جني

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ن-ي2 sîga, 11 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نخلجننسقطبرقوَجَنَىجنيرطبجَنِيًّادنوجذعبطنفرشوكأ

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 11

▶ Ağı aç (3B)

جني

ج - ن - ي

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Cena toplanmış meyve demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جنى

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cena toplanmış meyve demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.254 harf
باب الجيم والنون و و ا ي ء معهما ج ن أ، أ ج ن، ن أ ج، ن ج أ، ج ن ي، ج و ن مستعملات جنأ: جَنَأ الرَّجلُ يجنأ جُنُوءاً، إذا أكبَّ على شيء، وجنأ إليه ظهره، قال: أغاضر لو شهدتِ غَداةَ بِتتُم جُنُوءَ العائداتِ على وِسادي وقال الآخر: نَجَالك مِنّا بعدما ملـت جـانِـئاً ورُمتَ حِياضَ الموت كلَّ مرامِ والمُجنأةُ: القبرُ. قال ساعدهُ: إذا ما زار مُجنأةً عـلـيهـا تِقالُ الصَّخرِ والخشبُ القطِيلُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR355 harf
جَنَيْتُ الثمرة أجْنيها جَنياً واجْتَنَيْتُها بمعنىً. والجَنى: ما يُجْتَنى من الشجر وغيره. يقال: أتانا بِجَناة طيّبةٍ، لكلِّ ما يُجْتَنى. وثمرٌ جَنيٌّ، على فَعيلٍ: حين جُنيَ. وجَنى عليه جِنايَةً. والتَجَنِّي: مثل التجرُّم، وهو أن يدّعيَ عليك ذنباً لم تفعلْه. وأَجْنى الشجرُ، أي أدرك ثَمَرُه. وأَجَنَتِ الأرض، أي كَثُرَ جناها، وهو الكلأ والكَمْأة ونحو ذلك.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.984 harf
Madde başı: جنىج ن ( و ا ي ء ) جنى ، جنأ ، وجن ، نجا ، نجأ ، جون ، ونج ، نأج ، أجن ، نوج : ( مستعملة ) . جنى : رُوِيَ عن عليّ بنِ أبي طالب رَضِيَ الله عنه أنَّهُ دخَلَ بَيتَ المال ، فقال : يا حَمْراءُ ، ويَا بَيْضَاءُ احْمَرِّي وابْيَضِّي . وغُرِّي غَيْري . هذا جَنَايَ وخِيَارُه فيه إذْ كلُّ جانٍ يَدُه إلى فيه قال أَبو عبيد : يُضرَبُ هذا مثلاً للرجل يُؤثِرُ صاحبه بخيار ما عنده . وذكر ابن الكلبي أنَّ المثل لعمرو
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.326 harf
(باب الجيم والنون وما يثلثهما) (جنه) الجيم والنون والهاء ليس أصلا، ولا هو عندي من كلام العرب، إلا أنّ ناساً زعموا أن الجَُنَهَ([1]) الخيزُران. وأنشدوا: في كَفه جُنَهيٌّ ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])(جني) الجيم والنون والياء أصلٌ واحد، وهو أَخْذُ الثَّمَرة من شجَرها، ثم يحمل على ذلك، تقول جَنيتُ الثَّمرةَ أجْنِيها، واجْتَنَيْتُها. وثمرٌ جَنِيٌّ، أي أُخِذَ لوَقْته. ومن
Maddenin bağlantısı

