حثث

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ث-ث1 sîga, 20 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ليلقمربركأمرحَثِيثًاحثثطلبسويسدسسخرغشوسموشمسنهر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 20

▶ Ağı aç (3B)

حثث

ح - ث - ث

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Hüsse kaba kum demektir. Parça parça anlamına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hüsse kaba kum demektir. Parça parça anlamına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR570 harf
باب الحاء مع الثاء ح ث، ث ح مستعملان حث: حثيثٌ فلاناً فهو حثيث مَحْثُوث، وقد احتَثَّ. وامرأة حَثيثةٌ في موضع حاثَّةٍ، وامرأةٌ حثيث في موضع مَحثوثة. والحثِّيِثَى من الحَثّ، قال: "اقبَلُوا دِلِّيلَى رَبّكُمُ وحِثّيثاه إيّاكم" يعني ما يدُلُّكم ويحثُّكُم. والحَثْحَثَةُ: اضطرابُ البَرْق في السِّحاب وانتخال، المَطَر والثَلْج. والحَثُوثُ والحُثْحُوث: السَّريعُ. قال زائدة: الحَثْحَثَةُ طَلَب الشيء
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR452 harf
حَثَّهُ على الشيء واستحثَّه بمعنىً، أي حضَّه عليه، فاحْتَثَّ. وحَثَّثَهُ تحثيثاً وحَثْحَثَهُ بمعنىً. وولَّى حثيثاً، أي مسرعاً حريصاً. ولا يَتَحاثُّونَ على طعام المسكين، أي لا يتحَاضُّون. والحِثِّيثَى: الحَثُّ، وكذلك الحُثْحوثُ. وفَرَسَ جَوادُ المَحَثَّةِ، أي إذا حُثَّ جاءه جريٌ بعد جريٍ. وقولهم: ما اكْتَحَلْتُ حَثاثاً، أي ما نمت. والحُثُُّ بالضم: حُطامُ التِبْنِ، والرملُ الخشنُ. عن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR309 harf
ح ث ث حثه على الأمر واحتثه وحثحثه وفلان محثوث على الخير‏.‏ وحث دابته وحثحثها بالسوط والزجر‏.‏ قال تأبط شراً‏:‏ كأنمـا حثحثوا حصاً قوادمه أو أم خشف بذي شث وطباق وحثحث الميل في العين‏:‏ حركه‏.‏ وفرس حثيث السير ومضى حثيثاً‏.‏ وما جعلت في عيني حثاثاً أي غماضاً والتقوى أفضل ما تحاث الناس عليه وتداعوا إليه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.665 harf
الحَثُّ: الإِعْجالُ في اتِّصالٍ؛ وقيل: هو الاستعجالُ ما كان. حَثَّهُ يَحُثُّهُ حَثّاً. واسْتَحَثَّه واحْتَثَّه، والمُطاوع من كل ذلك احْتَثَّ. والحِثِّيثَى: الاسْمُ نَفْسُه؛ يقال: اقْبَلُوا دِلِّيلى رَبِّكُمْ وحِثِّيثاهُ إِياكم. ويقال: حَثَثْتُ فلاناً، فاحْتَثَّ. قال الجوهري: الحِثِّيثَى الحَثُّ، وكذلك الحُثْحُوثُ. وحَثْحَثَه كحَثَّه، وحَثَّثَه أَي حَضَّه؛ قال ابن جني: أَما قول من قال في قول تأَبط
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR165 harf
* ح ث ث * * حَثَّهُ * على الشيء من باب رد و * استَحَثَّهُ * أي حضه * فاحتَثَّ * و * حَثَّثَه تَحْثِيثا * بمعنى وولى * حَثِيثا * أي مسرعا حريصا و * تَحَاثُوا * تحاضوا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.322 harf
حثه يحثه حثا، إذا أعجله في اتصال، وقيل: هو الاستعجال ما كان. وحثه عليه، واستحثه استحثاثا، وأحثه إحثاثا، واحتثه احتثاثا، وحثثه تحثيثا، وحثحثه حثحثة، كل ذلك بمعنى حضه عليه، وندبه له وإليه، وهذا ظاهر في كون الحث والحض مترادفين. وزعم الحريري أن بينهما فرقا، وأن الحث في السير، والحض في غيره، ونقله عن الخليل. قاله شيخنا. ويقال: حثث فلانا فاحتث، لازم، متعد ، قال ابن جني: أما قول تأبط شرا:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR373 harf
حَثَّ حَثَّ U ( n. ac. حَثّ 1 ) a. [ acc. & 'Ala ], Urged, exhorted, encouraged, incited, instigated to. حَثَّثَ حَثَّثَ II , أَحْثَثَ IV , a. see I . اِحْتَثَثَ اِحْتَثَثَ VIII , a. see I . b. Pass. of I. اِسْتَحْثَثَ اِسْتَحْثَثَ X , a. see I . حَثِيْث حَثِيْث 25 , ( pl. حِثَاْث 23 ), a. Incited, instigated; quick, eager. حَثُوْث حَثُوْث 26 , a. see 25 .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.383 harf
حثث حَثَّ - يَحُثُّ - حَثيْث - حَثيْثاً حَثَّ - يَحُثُّ + الأمر لـِ كائن + أو الكائن في أمر: يَسرُع ويَعجَل ويكون مهماً وضرورياً وفورياً حَثيْث: على وزن "فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من" حَثَّ - يَحُثُّ ": السريع والمستعجل حَثيْثاً: حال من " حَثيْث": بشكل مستعجل وسريع ومندفع ونشيط واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اليسر والسرعة والفعالية
Maddenin bağlantısı

حثث حَثَّ - يَحُثُّ - حَثيْث - حَثيْثاً حَثَّ - يَحُثُّ + الأمر لـِ كائن + أو الكائن في أمر: يَسرُع ويَعجَل ويكون مهماً وضرورياً وفورياً حَثيْث: على وزن "فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من" حَثَّ - يَحُثُّ ": السريع والمستعجل حَثيْثاً: حال من " حَثيْث": بشكل مستعجل وسريع ومندفع ونشيط واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اليسر والسرعة والفعالية في سير الفعل بعد بدئه"، وهي: سَرُعَ - يَسْرُعُ (سَرِعَ - يَسْرَعُ)، يَسَرَ - يَيْسِرُ، عَجِلَ - يَعْجَلُ، حَثَّ - يَحُثُّ، طَفِقَ - يَطْفَقُ، دأَبَ - يَدْأَبُ حث - حثيث ﴿إن ربكم الله الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش يغشي الليل النهار يطلبه حثيثا والشمس والقمر والنجوم مسخرات بأمره ألا له الخلق والأمر تبارك الله رب العالمين (54)﴾ الأعراف جاء في التفسير : حثيثاً : سريعاً - دائماً من غير فتور مختار الصحاح ● [حثث] ح ث ث: حَثَّهُ على الشيء من باب رد و استَحَثَّهُ أي حضه فاحتَثَّ و حَثَّثَه تَحْثِيثا بمعنى وولى حَثِيثا أي مسرعا حريصا و تَحَاثُوا تحاضوا معجم الفرائد القرآنية ح ث ث "حَثِيثاً" في قوله تعالى " إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثاً " (54) الأعراف . الحَثُّ : السرعة والحض . الراغب حث الحث: السرعة، قال الله تعالى: }يطلبه حثيثا{ [الأعراف/54]. ملخص اللسان 1. حَثَّهُ يَحُثُّهُ حَثّاً. الحَثُّ: الإِعْجالُ في اتِّصالٍ؛ 2. الحَثُّ: هو الاستعجالُ ما كان. 3. وحَثْحَثَه كحَثَّه، وحَثَّثَه أَي حَضَّه؛ 4. وَولَّى حَثِيثاً أَي مُسْرِعاً حَريصاً. 5. ولا يَتَحاثُّونَ على طعام المسكين أَي لا يَتَحاضُّون. 6. ورجل حَثيثٌ ومَحْثُوثٌ: حادٌّ سَريعٌ في أَمره كأَنَّ نَفْسَه تَحُثُّه. 7. والطائرُ يَحُثُّ جَناحَيْه في الطَّيَران: يُحَرِّكُهما؛ 8. وما ذُقْتُ حَثاثاً ولا حِثاثاً أَي ما ذُقْتُ نَوْماً. 9. وما اكْتَحَلْتُ حَثاثاً وحِثاثاً ، أَي نوماً. 10. نوم حِثاثٌ أَي قليلٌ، لسان العرب ● - حثث: الحَثُّ: الإِعْجالُ في اتِّصالٍ؛ وقيل: هو الاستعجالُ ما كان. حَثَّهُ يَحُثُّهُ حَثّاً. واسْتَحَثَّه واحْتَثَّه، والمُطاوع من كل ذلك احْتَثَّ. والحِثِّيثَى: الاسْمُ نَفْسُه؛ يقال: اقْبَلُوا دِلِّيلى رَبِّكُمْ وحِثِّيثاهُ إِياكم. ويقال: حَثَثْتُ فلاناً، فاحْتَثَّ. قال الجوهري: الحِثِّيثَى الحَثُّ، وكذلك الحُثْحُوثُ. وحَثْحَثَه كحَثَّه، وحَثَّثَه أَي حَضَّه؛ قال ابن جني: أَما قول من قال في قول تأَبط شرّاً: كأَنما حَثْحَثُوا حُصّاً قَوادِمُه، أَو أُمَّ خِشْفٍ بذي شَثٍّ وطُبّاقِ إِنه أَراد حَثَّثُوا، فأَبدل من الثاء الوُسْطَى حاء، فمردودٌ عندنا؛ قال: وإِنما ذهب إِلى هذا البغداديون، قال: وسأَلت أَبا عليّ عن فسادِه، فقال: العلة أَن أَصل البدل في الحروف إِنما هو فيما تقارب منها، وذلك نحو الدال والطاء، والتاء والظاء، والذال والثاء، والهاء والهمزة، والميم والنون، وغير ذلك مما تدانت مخارجه. وأَما الحاء فبعيدة من الثاء، وبينهما تفاوت يمنع من قلب إِحداهما إِلى أُختها. وحَثَّثَهُ تَحْثِيثاً، وحَثْحَثَه، بمعنى. وَولَّى حَثِيثاً أَي مُسْرِعاً حَريصاً. ولا يَتَحاثُّونَ على طعام المسكين أَي لا يَتَحاضُّون. ورجل حَثيثٌ ومَحْثُوثٌ: حادٌّ سَريعٌ في أَمره كأَنَّ نَفْسَه تَحُثُّه. وقوم حِثاثٌ، وامرأَة حَثِيثة في موضعِ حاثَّةٍ، وحَثِيثٌ في موضعِ مَحْثُوثةٍ؛ قال الأَعشى: تَدَلَّى حَثِيثاً، كأَنَّ الصُّوا رَ يَتْبَعُه أَزْرَقِيُّ لَحِمْ شبَّه الفرس في السُّرْعة بالبازي. والطائرُ يَحُثُّ جَناحَيْه في الطَّيَران: يُحَرِّكُهما؛ قال أَبو خِراشٍ: يُبادِرُ جُنْحَ الليل، فهو مُهابِدٌ، يَحُثُّ الجَناحَ بالتَّبَسُّطِ والقَبْضِ وما ذُقْتُ حَثاثاً ولا حِثاثاً أَي ما ذُقْتُ نَوْماً. وما اكْتَحَلْتُ حَثاثاً وحِثاثاً، بالكسر، أَي نوماً. قال أَبو عُبيد: وهو بالفتح أَصحُّ؛ أَنشد ثعلب: وللهِ ما ذاقَتْت حَثَاثاً مَطِيَّتي، ولا ذُقْتُه، حتى بَدا وَضَح الفَجْر وقد يوصف به فيقال: نوم حِثاثٌ أَي قليلٌ، كما يقال: نومٌ غِرارٌ. وما كُحِلَتْ عيني بِحَثاث أَي بنَوْم. وقال الزُّبَيْر: الحَثْحاثُ والحُثْحُوثُ: النوم: وأَنشد: ما نِمْتُ حُثْحُوثاً، ولا أَنامُه إِلا على مُطَرَّدٍ زِمامُه وقال زيد بن كَثْوَةَ: ما جَعَلْتُ في عَيْني حِثَاثاً؛ عند تأْكيد السهر. وحَثَّثَ الرجلُ إِذا نام. والحِثاثَةُ، بالكسر: الحَرُّ والخُشُونة يَجدُها الإِنسانُ في عَيْنَيْه. قال راويةُ أَمالي ثَعْلَب: لم يَعْرِفها أَبو العباس. والحُثُّ: الرَّمْلُ الغَلِيظُ اليابِسُ الخَشِنُ؛ قال: حتى يُرَى في يابِس الثَّرْياء حُثّ، يَعْجِزُ عن رِيِّ الطُّلَيِّ المُرْتَغِثْ أَنشده ابن دريد عن عبد الرحمن بن عبد الله، عن عمه الأَصمعي. وسَوِيقٌ حُثٌّ: ليس بدَقِيقِ الطَّحْنِ، وقيل: غيرُ مَلْتُوتٍ؛ وكُحْلٌ حُثٌّ، مِثلُه؛ وكذلك مِسْكٌ حُثٌّ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: إِنّ بأَعْلاكَ لَمِسْكاً حُثَّا، وغَلَبَ الأَسْفَلُ إِلاَّ خُبْثا عَدَّى غَلَبَ هنا، لأَن فيه معنى أَبى. ومعناه: أَنه كان إِذا أَخَذَه وحَمله سَلَحَ عليه. والحُثُّ، بالضم: حُطامُ التِّبْنِ، والرملُ الخَشِنُ، والخُبْزُ القَفارُ. وتَمْرٌ حُثٌّ: لا يَلْزَقُ بَعْضُه ببعض، عن ابن الأَعرابي؛ قال: وجاءنا بتَمْرٍ فغَذٍّ، فَضٍّ، وحُثٍّ أَي لا يَلْزَقُ بعضه ببعض. والحَثْحَثَةُ: الاضطرابُ؛ وخَصَّ بعضهم به اضطرابَ البَرْق في السَّحاب، وانْتِخالَ المطر والبرد والثلج من غير انْهِمار. وخِمْسٌ حَثْحاثٌ، وحَذْحاذ، وقَسْقاسٌ، كلُّ ذلك: السير الذي لا وَتِيرة فيه. وقَرَبٌ حَثْحاث، وثَحْثاحٌ، وحَذْحاذٌ، ومُنَحِّبٌ أَي شديد. وقَرَبٌ حَثْحاثٌ أَي سريع، ليس فيه فُتُور. وخِمْس قَعْقاع وحَثْحاث إِذا كان بعيداً والسيرُ فيه مُتْعِباً لا وتيرة فيه أَي لا فُتُور فيه. وفرس جَوادُ المَحَثَّة أَي إِذا حُثَّ جاءه جَريٌ بعد جري. والحَثْحَثَة: الحركة المُتَداركة. وحَثْحَثَ المِيلَ في العين: حَرَّكه؛ يقال: حَثْحَثوا ذلك الأَمْرَ ثم تَركُوه أَي حَرَّكُوه. وحَيَّة حَثْحاثٌ ونَضْناضٌ: ذو حركة دائمة. وفي حديث سَطِيح: كأَنما حُثْحِثَ من حِضْنَيْ ثَكَن أَي حُثَّ وأُسْرِعَ. يقال: حَثَّه على الشيءِ وحَثْحَثَه، بمعنى. وقيل: الحاء الثانية بدل من إِحدى الثاءَين. والحُثْحُوث: الداعي بسُرْعة، وهو أَيضاً السريع ما كان. قال ابن سيده: والحُثْحُوثُ الكَتيبة. أُرَى: والحُثُّ المَدْقُوق من كل شيء. مقاييس اللغة: (حث) الحاء والثاء أصلان: أحدهما الحضُّ على الشيء، والآخر يَبيسٌ من يبيس الشيء. فالأوَّل قولهم: حَثَثْتُه على [الشيء] أَحُثّه. ومنه الحَثِيث؛ يقال ولَّى حَثِيثاً، أي مسرِعاً. قال سَلامة: ولَّى حثيثاً وهذا الشيبُ يطلُبه *** لو كان يدركه ركضُ اليعاقِيبِ([110]) ومنه الحَثْحثَة، وهو اضطرابُ البرق في السَّحاب. وأمّا الآخر فالحُثُّ وهو الحطام اليَبيس، ويقال الحُثّ الرّمل اليابس الخَشِن. قال: * حتى يُرى في يابِس الثّرْياء حُثّ ([111]) * القاموس المحيط: حَثَّه، عليه، واسْتَحَثَّه وأحَثَّه واحْتَثَّه وحَثَّثَهُ وحَثْحَثَه حَضَّهُ، فاحْتَثَّ، لازِمٌ مُتَعَدٍّ. والحُثْحوثُ الكثيرُ، والسريعُ، والمُنْكَرَةُ من المِعْزى، والحَضُّ، كالحَثِّ والحِثِّيثى، والكَتِيبةُ. والحَثُوثُ: السريعُ، كالحَثيثِ والحَثْحاثِ. والتَّحاثُّ: التَّحاضُّ. وما اكْتَحَلَ حَثاثاً، بالفتح، وبالكسر: ما نامَ. والحُثُّ، بالضم: حُطامُ التِّبْنِ، والمُتَرَقْرِق من الرَّمْلِ والتُّرابِ، أو اليابِسُ الخَشِنُ من الرَّمْلِ، والخُبْزُ القَفارُ، وما لم يُلَتَّ من السَّويقِ. وحَثْحَثَ: حَرَّكَ، والبَرْقُ: اضْطَرَبَ في السَّحاب. والْأَحَثُّ: ع. تاج العروس: ح - ث - ث " حَثَّهُ " يَحُثُّهُ حَثّاً إِذا أَعْجَلَهُ في اتِّصَالٍ وقيل : هو الاسْتِعْجَالُ ما كان . وحثَّه " علَيْه واسْتحَثَّهُ " اسْتِحْثاثاً " وأَحثَّهُ " إِحْثَاثاً " واحْتَثَّهُ " احْتِثَاثاً " وحثَّثَهُ " تَحْثِيثاً " وحَثْحَثَهُ " حَثْحَثَةً كلُّ ذلك بمعنَى " حَضَّهُ " عليه ونَدَبَه له وإِليه وهذا ظاهرٌ في كَوْنِ الحَثِّ والحضِّ مُتَرَادِفَيْنِ . وزعم الحَرِيريّ أَنَّ بَيْنَهُمَا فَرْقاً وأَنَّ الحَثَّ في السَّيْرِ والحَضَّ في غيرِه ونقله عن الخليل . قالَهُ شيخُنا . ويقال : حَثَّثَ فُلاناً " فاحْتَثَّ لازِمٌ مُتَعدٍّ " قال ابن جِنّي : أَما قولُ تأَبَّطَ شَرّاً : كأَنَّمَا حَثْحَثُوا حُصّاً قَوادِمُه ... أَو أُمَّ خِشْفٍ بذِي شَثٍّ وطُبَّاقِ إِنه أَرادَ حَثَّثُوا فأَبْدل من الثَّاءِ الوُسطَى حاءً فمردودٌ عندنا قال : وإِنما ذَهَب إِلى هذا البَغْدَادِيّون قال : وسأَلتُ أَبا عليٍّ عن فَساده فقال : العِلَّةُ أَنّ أَصلَ البَدَلِ في الحُروفِ إِنما هو فيما تَقَارَبَ منها وذلك نحو الدّال والطّاء والتّاء والظّاءِ والذّال والثاءِ والهاءِ والهمزة والميمِ والنُّون وغير ذلك مما تَدَانَتْ مَخارِجُه وأَما الحاءُ فبعيدةٌ من الثاء وبينهما تَفَاوُتٌ يَمْنَعُ من قَلْبِ إِحداهُمَا إِلى أُخْتِها كذا في اللسان . وأَشار له شيخُنَا مُخْتَصِراً ونُقِلَ القَلْبُ عن ابن القَطّاع في كتاب الأَبْنِيَةِ . " والحُثْحُوثُ " بالضمّ " : الكَثِيرُ " عن أَبي عَمْرٍو . هو أَيْضاً " السَّرِيعُ " ما كان . الحُثْحُوثُ " : المُنْكَرَةُ من المِعْزَى " . نقله الصاغانيّ . الحُثْحُوثُ " : الحَضُّ كالحَثِّ " بالفتح . " والحِثِّيثَي " بالكسر وفي الصّحاحِ : الحِثِّيثَي : الحَثُّ وكذلك الحُثْحُوثُ . قال ابنُ سِيدَه : الحُثْحُوثُ : " الكَتِيبَةُ " أُرَى . " والحَثُوثُ " كصَبُورٍ " : السَّرِيعُ كالحَثِيثِ " رجل حَثِيثٌ وحَثُوثٌ : حادٌّ سَرِيعٌ في أَمْرِهِ كأَنّ نَفْسَه تَحُثُّه . وَولَّي حَثِيثاً أَي مُسْرِعاً حَرِيصاً وقومٌ حِثَاثٌ . وامرأَة حَثِيثَةٌ في موضعِ حَاثَّةٍ . وَحَثِيثٌ في موضعِ محْثُوثَة قال الأَعْشي : تَدَلَّى حَثِيثاً كَأَنَّ الصِّوَا ... رَ يَتْبَعُه أَزْرَقِىٌّ لَحِمْ شَبَّه الفَرَسَ في السُّرْعَةِ بِالبَازِيّ . " والحَثْحَاثِ " بالفَتْح معطُوفٌ على ما قَبْلَهُ . يقال : خِمْسٌ حَثْحَاثٌ وحَذْحَاذٌ وقَسْقَاسٌ كلّ ذلك : السَّيْرُ الذي لا وَتِيرَةَ فيه وقَرَبٌ حَثْحَاثٌ وثَحْثَاحٌ وحَذْحَاذٌ ومُنَحِّبٌ أَي شديد وقَرَبٌ حَثْحَاثٌ أَي سريع ليس فيه فُتُورٌ وخِمْسٌ قَعْقَاعٌ وحَثْحَاثٌ إِذا كانَ بَعِيداً والسَّيرُ فيهِ مُتْعِباً لا وَتِيرَةَ فيه أَي لا فُتُورَ فِيه . لا يَتَحَاثُّونَ على طَعَامِ المسْكِينِ " التَّحَاثُّ : التَّحَاضُّ " أَي لا يَتَحاضُّون . والتَّقْوَى أَفْضَلُ ما تَحَاثَّ الناسُ عليه وتَدَاعَوْا إِليْه . ما ذُقْتُ حَثَاثاً ولا حِثَاثاً أَي ما ذُقْتُ نَوْماً و " ما اكْتَحَلَ حَثَاثاً بالفَتْحِ " قال أَبو عُبَيْدةَ : هو أَصحُّ " وبالكَسْرِ " رأْىُ الأَصمعيِّ وأَورَدَهُما ثَعْلَبٌ معاً ونقلَ الكسْرَ عن الفَرّاءِ قال شيخُنَا : ونَسَبُوا الفَتْحَ إِلى أَبي زَيْد أَيضاً أَي " ما نَامَ " أَنشد ثعلبٌ : وللهِ ما ذَاقَتْ حَثَاثاً مَطِيَّتِي ... ولاذُقْتُه حتى بَدَا وَضَحُ الفَجْر وقد يُوصَفُ به فيقال : نَوْمٌ حِثَاثٌ أَي قليل كما يقال : نَوْمٌ غِرَارٌ وما كُحِلَتْ عيني بحَثاث أَي بنَوْمٍ وقال " الزُّبَيْر " الحَثْحَاثُ والحُثْحُوثُ : النَّوْمُ وأَنشد : " ما نِمْتُ حُثْحُوثاً ولا أَنامُهُ " إِلاّ على مُطَرَّدٍ زِمَامُهُ وقال زَيْدُ بنُ كَثْوَةَ : ما جَعَلْتُ في عيْنِي حِثَاثاً عند تَأْكِيدِ السَّهَرِ . وحَثَّثَ الرَّجُلُ : نامَ . وقال ابنُ دُرُسْتَوَيْه : الحَثَاثُ : النَّومُ الحَثِيثُ أَي الخَفِيفُ فمن كسرَ الحَاءَ شَبَّهَه بالغِرَارِ وهو القَلِيلُ من النَّوْمِ ومن فَتَحَه شَبَّهَه بالغَمَاضِ وَالذَّوَاقِ واللَّمَاجِ ؛ لأَنَّهَا أَسماءُ القَلِيلِ من الأَكْلِ والشُّرْبِ والنَّوْمِ قال : وروى عن أَعْرابِيِّ أَنه قال : الحَثَاثُ : القَلِيلُ من الكُحْلِ وهو عند غيرِه : القَلِيلُ من النَّوْمِ وكذلك في نَوادِر اللِّحْيانّي ونقلَ عن الفِهْرِيّ : الحَثَاثُ : البَرُودُ وهو الكُحْلُ ونقلَه ابنُ هِشَامٍ اللَّخْمِيّ وسَلَّمه ونقل ابنُ خَالَويْه ما يُخَالفه . " والحُثُّ بالضمّ : حُطَامُ التِّبْنِ " وهو ما تَكَسَّر منه . الحُثُّ أَيضاً : " المُتَرَقْرِقُ " هكذا في نسختنا وفي اللّسان : المدْقُوق من كُلِّ شْيءٍ وفي التَّكْمِلَة : الخَفِيّ المُتَفَرِّقُ " من الرَّمْلِ والتُّرَابِ " وليس بطِينَةٍ صَمِغَةٍ " أَو اليَابِسُ " الغَلِيظُ " الخَشِنُ من الرَّمْلِ " وأَنشد الأَصمعيّ : " حتّى يُرَى في يَابِسِ الثَّرْياءِ حُثّْ " يَعْجِزُ عن رِيّ الطُلَيِّ المُرْتَغِثْ هكذا أَنشده ابنُ دُريْد عن عبدِ الرّحمن بن عبدِ الله عن عمّه الأَصمعيّ . الحُثُّ " : الخُبْزُ القَفَارُ " عن أَبي عُبَيْد . " ومَا لَمْ يُلَتَّ من السَّوِيقِ " يقال : سَوِيقٌ حُثٌّ أَي ليس بِدَقِيقِ الطَّخْنِ وقيل : غيرُ مَلْتُوت وكُحْلٌ حُثٌّ مِثلُهُ وكذلك مِسْكٌ حُثٌّ وأَنشد ابنُ الأَعْرابيَ " إِنَّ بأَعْلاكِ لَمِسْكاً حُثّاً " وحَثْحَثَ " المِيلَ في العَيْنِ " : حرَّكَ " . والحَثْحَثَةُ : الحَرَكَةُ المُتَدَارِكةُ يقال : حَثْحَثُوا ذلك الأَمَر ثمّ تَرَكُوهُ أَي حَرَّكُوه . وحَيَّةٌ حَثْحَاثٌ ونَضْنَاضٌ : ذو حرَكَةٍ دَائِمة وفي حَدِيث سَطِيح " كأَنَّما حُثْحِثَ مِنْ حِضْنَيْ ثَكَنْ أَي حُثَّ وأُسْرِعَ . حَثْحَثَ " البَرْقُ : اضْطَرَبَ " وخَصّ بعضُهم به اضطرابَ البَرْقِ " في السَّحابِ " وانْتِخَالَ المَطَرِ أَو البَرَدِ أَو الثَّلْجِ من غيرِ انْهِمَارٍ . " والأَحَثُّ : ع " في بلادِ هُذَيْلٍ ولهم فيه يومٌ مَشْهُورٌ قال أَبو قِلابَةَ الهُذَلِيّ : يا دارُ أَعْرِفُهَا وَحْشاً مَنَازِلُها ... بَيْنَ القَوَائِمِ مِن رَهْطٍ فأَلْبَانِ فدِمْنَةٍ برُحَيَّاتِ الأَحَثِّ إِلى ... ضَوْجَىْ دُفَاقٍ كسَحْقِ المَلْبَسِ الفانِي ومما يستدرك عليه : الحِثَاثَةٌ بالكسر : الحَرُّ والخُشُونَةُ يَجِدُهُمَا الإِنْسَانُ في عَيْنَيْهِ قال راوِيَةُ أَمالِي ثَعْلَب : لم يَعْرِفُهَا أَبو العَبّاس . وتَمْرٌ حٌثٌّ : لا يَلْزَقُ بعضُهُ بِبَعْضٍ عن ابن الأَعْرَابِيّ قال : وجاءَنَا بِتَمْرٍ فَذِّ وفَضٍّ وحُثٍّ أَي لا يَلْزَقُ بعضُه بِبَعْضٍ . وفَرَسٌ جَوادُ المَحَثَّةِ أَي إِذا حُثَّ جاءَه جَرْىٌ بعدَ جَرْىٍ . وحُثَّ الرَّجُلُ بالضّم : لُغَةٌ في جُثَّ بالجيم أَي ذُعِر فهو مَحْثُوثٌ : مَذْعُور . والحِثَاثُ ككِتَابٍ : مَوضِعٌ من أَعْرَاضِ المدِينَةِ . والحُثُّ بالضَّمّ : من مَنَازِل بَني غِفَارٍ بالحِجَاز

Sîgalar(1)

Mücavir kökler20 mücavir (27 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. طلب

    1 ortak ayet · Onu talep eder

  2. سدس

    1 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

  3. نجم

    1 ortak ayet · Gezegen yıldızdır

  4. غشو

    1 ortak ayet · Örter

  5. قمر

    1 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  6. برك

    1 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir

  7. شمس

    1 ortak ayet · Güneş demektir

  8. عرش

    1 ortak ayet · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir

  9. سخر

    1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  10. سوي

    1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  11. ليل

    1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  12. نهر

    1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

Geçtiği ayetler(1)

  1. … ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ أَلَا لَهُ الْخَلْقُ …

    Çabuk ve istekliMuhakkak ki sizin Rabbınız; gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra Arş’a hükmeden Allah’tır. Gündüzü; durmadan kovalayan gece ile bürür. Güneş, ay ve yıldızlar O’nun emri ile müsahhar kılmışlardır. Bilin ki; yaratma da, emir de O’nundur. Alemlerin Rabbı olan Allah’ın şanı ne yücedir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحثث
YapıÜçlü (mücerred, muzaaf)
Özel DurumMükerrer / muzaaf (ikinci ve üçüncü harfleri aynı)
Bağlamsal Yakın Köklerحضض, عجل, سرد
Zıt Kökثبط
Çekirdek Özet 1Kesintisiz ve peş peşe hızlandırma, duraksamaksızın ardına düşüp kovalama
Çekirdek Özet 2Kozmik akışta gecenin gündüzü aralıksız, ısrarlı ve gecikmesiz takip etmesi
Çekirdek Özet 3Dinamik nizamın gevşeme ve boşluk kabul etmeyen kesintisiz ardışıklığı
Kritik Hata RiskiAnlamı yalnızca soyut bir acele veya alelade bir sürat sanıp, kökün özündeki kesintisiz ardışıklık ve ısrarlı takip dinamiğini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حثHafif ve kesintisiz sürtünmeyle ilerleme, hızlı sevk etme ve tahrik; nitekim aynı çekirdeği paylaşan حثو kökünde toprağı seri biçimde savurma, حثل kökünde ise döküntünün aralıksız ayrışması görülürثÇekirdeğin son harfinin yinelenmesiyle hareket tekil bir dürtme olmaktan çıkıp ardışık, peş peşe ve duraksamayan bir ivmeye dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaHareketin belirli bir doğrultuda sınırlandırılması, dışa sapmadan hedefe odaklanması
ثİşaret, çarpı; im, sınır (ikiz harf ت imgesinden türetme olup peltek ses değeriyle yayılma ve sürtünme niteliği taşır)Odaklanan hareketin belirli bir temas ve iz bırakarak ileriye doğru hamle yapması
ثİşaret, çarpı; im, sınır (ikiz harf ت imgesinden türetme olup peltek ses değeriyle yayılma ve sürtünme niteliği taşır)İlk temasın ve izin hemen ardından ikincisinin gelmesi, duraksamasız ardışıklık ve süreklilik
حثثÇitin yönlendirmesiyle peş peşe vurulan işaretlerSınırları belirlenmiş bir kanalda durmaksızın birbirini izleyen, kesintisiz bir dürtüyle ilerleyen ardışık hareket

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBineği kamçı veya topukla aralıksız dürterek hızlandırmak; gözdeki mili seri hareketlerle gezdirmek; iki hareket arasında boşluk bırakmadan peş peşe sevk etmek (el-i‘câl fî ittiṣâl)
Cahiliye şiiri kullanımıTaabbata Şerran bir beytinde kökü avın veya bineklerin telaşla, aralıksız kovalanıp hızlandırılması anlamında kullanmıştır: كأنما حثحثوا حصا قوادمه / أو أم خشف بذي شث وطباق
Erken Arapça kullanımErken dönem metinlerinde ve nakillerde yer alan şu ifadede kök, durmaksızın hayra sevk ve teşvik etme anlamında isim formuyla yer almıştır: اقبلوا دليلى ربكم وحثيثاه إياكم

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça حثث kökü, somut düzlemde bir varlığı aralıksız biçimde dürtmek, koşturmak ve birbiri ardınca sevk etmek anlamını taşır. Klasik dilbilimcilerin el-i‘câl fî ittiṣāl (kesintisiz bir irtibat üzere acele ettirme) olarak tanımladığı bu hareket kalıbı, Sami dillerinin genelinde hızlı devinim, telaş ve içsel dürtü kavramlarıyla örtüşür. Kuzeybatı Sami dillerinde, özellikle İbranicede yer alan ḥ-w-š (acele etmek, telaşla koşmak) ve Süryanicedeki ḥūš (telaşlanmak, harekete geçmek) formları, kökün hız ve devinim eksenindeki ortak Sami semantik mirasını yansıtır. Arapçada ise kök, son sesin katlanmasıyla (muzaaflaşma) saf bir süratin ötesine geçmiş; iki olgu arasındaki zaman aralığını sıfıra indiren, birbirini durmaksızın kovalayan ve ardı arkası kesilmeyen dinamik bir takibi ifade edecek biçimde özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحث ikili kökünden türeyen muzaaf çatıHayvanı peş peşe dürtüp aralıksız hızlandırma eyleminden ardışık ve kesintisiz takibe evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice ḥ-w-š biçimleriHızlı hareket etme, telaşla atılma ve ivedilik ortak anlam çekirdeğidirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve doğrulanabilir Afroasyatik dışı bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, HALOT, Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حثثAnlamlıKesintisiz hızlandırmaDurmaksızın sevk etme, peş peşe ve süratle kovalamaHedef kök; Kur'an'da geçer
ثحثAnlamlıBoğazdan gelen hırıltılı sesSes organlarında sürtünmeyle kesik ve hırıltılı ses çıkarma (seḥḥe/saḥseḥa)Ters çevrilme (kalb); Kur'an'da geçmez
ثثحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça fonotaktik kuralları gereği kullanılmaz

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حثثMerkezHızlı ve kesintisiz sevkAralıksız, duraksamasız ve birbirine bitişik takipBir hareketin diğerini boşluk bırakmadan izlemesi
حضضKomşuTeşvik ve kışkırtmaDaha çok sözel ve ahlaki yönlendirmeyi, gayrete getirmeyi öne çıkarırEylemin fiziksel ardışıklığından ziyade iradi teşviki
عجلKomşuAcele ve ivedilikVaktinden önce yapma ve sabırsızlık vurgusu taşırحثث kökündeki ardışık intizam yerine zamansal öne alma
سردKomşuPeş peşe dizmeNesneleri veya sözleri aralıksız sıralama; mekanik ardışıklıkحثث kökündeki sevk ve sürat unsuru سرد kökünde daha durağandır
ثبطZıtAlıkoyma ve gevşetmeHareketi durdurma, yavaşlatma, engelleme ve atalete sürüklemeHızlandıran ve kovalayan devinimin zıddı olarak durdurma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحثثKesintisiz ve süratli takipBirbirini aralıksız kovalayan ve hızla sevk eden devinimKesin
LatinceInstigare, incessanter insequiKışkırtmak, durmaksızın kovalamakHem dışsal bir sevk hem de aralıksız bir takip hareketini karşılarGüçlü
İngilizceRelentlessly pursuing, urging incessantlyDurmaksızın takip eden, aralıksız sevk edenKesintisiz ardışıklığı karşılar ancak binek dürtme somutluğunu dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaUnablässig nachfolgend, antreibenAra vermeden izleyen, ileri sürenHız ve kesintisiz takip birlikteliğini verirGüçlü
FransızcaPoursuivant sans relâche, inciterGevşemeksizin kovalayan, teşvik edenSürekli arkasından yetişme ve dürtme nüansını içerirGüçlü

Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَثِيثًاGecikmesiz, aralıksız ve süratle takip etmeKevnî nizam ve yaratılış ayetlerinde gecenin gündüzü duraksamadan, peşi sıra ve ısrarla kovalaması (A‘râf 7:54)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKozmoloji ve âlemin yaratılışıTabiatta kendiliğinden bir boşluk veya atalet bulunmadığı, ilahi iradenin nizamı kesintisiz bir dinamizmle sürdürdüğüÂlemin sürekliliği ve kozmik devinimin duraksamasızlığı
FıkıhVeri bulunamadıDoğrudan bir fıkhi hüküm terimi olarak yer almazVeri bulunamadı
TefsirA‘râf 7:54 tefsiriGece ile gündüz arasındaki geçişin bir kovalamaca gibi tasvir edilmesi; aralarında hiçbir zaman boşluğu olmaksızın birbirini izlemesiZamanın ve kozmik döngünün kesintisiz ardışıklığı
HadisHayra ve amele teşvikMüminlerin gecikmeksizin ve birbirini gayrete getirerek salih amellere yönelmesiDinamik sevk, aralıksız teşvik ve sürat

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKozmik nizam ve kullukKesintisiz devinimGevşemeyi önlemeYaratılıştaki aralıksız akış gibi kulun da hayırda duraksamadan yol almasıGüçlü
İlmiFiziksel ve astronomik süreçlerSürekli ardışıklıkBoşluğu engellemeDoğa olaylarının periyodik ve birbirini anında izleyen nedensellik zinciriKesin
SiyasiYönetim ve kriz takibiDinamik denetimİhmali engellemeKararların ve kamu süreçlerinin aralıksız bir ısrarla takip edilmesiMuhtemel
İktisadiÜretim ve mübadele akışıHızlı dolaşımDurgunluğu kırmaMalların ve sermayenin bekletilmeksizin, seri biçimde el değiştirmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürekli fonksiyonlar ve türevdeki limitZaman aralığının sıfıra yaklaştığı (Δt→0) kesintisiz akış ve ardışık faz geçişiGüçlü
Beşeri bilimlerYüksek motivasyon ve dinamik süreç takibiToplumsal veya kurumsal hedeflerde atalete düşmeksizin yürütülen ardışık ve kararlı yönetimGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca kontrolsüz bir acelecilik veya acele etmek biçiminde yüzeysel bir hıza indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamHızın yanı sıra iki hadisenin arasında hiçbir boşluk ve gecikme bırakmayan intizamlı, ısrarlı ve kesintisiz takip hali
Yanlış anlamanın doğuracağı hataA‘râf 7:54 ayetindeki kozmik dengenin kusursuz dakikliğini kaçırıp, gece ve gündüzün rastgele bir telaş içinde aktığını zannetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kozmik nizamın durağan değil, anbean işleyen, boşluk kabul etmeyen ve yüksek bir dakiklikle birbirini izleyen dinamik yapısını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış, göklerin ve yerin düzeni, gece ile gündüzün birbirini izlemesini konu edinen kozmolojik ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiat kanunlarının kör ve atıl bir mekanizma olduğu zannını yıkar; aksine ilahi emrin sevk ettiği aralıksız ve dakik bir devinim olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBineği veya nesneyi durmaksızın dürtüp hızlandırmak, iki hareket arasında boşluk bırakmadan aralıksız sevk etmek.
  • Soyut anlamBir sürecin diğerini zaman aralığı bırakmaksızın, ısrarlı ve kaçınılmaz bir ivmeyle takip etmesi; kesintisiz ardışıklık.
  • Sistematik karşılıkKozmik ve ontolojik sistemde ataletin, kopukluğun ve boşluğun reddedilerek, süreçlerin birbirini anında ikame ettiği dinamik düzen.
  • LaTeX modelilim⁡Δt→0S2(t+Δt)−S1(t)Δt=v>0
  • LaTeX açıklamasıModelde S1 gündüzü, S2 ise geceyi temsil eden birer durumu gösterir. İki durum arasındaki zaman farkı sıfıra yaklaşırken (Δt→0), geçişin gecikmesiz gerçekleştiği ve takip hızının (v) sıfırdan büyük pozitif bir ivmeyle kesintisiz sürdüğü sembolize edilmiştir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح