جني

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ن-ي2 sîga, 11 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نخلجننسقطبرقوَجَنَىجنيرطبجَنِيًّادنوجذعبطنفرشوكأ

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 11

▶ Ağı aç (3B)

جني

ج - ن - ي

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Cena toplanmış meyve demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جنى

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cena toplanmış meyve demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.254 harf
باب الجيم والنون و و ا ي ء معهما ج ن أ، أ ج ن، ن أ ج، ن ج أ، ج ن ي، ج و ن مستعملات جنأ: جَنَأ الرَّجلُ يجنأ جُنُوءاً، إذا أكبَّ على شيء، وجنأ إليه ظهره، قال: أغاضر لو شهدتِ غَداةَ بِتتُم جُنُوءَ العائداتِ على وِسادي وقال الآخر: نَجَالك مِنّا بعدما ملـت جـانِـئاً ورُمتَ حِياضَ الموت كلَّ مرامِ والمُجنأةُ: القبرُ. قال ساعدهُ: إذا ما زار مُجنأةً عـلـيهـا تِقالُ الصَّخرِ والخشبُ القطِيلُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR355 harf
جَنَيْتُ الثمرة أجْنيها جَنياً واجْتَنَيْتُها بمعنىً. والجَنى: ما يُجْتَنى من الشجر وغيره. يقال: أتانا بِجَناة طيّبةٍ، لكلِّ ما يُجْتَنى. وثمرٌ جَنيٌّ، على فَعيلٍ: حين جُنيَ. وجَنى عليه جِنايَةً. والتَجَنِّي: مثل التجرُّم، وهو أن يدّعيَ عليك ذنباً لم تفعلْه. وأَجْنى الشجرُ، أي أدرك ثَمَرُه. وأَجَنَتِ الأرض، أي كَثُرَ جناها، وهو الكلأ والكَمْأة ونحو ذلك.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.984 harf
Madde başı: جنىج ن ( و ا ي ء ) جنى ، جنأ ، وجن ، نجا ، نجأ ، جون ، ونج ، نأج ، أجن ، نوج : ( مستعملة ) . جنى : رُوِيَ عن عليّ بنِ أبي طالب رَضِيَ الله عنه أنَّهُ دخَلَ بَيتَ المال ، فقال : يا حَمْراءُ ، ويَا بَيْضَاءُ احْمَرِّي وابْيَضِّي . وغُرِّي غَيْري . هذا جَنَايَ وخِيَارُه فيه إذْ كلُّ جانٍ يَدُه إلى فيه قال أَبو عبيد : يُضرَبُ هذا مثلاً للرجل يُؤثِرُ صاحبه بخيار ما عنده . وذكر ابن الكلبي أنَّ المثل لعمرو
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.326 harf
(باب الجيم والنون وما يثلثهما) (جنه) الجيم والنون والهاء ليس أصلا، ولا هو عندي من كلام العرب، إلا أنّ ناساً زعموا أن الجَُنَهَ([1]) الخيزُران. وأنشدوا: في كَفه جُنَهيٌّ ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])(جني) الجيم والنون والياء أصلٌ واحد، وهو أَخْذُ الثَّمَرة من شجَرها، ثم يحمل على ذلك، تقول جَنيتُ الثَّمرةَ أجْنِيها، واجْتَنَيْتُها. وثمرٌ جَنِيٌّ، أي أُخِذَ لوَقْته. ومن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR467 harf
ج ن ي هـات جَنَاةً مـن جَنَاك وهـذه شجـرة طيّبـة الجنـاة‏.‏ وثمـر جنـي‏:‏ جنـي آنفـاً‏.‏ وأجنى الشجر‏:‏ حان أن يجنى ثمره‏.‏ وأجنيته الثمر‏:‏ مكنته من اجتنائه‏.‏ وأجنت الأرض وأخلت‏:‏ صار فيها الجنى والخلـى‏.‏ وأجنـى اللـه الماشيـة‏:‏ أنبـت لهـا الجنـى‏.‏ وجنـى علـى أهلـه‏:‏ جـر عليهـم‏.‏ وتجنـى علـى أخيه ما لم يجن‏.‏ ومن المجاز‏:‏ اجتنى العسل‏.‏ وتقول العرب‏:‏ جنيت الجراد وصدت ماء المطر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.835 harf
جَنَى الذنْبَ عليه جِنايةً : جَرَّه قال أَبو حَيَّةَ النُّميري : وإِنَّ دَماً لو تَعْلَمِينَ جَنَيْتُه على الحَيِّ جانِي مِثْلِه غَيْرُ سالمورجل جانٍ من قوم جُنَاة و جُنَّاء الأَخيرة عن سيبويه فأَما قولهم في المثل : أَبناؤها أَجْناؤُها فزعم أَبو عبيد أَن أَبْناءً جمع بانٍ و أَجْناءً جمع جانٍ كشاهد وأَشهاد وصاحب وأَصحاب . قال ابن سيده : وأُراهم لم يُكَسِّروا بانياً على أَبناء ولا جانياً على أَجناء
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR295 harf
* ج ن ي * * جَنَى * الثمرة من باب رمى و * اجتَنَاهَا * بمعنى التقط قلت وفي الديوان وبعض نسخ الصحاح * جَنَى * الثمرة جنىً و * الجَنَى * ما يجتنى من الشجر يقال أتانا * بجَنَاةٍ * طيبة ورطب جني حين جُني و * جَنَى * عليه يجني * جِنَايةً * و * التَّجَنِّي * مثل التجرم وهو أن يدّعي عليه ذنبا لم يفعله
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.845 harf
: ( ي ( *!جَنَى الذَّنْبَ عليه *!يَجْنِيهِ *!جِنايَةً ) ، بالكسْرِ : ( جَرَّهُ إليه ) ؛ ) قالَ أَبو حيَّةَ النُّميري : وإِنَّ دَماً لو تَعْلَمِينَ جَنَيْتُه على الحَيِّ *!جاني مِثْلِه غَيْرُ سالمثم ظاهِرُ سِياقِ المصنِّفِ أنَّه حقيقَةٌ . وصَرَّحَ الرَّاغبُ أَنَّه مُسْتعارٌ من جَنَى الثَّمرَةَ كما اسْتُعِيرَ اجْتَرَم فتأَمَّل . وفي الحديثِ : ( لا *!يَجْني *!جانٍ إلاَّ على نَفْسِهِ ) ؛
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.648 harf
Madde başı: جنىجَنَى الثَّمَرَةَ 1 جَنَى الثَّمَرَةَ جني الثمره جني الثمرة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. جَنِىَ , (S, Msb,) inf. n. جَنًى, (S, TA,) or جَنْىٌ, (so accord. to one copy of the S, and written in the accus. case جنيا in the Ham p. 355,) and جِنَايَةٌ, (Ham ib., but there without any vowel-signs,) He gathered, plucked, or took from the tree, the fruit; (Mgh, TA;) i. q. ↓ اجتناها (S, Msb, K) and ↓ تجنّاها:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR946 harf
جَنَى جَنَى I ( n. ac. جَنْي [ 1 ] , جَنًى [ 4 ] , جِنَايَة [ 23t ] ), a. Gathered, plucked; picked, collected, got together. b. ( n. ac. جِنَاْيَة 23t ), Did evil. جَاْنَيَ جَاْنَيَ III a. [ 'Ala ], Wronged, injured; brought evil upon. b. [ 'Ala ], Accused of an evil action. أَجْنَيَ أَجْنَيَ IV , a. Was ripe. تَجَنَّيَ تَجَنَّيَ V a. [ 'Ala ], Accused falsely. اِجْتَنَيَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.640 harf
جني جَنَى - يَجْنِي - جَنَى - جَنِيّ جَنَى - يَجْنِي + شيء أو أمر: ينضج ويستوي ويصير جاهزاً لقطفه والانتفاع به جَنَى: على وزن " فـَعـَـل" اسم فعل بمعنى مفعول من " جَنَى - يَجْنِي ": المحصول النافع بالعرف الحالي: مجموع الثمر الناضج الحسن من حمل الشجر أو المعمل أو ما شابه جَنِيّ: على وزن" فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " جَنَى - يَجْنِي
Maddenin bağlantısı

جني جَنَى - يَجْنِي - جَنَى - جَنِيّ جَنَى - يَجْنِي + شيء أو أمر: ينضج ويستوي ويصير جاهزاً لقطفه والانتفاع به جَنَى: على وزن " فـَعـَـل" اسم فعل بمعنى مفعول من " جَنَى - يَجْنِي ": المحصول النافع بالعرف الحالي: مجموع الثمر الناضج الحسن من حمل الشجر أو المعمل أو ما شابه جَنِيّ: على وزن" فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " جَنَى - يَجْنِي ": الثمر الذي يتصف بأنه صار ناضجاً مستوياً جاهزاً للقطف والانتفاع به واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الجهوزية والنضج وانتهاء التغيرات"، وهي: نَضِجَ - يَنْضَجُ، يَنَعَ - يَيْنَعُ (يَنَعَ - يَيْنِعُ)، جَنَى - يَجْنِي، وَجَبَ - يَجِبُ، هَاءَ - يَهِيْءُ (هَاءَ - يَهَاءُ)، جَهَزَ - يَجْهَزُ، تفرق لفظاً جَنَّ - يَجِنَّ + الكائن: يكون جنيناً: يكون بشراً في بطن أمه جَنَّ - يَجُنَّ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: ستره وأخفاه بحيث لا يعرف جَنَى - يَجْنِي + شيء أو أمر: ينضج ويستوي ويصير جاهزاً لقطفه والانتفاع به

جنى - يجني - جنيا ﴿وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك رطبا جنيا (25)﴾ مريم جنى ﴿متكئين على فرش بطائنها من إستبرق وجنى الجنتين دان(54)﴾ الرحمن مختار الصحاح ● [جني] ج ن ي: جَنَى الثمرة من باب رمى و اجتَنَاهَا بمعنى التقط قلت وفي الديوان وبعض نسخ الصحاح جَنَى الثمرة جنىً و الجَنَى ما يجتنى من الشجر يقال أتانا بجَنَاةٍ طيبة ورطب جني حين جُني و جَنَى عليه يجني جِنَايةً و التَّجَنِّي مثل التجرم وهو أن يدّعي عليه ذنبا لم يفعله الراغب جني جنيت الثمرة واجتنيتها، والجني: المجتنى من الثمر والعسل، وأكثر ما يستعمل الجني فيما كان غضا، قال تعالى: }تساقط عليك رطبا جنيا﴿[مريم/25]، وقال تعالى:﴾وجنا الجنتين دان{ [الرحمن/54]، وأجنى الشجر: أدرك ثمره، والأرض: كثر جناها، واستعير من ذلك جنى فلان جناية كما استعير اجترم. لسان العرب لم أجدها في اللسان مقاييس اللغة: (جني) الجيم والنون والياء أصلٌ واحد، وهو أَخْذُ الثَّمَرة من شجَرها، ثم يحمل على ذلك، تقول جَنيتُ الثَّمرةَ أجْنِيها، واجْتَنَيْتُها. وثمرٌ جَنِيٌّ، أي أُخِذَ لوَقْته. ومن المحمول عليه: جَنَيْتُ الجنايةَ أجْنِيها. القاموس المحيط: ي جَنَى الذَّنْبَ عليه يَجْنِيهِ جِنَايَةً جَرَّهُ إليه، و الثَّمَرَةَ اجْتَنَاها، كَتَجَنَّاها، وهو جانٍ ج: جُناةٌ وجُنَّاءٌ، وأجْناءٌ نادِرٌ. وجَنَاها له، وجَنَّاهُ إيَّاها. وكلُّ ما يُجْنَى فهو جَنًى وجَنَاةٌ. والجَنَى: الذَّهَبُ، والوَدَعُ، والرُّطَبُ، والعسلُ ج: أجْناءٌ. واجْتَنَيْنا ماءَ مَطَرٍ: ورَدْناهُ فَشَرِبْناهُ. وأجْنَى الشجرُ: أدْرَكَ، و الأرضُ: كثُرَ جَنَاها. وثَمَرٌ جَنِيٌّ: جُنِي من ساعَتِهِ. وتَجَنَّى عليه: ادَّعَى ذَنْباً لم يَفْعَلْه. والجَنِيَّةُ، كغَنِيَّةٍ: رِداءٌ من خَزٍّ. وأحمدُ بنُ عِيسى بنِ جَنِيَّةَ: محدِّثٌ. وتَجْنَى: د، وبالضم: تُجْنَى الوَهْبانِيَّةُ، محدِّثَةٌ مُعَمَّرَةٌ. وقَوْلُهُمْ لِعَقَبَةِ الطائِفِ تُجْنَى لَحْنٌ، صَوابُه: دُجْنَى، وقد ذُكِرَ.والجَوانِي: الجَوانِبُ. - و الجَنْواءُ الجَنْئاءُ. ورجُلٌ أجْنَى، بَيِّنُ الجَنَا، لُغَةٌ في المَهْموزِ. تاج العروس: ى ( جنى الذنب عليه يجنيه جناية ) بالكسر ( جرة إليه ) قال أبو حية النميري وان دما لو تعلمين جنيته * على الحى جان مثله غير سالم ثم ظاهر سياق المصنف انه حقيقة وصرح الراغب انه مستعار من جنى الثمرة كما استعير اجترم فتأمل وفى الحديث لا يجنى جان الا على نفسه الجناية الذنب والجرم وما يفعله الانسان مما يوجب عليه العقاب أو القصاص في الدنيا والاخرة والمعنى انه لا يطالب بجناية غيره من أقاربه وأباعده فإذا جنى أحد هم جناية لا يطالب بها الاخر وقال شمر جنيت لك وعليك ومنه قوله جانيك من يجنى عليك وقد * تعدى الصحاح فتجرب الجرب قال أبو عبيد قولهم جانيك من يجنى عليك يضرب مثلا للرجل يعاقب بجناية ولا يؤخذ غيره بذنبه انما يجنيك من جنايته راجعة اليك وذلك ان الاخوة يجنون على الرجل يدل على ذلك قوله وقد تعدى الصحاح الجرب وقال أبو الهيثم في قولهم جانيك من يجنى عليك يراد به الجاني لك الخير من يجنى عليك الشر وأنشد * وقد تعدى الصحاح مبارك الجرب * ( و ) جنى ( الثمرة ) ونحوها يجنيها جنى ( اجتناها ) أي تناولها من شجرتها ( كتجناها ) قال الشاعر إذا دعيت بما في البيت قالت * تجن من الحذال وما جنيت قال أبو حنيفة هذا شاعر نزول بقوم فقروه صمغا ولم يأتوه به ولكن دلوه على موضعه وقالوا اذهب فاجنه فقال هذا البيت بذم به أم مثواه واستعاره أبو ذؤيب للشرف فقال وكلاهما قد عاش عيشة ما جنى * وجنى العلاء لو ان شيأ ينفع ( وهو جان ) لصاحب الجناية وجانى الثمرة ( ج جناة ) كقاض وقضاة ( وجناء ) كرمان عن سيبويه ( واجناه ) قال الجوهرى ( نادر ) ومنه المثل أجناؤها أي الذين جنوا على هذه الدار بالهدم هم الذين كانوا بنوها حكاه أبو عبيد قال الجوهرى وأنا أظن ان أصل المثل جناتها بناتها لان فاعلا لا يجمع على أفعال فاما الاشهاد والاصحاب فانما هما جمع شهدو وصحب الا أن يكون هذا من النوادر لانه يجئ في الامثال يجئ في غيرها انتهى وقال ابن سيده وأراهم لم يكسروا بانيا على أبناء وجانيا على أجناء الا في هذا المثل قال ابن برى ليس المثل كما ظنه الجوهرى من قوله جناتها بناتها بل المثل كما نقل لا خلاف بين أحد من أهل اللغة فيه قال وقوله ان أشهادا وأصحابا جمع شهد وصحب سهو منه لان فعلا لا يجمع على افعال الا شاذا ومذهب البصر بين ان أشهاد أو أصحابا وأطيارا جمع شاهد وصاحب وطائر قال وهذا المثل يضرب لمن عمل شيأ بغير روية فأخطأ فيه ثم استدركه فنقض ما عمله وأصله ان بعض ملوك اليمن غزا واستخلف ابنته فبنت بمشورة قوم بنيانا كرهه أبو ها فلما قدم أمر المشيرين ببنائه ان يهدموه والمعنى ان الذين جنوا على هذه الدار بالهدم هم الذين كانوا بنوها فالذي جنى تلافى ما جنى والمدينة التى هدمت اسمها براقش وقد ذكرناها في فصل برقش ( وجناها له ) كذا في النسخ وفى بعض جنى ما له ( وجناه اياها ) وقال أبو عبيد جنيت فلانا جنى أي جنيت له قال ولقد جنيتك اكمؤا وعساقلا * ولقد نهيتك عن بنات الاوبر ( وكل ما يجنى ) حتى القطن والكمأة ( فهو جنى وجناة ) قال الراغب وأكثر ما يستعمل الجنى فيما كان غضا انتهى وهو على هذا من باب حق وحقة وقيل الجناة واحدة الجنى وشاهد الجنى قوله تعالى وجنى الجنتين دان ويقال أتانا بجناة طيبة لكل ما يجتنى من الشجر وفي الحديث ان عليا رضى الله عنه دخل بيت المال فقال يا حمراء ويا بيضاء احمرى وابيضى وغرى غيرى هذا جناى وخياره فيه إذ كل جان يده الى فيه ويروى وهجانه فيه وقد تقدم في النون وذكر ابن الكلبى ان المثل لعمرو بن عدى اللخمى ابن أخت جذيمة وهو أول من قاله وان جذيمة نزل منزلا وأمر الناس أن يجتنوا له الكمأة فكان بعضهم يستأثر بخير ما يجد ويأكل طيبها وعمر ويأتيه بخير ما يجد ولا يأكل منها شيأ فلما اتى بها خاله جذيمة قال هذا القول وأراد على رضى الله عنه بقوله ذلك انه لم يتلطخ بشئ من فئ المسلمين بل وضعه مواضعه ( والجنى الذهب ) وقد جناه قال في صفة ذهب * صبيحة ديمة يجنيه جانى * أي يجمعه من معدنه ( و ) الجنى ( الودع ) كانه جنى من البحر ( و ) الجنى ( الرطب ) وأنشد القراء * هزى اليك الجذع يجنيك الجنى * ( و ) الجنى ( العسل ) إذا اشتير ( ج أجناء ) قالت امرأة من العرب لا جناء العضاه أقل عارا * من الجوفان يلفحه السعير ( و ) من المجاز ( اجتنينا ماء مطر ) حكاه ابن الاعرابي قال وهو من جيد كلام العرب ولم يفسره قال ابن سيده وعندي انه أراد ( وردناه فشربناه ) أو سقيناه ركابنا قال ووجه استجادة ابن الاعرابي له انه من فصيح كلام العرب ( وأجنى الشجر ) صار له جنى يجنى فيؤكل كل قال الشاعر * أجنى له باللوى شرى وتنوم * وأجنى الثمر أي ( أدرك و ) أجنت ( الارض كثر جناها ) وهو الكلام والكماة ( وثمر جنى ) كغنى كذا في النسخ وفى المحكم تمر جنى ( جنى من ساعته ) ومنه قوله تعالى تساقط عليك رطبا جنيا وقيل الجنى الثمر المجتنى مادام طريا ( وتجنى ) فلان ( عليه ) ذنبا إذا ( ادعى ذنبا لم يفعله ) أي تقوله عليه وهو برئ وكذلك التجرم ( والجنية كغنية رداء ) مدور ( من خز وأحمد بن عيسى ) المقرى يعرف ( بابن جنية محدث ) صوابه بكسر الجيم وتشديد النون المكسورة والياء الاخيرة أيضا ضبطه الحافظ وهو الصواب وقد أشرنا إليه في النون وقد روى هذا عن أبى شعيب الحرانى ( وتجنى ) كتسعى ( د ) وضبطه الصاغانى بخطه بكسر النون ( وبالضم تجنى الوهبانية ) صوابه تجنى بفتح التاء والجيم وتشديد النون المكسورة كما ضبطه الحافط ( محدثة معمرة ) روت العوالي وهى من طبقة شهدة بنت الفرج الكاتبة ( وقولهم لعقبة الطائف تجنى لحن صوابه دجنى وقد ذكر ) في الدال مع النون وتقدم انه بضم الدال وكسرها وبالجيم وبالحاء ( والجوانى الجوانب ) كالثعالى والارانى * ومما يستدرك عليه جانى عليه مجاناة ادعى عليه جناية ويجمع جنى الثمر على أجن كعصى وأعص وبه روى الحديث أهدى له أجن زغب يريد القثاء الغض والمشهور في الرواية أجر بالراء وقد تقدم وأصل أجن أجنى كجبل وأجبل والجنى الكلا وأيضا الكمأة وأيضا العنب قال * حب الجنى من شرع نزول * يريد ما شرع من الكرم في الماء واجتنى كجنى والمجتني موضع الاجتناء قال الراجزيد كر الكمأة * جنيته من مجتنى عويص * والجنى كغنى التمر إذا صرم والجانى اللقاح عن ابن الاعرابي قال الازهرى يعنى الذى يلقح النخيل والجانى الكاسب وخالى الجنى قرية بمصر قرب رشيد وتجنى بن عمر الكوفى بالضمم شيخ لحسين الجعفي وغيث بن جنى بن النعمان الهلالي بفتح الجيم وتخفيف النون المكسورة علق عنه السلفي قال مات سنة 547 و ( الجنواء ) أهمله الجوهرى وقال الصغانى هي ( الجنآء ) وهى شاة ذهب قرناها أخرا كما تقدم له في المهموز ( ورجل أجنى بين الجناء لغة في المهموز ) وتقدم في الهمز عن أبى عمرو رجل أجنأ بالهمز أقعس وشاهد الا جنى بغير همز * أصك مصلم الاذنين أجنى * وقول شيخنا لم يتقدم له ذكر في المهموز فكأنه نسيه على عادته في مواضع وهو في الصحاح مفصل وأغفله قصورا وتقصيرا وأحال على ما لم يذكر انتهى غريب جدا قان المصنف ذكر الاجنأ والجنآء في الهمزة ولم يغفل عنهما فهى احالة صحيحة ولا قصور ولا تقصير * ومما يستدرك عليه جنوة بالتحريك مدينة بالاندلس ومنها أبو النعيم رضوان بن عبد الله الجنوى المحدث عن أبى محمد عبد الرحمن بن على سقين العاصمى وعنه أبو عبد الله محمد بن قاسم القصار

Sîgalar(2)

Mücavir kökler11 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. رطب

    1 ortak ayet · Olgunlaşmış yaş hurma demektir

  2. جذع

    1 ortak ayet · Cezea kütük demektir

  3. هزز

    1 ortak ayet · Kımıldadı

  4. فرش

    1 ortak ayet · Feraş Suyun kuruduktan sonra toprak üzerinde bıraktığı…

  5. سقط

    1 ortak ayet · Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir

  6. برق

    1 ortak ayet · Berg parlak taş demektir

  7. وكأ

    1 ortak ayet · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir

  8. نخل

    1 ortak ayet · Hurma ağacıdır

  9. بطن

    1 ortak ayet · Batın karın demektir

  10. دنو

    1 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  11. جنن

    1 ortak ayet · Bahçe demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا

    OlgunHurma dalını kendine doğru silkele; üstüne taze hurma dökülsün.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجني
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nakıs)
Bağlamsal Yakın Köklerقطف, حصد, جذذ
Zıt Kökغرس
Çekirdek Özet 1Meyveyi veya ürünü tam olgunlaşma ve tazelik anında dalından koparıp toplamak
Çekirdek Özet 2Zahmetsizce erişilen, tam vaktinde devşirilen ilahi lütuf ve amellerin nihai semeresi
Çekirdek Özet 3Bir eylemin olgunlaşıp kaçınılmaz bir neticeye ve sorumluluğa dönüşmesi hali
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca ceza hukuku bağlamındaki suç ve cürüm üretme manasına daraltılarak, Kur'an'daki doğrudan taze meyve ve amel hasılası anlamının göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جنÖrtmek, gizlemek, içte saklamak, dış etkenlerden korunarak içsel bir olgunlaşma ve yoğunlaşma alanı oluşturmak; nitekim bu çekirdek جنن kökünde bütünüyle gizlenmeyi ve örtülmeyi, جنب kökünde bir kenara çekilip sakınmayı, جنح kökünde koruyucu kanat altına sığınmayı, جنف kökünde gizli veya içsel bir meyli ifade ederيSon harf olan ي unsuru, içte ve örtü altında olgunlaşan varlığın el uzatılarak dışa çıkarılmasını, somut bir temas ve toplama eylemiyle gizlilikten görünür bir istifadeye dönüştürülmesini sağlar; böylece kök meyvenin olgunluk anında devşirilmesi anlamını kazanır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir yere yönelme, ağırlığı yüklenme ve nesneleri bir araya toplayıp taşıma hareketi
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkGizli bir kaynaktan fışkıran hayat, tohumdan türeyen canlı büyüme ve içsel olgunlaşma süreci
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaBir gayeye doğru aktif uzanış, müdahale etme, tutma, kavrama ve tasarrufta bulunma gücü
جنيGizil bir olgunlaşma sürecinin ardından meyveye uzanıp onu devşirme hareketiİçsel bir gelişim ve canlılık sürecini tamamlamış olan gizli cevhere el uzatarak onu dalından alma ve toplama bütünsel edimini gösterir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAğaçtaki meyvenin, hurmanın veya çiçeğin tam olgunlaştığı anda el ile koparılması, taze balın veya yer mantarının toplanmasıdır. Henüz tazeliğini ve suyunu kaybetmemiş taze devşirilmiş ürüne جَنِيّ denir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap atasözü ve şiir kullanımında kişinin kendi eyleminin doğrudan sorumlusu olduğunu ve amellerin toplanmasını ifade etmek üzere darbımesel olarak nakledilmiştir: هذا جَناي وخيارُهُ فيه / إذ كلُّ جانٍ يدُه إلى فيه
Erken Arapça kullanımMuhadram şair Ebû Hayye en-Numeyrî, eylemin doğurduğu ağır sorumluluğu ve kan davasını devşirilen bir suç semeresi olarak şu mısralarla dile getirmiştir: وإِنَّ دَماً لو تَعْلَمِينَ جَنَيْتُه / على الحَيِّ جانِي مِثْلِه غَيْرُ سالم

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça جني kökü, meyve toplamak, devşirmek ve metaforik olarak bir fiilin olumsuz veya olumlu sonucunu üzerine çekmek anlam ekseninde gelişmiştir. Kökün Sami dilleri içerisindeki seyrinde, ilk iki konsonant olan g-n çekirdeği genellikle örtme, gizleme, bahçe, korunaklı alan tasvirleriyle ilişkilidir. Nitekim İbranice ginnah veya gan (bahçe, örtülü koruluk), Süryanice gannəthā (bahçe) ve Akadca ganānu (kapatmak, hapsetmek) biçimleri bu korunaklı iç alanı ve bahçe olgusunu doğrular. Üçüncü radikal olan zayıf yod/ye harfinin eklenmesiyle Arapçada bu bahçeden ve ağaçtan hasat edilen taze semereye el uzatma eylemi bağımsızlaşmıştır. Güney Sami kolunda (Arapça ve epigrafik Güney Arapçası izlerinde) bu kök, ağaçtan ve arı kovanından taze mahsulün toplanması anlamını korurken, Kuzeybatı Sami dillerinde hasat kavramı daha çok q-t-p veya b-ts-r kökleriyle karşılanmış, g-n-y biçimi Arapçaya özgü bir semantik yetkinleşmeyle eylemin semeresini devşirmekten türeyen cürüm ve cezaî sorumluluk manasına genişlemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMeyveyi dalından taze olarak koparma eylemiFiziksel anlam doğrudan meyve devşirmedir; buradan kişinin kendi lehine veya aleyhine fiil işlemesi manasına genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBahçe ve gizli koruluk kökü olan g-n ile ilişkili morfolojik özelleşmeİbranice ve Süryanicede bahçe ve örtülü alan anlamı yaygınken, taze mahsul devşirme eylemi Arapçada tam olarak berraklaşmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği olan ikna edici dış soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Gesenius, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جنيAnlamlıMeyve toplamak, semere devşirmekAğaçtan meyveyi taze olarak koparmak veya bir eylemin sonucunu üstlenmekHedef kök; Kur'an'da geçer
جينKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur
نجيAnlamlıKurtulmak, fısıldaşmak, açığa çıkmakSıkıntıdan sıyrılıp yüksek ve güvenli yere çıkmak veya iki kişi arasında sır paylaşmakKur'an'da geçer; kurtuluş ve sırdaşlık yönü
نيجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur
يجنAnlamlıBir şeyi dövmek, yumuşatmakDeriyi veya elbiseyi tokmakla döverek terbiye etmekKur'an'da geçmez; nadir bedevi kullanımı
ينجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جنيMerkezHasat ve devşirmeMeyveyi tam olgunlaştığı anda, tazeliğini korurken el ile koparıp toplamakTaze, sulu ve bekletilmemiş devşirme
قطفKomşuKoparma ve toplamaMeyveyi sapından keserek veya bükerek alma eylemine odaklanırDaha çok salkım ve üzüm gibi saplı meyvelerin koparılması
حصدKomşuEkin biçmeEkin, buğday ve arpa gibi tarla ürünlerinin aletle kökünden kesilip toplanmasıMeyve değil gövdeli ekin hasadı
جذذKomşuKesip ayırmaAğacın üzerindeki mahsulü toptan kesip ayırmak veya kırıp parçalamakHurma gibi ürünlerin kütle halinde kesilerek indirilmesi
غرسZıtDikme ve başlatmaFidanı toprağa yerleştirip üretim sürecini en baştan kurma eylemidirMeyvenin devşirilmesinin zıddı olarak dikilip yetiştirilme aşaması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجنيMeyve devşirmek, taze mahsulMeyvenin en taze anında ağaçtan toplanması ve mecazen eylem semeresiKesin
Latincecarpere, fructus legereKoparmak, meyve toplamakBitki veya meyveyi dalından seçip alma hareketini karşılar, suç boyutu dışarıda kalırGüçlü
İngilizceto harvest, to pluck, to reapDevşirmek, koparmak, ürün almakTaze meyve koparmayı karşılar; cezaî sonuç anlamını tek başına taşımazGüçlü
Almancapflücken, erntenKoparmak, hasat etmekElle taze meyve veya çiçek toplamayı eksiksiz karşılar, türemiş cürüm anlamını vermezGüçlü
Fransızcacueillir, récolterDalından toplamak, devşirmekMeyveyi el ile koparma ve elde etme sürecini anlatır, hukuki sorumluluk anlamını içermezGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَنِيًّاTaze, dalından henüz koparılmış, yemeye hazır olgun hurmaHz. Meryem'in doğum anındaki fiziksel ihtiyacı ve ilahi teselli bağlamında Meryem 19:25
وَجَنَىZahmetsizce uzanıp toplanabilecek cennet bahçesi meyveleriMüttakilere vadedilen iki cennetin erişim kolaylığı ve nimet bolluğu bağlamında Rahmân 55:54

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKesb ve amellerin semeresiİnsanın işlediği amellerin ahiretteki tecellisi ve kişinin kendi eliyle ürettiği sonucun mesuliyetini taşımasıEylemin kaçınılmaz ontolojik neticesine ve ceza-mükafat dengesine yoğunlaşma
FıkıhCinayet hukuku ve tazminatKişinin cana veya mala karşı haksız tecavüzü sonucunda üstlendiği cezaî ve mali sorumlulukKökün mecazi yönü olan suç işleme ve bunun bedelini ödeme kavramına daralma
TefsirCennet nimetleri ve ilahi lütufCennet meyvelerinin zahmetsizce devşirilmesi ve Meryem kıssasındaki mucizevi taze rızıkTam kıvamında olgunlaşmış, beklemeden anında tüketilen ilahi ikram
HadisEylemlerin ahlaki ve hukuki sorumluluğuBabanın evlat, evladın baba aleyhine cürüm yüklenemeyeceğini belirten hukuki ilkelerKişinin yalnızca kendi devşirdiği fiilin ceremesini çekeceği kuralı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi mükafat ve ilahi rızıkAmelin semeresiLütuf ve cezanın doğrudan hak edilişini somutlaştırmaKişi dünyada ne ekerse ahirette onu taze bir ürün olarak devşirirGüçlü
İlmiBilgi üretimi ve araştırmaÇıktı ve sentezTeori ve gözlemlerin olgunlaşıp nihai neticeye ulaşmasıFikri çabaların meyve vererek faydalı bilgiye dönüşmesi haliMuhtemel
SiyasiHukuki sorumluluk ve yaptırımKişisel cezaî mesuliyetSuçun şahsiliği prensibini tesis etmeHer fail yalnızca kendi devşirdiği eylemin siyasi ve hukuki bedelini öderGüçlü
İktisadiÜretim ve hasat mekanizmasıKatma değer ve nihai hasılaYatırımın ve emeğin kâra veya tüketime dönüşmesiÜretim sürecinin tamamlanarak ürünün piyasaya ve tüketime hazır hale gelmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBirikimli bir sürecin kritik eşikte yerel maksimuma ulaşması ve değerin çekilmesiDinamik bir sistemde büyüme eğrisinin tepe noktasına ulaştığı anda sistemden çıktı elde edilmesi sürecidirGüçlü
Beşeri bilimlerEylemin hukuki ve ahlaki sorumluluk doğurma anıBireysel bir davranışın toplumsal ve hukuki zeminde sonuç doğuracak olgunluğa erişerek failine bağlanmasıdırGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün İslam fıkhındaki cinayet terimiyle sınırlı algılanarak sadece suç, cinayet ve cana kıyma eylemi olarak düşünülmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök hiçbir şekilde suç veya cürüm manasında geçmez; bütünüyle taze, zahmetsizce devşirilen, olgun nimet ve meyve anlamında kullanılır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki cennet ve lütuf tasvirlerinin semantik derinliğinin kaçırılması ve kelimenin kökündeki zarafet, tazelik ve erişilebilirlik boyutunun unutturulması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İlahi rızkın ve cennet nimetlerinin insan emeğini aşan bir kolaylıkla, tam vaktinde ve en taze haliyle insana sunulduğunu gösteren estetik bir eşiği temsil ettiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Meryem'in doğum sancısı anındaki ilahi teselli ayetinde (Meryem 19:25) ve ahiret nimetlerinin bolluğunun anlatıldığı cennet tasvirlerinde (Rahmân 55:54) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Nimetin elde edilmesinde insanın mutlak çabasının tek belirleyici olduğu zannını yıkar; olgunlaşmanın ilahi yasayla tamamlandığını ve kula düşenin sadece el uzatıp devşirmek olduğunu hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğaçta veya bitkide tam kıvamına gelmiş meyvenin tazeliği bozulmadan el ile toplanması ve devşirilmesi.
  • Soyut anlamBir sürecin kemale ermesi neticesinde ortaya çıkan nihai semerenin zahmetsizce elde edilmesi ve eylemlerin kaçınılmaz sonucuna muhatap olunması.
  • Sistematik karşılıkGelişim döngüsünü tamamlamış bir sistemden elde edilen taze çıktı ile bu çıktının failine yüklediği sorumluluk bağı.
  • LaTeX modeliJ(t)=lim⁡t→T∇S(t)⋅E
  • LaTeX açıklamasıModelde S(t) zamanla olgunlaşan süreci veya nimeti, T olgunluğun zirveye ulaştığı kritik anı, ∇S(t) hasada hazır hale gelmiş değer potansiyelini, E ise bu değere uzanan el veya tasarruf iradesini temsil eder; J(t) bu iki unsurun temas anında devşirilen taze semereyi ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج