حبك
ح - ب - ك
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Hubuk kumluk üzerindeki izler demektir. Rüzgarın kum üzerinde oluşturduğu çizgiler.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hubuk kumluk üzerindeki izler demektir. Rüzgarın kum üzerinde oluşturduğu çizgiler.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.025 harfباب الحاء والكاف والباء معهما
ك ح ب، ك ب ح، ح ب ك مستعملات
كحب:
الكَحْبُ: البَرْوَقُ بلغة اليَمَن، والحبَّة منه كَحْبة.
كبح:
الكَبْحُ: كَبْحُكَ الدابَّة باللِّجام، وهو قَرْعُك إيّاها.
حبك:
حَبَكتْهُ بالسيف حَبْكاً: وهو ضَربٌ في اللَّحْم دون العَظْم، ويقال: هو مَحْبُوكُ العَجْز والمَتْن إذا كان فيه استِواء مع إرتفاع، قال الأعشى:
على كُلِّ مَحبُوكِ السَّراة كأنَّـه عُقابٌ هَوَتْ من مَرْقَبٍ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR780 harfالحِباكُ والحَبيكَةُ: الطريقة في الرمل ونحوِه، وجمع الحِباكِ حُبُكٌ، وجمع الحَبيكَةِ حَبائِكُ. وقوله تعالى: "والسَماءِ ذاتِ الحُبُكِ". قالوا: طرائق النجوم. وقال الفراء: الحُبُكُ تكسُّرُ كلِّ شيءٍ، كالرمل إذا مرّتْ به الريحُ الساكنة، والماءِ القائم إذا مرّت به الريح. ودِرْعُ الحديد حُبُكٌ أيضاً. والشعرةُ الجعدةُ تَكَسُّرُهَا حُبُكٌ. قال زهير بن أبي سلمى:
مُكَلَّلٌ بأُصولِ النَجْمِ تَنْسُـجُـهُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.732 harfح ك ب
حبك ، كحب ، كبح : ( مستعملات ) .
حبك : قال الليث : حَبَكْتُه بالسّيْف حَبْكا وهو ضَرْب في اللَّحْم دُونَ العَظْم .
ابن هانىء عن أبي زيد : يقال حَبَكْتُه بالسَّيْف حَبْكاً إذا ضَرَبْتَه به .
الليث : إنَّه لمَحْبوكُ المَتْن والعَجُز إذا كان فيه اسْتِوَاء مع ارتِفَاع ، وأنشد :
على كُل مَحْبوك السَّرَاةِ كأَنَّه
عُقابٌ هَوَتْ من مَرْقَبٍ وتَعَلَّتِ
وقال غيره : فرسٌ مَحْبوكُ الكَفَلِ أي
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.321 harf(باب الحاء والباء وما يثلثهما)
(حبج) الحاء والباء والجيم ليس عندي أصلاً يعوّل عليه ولا يُفَرّع منه، وما أدري ما صحّة قولهم: حَبَجَ العَلَمُ بَدَا، وحَبَجَت النارُ: بدَتْ بَغْتَةً. وحَبِجَت الإبل، إذا أكلت العَرفَج فاشتكت بطونَها، كلُّ ذلك قريبٌ في الضَّعف بعضُه مِن بعض. وأما حَبَجَ بها، فالجيم مبدلةٌ من قاف.
(حبر) الحاء والباء والراء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد، وهو الأَثرُ في حُسْنٍ وبَهاء.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR429 harf- قال تعالى: ﴿والسماء ذات الحبك﴾ [الذاريات/7]، هي ذات الطرائق فمن الناس من تصور منها الطرائق المحسوسة بالنجوم والمجرة، ومنهم من اعتبر ذلك بما فيه من الطرائق المعقولة المدركة بالبصيرة، وإلى ذلك أشار بقوله تعالى: ﴿الذين يذكرون الله قياما وقعودا وعلى جنوبهم ويتفكرون في خلق السموات والأرض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك فقنا عذاب النار﴾ [آل عمران/191]. وأصله من قولهم: بعير حبوك القرا (القرا: الظهر)،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR781 harfح ب ك
" والسمـاء ذات الحبـك " وللريـح فـي المـاء والرمـل حبك وحبائك وحبيك أي طرائق الواحد حبيكة وحباك وما أحسن ما حبكتها الرياح: قال زهير يصف غديراً: مكلـل بأصـول النجـم تنسجه ريح خريق لضاحي مائه حبك وكساء محبك: مخطط.