(باب الجيم والنون وما يثلثهما) (جنه) الجيم والنون والهاء ليس أصلا، ولا هو عندي من كلام العرب، إلا أنّ ناساً زعموا أن الجَُنَهَ([1]) الخيزُران. وأنشدوا: في كَفه جُنَهيٌّ ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])(جني) الجيم والنون والياء أصلٌ واحد، وهو أَخْذُ الثَّمَرة من شجَرها، ثم يحمل على ذلك، تقول جَنيتُ الثَّمرةَ أجْنِيها، واجْتَنَيْتُها. وثمرٌ جَنِيٌّ، أي أُخِذَ لوَقْته. ومن المحمول عليه: جَنَيْتُ الجنايةَ أجْنِيها. (جنأ) الجيم والنون والهمزة أصلٌ واحد، وهو العَطْف على الشيء والحُنُوّ عليه. يقال جَنِئَ عليه يَجْنَأُ جَنَأً، إذا احْدَوْدَب، ورجل أدنأ وأجنأ بمعنىً واحد. وتجانَأْتُ على الرّجُل، إذا عطَفْتَ عليه. والتُّرْسُ المُجْنَأُ مِنْ هذا. قال: * ومُجْنَأٍ أسمَرَ قَرَّاعِ([3]) * (جنب) الجيم والنون والباء أصلان متقاربان أحدهما: النّاحية، والآخر البُعْد. فأمّا الناحية فالجَنَاب. يقال هذا من ذلك الجَناب، أي الناحية. وقعَدَ فلانٌ جَنْبَةً، إذا اعتزَل الناسَ. وفي الحديث: "عليكمُ بالجَنْبَةِ فإنه عَفاف". ومن الباب الجَنْبُ للإنسان وغيره. ومن هذا الجَنْب الذي نُهِي عنه في الحديث: أن يَجْنُبَ الرجل مع فرسه عند الرِّهان فرساً آخَرَ مخافةَ أنْ يُسْبَق فيتحوَّل عليه. والجَنَبُ: أنْ يشتدّ عطش البعير حتَّى تلتصق رئتُهُ بجَنْبه. ويقال جَنِبَ يَجْنَبُ. قال: * كأنَّهُ مُستَبَانُ الشَّكِّ أو جَنِبُ([4]) * والمَِجْنَبُ: الخير الكثير، كأنه إلى جَنْب الإنسان. وجَنَبْت الدابّةَ إذا قُدْتَها إلى جنبك. وكَذلك جَنَبْتُ الأسير. وسُمِّي التُّرْسُ مِجْنَباً لأنه إلى جَنْب الإنسان. وأمَّا البُعْد* فالجَنَابة. قال الشاعر([5]): فلا تَحْرِمنّي نائلاً عن جَنابةٍ *** فإني امرؤٌ وَسْطَ القِبابِ غريبُ ويقال إنَّ الجُنُب الذي يُجامِع أهْلَه مشتقٌّ من هذا؛ لأنه يبعدُ عما يقرُب منه غيرُه، من الصَّلاةِ والمسجد وغير ذلك. ومما شذ عن الباب ريح الجَنُوب. يقال جُنِبَ القَومُ: أصابَتْهم ريحُ الجَنُوب؛ وأجنبوا، إذا دخلوا في الجَنُوب. وقولُهم جَنَّب القومُ، إذا قلّت ألبانُ إبلهم([6]). وهذا عندي ليس من الباب([7]). وإنْ قال قائل إنه من البُعْد، كأنَّ ألبانَها قلَّت فذهبَتْ، كان مذهَباً، وجَنْبٌ قبيلة، والنِّسبة إليها جَنْبِيٌّ. وهو مشتقٌّ مِن بعض ما ذكرناه. (جنث) الجيم والنون والثاء أصلٌ واحد، وهو الأصل والإحكام. يقال لأصلِ كلِّ شيءٍ جِنْثُه. ثم يُفَرَّع منه، وهو الجُنْثِيّ([8])، وهو الزّراد؛ لأنه يُحكِم عَمَلَ الزّرَد. فأمّا قوله: أحْكَمَ الجِنْثِيُّ مِنْ عَوْرَاتِها *** كلُّ حِرْباءٍ إذا أُكْرِه صَلّ([9])فإنه أراد الزرّاد، أي أحكم حَرَابِيَّها، وهي المسامير. ومَن نصَبَ الجنثيّ أراد السيف، يجعل الفعل لكلّ حِرباء، ويكون معنى أحكم منَعَ. يقول: هو زَرَدٌ يمنع حِرباؤُهُ السيفَ أن يَعمل فيه. وقال الشاعر في السيف: ولكنَّها سُوقٌ يكون بِياعُها *** بِجُنْثِيَّةٍ قد أخلصَتْهَا الصَّياقلُ([10])(جنح) الجيم والنون والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على المَيْلِ والعُدْوان. ويقال جنح إلى كذا، أي مالَ إليه. وسمِّي الجَناحانِ جَناحَيْنِ لميلهما في الشِّقَّين. والجُنَاح: الإثم، سمّي بذلك لمَيْلِه عن طريق الحقِّ. وهذا هو الأصل ثمَّ يشتقّ منه، فيقال للطائفة([11]) من الليل جُنْح وجِنْح، كأنَّه شُبِّه بالجَناح، وهو طائفةٌ من جسم الطائر. والجوانح: الأضلاع: لأنها مائلة. وجُنِح البعيرُ إذا انكسرَتْ جَوانحهُ من حِمْلٍ ثقيل. وجَنَحَت الإبل في السيّر: أسرعت. فهذا من الجَنَاح، كأنَّها أعْمَلَت الأجنحة. (جند) الجيم والنون والدال يدلُّ على التجمّع والنُّصرة. يقال هم جُنده، أي أعوانه ونُصّاره. والأجناد: أجناد الشّام وهي خمسة: دمشق، وحِمْصٌ، وقِنَّسْرِينُ، والأُردُنّ، وفِلَسطين. يقال لكلِّ واحدةٍ من هذه جُنْدٌ. وجَنَدٌ: بلدٌ([12]). والجَنَد: الأرضُ الغليظة فيها حجارةٌ بِيض؛ فهذا محتمل أن يكون من الباب، ويجوز أن يكون من الإبدال، والأصل الجَلَد. (جنـز) الجيم والنون والزاء كلمةٌ واحدة. قال ابن دُريد: جَنَزْتُ الشَّيءَ أجْنِزُه جَنْزاً، إذا ستَرتَه، ومنه اشتقاق الجَنَازة([13]). فأمَّا الخليل فمذهبُه غيرُ هذا، قال: الجَنازة الميّت، [و] الشيءُ الذي ثقُل على القوم واغتَمُّوا به هو أيضاً جَنَازة. وقال:وما كنت أخْشَى أن أكون جَنَازَةً *** عليكِ ومَنْ يَغْتَرُّ بالحَدَثَانِ([14])قال: وأمّا الجِنَازة فهو خَشَبُ الشَّرْجَع. قال: ويقول العرب: رُمِي بجنازَتِه فمات([15]). قال: وقد جَرَى في أفواه النّاس الجَنَازَة، بفتح الجيم، والنَّحارِير يُنكرونه. (جنس) الجيم والنون والسين أصلٌ واحد وهو الضَّربُ مِن الشَّيء. قال الخليل: كلُّ ضربٍ جِنْس، وهو من النَّاس والطَّير والأشياء جملة. والجمع أجْنَاس. قال ابن دريد: وكان الأصمعيّ يدفع قولَ العامّة: هذا مُجانِسٌ لهذا. ويقول: ليس بعربيٍّ صحيح. وأنا أقول: إنّ هذا غَلَط على الأصمعيّ؛ لأنه الذي وضع كتاب الأجناس، وهو أوّل من جاء بهذا اللَّقب في اللُّغة. (جنف) الجيم والنون والفاء أصلٌ واحد وهو المَيْل. يقال جَنِفَ* إذا عَدَل([16]) وجار. قال الله تعالى جَلَّ ثناؤه: ﴿فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفَاً﴾ [البقرة 182]. ورجلٌ أجْنَفُ إذا كان في خَلْقهِ مَيَلٌ، ويقال لا يكون ذلك إلاّ في الطُّول والانحناء. ويقال تجانَفَ عن كذا، إذا مال. قال: تَجَانَفُ عَنْ جُلِّ اليَمَامَةِ ناقتي *** وما عَدَلَتْ عن أهْلِهَا لِسِوائِكا([17]) ---------------------ــ ([1]) وكذا ورد في المجمل، والذي في سائر المعاجم "الجنهي" بلفظ المنسوب. وقد اختلف في ضبط هذا الأخير، فضبطه في القاموس باللفظ "كعرني" أي بضم ففتح. وذكر شارح القاموس أن الذي في نسخ الصحاح الجنهي بضم فتشديد النون مفتوحة. قال: "ووجد في نسخ التهذيب بفتح وتخفيف النون، كعربي، وهو الصواب كذلك، بخط الصغاني". ([2]) البيت للفرزدق يقوله في هشام بن عبد الملك كما في أمالي المرتضى (1: 48) وزهر الآداب (1: 60) أو الحزين الكناني في عبد الملك بن مروان كما في ديوان الحماسة (2: 284) أو للفرزدق في علي بن الحسين، كما في العمدة (2: 110) وأمالي المرتضى. أو للعين المنقري كما في العمدة، أو لكثير بن كثير السهمي في محمد بن علي بن الحسين، كما في المؤتلف 169. أو لداود بن سلم في قثم بن العباس، كما في العمدة وانظر اللسان (جنه) والحيوان (3: 133). ([3]) لأبي قيس بن الأسلت. وصدره كما في اللسان والمفضليات (2: 85): * صدق حسام وادق حده * ([4]) البيت لذي الرمة في ديوانه 10 والمجمل (جنب). وصدره: * وثب المسحج من عانات معقلة * ([5]) هو علقمة بن عبدة الفحل. وقصيدة البيت في ديوانه 131 والمفضليات (2: 90). وانظر اللسان (جنب). ([6]) ومنه قول الجميح في المفضليات (1: 33) واللسان (جنب): لما رأت إبلي قلت حلوبتها *** وكل عام عليها عام تجنيب ([7]) في الأصل: "الكتاب". ([8]) يقال بضم الجيم وكسرها. ([9]) البيت للبيد في ديوانه 15 طبع 1881 والمجمل واللسان (جنث). ([10]) البيت مع سابق له في اللسان (جنث). ([11]) في الأصل: "للطائفتين". ([12]) الجند، بالتحريك: أحد مخاليف اليمن. ([13]) نص الجمهرة (2: 92): "وزعم قوم أن منه اشتقاق الجنازة. ولا أدري ما صحته". ([14]) البيت لصخر بن عمرو، أخي الخنساء. انظر الشعر وقصته في الأغاني (13: 130- 131). والبيت في اللسان (جنز). ([15]) زاد في اللسان: "لأن الجنازة تصير مرميا فيها. والمراد بالرمي الحمل والوضع". ([16]) أي عدل عن الحق. ([17]) البيت للأعشى في ديوانه 66 واللسان (جنف، سوى) والخزانة (2: 59) والإنصاف 185. ومعظم الروايات: "جو اليمامة".

ـ

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR467 harf
ج ن ي هـات جَنَاةً مـن جَنَاك وهـذه شجـرة طيّبـة الجنـاة‏.‏ وثمـر جنـي‏:‏ جنـي آنفـاً‏.‏ وأجنى الشجر‏:‏ حان أن يجنى ثمره‏.‏ وأجنيته الثمر‏:‏ مكنته من اجتنائه‏.‏ وأجنت الأرض وأخلت‏:‏ صار فيها الجنى والخلـى‏.‏ وأجنـى اللـه الماشيـة‏:‏ أنبـت لهـا الجنـى‏.‏ وجنـى علـى أهلـه‏:‏ جـر عليهـم‏.‏ وتجنـى علـى أخيه ما لم يجن‏.‏ ومن المجاز‏:‏ اجتنى العسل‏.‏ وتقول العرب‏:‏ جنيت الجراد وصدت ماء المطر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.835 harf
جَنَى الذنْبَ عليه جِنايةً : جَرَّه قال أَبو حَيَّةَ النُّميري : وإِنَّ دَماً لو تَعْلَمِينَ جَنَيْتُه على الحَيِّ جانِي مِثْلِه غَيْرُ سالمورجل جانٍ من قوم جُنَاة و جُنَّاء الأَخيرة عن سيبويه فأَما قولهم في المثل : أَبناؤها أَجْناؤُها فزعم أَبو عبيد أَن أَبْناءً جمع بانٍ و أَجْناءً جمع جانٍ كشاهد وأَشهاد وصاحب وأَصحاب . قال ابن سيده : وأُراهم لم يُكَسِّروا بانياً على أَبناء ولا جانياً على أَجناء
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR295 harf
* ج ن ي * * جَنَى * الثمرة من باب رمى و * اجتَنَاهَا * بمعنى التقط قلت وفي الديوان وبعض نسخ الصحاح * جَنَى * الثمرة جنىً و * الجَنَى * ما يجتنى من الشجر يقال أتانا * بجَنَاةٍ * طيبة ورطب جني حين جُني و * جَنَى * عليه يجني * جِنَايةً * و * التَّجَنِّي * مثل التجرم وهو أن يدّعي عليه ذنبا لم يفعله
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.845 harf
: ( ي ( *!جَنَى الذَّنْبَ عليه *!يَجْنِيهِ *!جِنايَةً ) ، بالكسْرِ : ( جَرَّهُ إليه ) ؛ ) قالَ أَبو حيَّةَ النُّميري : وإِنَّ دَماً لو تَعْلَمِينَ جَنَيْتُه على الحَيِّ *!جاني مِثْلِه غَيْرُ سالمثم ظاهِرُ سِياقِ المصنِّفِ أنَّه حقيقَةٌ . وصَرَّحَ الرَّاغبُ أَنَّه مُسْتعارٌ من جَنَى الثَّمرَةَ كما اسْتُعِيرَ اجْتَرَم فتأَمَّل . وفي الحديثِ : ( لا *!يَجْني *!جانٍ إلاَّ على نَفْسِهِ ) ؛
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.648 harf
Madde başı: جنىجَنَى الثَّمَرَةَ 1 جَنَى الثَّمَرَةَ جني الثمره جني الثمرة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. جَنِىَ , (S, Msb,) inf. n. جَنًى, (S, TA,) or جَنْىٌ, (so accord. to one copy of the S, and written in the accus. case جنيا in the Ham p. 355,) and جِنَايَةٌ, (Ham ib., but there without any vowel-signs,) He gathered, plucked, or took from the tree, the fruit; (Mgh, TA;) i. q. ↓ اجتناها (S, Msb, K) and ↓ تجنّاها:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR946 harf
جَنَى جَنَى I ( n. ac. جَنْي [ 1 ] , جَنًى [ 4 ] , جِنَايَة [ 23t ] ), a. Gathered, plucked; picked, collected, got together. b. ( n. ac. جِنَاْيَة 23t ), Did evil. جَاْنَيَ جَاْنَيَ III a. [ 'Ala ], Wronged, injured; brought evil upon. b. [ 'Ala ], Accused of an evil action. أَجْنَيَ أَجْنَيَ IV , a. Was ripe. تَجَنَّيَ تَجَنَّيَ V a. [ 'Ala ], Accused falsely. اِجْتَنَيَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.640 harf
جني جَنَى - يَجْنِي - جَنَى - جَنِيّ جَنَى - يَجْنِي + شيء أو أمر: ينضج ويستوي ويصير جاهزاً لقطفه والانتفاع به جَنَى: على وزن " فـَعـَـل" اسم فعل بمعنى مفعول من " جَنَى - يَجْنِي ": المحصول النافع بالعرف الحالي: مجموع الثمر الناضج الحسن من حمل الشجر أو المعمل أو ما شابه جَنِيّ: على وزن" فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " جَنَى - يَجْنِي
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler11 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. رطب

    1 ortak ayet · Olgunlaşmış yaş hurma demektir

  2. جذع

    1 ortak ayet · Cezea kütük demektir

  3. هزز

    1 ortak ayet · Kımıldadı

  4. فرش

    1 ortak ayet · Feraş Suyun kuruduktan sonra toprak üzerinde bıraktığı…

  5. سقط

    1 ortak ayet · Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir

  6. برق

    1 ortak ayet · Berg parlak taş demektir

  7. وكأ

    1 ortak ayet · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir

  8. نخل

    1 ortak ayet · Hurma ağacıdır

  9. بطن

    1 ortak ayet · Batın karın demektir

  10. دنو

    1 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  11. جنن

    1 ortak ayet · Bahçe demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا

    OlgunHurma dalını kendine doğru silkele; üstüne taze hurma dökülsün.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجني
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nakıs)
Bağlamsal Yakın Köklerقطف, حصد, جذذ
Zıt Kökغرس
Çekirdek Özet 1Meyveyi veya ürünü tam olgunlaşma ve tazelik anında dalından koparıp toplamak
Çekirdek Özet 2Zahmetsizce erişilen, tam vaktinde devşirilen ilahi lütuf ve amellerin nihai semeresi
Çekirdek Özet 3Bir eylemin olgunlaşıp kaçınılmaz bir neticeye ve sorumluluğa dönüşmesi hali
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca ceza hukuku bağlamındaki suç ve cürüm üretme manasına daraltılarak, Kur'an'daki doğrudan taze meyve ve amel hasılası anlamının göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جنÖrtmek, gizlemek, içte saklamak, dış etkenlerden korunarak içsel bir olgunlaşma ve yoğunlaşma alanı oluşturmak; nitekim bu çekirdek جنن kökünde bütünüyle gizlenmeyi ve örtülmeyi, جنب kökünde bir kenara çekilip sakınmayı, جنح kökünde koruyucu kanat altına sığınmayı, جنف kökünde gizli veya içsel bir meyli ifade ederيSon harf olan ي unsuru, içte ve örtü altında olgunlaşan varlığın el uzatılarak dışa çıkarılmasını, somut bir temas ve toplama eylemiyle gizlilikten görünür bir istifadeye dönüştürülmesini sağlar; böylece kök meyvenin olgunluk anında devşirilmesi anlamını kazanır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir yere yönelme, ağırlığı yüklenme ve nesneleri bir araya toplayıp taşıma hareketi
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkGizli bir kaynaktan fışkıran hayat, tohumdan türeyen canlı büyüme ve içsel olgunlaşma süreci
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaBir gayeye doğru aktif uzanış, müdahale etme, tutma, kavrama ve tasarrufta bulunma gücü
جنيGizil bir olgunlaşma sürecinin ardından meyveye uzanıp onu devşirme hareketiİçsel bir gelişim ve canlılık sürecini tamamlamış olan gizli cevhere el uzatarak onu dalından alma ve toplama bütünsel edimini gösterir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAğaçtaki meyvenin, hurmanın veya çiçeğin tam olgunlaştığı anda el ile koparılması, taze balın veya yer mantarının toplanmasıdır. Henüz tazeliğini ve suyunu kaybetmemiş taze devşirilmiş ürüne جَنِيّ denir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap atasözü ve şiir kullanımında kişinin kendi eyleminin doğrudan sorumlusu olduğunu ve amellerin toplanmasını ifade etmek üzere darbımesel olarak nakledilmiştir: هذا جَناي وخيارُهُ فيه / إذ كلُّ جانٍ يدُه إلى فيه
Erken Arapça kullanımMuhadram şair Ebû Hayye en-Numeyrî, eylemin doğurduğu ağır sorumluluğu ve kan davasını devşirilen bir suç semeresi olarak şu mısralarla dile getirmiştir: وإِنَّ دَماً لو تَعْلَمِينَ جَنَيْتُه / على الحَيِّ جانِي مِثْلِه غَيْرُ سالم

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça جني kökü, meyve toplamak, devşirmek ve metaforik olarak bir fiilin olumsuz veya olumlu sonucunu üzerine çekmek anlam ekseninde gelişmiştir. Kökün Sami dilleri içerisindeki seyrinde, ilk iki konsonant olan g-n çekirdeği genellikle örtme, gizleme, bahçe, korunaklı alan tasvirleriyle ilişkilidir. Nitekim İbranice ginnah veya gan (bahçe, örtülü koruluk), Süryanice gannəthā (bahçe) ve Akadca ganānu (kapatmak, hapsetmek) biçimleri bu korunaklı iç alanı ve bahçe olgusunu doğrular. Üçüncü radikal olan zayıf yod/ye harfinin eklenmesiyle Arapçada bu bahçeden ve ağaçtan hasat edilen taze semereye el uzatma eylemi bağımsızlaşmıştır. Güney Sami kolunda (Arapça ve epigrafik Güney Arapçası izlerinde) bu kök, ağaçtan ve arı kovanından taze mahsulün toplanması anlamını korurken, Kuzeybatı Sami dillerinde hasat kavramı daha çok q-t-p veya b-ts-r kökleriyle karşılanmış, g-n-y biçimi Arapçaya özgü bir semantik yetkinleşmeyle eylemin semeresini devşirmekten türeyen cürüm ve cezaî sorumluluk manasına genişlemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMeyveyi dalından taze olarak koparma eylemiFiziksel anlam doğrudan meyve devşirmedir; buradan kişinin kendi lehine veya aleyhine fiil işlemesi manasına genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBahçe ve gizli koruluk kökü olan g-n ile ilişkili morfolojik özelleşmeİbranice ve Süryanicede bahçe ve örtülü alan anlamı yaygınken, taze mahsul devşirme eylemi Arapçada tam olarak berraklaşmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği olan ikna edici dış soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Gesenius, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جنيAnlamlıMeyve toplamak, semere devşirmekAğaçtan meyveyi taze olarak koparmak veya bir eylemin sonucunu üstlenmekHedef kök; Kur'an'da geçer
جينKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur
نجيAnlamlıKurtulmak, fısıldaşmak, açığa çıkmakSıkıntıdan sıyrılıp yüksek ve güvenli yere çıkmak veya iki kişi arasında sır paylaşmakKur'an'da geçer; kurtuluş ve sırdaşlık yönü
نيجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur
يجنAnlamlıBir şeyi dövmek, yumuşatmakDeriyi veya elbiseyi tokmakla döverek terbiye etmekKur'an'da geçmez; nadir bedevi kullanımı
ينجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جنيMerkezHasat ve devşirmeMeyveyi tam olgunlaştığı anda, tazeliğini korurken el ile koparıp toplamakTaze, sulu ve bekletilmemiş devşirme
قطفKomşuKoparma ve toplamaMeyveyi sapından keserek veya bükerek alma eylemine odaklanırDaha çok salkım ve üzüm gibi saplı meyvelerin koparılması
حصدKomşuEkin biçmeEkin, buğday ve arpa gibi tarla ürünlerinin aletle kökünden kesilip toplanmasıMeyve değil gövdeli ekin hasadı
جذذKomşuKesip ayırmaAğacın üzerindeki mahsulü toptan kesip ayırmak veya kırıp parçalamakHurma gibi ürünlerin kütle halinde kesilerek indirilmesi
غرسZıtDikme ve başlatmaFidanı toprağa yerleştirip üretim sürecini en baştan kurma eylemidirMeyvenin devşirilmesinin zıddı olarak dikilip yetiştirilme aşaması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجنيMeyve devşirmek, taze mahsulMeyvenin en taze anında ağaçtan toplanması ve mecazen eylem semeresiKesin
Latincecarpere, fructus legereKoparmak, meyve toplamakBitki veya meyveyi dalından seçip alma hareketini karşılar, suç boyutu dışarıda kalırGüçlü
İngilizceto harvest, to pluck, to reapDevşirmek, koparmak, ürün almakTaze meyve koparmayı karşılar; cezaî sonuç anlamını tek başına taşımazGüçlü
Almancapflücken, erntenKoparmak, hasat etmekElle taze meyve veya çiçek toplamayı eksiksiz karşılar, türemiş cürüm anlamını vermezGüçlü
Fransızcacueillir, récolterDalından toplamak, devşirmekMeyveyi el ile koparma ve elde etme sürecini anlatır, hukuki sorumluluk anlamını içermezGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَنِيًّاTaze, dalından henüz koparılmış, yemeye hazır olgun hurmaHz. Meryem'in doğum anındaki fiziksel ihtiyacı ve ilahi teselli bağlamında Meryem 19:25
وَجَنَىZahmetsizce uzanıp toplanabilecek cennet bahçesi meyveleriMüttakilere vadedilen iki cennetin erişim kolaylığı ve nimet bolluğu bağlamında Rahmân 55:54

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKesb ve amellerin semeresiİnsanın işlediği amellerin ahiretteki tecellisi ve kişinin kendi eliyle ürettiği sonucun mesuliyetini taşımasıEylemin kaçınılmaz ontolojik neticesine ve ceza-mükafat dengesine yoğunlaşma
FıkıhCinayet hukuku ve tazminatKişinin cana veya mala karşı haksız tecavüzü sonucunda üstlendiği cezaî ve mali sorumlulukKökün mecazi yönü olan suç işleme ve bunun bedelini ödeme kavramına daralma
TefsirCennet nimetleri ve ilahi lütufCennet meyvelerinin zahmetsizce devşirilmesi ve Meryem kıssasındaki mucizevi taze rızıkTam kıvamında olgunlaşmış, beklemeden anında tüketilen ilahi ikram
HadisEylemlerin ahlaki ve hukuki sorumluluğuBabanın evlat, evladın baba aleyhine cürüm yüklenemeyeceğini belirten hukuki ilkelerKişinin yalnızca kendi devşirdiği fiilin ceremesini çekeceği kuralı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi mükafat ve ilahi rızıkAmelin semeresiLütuf ve cezanın doğrudan hak edilişini somutlaştırmaKişi dünyada ne ekerse ahirette onu taze bir ürün olarak devşirirGüçlü
İlmiBilgi üretimi ve araştırmaÇıktı ve sentezTeori ve gözlemlerin olgunlaşıp nihai neticeye ulaşmasıFikri çabaların meyve vererek faydalı bilgiye dönüşmesi haliMuhtemel
SiyasiHukuki sorumluluk ve yaptırımKişisel cezaî mesuliyetSuçun şahsiliği prensibini tesis etmeHer fail yalnızca kendi devşirdiği eylemin siyasi ve hukuki bedelini öderGüçlü
İktisadiÜretim ve hasat mekanizmasıKatma değer ve nihai hasılaYatırımın ve emeğin kâra veya tüketime dönüşmesiÜretim sürecinin tamamlanarak ürünün piyasaya ve tüketime hazır hale gelmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBirikimli bir sürecin kritik eşikte yerel maksimuma ulaşması ve değerin çekilmesiDinamik bir sistemde büyüme eğrisinin tepe noktasına ulaştığı anda sistemden çıktı elde edilmesi sürecidirGüçlü
Beşeri bilimlerEylemin hukuki ve ahlaki sorumluluk doğurma anıBireysel bir davranışın toplumsal ve hukuki zeminde sonuç doğuracak olgunluğa erişerek failine bağlanmasıdırGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün İslam fıkhındaki cinayet terimiyle sınırlı algılanarak sadece suç, cinayet ve cana kıyma eylemi olarak düşünülmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök hiçbir şekilde suç veya cürüm manasında geçmez; bütünüyle taze, zahmetsizce devşirilen, olgun nimet ve meyve anlamında kullanılır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki cennet ve lütuf tasvirlerinin semantik derinliğinin kaçırılması ve kelimenin kökündeki zarafet, tazelik ve erişilebilirlik boyutunun unutturulması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İlahi rızkın ve cennet nimetlerinin insan emeğini aşan bir kolaylıkla, tam vaktinde ve en taze haliyle insana sunulduğunu gösteren estetik bir eşiği temsil ettiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Meryem'in doğum sancısı anındaki ilahi teselli ayetinde (Meryem 19:25) ve ahiret nimetlerinin bolluğunun anlatıldığı cennet tasvirlerinde (Rahmân 55:54) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Nimetin elde edilmesinde insanın mutlak çabasının tek belirleyici olduğu zannını yıkar; olgunlaşmanın ilahi yasayla tamamlandığını ve kula düşenin sadece el uzatıp devşirmek olduğunu hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğaçta veya bitkide tam kıvamına gelmiş meyvenin tazeliği bozulmadan el ile toplanması ve devşirilmesi.
  • Soyut anlamBir sürecin kemale ermesi neticesinde ortaya çıkan nihai semerenin zahmetsizce elde edilmesi ve eylemlerin kaçınılmaz sonucuna muhatap olunması.
  • Sistematik karşılıkGelişim döngüsünü tamamlamış bir sistemden elde edilen taze çıktı ile bu çıktının failine yüklediği sorumluluk bağı.
  • LaTeX modeliJ(t)=lim⁡t→T∇S(t)⋅E
  • LaTeX açıklamasıModelde S(t) zamanla olgunlaşan süreci veya nimeti, T olgunluğun zirveye ulaştığı kritik anı, ∇S(t) hasada hazır hale gelmiş değer potansiyelini, E ise bu değere uzanan el veya tasarruf iradesini temsil eder; J(t) bu iki unsurun temas anında devşirilen taze semereyi ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج