerde (Bakara 2:160, Nisâ 4:146), riba ve ekonomik sömürüden dönüş hükümlerinde (Bakara 2:279) ve ilahi rahmetin tecellilerini anlatan esmâ bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hatanın mutlak bir mahkûmiyet olduğu şeklindeki kaderci sapmayı ve amelsiz, tazminsiz, kuru bir lafızla arınmanın mümkün olduğu zannını ortadan kaldırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağılınan veya sapılan güzergâhtan geri dönüp güvenli sığınağa ve asıl yuvaya kavuşmak.
  • Soyut anlamİsyandan itaate, batıldan hakikate yönelerek bozulan ontolojik bağı ilahi rahmetle yeniden kurmak.
  • Sistematik karşılıkBozulan sistemi referans değerlerine döndüren onarıcı adalet ve çift taraflı ahdi mutabakat mekanizması.
  • LaTeX modeliT:(S∖R)×A→fkR  ⟺  δ(R)→frA
  • LaTeX açıklamasıModelde S failin eylem uzayını, R meşru norm ve hakikat zeminini, S∖R norm dışı sapma bölgesini temsil eder. A ilahi rahmet ve kabul merkezidir. Failin sapma bölgesinden norm zeminine yönelmesi (fk fonksiyonu), ilahi rahmetin faile mukabele edip onu yeniden kuşatmasıyla (fr fonksiyonu) çift yönlü bir denklik içinde tamamlanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ت