وكأن خطه وشيٌ محبوك وذهب مسبوك وللشعر الجعد حبك.
وقال: وما أملح حباك هذه الحمامة وهو الخط الأسود على جناحها وجود حباك الثوب أي كفافهن وحبكـت الثـوب: كففتـه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.820 harfالحَبْك: الشدّ. واحْتَبك بإِزاره: احْتَبَى به وشدَّه إِلى يديه. والحُبْكة: أَن ترخي من أَثناء حُجْزتك من بين يديك لتحمل فيه الشيء ما كان، وقيل: الحُبْكة الحُجْزة بعينها، ومنها أُخِذ الاحْتِباكُ، بالباء، وهو شد الإِزار. وحكي عن ابن المبارك أَنه قال: جعلت سواك في حُبكي أَي في حُجْزتي.
وتَحَبَّكَ: شد حُجْزته. وتَحَبَّكتِ المرأَة بنِطاقها: شدته في وسطها. وروي عن عائشة: أَنها كانت تَحْتَبِك تحت دِرعها
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR560 harf* ح ب ك * * الحِبَاكُ * و * الحَبِيكةُ * الطريقة في الرمل ونحوه وجمع الحباك * حُبُكٌ * وجمع الحبيكة * حَبَائِكُ * وقوله تعالى ﴿والسماء ذات الحُبُك﴾ قالوا طرائق النجوم وقال الفرّاء * الحُبُكُ * تكسر كل شيء كالرمل إذا مرت به الريح الساكنة والماء القائم إذا مرت به الريح ودِرع الحديد لها حُبك أيضا والشعرة الجعدة تكسُّرها حُبُك وفي حديث الدجَّال ﴿أن شعره حُبُك﴾ و * حَبَكَ * الثوب أجاد نسجه وبابه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.311 harfالحبك: الشد والإحكام وإجادة العمل والنسج وتحسين أثر الصنعة في الثوب يقال: حبكه يحبكه ويحبكه من حدى ضرب ونصر حبكا: أجاد نسجه وحسن أثر الصنعة فيه كاحتبكه: أحكمه وأحسن عمله فهو حبيك ومحبوك يقال: ثوب حبيك ومحبوك: أحكم نسجه، وكذلك وتر حبيك، وأنشد ابن الأعرابي لأبي العارم:
فهيأت حشرا كالشهاب يسوقه ممر حبيك عاونته الأشاجع
والحبك: القطع وضرب العنق يقال: حبكه بالسيف
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.545 harfحَبَكَهُ
1 حَبَكَهُ حباك حبك حبكه حبكة , aor. حَبِكَ (S, K) and حَبُكَ , (K,) inf. n. حَبْكٌ, (S, K,) He bound it, or tied it; and made it fast, or firm: (K: [see also 2:]) he made it well: (TA:) he wove it well, (S, K, TA,) and firmly, or compactly; (TA;) namely, a piece of cloth: (S, K, TA:) he made the effect of the work therein to be beautiful; i. e., in a piece of cloth: and ↓ احتبكهُ
حَبَكَهُ 1 حَبَكَهُ حباك حبك حبكه حبكة , aor. حَبِكَ (S, K) and حَبُكَ , (K,) inf. n. حَبْكٌ, (S, K,) He bound it, or tied it; and made it fast, or firm: (K: [see also 2:]) he made it well: (TA:) he wove it well, (S, K, TA,) and firmly, or compactly; (TA;) namely, a piece of cloth: (S, K, TA:) he made the effect of the work therein to be beautiful; i. e., in a piece of cloth: and ↓ احتبكهُ signifies the same: (K:) or this latter, he made it (i. e. anything) firm, or compact; and made it well. (IAar, S, Msb.) It is said of ' Áïsheh, in a trad., تَحْتَ ↓ كَانَتْ تَحْتَبِكَ الدِرْعِ فِى الصَّلَاةِ She used to bind the اـِزَار [or waist-wrapper], and make it fast, beneath the shift, in prayer; (S;) from حُبْكَةٌ, q. v.: (TA:) or بِاـِزَارٍ فَوْقَ القَمِيصِ ↓ كَانَتْ فِى الصَّلَاةِ تَحْتَبِكُ she used, in prayer, to bind an ازار over the shirt. (Msb.) [It is said that] ↓ اِحْتِبَاكٌ is also syn. with اِحْتِبَآءٌ, on the authority of As: (S:) [i. e., that] احتبك is syn. with احتبى: (Msb:) [and that] احتبك بِاـِزَارِهِ signifies احتبى, (K,) or احتبى بِهِ وَ شَدَّهُ اـِلَى يَدَيْهِ: so says Aboo-' Obeyd, as on the authority of As: but Az says that this is a mistake: that what As said was, that الاحتياك, with ى, is syn. with الاحتباء, as ISk relates. (TA.) One says also, حَبَكْتُ الحَظِيرَةَ بِقَصَبَاتِ كَمَ تُحْبَكُ عُرُوشُ الكَرْمِ بِالحِبَالِ [I bound the enclosure for cattle with canes, or reeds, (or perhaps we should read بِقُضْبَانٍ, i. e. with twigs,) like as the trellises of the grape-vine are bound with cords: see also the last sentence of this paragraph]. (Az, TA.) ― -b2- [In the present day, حَبَكَ also signifies He sewed the leaves of a book: and he bound a book.] -A2- حَبْكٌ also signifies The act of cutting: and smiting [or severing] the neck. (K.) One says, حَبَكَهُ بِالسَّيْفِ, aor. حَبِكَ and حَبُكَ , inf. n. حَبْكٌ, (IAar, TA,) He struck him, or smote him, upon his middle, or waist, with the sword: or he cut the flesh [or his flesh] above the bone [with the sword]: (TA:) or he smote [or severed] his neck with the sword: or he smote him with the sword. (IAar, TA.) And حَبَكَ عُرُوشَ الكَرْمِ He cut the trellises of the grapevine. (TA. [But this has another meaning, explained above.])
حبّك 2 حبّك حب حباك حبك حبكة , (A, TA,) inf. n. تَحْبِيكٌ, (Sh, K,) He made firm, or fast, (Sh, A, K,) a knot. (A, TA. [See also 1.]) -A2- He striped, or wove with stripes, (A, K,) a [garment of the kind called] كِسَآء. (A, TA.)
تحبّك 5 تحبّك أحب حب حبا حبك تحبك He bound, or tied, the حُبْكَة, i. e. the حُجْزَة: [see حُبْكَة, below:] (K:) or i. q. تَلَبَّبَ بِثِيَابِهِ [he raised, or tucked up, his clothes; or girded himself, and raised, or tucked up, his clothes; &c.]. (IDrd, K.) And تحبّكع بِنِطَاقِهَا She (a woman) bound, or tied, her نطاق [q. v.] upon her waist. (IDrd, K.)
8 اـِحْتَبَكَ see 1, in four places; and see حُبْكَةٌ.
ذَاتِ الحُبْكِ ذَاتِ الحُبْكِ ذ and الحِبْكِ and الحَبَكِ and الحُبَكِ and الحُبُكِ and الحُبِكِ (TA) and الحِبَكِ (Bd in li. 7] and الحِبُكِ and الحِبِكِ (TA) are various readings in the Kur [li. 7]: الحُبْك is a contraction of الحُبُك, of the dial. of Benoo-Temeem: الحِبْك is a contraction of الحِبِك: الحَبَك is as though its sing., or n. un., were حَبَكَةٌ: الحُبَك is as though its sing. were حُبْكَةٌ: الحُبُك is the common reading, and is pl. of حِبَاكٌ [q. v.] or of حَبِيكَةٌ: الحُبِك is of a form unused [in any other instance]: (TA:) الحِبَك is like النِّعَم [as though its sing. were حِبْكَةٌ]: (Bd:) الحِبُك is affirmed to be a mixture of two dial. vars.: الحِبِك is of a rare measure, like اـِبِلٌ &c. (TA.)
حُبْكَةٌ حُبْكَةٌ حباك حبك حبكه حبكة i. q. حُجْزَةٌ [i. e. The part of the اـِزَار (or waist-wrapper) where it is tied round the waist; which part is folded, or doubled]: (Sh, K:) whence ↓ الاِحْتِبَاكُ, meaning “ the binding, or tying, the ازار: ” or the folds of the حُجْزَة, let down, before the wearer, for the purpose of his carrying anything therein. (TA.) And An ازار [itself]; as also ↓ حِبَاكٌ. (Ham p. 37.) And A cord, or rope, which one binds on the waist: (K:) and ↓ حِبَاكٌ [also] signifies a cord, or rope, or an ازار, or other thing, with which the waist is bound; pl. حُبُكٌ: whence the saying, عَقَدَ فُلَانٌ حُبُكَ النِّطَاقِ, meaning (tropical:) Such a one prepared himself to go away; or applied himself exclusively and diligently to an affair. (Har p. 160.) And The thong (القِدَّةُ [in the CK, erroneously, القِدَّةُ]) that connects the head to the [pieces of wood called] غَرَاضِيف, of the [camel's saddle called] قَتَب, (K, TA,) and of the [saddle called] رَحْل; (TA;) as also ↓ حِبَاكٌ. (K.) Pl. (of the former, TA) حُبَكٌ and (of the latter, TA) حُبُكٌ. (K.)
حِبَاكٌ حِبَاكٌ حب حبا حباك : see حُبْكَةٌ, in three places. ― -b2- Also An enclosure for cattle (حَظِيرَة), [made] with canes, or reeds, (بِقَصَبَاتٍ, [or perhaps we should read بِقُضْبَانٍ, i. e. with twigs,]) put crosswise, and then bound, or tied: (Az, TA:) or pieces of wood put together like a حَظِيرَة, and then bound in the middle with a cord, or rope, that joins them together. (Lth, TA.) ― -b3- The كِفَاف [i. e. selvages, or the like,] of a garment, or piece of cloth. (Z, TA.) ― -b4- The black threads with which are sewed the borders, or extremities, of a [cloth of the kind called] لِبْد. (Ibn-' Abbád, TA.) ― -b5- A streak, or line, (طَرِيقَةٌ,) in sand and the like; as also ↓ حَبِيكَةٌ: pl. of the former حُبُكٌ; and of the latter ↓ حَبَائِكٌ: (S:) or حُبُكً, the pl. of حِبَاكٌ, signifies the ridges of sand [that are formed by the wind]; (K;) the ripples (دَرَجَ) of sand, and of water, when moved by the wind; pl. of حِبَاكٌ and of ↓ حَبِيكَةٌ: (Az, TA:) [i. e.] حُبُكُ المَآءِ signifies المُتَكَسِّرُ مِنْهُ [the ripples of water]: and so حُبُكُ الشَّعَرِ الجَعْدِ [the rimples, or wavy forms, of crisp hair, appearing as though it were crimped]: (K:) [and the like of other things: this is what is meant by the following passage:] Fr says, الحُبُكُ تَكَسُّرُ كُلِّ شَىْءٍ كَالرَّمْلِ اـِذَا مَرَّتْ بِهِ الرِّيحُ السَّاكِنَةُ وَ المَآءِ القَائِمِ اـِذَا مَرَّتْ بِهِ الرِّيحُ وَ دِرْعُ الحَدِيدِ لَهَا حُبُكٌ أَيْضًا وَ الشَّعْرَةُ الجَعْدَةُ تَكَسُّرُهَا حُبُكٌ: (S:) [respecting the حُبُك of a coat of mail, here mentioned, see what follows: in like manner,] ↓ حَبِيكٌ (T, K) and ↓ حَبَائِكُ and حُبُكٌ, all as pls. of ↓ حَبِيكَةٌ, [or rather ↓ حَبِيكٌ is a coll. gen. n.,] signify the streaks of locks of hair; (K;) or of a helmet; (T, K; [in the CK, البَيْضَةُ is erroneously put for البَيْضَةِ;]) and likewise of sand, such as are made by the wind: (T, TA:) the حُبُك of the sky, (S, K,) sing. ↓ حَبِيكَةٌ, (K,) are the tracks of the stars: (S, K:) and ↓ حَبَائِكٌ signifies also streaks, or tracks, in the sky: and the heavens; because in them are the paths of the stars: and حُبُكٌ, the streaks of a mountain: (TA:) and حُبُكُ دِرْعٍ, the rows of rings of a coat of mail: (TK in art. حرشف:) [in a passage in the S, cited above, it seems to be implied that it means the rimples, or folds, thereof:] or the scales of silver with which a coat of mail is ornamented; likened to the scales on the back of a fish, by their being termed the حَرْشَفَ of a coat of mail: (TA in art. حرشف:) and حِبَاكُ الحَمَامِ, the blackness of the part above the wings of the pigeon. (Ibn-'Abbád, A, K.) The phrase رَأْسُهُ حُبُكٌ, in a description of Ed-Dejjál [or Antichrist], means The hair of his head is rimpled (مُتَكَسِّرٌ) by reason of crispness; like stagnant water, and sand, when the wind blows upon them, and they in consequence thereof become rippled (يَتَجَعَّدَانِ); and marked with streaks: or, as some say, it is الشَّعَرِ ↓ مُحَبَّكُ, as in the K, meaning the same; (TA;) or crisp-haired: (K:) or حُبُكُ الشَّعِرَ, (IDrd, K, * TA,) meaning the same: (TA:) or اـِنَّ شَعَرَهُ حُبُكٌ حُبُكٌ: (S:) or رَأْسُهُ حُبُكٌ حُبُكٌ. (TA.) In the phrase, in the Kur [li. 7], وَ السَّمَآءِ ذَاتِ الحُبُكِ, it is said that الحبك means the tracks of the stars, (S, Er-Rághib, TA,) and the milky way: or ideal tracks: (Er-Rághib, TA:) or streaks of clouds: (TA:) or beautiful طَرَائِق [which is generally understood to mean, in this instance, streaks, or the like; but may also be rendered stages, one above another, to the number of seven]: (Zj, TA:) or structures, or construction: (Mujáhid, TA:) or beautiful construction. (I 'Ab, TA.) See also the paragraph, above, commencing with ذَاتِ الحُبْكِ.
حَبِيكٌ حَبِيكٌ حبي حبيك and ↓ مَحْبُوكٌ Bound, or tied; made fast, or firm: (K, TA:) made well: woven well: (TA:) made beautiful in the effect of the work therein: applied to a piece of cloth: (K, TA:) and the former, [app. as meaning firmly, or well, made,] to a bow-string also. (TA.) ― -b2- For the former, see also حِبَاكٌ, in two places.
حَبِيكَةٌ حَبِيكَةٌ حبيكه حبيكة and its pl. حَبَائِكُ: see حِبَاكٌ, in seven places.
حَبَّاكٌ [ حَبَّاكٌ حب حبا حباك , in the present day, signifies A sewer of the leaves of books: a binder of books: and also an ornamental sewer: and a maker of the kind of lace called شَرِيط.]
مُحَبَّكٌ مُحَبَّكٌ محب محبك Striped; applied to a [garment, or particularly to one of the kind called] كِسَآء. (A, TA.) ― -b2- مُحَبَّكُ الشَّعَرِ: see حِبَاكٌ, in the latter part of the paragraph.
مَحْبُوكٌ مَحْبُوكٌ محب محبوك : see حَبِيكٌ. ― -b2- [Hence,] A strong horse; (K;) firm, or compact, in make: (TA:) or strong in make; applied to a horse &c. (S.) And دَابَّةٌ مَحْبُوكَةٌ A beast having a well-knit frame. (Sh, TA.) And مَحْبُوكُ المَتْنِ وَ العَجُزِ Even, and high, in the back and rump. (Lth, TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR928 harfحَبَكَ
حَبَكَ I , U ( n. ac. حَبْك 1 ),
a. Bound, tied; wove strongly, firmly.
حَبَّكَ
حَبَّكَ II ,
a. Made firm, fast, tied, tightened fastened.
أَحْبَكَ
أَحْبَكَ IV ,
a. Did carefully and well.
حَبَّكَ
حَبَّكَ II (
a. b ) Wove; twisted, plaited.
تَحَبَّكَ
تَحَبَّكَ V ,
a. Girded himself; wrapped round himself.
b. Was well geared ( machinery ).
اِحْتَبَكَ
اِحْتَبَكَ VIII ,
a. see
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.152 harfحبك
حَبَكَ - يَحْبِكُ (حَبَكَ - يَحْبُكُ) - حَبْكَة - حُبُك
حَبَكَ - يَحْبِكُ (حَبَكَ - يَحْبُكُ) + كائن + شيئاً (ثوباً أو بناء) أو أمراً: ينسجه ويجيد نسجه بشكل ثابت ومحكم ومترابط ووثيق وشديد
حَبْكَة: على وزن " فَعلة ": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " حَبَكَ - يَحْبِكُ ": النسج الثابت والمترابط والمحكم والوثيق الشديد
حُبُك: جمع " حَبْكَة "
Sîgalar(1)
Geçtiği ayetler(1)
وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الْحُبُكِ
GalaksilerHareli yollara sahip olan göğe andolsun ki;
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حبك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نسج, حكم, عقد, نهج |
| Zıt Kök | نقض |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi sağlamca bağlamak, sıkıca dokumak, rüzgârın kumda veya suda bıraktığı dalgalı ve düzenli çizgiler oluşturmak. |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik yapıda, semada ve varlık planında hiçbir boşluk veya sapma bırakmayan muntazam yörüngeler ve muhkem doku. |
| Çekirdek Özet 3 | Parçaların rastgele değil, birbirine kenetlenmiş yollar ve yasalar ağı biçiminde tahkim edilmesi. |
| Kritik Hata Riski | Âyetteki nitelemeyi salt görsel bir süs veya soyut bir benzetme sayıp kâinatın ve hakikatin dokusal, yörüngesel ve yapısal tutarlılığını gözden kaçırmak. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حب | Kuşatmak, tutmak, unsurları bir arada tutarak bağlamak; nitekim حبب kökünde sevgi ve içten bağlılık, حبس kökünde alıkoyup kuşatma, حبل kökünde uzayan bağ ve ip, حبط kökünde bağın çözülüp amelin dağılması, حبر kökünde ise iz ve nakış bırakma anlamı ortaktır. | ك | Kuşatma ve tutma nüvesini avuç içi gibi sıkıştırma, bükme ve düzenli sıralar halinde dokuma veya yollar oluşturma yönünde daraltarak muhkem bir strüktüre dönüştürür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı dış etkenlerden koruyarak çevirme, dağılmayı önleyen sınır çekme. |
| ب | Ev, çadır | İçeride tutma, barındırma, unsurları güvenli bir hazne içinde toplama. |
| ك | Avuç içi | Kavrama, eğme, sıkıca tutarak şekillendirme ve kaplama. |
| حبك | Çevrelenmiş bir alanda bulunan unsurları dağılmayacak biçimde kavrayıp birbirine geçirmek, sıkı bir bağ ve düzenli çizgiler dokusu kurmak. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dokumacının kumaşı sıkı ve muntazam dokuması; rüzgârın çöl kumu veya durgun su yüzeyinde meydana getirdiği dalgalı ve intizamlı yivler; at veya devenin sırtındaki gergin, düzgün ve sağlam et dokusu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ, devesinin veya atının sırt kaslarının gergin ve sağlam yapısını överken bu kökü kullanır: على كل محبوك السراة كأنه / عقاب هوت من مرقب وتعلت |
| Erken Arapça kullanım | Züheyr b. Ebî Sülmâ, berrak suyun rüzgâr tesiriyle çizgi çizgi dalgalanmasını anlatırken kökü şöyle zikreder: مكلل بأصول النجم تنسجه / ريح خريق لضاحي مائه حبك ; ayrıca erken dönem savaş tasvirlerinde zırh veya kılıç üzerindeki menevişli örgü için حَبِيك البيض tabiri kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça حبك kökü, Sami dillerinde bağlama, kavrama, kollarla sarma ve birbiri ardınca kenetleme semantik dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. Kökün İbranicedeki ח-ב-ק (ḥ-b-q: kucaklamak, göğsüne basmak, kolları birbirine kenetlemek) ve Süryanicedeki ܚܒܩ (ḥbaq: sıkıca bağlamak, sarmak, dolamak) fiilleriyle fonetik ve kavramsal paralelliği açıktır. Bu ortak arka planda temel eylem bedensel veya ipliksi unsurların birbirine dolanarak boşluksuz bir kavrayış üretmesidir. Arapça bu kökü çöl hayatının gözlemleriyle genişletmiş; yalnızca iki kolun sarılmasıyla sınırlı tutmayıp kumaş örgüsüne, rüzgârın kum ve su üzerindeki çizgilerine, demir zırh halkalarına ve nihayet gökyüzünün yıldız yörüngeleriyle örülmüş kozmik dokusuna aktararak estetik ve yapısal bir mükemmellik göstergesi kılmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dokumayı sıkılaştırmak, kuşağı bele bağlamak (ihtibâk), rüzgârın kum ve suda açtığı yivler (hubuk). | Sıkılaştırma ve intizamlı çizgiler oluşturma eylemi temel anlam eksenidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ḥ-b-q (kavramak, sarılmak) ve Süryanice ḥbaq (kuşatmak, bağlamak). | Kökün Sami ortak mirasındaki sarma ve bağlama fonksiyonu ses denkliğiyle örtüşür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda bükme ve sarma kökleri. | Geniş aile içinde zayıf semantik temaslar bulunmakla birlikte dolaysız bağ sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak Gesenius, HALOT, David Cohen, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حبك | Anlamlı | Muhkem kılmak, sıkı örmek, yivli yollar | Kumaş dokumak, gök yörüngeleri ve rüzgâr çizgileri oluşturmak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer (Zâriyât 51:7). |
| حكب | Anlamlı | Sıkıştırmak, yük bağını sağlamlaştırmak | Kuşağın veya ipin sırt üzerinde sıkıca bağlanması (habk ile semantik akraba). | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘meldir. |
| بحك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| بكح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| كحب | Anlamlı | Şiddetle öksürmek | Göğüsten zorlanarak çıkan ses ve öksürük hali. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle anlam bağı zayıftır. |
| كبح | Anlamlı | Dizginlemek, engellemek | Atın dizginini çekip durdurmak, hareketi frenlemek. | Kur'an'da geçmez; sıkı tutma yönüyle uzaktan teması vardır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حبك | Merkez | Dokuma ve yörünge | İpleri sıkılaştırmakla birlikte düzenli çizgiler ve yollar ağı meydana getirme. | Hem sağlamlığı hem geometrik ve ritmik intizamı içerir. |
| نسج | Komşu | Dokuma | İplikleri enine ve boyuna birbirine geçirme işi. | Dokuma sürecini anlatır; حبك kökündeki gibi ilave gerginlik ve yörüngesel yol vurgusu taşımaz. |
| حكم | Komşu | Sağlamlaştırma | Bir şeyi bozulmaktan ve fesattan alıkoyacak biçimde muhkem kılma. | Anlam zihni ve nizami sağlamlığa odaklanır; dokusal ve çizgisel biçim şart değildir. |
| عقد | Komşu | Düğümleme | İki ucu birbirine bağlayıp düğüm haline getirme. | Tekil bir bağlantı noktasına işaret eder; ağ ve dalga morfolojisi içermez. |
| نهج | Komşu | Yol | Açık, belirgin ve takip edilen ana güzergâh. | Hubuk gibi birbirine örülmüş yollar ve çizgiler sistemini değil, tekil yolu öne çıkarır. |
| نقض | Zıt | Dağıtma ve çözme | Örülmüş, bükülmüş veya bağlanmış bir yapıyı söküp iptal etme. | Dokunun ve antlaşmanın tamamen bozulup bağların ayrılmasıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حبك | Sıkı dokuma, yivli yollar | Nesnenin dağılmayacak biçimde örülmesi ve düzenli hatlar kazanması. | Kesin |
| Latince | texere, constringere, ordiri | Örmek, sıkıca bağlamak, yörünge çizmek | Dokuma ve bağlama yönünü karşılar; su ve kumdaki doğal dalga desenlerini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to weave tightly, orbital tracks, texture | Sıkı dokumak, yörünge yolları, doku | Kozmolojik ve dokusal anlamı verir; Arapçadaki kuşak bağlama gibi somut eylemleri tam kuşatmaz. | Güçlü |
| Almanca | fest weben, Himmelsbahnen, Rillenmuster | Sıkı örmek, gök yolları, yiv motifi | Düzenli yolları ve dokuyu ifade eder; bedeni sıkıştırma nüansını eksik bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | tisser serré, trajectoires célestes, cannelure | Sıkı dokumak, semavi yörüngeler, dalgalı çizgi | Biçimsel yolları ve dokumayı yansıtır; kökün tekil eylem nüanslarını bütünüyle kapsamaz. | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْحُبُكِ | Kozmik yollar, mükemmel yörüngeler ağı ve kusursuz ilahi doku | Kâinatın muazzam intizamına, galaksilerin ve yıldızların birbirine geçmiş hatlarına yemin edilen ve ardından inkârcıların tutarsız ihtilaflarının yerildiği bağlam (Zâriyât 51:7). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kâinattaki nizam ve inayet delili | Âlemin tesadüfle değil, hiçbir çatlak barındırmayan muhkem bir yörüngeler ağıyla yaratıldığı tezinin temellendirilmesi. | Varlıktaki estetik ve kanuni determinizmin ilahi iradeye delaleti. |
| Fıkıh | Namazda örtünme ve setr-i avret | Kadının veya erkeğin namaz kılarken elbisesini veya izarını sıkıca bağlaması (ihtibâk) meselesi. | Elbisenin açılmasını önleyecek biçimde kuşağın muhkem tutulması. |
| Tefsir | Zâriyât 51:7 tefsiri | Habâik ve hubuk kelimelerinin somut yıldız yolları mı, dalgalı çizgiler mi yoksa muhkem yaratılış mı olduğu tartışması. | Semanın maddi ve manevi yollarındaki kusursuzluk ile müşriklerin çelişkili sözleri arasındaki tezadın ortaya konması. |
| Hadis | Rivayetlerde giyim ve cennet tasviri | Hz. Âişe'nin namazda iç elbisesini sıkı bağlamasına dair rivayet ile cennet kumaşlarının dokusuna dair tasvirler. | Giysinin çözülmeyecek şekilde tahkim edilmesi ve mükemmel örgü motifi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik nizam | Âlemin muhkem yaratılışı ve tevhid dokusu | Parçalanmayı önleme | Kâinatın her noktasında tek bir ilahi yasanın hüküm sürdüğünü ve hiçbir gevşekliğin bulunmadığını gösterir. | Kesin |
| İlmi | Astrofizik ve gök mekaniği | Yörüngeler ağı, kütleçekim dalgaları ve uzay dokusu | Hareketi dengede tutma | Gök cisimlerinin rastgele savrulmayıp kütleçekim eğrileri ve geometrik yollar boyunca akmasını açıklar. | Güçlü |
| Siyasi | Anayasal düzen ve kurumlar ağı | Toplumu bir arada tutan kanun ve adalet örgüsü | Kaosu engelleme | Devletin kurumları arasındaki gevşekliği gidererek kanunları birbirine sımsıkı kenetler. | Muhtemel |
| İktisadi | Entegre üretim ve tedarik ağları | Piyasaların ve ticaret hatlarının birbiriyle örülmesi | Tıkanıklığı aşma | Üretim, bölüşüm ve dolaşımın kesintisiz ve kurallı kanallar üzerinden birbirine bağlanmasını sağlar. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Uzay-zaman manifoldu, tensör alanları ve geodezik yörüngeler | Genel görelilikte kütlelerin uzay-zaman dokusunu bükmesi ve cisimlerin bu eğrilmiş yüzeydeki belirli yivleri/yörüngeleri izlemesi, kökün sıkı doku ve çizgisel yollar anlamıyla tam bir yapısal örtüşme sergiler. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yapısal bütünleşme ve toplumsal ağ kuramı (network theory) | Bireylerin veya kurumların gevşek ve rastgele ilişkiler yerine birbirine sımsıkı kenetlenmiş düğümler ve yollar vasıtasıyla dayanıklı bir toplumsal doku üretmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Âyetteki kelimeyi yalnızca çıplak gözle görülen yıldız kümeleri veya soyut bir güzellik nitelemesi sayarak lafzı daraltmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, gökyüzünün sadece görsel süsünü değil; birbiriyle iç içe geçmiş yörüngeleri, kütleçekimsel hatları, ilahi emirlerin indiği yolları ve hakikatin tutarlı örgüsünü kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyetin hemen ardından gelen "şüphesiz siz çelişkili bir söz içindesiniz" ihtarına bağlanan tezadı kavrayamamak; göğün tutarlı ve dokunmuş nizamına karşılık bâtılın savruk ve tutarsız iddialarını gözden kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat tasavvurunda semanın boş, statik ve ilişkisiz bir kubbe değil; aksine yollarla, yasalarla ve yörüngelerle sımsıkı dokunmuş, dinamik ve muhkem bir sistem olduğunu tek bir kelimeyle özetlediği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kâinatın yaratılışındaki kusursuzluğa, gök cisimlerinin yörüngelerine ve ilahi nizamın tutarlılığına dikkat çeken kozmolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Evrenin rastlantısal bir kargaşa içinde işlediği zannını ve müşrik zihniyetin darmadağınık, tutarsız (muhtelif) inanç sistemini, kâinatın muhkem dokusunu (hubuk) şahit göstererek tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİpleri sıkıca dokuyarak kumaş yapmak; rüzgârın kum ve su üzerinde meydana getirdiği muntazam dalgalar ve yivli izler.
- Soyut anlamDağılmayı önleyen yapısal bütünlük, çelişkisiz kanunlar ağı ve birbirini destekleyen kusursuz nizam.
- Sistematik karşılıkParçaların ayrık kalmayıp belirli yörüngeler ve bağlar üzerinden birbiriyle kenetlendiği kozmik ve toplumsal doku.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde muhkem ve örgülü dokuyu (el-hubuk) temsil eder. semadaki her bir intizamlı yörüngeyi ve yolu, bu yolların indis kümesini, ise parçalanma kabul etmeyen uzay-zaman dokusunu gösterir. İkinci ifade ise bu doku üzerindeki korunum yasasını, yani varlık sisteminde hiçbir enerjinin, emrin veya bağın kaybolmadan tam bir denge ve sağlamlıkla korunduğunu simgeler.