حثث
ح - ث - ث
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
Hüsse kaba kum demektir. Parça parça anlamına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hüsse kaba kum demektir. Parça parça anlamına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR570 harfباب الحاء مع الثاء
ح ث، ث ح مستعملان
حث:
حثيثٌ فلاناً فهو حثيث مَحْثُوث، وقد احتَثَّ. وامرأة حَثيثةٌ في موضع حاثَّةٍ، وامرأةٌ حثيث في موضع مَحثوثة. والحثِّيِثَى من الحَثّ، قال: "اقبَلُوا دِلِّيلَى رَبّكُمُ وحِثّيثاه إيّاكم" يعني ما يدُلُّكم ويحثُّكُم. والحَثْحَثَةُ: اضطرابُ البَرْق في السِّحاب وانتخال، المَطَر والثَلْج. والحَثُوثُ والحُثْحُوث: السَّريعُ.
قال زائدة: الحَثْحَثَةُ طَلَب الشيء
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR452 harfحَثَّهُ على الشيء واستحثَّه بمعنىً، أي حضَّه عليه، فاحْتَثَّ. وحَثَّثَهُ تحثيثاً وحَثْحَثَهُ بمعنىً. وولَّى حثيثاً، أي مسرعاً حريصاً. ولا يَتَحاثُّونَ على طعام المسكين، أي لا يتحَاضُّون.
والحِثِّيثَى: الحَثُّ، وكذلك الحُثْحوثُ. وفَرَسَ جَوادُ المَحَثَّةِ، أي إذا حُثَّ جاءه جريٌ بعد جريٍ.
وقولهم: ما اكْتَحَلْتُ حَثاثاً، أي ما نمت. والحُثُُّ بالضم: حُطامُ التِبْنِ، والرملُ الخشنُ. عن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR309 harfح ث ث
حثه على الأمر واحتثه وحثحثه وفلان محثوث على الخير.
وحث دابته وحثحثها بالسوط والزجر.
قال تأبط شراً: كأنمـا حثحثوا حصاً قوادمه أو أم خشف بذي شث وطباق وحثحث الميل في العين: حركه.
وفرس حثيث السير ومضى حثيثاً.
وما جعلت في عيني حثاثاً أي غماضاً والتقوى أفضل ما تحاث الناس عليه وتداعوا إليه.
ح ث ث حثه على الأمر واحتثه وحثحثه وفلان محثوث على الخير. وحث دابته وحثحثها بالسوط والزجر. قال تأبط شراً: كأنمـا حثحثوا حصاً قوادمه أو أم خشف بذي شث وطباق وحثحث الميل في العين: حركه. وفرس حثيث السير ومضى حثيثاً. وما جعلت في عيني حثاثاً أي غماضاً والتقوى أفضل ما تحاث الناس عليه وتداعوا إليه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.665 harfالحَثُّ: الإِعْجالُ في اتِّصالٍ؛ وقيل: هو الاستعجالُ ما كان. حَثَّهُ يَحُثُّهُ حَثّاً. واسْتَحَثَّه واحْتَثَّه، والمُطاوع من كل ذلك احْتَثَّ.
والحِثِّيثَى: الاسْمُ نَفْسُه؛ يقال: اقْبَلُوا دِلِّيلى رَبِّكُمْ وحِثِّيثاهُ إِياكم. ويقال: حَثَثْتُ فلاناً، فاحْتَثَّ. قال الجوهري: الحِثِّيثَى الحَثُّ، وكذلك الحُثْحُوثُ.
وحَثْحَثَه كحَثَّه، وحَثَّثَه أَي حَضَّه؛ قال ابن جني: أَما قول من قال في قول تأَبط
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR165 harf* ح ث ث * * حَثَّهُ * على الشيء من باب رد و * استَحَثَّهُ * أي حضه * فاحتَثَّ * و * حَثَّثَه تَحْثِيثا * بمعنى وولى * حَثِيثا * أي مسرعا حريصا و * تَحَاثُوا * تحاضوا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.322 harfحثه يحثه حثا، إذا أعجله في اتصال، وقيل: هو الاستعجال ما كان. وحثه عليه، واستحثه استحثاثا، وأحثه إحثاثا، واحتثه احتثاثا، وحثثه تحثيثا، وحثحثه حثحثة، كل ذلك بمعنى حضه عليه، وندبه له وإليه، وهذا ظاهر في كون الحث والحض مترادفين. وزعم الحريري أن بينهما فرقا، وأن الحث في السير، والحض في غيره، ونقله عن الخليل. قاله شيخنا. ويقال: حثث فلانا فاحتث، لازم، متعد ، قال ابن جني: أما قول تأبط شرا:
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR373 harfحَثَّ
حَثَّ U ( n. ac. حَثّ 1 )
a. [ acc. & 'Ala ], Urged, exhorted, encouraged, incited, instigated to.
حَثَّثَ
حَثَّثَ II , أَحْثَثَ IV ,
a. see I .
اِحْتَثَثَ
اِحْتَثَثَ VIII ,
a. see I .
b. Pass. of I.
اِسْتَحْثَثَ
اِسْتَحْثَثَ X ,
a. see I .
حَثِيْث
حَثِيْث 25 , ( pl. حِثَاْث 23 ),
a. Incited, instigated; quick, eager.
حَثُوْث
حَثُوْث 26 ,
a. see 25 .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR12.383 harfحثث
حَثَّ - يَحُثُّ - حَثيْث - حَثيْثاً
حَثَّ - يَحُثُّ + الأمر لـِ كائن + أو الكائن في أمر: يَسرُع ويَعجَل ويكون مهماً وضرورياً وفورياً
حَثيْث: على وزن "فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من" حَثَّ - يَحُثُّ ": السريع والمستعجل
حَثيْثاً: حال من " حَثيْث": بشكل مستعجل وسريع ومندفع ونشيط
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اليسر والسرعة والفعالية
Sîgalar(1)
Mücavir kökler20 mücavir (27 toplam)
- طلب
1 ortak ayet · Onu talep eder
- سدس
1 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır
- نجم
1 ortak ayet · Gezegen yıldızdır
- غشو
1 ortak ayet · Örter
- قمر
1 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
- برك
1 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir
- شمس
1 ortak ayet · Güneş demektir
- عرش
1 ortak ayet · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
- سخر
1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır
- سوي
1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- ليل
1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
- نهر
1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
Geçtiği ayetler(1)
… ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ أَلَا لَهُ الْخَلْقُ …
Çabuk ve istekliMuhakkak ki sizin Rabbınız; gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra Arş’a hükmeden Allah’tır. Gündüzü; durmadan kovalayan gece ile bürür. Güneş, ay ve yıldızlar O’nun emri ile müsahhar kılmışlardır. Bilin ki; yaratma da, emir de O’nundur. Alemlerin Rabbı olan Allah’ın şanı ne yücedir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حثث |
| Yapı | Üçlü (mücerred, muzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer / muzaaf (ikinci ve üçüncü harfleri aynı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حضض, عجل, سرد |
| Zıt Kök | ثبط |
| Çekirdek Özet 1 | Kesintisiz ve peş peşe hızlandırma, duraksamaksızın ardına düşüp kovalama |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik akışta gecenin gündüzü aralıksız, ısrarlı ve gecikmesiz takip etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Dinamik nizamın gevşeme ve boşluk kabul etmeyen kesintisiz ardışıklığı |
| Kritik Hata Riski | Anlamı yalnızca soyut bir acele veya alelade bir sürat sanıp, kökün özündeki kesintisiz ardışıklık ve ısrarlı takip dinamiğini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حث | Hafif ve kesintisiz sürtünmeyle ilerleme, hızlı sevk etme ve tahrik; nitekim aynı çekirdeği paylaşan حثو kökünde toprağı seri biçimde savurma, حثل kökünde ise döküntünün aralıksız ayrışması görülür | ث | Çekirdeğin son harfinin yinelenmesiyle hareket tekil bir dürtme olmaktan çıkıp ardışık, peş peşe ve duraksamayan bir ivmeye dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Hareketin belirli bir doğrultuda sınırlandırılması, dışa sapmadan hedefe odaklanması |
| ث | İşaret, çarpı; im, sınır (ikiz harf ت imgesinden türetme olup peltek ses değeriyle yayılma ve sürtünme niteliği taşır) | Odaklanan hareketin belirli bir temas ve iz bırakarak ileriye doğru hamle yapması |
| ث | İşaret, çarpı; im, sınır (ikiz harf ت imgesinden türetme olup peltek ses değeriyle yayılma ve sürtünme niteliği taşır) | İlk temasın ve izin hemen ardından ikincisinin gelmesi, duraksamasız ardışıklık ve süreklilik |
| حثث | Çitin yönlendirmesiyle peş peşe vurulan işaretler | Sınırları belirlenmiş bir kanalda durmaksızın birbirini izleyen, kesintisiz bir dürtüyle ilerleyen ardışık hareket |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bineği kamçı veya topukla aralıksız dürterek hızlandırmak; gözdeki mili seri hareketlerle gezdirmek; iki hareket arasında boşluk bırakmadan peş peşe sevk etmek (el-i‘câl fî ittiṣâl) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Taabbata Şerran bir beytinde kökü avın veya bineklerin telaşla, aralıksız kovalanıp hızlandırılması anlamında kullanmıştır: كأنما حثحثوا حصا قوادمه / أو أم خشف بذي شث وطباق |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem metinlerinde ve nakillerde yer alan şu ifadede kök, durmaksızın hayra sevk ve teşvik etme anlamında isim formuyla yer almıştır: اقبلوا دليلى ربكم وحثيثاه إياكم |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Arapça حثث kökü, somut düzlemde bir varlığı aralıksız biçimde dürtmek, koşturmak ve birbiri ardınca sevk etmek anlamını taşır. Klasik dilbilimcilerin el-i‘câl fî ittiṣāl (kesintisiz bir irtibat üzere acele ettirme) olarak tanımladığı bu hareket kalıbı, Sami dillerinin genelinde hızlı devinim, telaş ve içsel dürtü kavramlarıyla örtüşür. Kuzeybatı Sami dillerinde, özellikle İbranicede yer alan ḥ-w-š (acele etmek, telaşla koşmak) ve Süryanicedeki ḥūš (telaşlanmak, harekete geçmek) formları, kökün hız ve devinim eksenindeki ortak Sami semantik mirasını yansıtır. Arapçada ise kök, son sesin katlanmasıyla (muzaaflaşma) saf bir süratin ötesine geçmiş; iki olgu arasındaki zaman aralığını sıfıra indiren, birbirini durmaksızın kovalayan ve ardı arkası kesilmeyen dinamik bir takibi ifade edecek biçimde özelleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حث ikili kökünden türeyen muzaaf çatı | Hayvanı peş peşe dürtüp aralıksız hızlandırma eyleminden ardışık ve kesintisiz takibe evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice ḥ-w-š biçimleri | Hızlı hareket etme, telaşla atılma ve ivedilik ortak anlam çekirdeğidir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve doğrulanabilir Afroasyatik dışı bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, HALOT, Lisānü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حثث | Anlamlı | Kesintisiz hızlandırma | Durmaksızın sevk etme, peş peşe ve süratle kovalama | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ثحث | Anlamlı | Boğazdan gelen hırıltılı ses | Ses organlarında sürtünmeyle kesik ve hırıltılı ses çıkarma (seḥḥe/saḥseḥa) | Ters çevrilme (kalb); Kur'an'da geçmez |
| ثثح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça fonotaktik kuralları gereği kullanılmaz |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حثث | Merkez | Hızlı ve kesintisiz sevk | Aralıksız, duraksamasız ve birbirine bitişik takip | Bir hareketin diğerini boşluk bırakmadan izlemesi |
| حضض | Komşu | Teşvik ve kışkırtma | Daha çok sözel ve ahlaki yönlendirmeyi, gayrete getirmeyi öne çıkarır | Eylemin fiziksel ardışıklığından ziyade iradi teşviki |
| عجل | Komşu | Acele ve ivedilik | Vaktinden önce yapma ve sabırsızlık vurgusu taşır | حثث kökündeki ardışık intizam yerine zamansal öne alma |
| سرد | Komşu | Peş peşe dizme | Nesneleri veya sözleri aralıksız sıralama; mekanik ardışıklık | حثث kökündeki sevk ve sürat unsuru سرد kökünde daha durağandır |
| ثبط | Zıt | Alıkoyma ve gevşetme | Hareketi durdurma, yavaşlatma, engelleme ve atalete sürükleme | Hızlandıran ve kovalayan devinimin zıddı olarak durdurma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حثث | Kesintisiz ve süratli takip | Birbirini aralıksız kovalayan ve hızla sevk eden devinim | Kesin |
| Latince | Instigare, incessanter insequi | Kışkırtmak, durmaksızın kovalamak | Hem dışsal bir sevk hem de aralıksız bir takip hareketini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Relentlessly pursuing, urging incessantly | Durmaksızın takip eden, aralıksız sevk eden | Kesintisiz ardışıklığı karşılar ancak binek dürtme somutluğunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Unablässig nachfolgend, antreiben | Ara vermeden izleyen, ileri süren | Hız ve kesintisiz takip birlikteliğini verir | Güçlü |
| Fransızca | Poursuivant sans relâche, inciter | Gevşemeksizin kovalayan, teşvik eden | Sürekli arkasından yetişme ve dürtme nüansını içerir | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَثِيثًا | Gecikmesiz, aralıksız ve süratle takip etme | Kevnî nizam ve yaratılış ayetlerinde gecenin gündüzü duraksamadan, peşi sıra ve ısrarla kovalaması (A‘râf 7:54) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve âlemin yaratılışı | Tabiatta kendiliğinden bir boşluk veya atalet bulunmadığı, ilahi iradenin nizamı kesintisiz bir dinamizmle sürdürdüğü | Âlemin sürekliliği ve kozmik devinimin duraksamasızlığı |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Doğrudan bir fıkhi hüküm terimi olarak yer almaz | Veri bulunamadı |
| Tefsir | A‘râf 7:54 tefsiri | Gece ile gündüz arasındaki geçişin bir kovalamaca gibi tasvir edilmesi; aralarında hiçbir zaman boşluğu olmaksızın birbirini izlemesi | Zamanın ve kozmik döngünün kesintisiz ardışıklığı |
| Hadis | Hayra ve amele teşvik | Müminlerin gecikmeksizin ve birbirini gayrete getirerek salih amellere yönelmesi | Dinamik sevk, aralıksız teşvik ve sürat |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik nizam ve kulluk | Kesintisiz devinim | Gevşemeyi önleme | Yaratılıştaki aralıksız akış gibi kulun da hayırda duraksamadan yol alması | Güçlü |
| İlmi | Fiziksel ve astronomik süreçler | Sürekli ardışıklık | Boşluğu engelleme | Doğa olaylarının periyodik ve birbirini anında izleyen nedensellik zinciri | Kesin |
| Siyasi | Yönetim ve kriz takibi | Dinamik denetim | İhmali engelleme | Kararların ve kamu süreçlerinin aralıksız bir ısrarla takip edilmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve mübadele akışı | Hızlı dolaşım | Durgunluğu kırma | Malların ve sermayenin bekletilmeksizin, seri biçimde el değiştirmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürekli fonksiyonlar ve türevdeki limit | Zaman aralığının sıfıra yaklaştığı () kesintisiz akış ve ardışık faz geçişi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yüksek motivasyon ve dinamik süreç takibi | Toplumsal veya kurumsal hedeflerde atalete düşmeksizin yürütülen ardışık ve kararlı yönetim | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca kontrolsüz bir acelecilik veya acele etmek biçiminde yüzeysel bir hıza indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hızın yanı sıra iki hadisenin arasında hiçbir boşluk ve gecikme bırakmayan intizamlı, ısrarlı ve kesintisiz takip hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | A‘râf 7:54 ayetindeki kozmik dengenin kusursuz dakikliğini kaçırıp, gece ve gündüzün rastgele bir telaş içinde aktığını zannetmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kozmik nizamın durağan değil, anbean işleyen, boşluk kabul etmeyen ve yüksek bir dakiklikle birbirini izleyen dinamik yapısını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış, göklerin ve yerin düzeni, gece ile gündüzün birbirini izlemesini konu edinen kozmolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat kanunlarının kör ve atıl bir mekanizma olduğu zannını yıkar; aksine ilahi emrin sevk ettiği aralıksız ve dakik bir devinim olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBineği veya nesneyi durmaksızın dürtüp hızlandırmak, iki hareket arasında boşluk bırakmadan aralıksız sevk etmek.
- Soyut anlamBir sürecin diğerini zaman aralığı bırakmaksızın, ısrarlı ve kaçınılmaz bir ivmeyle takip etmesi; kesintisiz ardışıklık.
- Sistematik karşılıkKozmik ve ontolojik sistemde ataletin, kopukluğun ve boşluğun reddedilerek, süreçlerin birbirini anında ikame ettiği dinamik düzen.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde gündüzü, ise geceyi temsil eden birer durumu gösterir. İki durum arasındaki zaman farkı sıfıra yaklaşırken (), geçişin gecikmesiz gerçekleştiği ve takip hızının () sıfırdan büyük pozitif bir ivmeyle kesintisiz sürdüğü sembolize edilmiştir.