حطط

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ط-ط1 sîga, 14 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رغدزيدسجدقولحططحِطَّةٌخطأغفربوبحسنقريأكلشيأ

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 14

▶ Ağı aç (3B)

حطط

ح - ط - ط

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Hatit (Tı) cüce demektir. Hıtte teslim olmayı kabul etmek demektir. Suçu itiraf etmek ve af dilemek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hatit (Tı) cüce demektir. Hıtte teslim olmayı kabul etmek demektir. Suçu itiraf etmek ve af dilemek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.121 harf
باب الحاء مع الطاء ح ط، ط ح مستعملان حط: الحَطُّ: وَضْعُ الأحمال عن الدَّوابِّ. والحَطُّ: الحَدْرُ من العُلوِّ. وحَطَّتِ النَجيبةُ وانحَطَّتْ في سيرها من السرعة، قال النابغة يمدح النُّعمانَ: فما وَخَدَتْ بمثلِك ذاتُ غَرْبٍ حَطوطٌ في الزِّمامِ ولا لَجُونُ وقال: مِكَرٍّ مِفَرٍّ مُقِبـلٍ مُـدْبـرٍ مَـعـاً كجُلْمودِ صَخْرٍ حَطَّه السَّيْلُ من عَلِ وحَطَّ عنه ذُنُوبَه، قال: واحْطُطْ إلهي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.044 harf
حَطَّ الرَحْلَ والسرجَ والقوسَ. وحَط، أي نزل. والمَحَطُّ: المنزِلُ. وانْحِطَّ السعرُ وغيره. وتقول: اسْتَحَطَّني فلانٌ من الثمن شيئاً، والحَطيطَةُ كذا وكذا من الثمن. وقوله تعالى: "حِطَّةٌ"، أي حُطَّ عنَّا أوزارَنا. ويقال: هي كلمةٌ أُمِرَ بها بنو إسرائيلَ لو قالوها لَحُطَّتْ أوزارُهُمْ. وحَطَّهُ، أي حَدَرَهُ. والحَطوطُ الحدورُ. والحَطوطُ: النجيبةُ السريعةُ. وجاريةٌ مَحْطوطضةُ المَتْنَيْنِ، أي
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR987 harf
ح ط ط حطوا الأحمال عن ظهور الدواب يقال‏:‏ حطوا عنها‏.‏ وحط ل شيء حدره‏.‏ وأخـذوا فـي الحطوط أي في الحدور‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ حط الله أوزارهم وحطّ الله وزرك‏.‏ ‏"‏ وقولوا حطة ‏"‏ واستحطوا أوزاركم‏.‏ وناقة حطوط‏:‏ سريعة السير وحطت فـي سيرهـا وانحطـت‏.‏ وحـط فـي عـرض فلـان إذا اندفـع فـي شتمـه‏.‏ وحط في هواه وانحط فيه‏.‏ ويقال‏:‏ أكل من حلوائهم فانحط في أهوائهم‏.‏ قال الكميت‏:‏ حطوطاً في
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.494 harf
الحَطُّ: الوَضْعُ، حطَّه يَحُطُّه حَطّاً فانْحَطَّ. والحَطُّ: وضْع الأَحْمالِ عن الدَّوابِّ، تقول: حَطَطْتُ عنها. وفي حديث عمر: إِذا حَطَطْتُمُ الرِّحالَ فشُدُّوا السُّروجَ أَي إِذا قضيتم الحَجَّ وحَطَطْتُم رِحالَكم عن الإِبل، وهي الأَكْوارُ والمَتاع، فشُدُّوا السُّروج على الخيل للغَزْو. وحَطّ الحِمْلَ عن البعير يحُطُّه حَطّاً: أَنزله. وكلُّ ما أَنزله عن ظهر، فقد حطه. الجوهريّ: حطّ الرحلَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR283 harf
* ح ط ط * * حَطَّ * الرحل والسرج والقوس من باب رد وحط أي نزل و * المَحَطُّ * المنزل و * انحَطَّ * السعر وغيره و * اسْتَحَطَّهُ * من الثمن شيئا و * الحَطِيطَةُ * كذا وكذا من الثمن وقوله تعالى ﴿وقولوا حِطّة﴾ أي حُط عنا أوزارنا وقيل هي كلمة أُمر بها بنو إسرائيل لو قالوها لحطت أوزارهم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.794 harf
الحط: الوضع، كالاحتطاط، يقال: حطه يحطه حطا، واحتطه، وأنشد الخارزنجي: أيقنت أن فارسا محتطي أي يحطني عن سرجي، وصدره يأتي في ح ق ط وفي ه ق ط والمراد بالوضع وضع الأحمال، تقول: حططت عنها، ومنه حديث عمر: إذا حططتم الرحال فشدوا السروج أي إذا قضيتم الحج، وحططتم رحالكم عن الإبل، وهي الأكوار والمتاع، فشدوا السروج على الخيل للغزو. وكل ما أنزل عن ظهر، فقد حط، وقال الجوهري: حط الرحل والسرج
Maddenin bağlantısı

الحط: الوضع، كالاحتطاط، يقال: حطه يحطه حطا، واحتطه، وأنشد الخارزنجي: أيقنت أن فارسا محتطي أي يحطني عن سرجي، وصدره يأتي في ح ق ط وفي ه ق ط والمراد بالوضع وضع الأحمال، تقول: حططت عنها، ومنه حديث عمر: إذا حططتم الرحال فشدوا السروج أي إذا قضيتم الحج، وحططتم رحالكم عن الإبل، وهي الأكوار والمتاع، فشدوا السروج على الخيل للغزو. وكل ما أنزل عن ظهر، فقد حط، وقال الجوهري: حط الرحل والسرج والقوس، وحط، أي نزل. ومن المجاز: الحط في السعر: الرخص فيه، كالحطوط، بالضم، يقال: حط السعر يحط حطا وحطوطا: رخص، وكذلك قط السعر فهو محطوط ومقطوط، وسيأتي قط في محله.والحط: الحدر من علو إلى سفل، حطه يحطه حطا: حدره، قال امرؤ القيس: مكر مفر مقبـل مـدبـر مـعـا كجلمود صخر حطه السيل من عل والحط: صقل الجلد ونقشه وسطره بالمحط والمحطة، بكسرهما لما يوشم به، وقيل: المحطة: اسم لحديدة تكون مع الخرازين ينقشون بها الأديم، كما قاله الجوهري، وفي الأساس: يكون للمجلد وغيره، وفي التهذيب: هي محدودة الطرف من أدوات النطاعين الذين يجلدون الدفاتر. وفي العباب: المحط: المصقلة، وهي: حديدة يصقل بها الجلد ليلين ويحسن. أو المحطة: خشبة معدة لذلك، أي لصقل الجلد حتى يلين ويبرق. وفي بعض النسخ: معدلة، وهو غلط، وأنشد الجوهري للنمر بن تولب رضي الله عنه، وذكر كبر سنه: فضول أراها في أديمي بعـدمـا يكون كفاف اللحم أو هو أجمـل كأن محطا فـي يدي حـارثـية صناع علت مني به الجلد من عل

وصدر البيت من العباب. واستحطه وزره: سأله أن يحطه عنه. إن كان المراد بالوزر الحمل فهو على حقيقته، وإن كان معنى من المعاني فهو جائز. والاسم: الحطة، والحطيطى، بكسرهما. وحكي أن بني إسرائيل إنما قيل لهم: وقولوا حطة ليستحطوا بذلك أوزارهم فتحط عنهم. وسأله الحطيطى، أي الحطة. والحطاطة، بالفتح، والحطائط، بالضم، والحطيط، كأمير: الصغير من الناس وغيرهم. الثانية عن أبي عمرو، وأنشد: والشيخ مثل النسر والحطائط والنسوة الأرامل المثالط وأنشد قطرب: إن حري حطائط بطائط وقد تقدم أن بطائطا إتباع لحطائط، وهو مجاز. واقتصر الجوهري على ذكر الثانية، وقال: ابن دريد: يقال للشيء إذا استصغروه حطاطة، قال أبو حاتم، هو عربي مستعمل. ومن المجاز: ألية محطوطة أي لا مأكمة لها، كأنما حطت بالمحط. ومن المجاز: المنحط من المناكب: المستفل الذي ليس بمرتفع ولا مستقل، وهو أحسنها. والحطاط، كسحاب: البثر، قاله الأصمعي، وقيل شبه البثر، وفي المحكم: مثل البثر يخرج في باطن الحوق أو حوله، وهذا عن الجوهري، ونصه: الحطاط: شبيه بالبثور يكون حول الحوق. وأنشد الأصمعي لزياد الطماحي: قام إلى عذراء بالغطاط يمشي بمثل قائم الفسطاط بمكفهر اللون ذي حطاط قال ابن بري: الذي رواه أبو عمرو: بمكرهف الحوق أي بمشرفه، وبعده: هامته مثل الفنيق الساطي نيط بحقوي شبق شرواط فبكها موثق النياط ذو قوة ليس بذي وباط فداكها دوكا على الصراط ليس كدوك بعلها الوطواط وقام عنها وهو ذو نشاط ولينت من شدة الخلاط قد أسبطت وأيما إسباط وقال الراجز: ثم طعنت في الجميش الأصفر بذي حطاط مثل أير الأقمر قال الجوهري: وربما كانت في الوجه تقيح ولا تقرح، ومنه قول المتنخل الهذلي: ووجه قد جلوت أمـيم صـاف كقرن الشمس ليس بذي حطاط هكذا أنشده الجوهري. قلت: والذي رواه السكري: ووجه قد طرقت أميم صاف أسيل غير جهم ذي حطاط كما قرأته في الديوان، وهكذا أنشده الصاغاني في العباب. وفي غيرهما من كتب اللغة مثل ما رواه الجوهري، الواحدة حطاطة، بهاء، وقال أبو زيد: الأجرب العين: الذي تبثر عينه ويلزمها الحطاط، وهو الظبظاب، والجدجد. والحطاط أيضا: زبد اللبن. نقله الجوهري وابن دريد، كأنه سمي به لكونه يحط عنه، أي يحت. وقيل: الحطاط من الكمرة: حروفها، نقله ابن سيده. وقد حط وجهه يحط: خرج به الحطاط، أي البثر، أو حط: سمن وجهه، وقيل: تهيج، كأحط فيهن، أي في المعاني الثلاثة. ومن المجاز: حط البعير حطاطا، بالكسر، إذا اعتمد في الزمام على أحد شقيه، قال ابن مقبل: برأس إذا اشتدت شكيمة وجهه أسر حطاطا ثم لان فبـغـلا وقال الشماخ: إذا ضربت على العلات حطت إليك حطاط هـادية شـنـون

هكذا أنشده الجوهري، كانحط انحطاطا، يقال: نجيبة منحطة في سيرها: حطت في سيرها، وانحطت، أي اعتمدت، وقال أبو عمرو: أي أسرعت. ومن المجاز: حط في الطعام، أي أكله، وفي الأساس: أي أكثر منه، كحطط تحطيطا، ونقله الصاغاني عن ابن عباد. وحط البعير، بالضم: طني، كما في العباب، وهو نص اللحياني. ويقال أيضا: حط عنه: إذا طني فالتوت، وفي اللسان: فالتزقت رئته بجنبه فحط الرحل عن جنبه بساعده دلكا على حيال الطنى حتى ينفصل عن الجنب، زاد اللحياني: وذلك أن يضجع على جنبه ثم يؤخذ وتد فيمر على أضلاعه إمرارا لا يخرق، وهذا نقله الصاغاني عن ابن عباد. والحطاط، بالضم، الرائحة الخبيثة. ويحطوط، كيعسوب، واد، معروف، قال العباس بن تيحان البولاني: ولا أبالي يا أخا سلـيط ألا تعشى جانبي يحطوط

والحطاطة، كسحابة: الجارية الصغيرة، وهو مجاز. وقال ابن دريد: كل شيء يستصغر يقال له: حطاطة، قال أبو حاتم: هو عربي مستعمل. وحطحط الشيء: انحط، عن ابن عباد. وحطحط في مشيه وعمله: أسرع، عن ابن دريد. وقال ابن الأعرابي: الحطط، بضمتين: الأبدان الناعمة، وهو مجاز، كأنها حطت بالمحط، أي صقلت. وقال أيضا: الحطط: مراكب السفل، هكذا وجد في نسخ النوادر أو الصواب: مراتب السفل، كما حققه الأزهري، واحدتها حطة، وهي نقصان المرتبة، وهو مجاز. والحطيطة: ما يحط من الثمن فينقص منه، اسم من الحط، والجمع: الحطائط، وهو مجاز يقال: حط عنه حطيطة وافية. والحطيطة مصغرة: السرفة، وكذلك البطيطة، كما تقدم، أو هذه إتباع له. والأحط: الأملس المتنين، عن ابن الأعرابي. وقوله تعالى: وقولوا حطة نغفر لكم خطاياكم قال ابن عرفة: أي قولوا حط عنا ذنوبنا، وفي الصحاح: أوزارنا. أو مسألتنا حطة، قاله أبو إسحاق، أي نسألك أن تحط عنا ذنوبنا، قال: وكذلك القراءة، وفي الصحاح ويقال: هي كلمة أمر بها بنو إسرائيل، لو قالوها لحطت أوزارهم قلت: وهي كلمة لا إله إلا الله، كما قاله ابن الأعرابي، وقرأ ابن أبي عيلة، وطاووس اليماني وقولوا حطة بالنصب، وفيه وجهان، أحدهما: إعمال الفعل فيها وهو قولوا، كأنه قال: وقولوا كلمة تحط عنكم أوزاركم، والثاني: أن تنصب على المصدر بمعنى الدعاء والمسألة، أي احطط اللهم أوزارنا حطة، قال ابن عرفة: وكان قد طؤطئ لهم الباب ليدخلوه سجدا، فبدلوا قولا غير ذلك وقالوا: هطا سمهأثا، أي حنطة حمراء، قال الصاغاني: كذلك قال السدي ومجاهد، وقال ابن الأعرابي: قيل لهم: قولوا حطة، فقالوا حنطة شمقايا، أي: حنطة جيدة. وقال الفراء: في قوله تعالى: وقولوا حطة يقال، والله أعلم: قولوا ما أمرتم به حطة أي هي حطة فخالفوا إلى كلام بالنبطية. وروى سعيد بن جبير عن ابن عباس في قوله: وادخلوا الباب سجدا قال: ركعا، وقولوا حطة: مغفرة، قالوا: حنطة ودخلوا على أستاههم فذلك قوله: فبدل الذين ظلموا قولا غير الذي قيل لهم . وهي أي الحطة أيضا: اسم رمضان في الإنجيل أو غيره من الكتب؛ لأنه يحط من وزر صائميه، هكذا نقله الأزهري وقال: سمعت هكذا، واستعمل المصنف هنا رمضان من غير إضافة إلى شهر، وهو في التهذيب. سمعت أن شهر رمضان إلى آخره، وقد تقدم البحث في ذلك. وفي الحديث: من ابتلاه الله ببلاء في جسده فهو له حطة أي تحط عنه خطاياه وذنوبه، وهي فعلة من حط الشيء يحطه، إذا أنزله وألقاه. ورجل حطوطى، كحبركى: نزق، عن ابن عباد، وهو مجاز. والحطوط، كصبور: الناقة النجيبة السريعة، وقد حطت في سيرها، قال النابغة الذبياني: فما وخدت بمثلك ذات غرب حطوط في الزمام ولا لجون وكذلك المنحطة. وحطين، كسجين: ة، بالشام بين أرسون وقيسارية، فيها قبر شعيب عليه السلام ومن هذه القرية هياج بن عبيد الحطيني مفتي الحرم، قتل صبرا على السنة سنة 473. والحطان، بالكسر: التيس. وحطان بن عوف: شاعر أيضا، وهو الذي شبب الأخنس ابن شهاب التغلبي بابنته فقال:

لابنة حطان بن عـوف مـنـازل كما رقش العنوان في الرق كاتب وقال ابن عباد: حر حطائط بطائط، أي ضخم، وأنشد قطرب: إن حري حطائط بطائط وقد تقدم. والحطائط أيضا: الصغير القصير منا، وقد تقدم الحطائط بمعنى الصغير، وهو نص الجوهري، وزاد هنا القصير، وهو بمعناه، وقوله: منا، أي من الناس وقد عممه أبو عمرو، فقال: من الناس وغيرهم، وأنشد: والشيخ مثل النسر والحطائط وقد تقدم. وحطائط بن يعفر النهشلي هو أخو الأسود بن يعفر الشاعر، نقله الجوهري. والحطائط: ذرة صغيرة حمراء، الواحدة بهاء، هذا هو الصواب وقول بعضهم يعني به ابن عباد صاحب المحيط: برة حمراء صغيرة، وهم نبه عليه الصاغاني في العباب، وأورده في التكملة هكذا، ولم ينبه على اللسان: بثرة حمراء صغيرة، والمادة لا تخالفه، فتأمل. ومنه قول صبيانهم، أي من الحطائط بمعنى الذرة، وأورد هذا الكلام بطريق الاستدلال لما ذهب إليه من توهيم ابن عباد، قال الأزهري: تقول صبيان الأعراب في أحاجيهم: ما حطائط بطائط، تميس تحت الحائط? يعنون به الذر. ومن المجاز: استحطني من ثمنه شيئا، أي استنقصنيه وطلب مني حطيطة. قال الصاغاني: والتركيب يدل على إنزال الشيء من علو. وقد شذ عنه الحطاط: البثرة. ومما يستدرك عليه: الانحطاط: مطاوع حط الرحل والسرج، يقال: حطه فانحط. والانحطاط: الانحدار، والإدبار، والاضمحلال، وفيهما مجاز. والمحط: المنزل، نقله الجوهري، وكذلك المحطة، والجمع محاط ومحطات. وهذا محط الكلام، وهو مجاز. وأديم حطوط: مصقول. وحط الله عنه وزره، في الدعاء، أي وضعه، وهو مجاز، أي خفف الله عن ظهره ما أثقله. والحطة، بالكسر، نقص في المقام. والحطوط، كصبور: اسم للصلاة في التوراة، كما جاء في الحديث.وانحط السعر: فتر ويقال: سعر حاطط، أي رخيص، وهو مجاز. والحطيط كأمير: القصير. قال مليح: بكل حطيط المعب درم حجـولـه ترى الحجل منه غامضا غير مقلق والحطاط: شدة العدو. والكعب الحطيط الأدرم، وهو مجاز. وجارية محطوطة المتنين: ممدودتهما، وهو مجاز، كأنما حطا بالمحط. وقال الجوهري: ممدودة مستوية. زاد الأزهري: حسنة. قال النابغة: محطوطة المتنين غير مفاضة وأنشد الجوهري للقطامي: بيضاء محطوطة المتنين بهكنة ريا الروادف لم تمغل بأولاد والحطوط، كصبور، الأكمة الصعبة الانحدار، وقال ابن دريد: هي الأكمة الصعبة. فلم يذكر ارتفاعا ولا انحدارا. والحطوط: الهبوط. وحط في عرض فلان: اندفع في شتمه، وهو مجاز. وقال أبو عمرو: الحط: الحت، ومنه الحديث: جلس رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى غصن شجرة يابسة فقال بيده، وحط ورقها معناه نثره. وفي حديث سبيعة الأسلمية: فحطت إلى الشاب أي مالت إليه ونزلت بقلبها نحوه. وحط في مكان: نزل. وحط رحله: أقام، وهو مجاز. وقول عمرو بن الأهتم: ذريني وحطي في هواي فإنـنـي على الحسب الزاكي الرفيع شفيق

أي: اعتمدي في هواي، وميلي ميلي. وسيف محطوط، أي مرهف، وهو مجاز. وحطان بن خفان أبو الجوبرية الجرمي، غزا الروم مع معن بن يزيد السلمي، وله حديث نقله ابن العديم في تاريخ حلب. وحطان بن كامل بن علي بن منقذ: أمير فارس، تولى زبيد زمن بني أيوب. وحطان بن عبد الله الرقاشي، عن أبي موسى الأشعري. والمحط: قرية قرب زبيد في وادي ومع، وقد دخلتها، ومنها الشريف العلامة أبو القاسم بن أبي بكر الأهدلي شارح الشمائل وغيره. وحطيط، كزبير.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR979 harf
حَطَّ حَطَّ U ( n. ac. حَطّ 1 ), a. Put, placed, set, lay down. b. Descended, alighted. حَطَّطَ حَطَّطَ II , a. Took off, put down ( load ). اِنْحَطَطَ اِنْحَطَطَ VII , a. Was put, set down, lowered; was degraded. b. Fell, lessened; gave way ( prices, strength ). اِسْتَحْطَطَ اِسْتَحْطَطَ X , a. Asked to be eased of, have taken off. b. [ Min ], Asked for a reduction, abatement ( of
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR29.379 harf
حطط حَطَّ - يَحُطُّ - حِطَّة - حِطَّةٌ حَط َّ - يَحُطُّ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً + عن كائن أو موضع: أنزل الحمل أو الشيء من على الدابة أو المركب أو المكان العالي وهبط به على الأرض: ينزل الطير بنفسه من طيرانه أو من مكانه المرتفع نحو الأرض العادية ويقف عليها حِطَّة: على وزن " فـِعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " حَطَّ - يَحُطُّ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler14 mücavir (19 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خطأ

    2 ortak ayet · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir

  2. بوب

    2 ortak ayet · Bab kapı demektir

  3. حيث

    2 ortak ayet · Hayese sürülmüş tarla demektir

  4. قري

    2 ortak ayet · Kasaba

  5. زيد

    2 ortak ayet · Zade : Azık demektir

  6. سجد

    2 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

  7. أكل

    2 ortak ayet · Ekel pas demektir

  8. دخل

    2 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  9. حسن

    2 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  10. غفر

    2 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  11. رغد

    1 ortak ayet · Muhallebi demektir

  12. شيأ

    2 ortak ayet · Şey

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ

    Yük indirmekHani; şu kasabaya girin, dilediğiniz yerde istediğinizi bol bol yeyin, kapısından secde ederek girin, affet deyin, kusurlarınızı örtelim. İyilik

  2. وَإِذْ قِيلَ لَهُمُ اسْكُنُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ وَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ وَقُولُوا حِطَّةٌ وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا نَغْفِرْ لَكُمْ خَطِيئَاتِكُمْ سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ

    Yük indirmekHani onlara denilmişti ki: Şu şehirde oturun, dilediğiniz gibi yeyin, için. «Affet» deyin ve kapısından secde ederek girin ki; yanılmalarınızı bağışlayalım. İhsan edenlere daha da arttıracağız.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحطط
YapıÜçlü (muzaaf)
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerوضع, نزل, غفر
Zıt Kökرفع
Çekirdek Özet 1Bineğin sırtındaki yükü yere indirmek ve ağırlığı tamamen bırakmak
Çekirdek Özet 2Günah ve vebal ağırlığının kulun sırtından ilahi af ile düşürülmesi
Çekirdek Özet 3Kibrin kırılarak tevazu ve istiğfar ile manevi ağırlıklardan arınma hali
Kritik Hata RiskiKavramı anlamsız bir parola sayıp taşıdığı ontolojik tevazu ve yük indirme talebini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حطBaskı uygulama, kırma, aşağı doğru sürtme veya seviyeyi düşürme hareketi; nitekim حطب kuru dalı kırıp toplamayı, حطم ise ezerek parçalamayı ifade eder.طİndirme ve baskı hareketini süreklilik arz eden kesin bir inişe, yükün sırttan tamamen yere bırakılmasına ve ağırlığın düşürülmesine yoğunlaştırır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaSınırlandırılmış, toplanmış ve taşınması gereken bir ağırlığı veya sorumluluk alanını temsil eder.
طsepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaYükün binek üzerinde veya sırtta paketlenmiş, kuşatılmış halde bulunmasını imler.
طsepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaKuşatılmış yükün zeminle buluşturulup ağırlığın aşağıya doğru pekiştirilerek bırakılmasını simgeler.
حططKuşatılmış ve taşınan bir ağırlığın korunaklı durumdan çıkarılarak aşağı indirilmesi, taşınan yükün zemine bırakılması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSefer veya göç esnasında develerin ve binek hayvanlarının sırtındaki yüklerin yere indirilmesi (وضع الأحمال عن الدواب) ve bir nesnenin yüksek bir yerden aşağıya doğru hızla yuvarlanıp inmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıİmruülkays muallakasında sel suyunun yüksekten aşağı yuvarladığı sarp kayayı tasvir ederken kökü kullanır: كجُلْمودِ صَخْرٍ حَطَّه السَّيْلُ من عَلِ / Nâbiga ez-Zübyânî ise süratle yol alan ve boynunu aşağı eğerek hızlanan deveyi överken şöyle der: فما وَخَدَتْ بمثلِك ذاتُ غَرْبٍ / حَطوطٌ في الزِّمامِ ولا لَجُونُ
Erken Arapça kullanımHz. Ömer'in hac ibadetini tamamlayıp gazveye yönelmeyi öğütleyen sözünde yolculuk yükünün indirilmesi anlamında geçer: إذا حططتم الرحال فشدوا السروج

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حطط kökü, genel olarak aşağı inme, alçalma, baskı yapma veya bir nesneyi yere bırakma semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede ḥ-t-t (חתת) kökü kırılma, ezilme, dehşete düşme veya aşağı çekilme anlamlarını taşırken, Süryanicede ḥat kökü alçalma ve seviye kaybı hissiyle fonetik ve semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada ise kök, soyut bir keder ya da kırılmadan ziyade doğrudan fiziksel ağırlığın sırttan yere konulması (vad'u'l-ahmal) ve yüksek bir noktadan aşağıya akış (hadr) düzleminde somutlaşmıştır. Buradan hareketle suç ve günahların insan sırtından yere indirilip bağışlanması (hıtta) anlam genişlemesine uğramıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYükü sırttan indirmek, fiyatları düşürmek ve hızla aşağı inmekFiziksel bir ağırlığı ya da konumu yukarıdan aşağıya çekme fiili, günahların ve sorumlulukların hafifletilmesi mecazına kaynaklık etmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ḥ-t-t ve Süryanice ḥat kökleriKırılma, ezilme ve aşağıya inme semantik matrisinde ortaklık bulunmakta, Arapçada yük indirme vurgusu öne çıkmaktadır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حططAnlamlıYük indirmek, düşürmekBineğin sırtındaki eşyayı yere bırakmak, günahı affetmekHedef köktür. Kur'an'da geçer.
طحطAnlamlıDağıtmak, yok etmekBir şeyi yere saçmak, parçalayarak helak etmek veya savurmakKur'an'da geçmez. Çekirdeğin baskı ve dağıtma türevidir.
ططحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada kullanılmayan diziliştir (mühmel). Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حططMerkezYük indirme ve ağırlıktan kurtulmaTaşınan yükün binek veya şahıs üzerinden yere bırakılarak baskının kaldırılması.Sırttaki somut veya soyut vebalin tamamen düşürülmesini hedefler.
وضعKomşuKoymak ve indirmekBir nesneyi bir yere yerleştirmek veya seviyesini düşürmek.Sırttan indirme vurgusundan ziyade genel yerleştirme ve bırakma fiilidir.
نزلKomşuAşağı inmekYukarıdan aşağıya doğru hareket etmek veya bir yere konaklamak.Ağırlığın taşınmasından ziyade öznenin veya nesnenin mekânsal inişini anlatır.
غفرKomşuBağışlamak ve örtmekSuçu örtmek, kişiyi ceza ve ayıptan korumak.Yükü fiziksel olarak yere indirme imgesinden ziyade koruma ve örtme esastır.
رفعZıtYukarı kaldırmakBir nesneyi veya konumu yukarıya taşımak, seviyeyi yükseltmek.İndirmenin ve yükü yere bırakmanın tam tersi yönde yukarı çıkarma hareketidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحططYük indirmek, af dilemekYükü sırttan yere koymak, günahların düşürülmesini istemek.Kesin
Latincedeponere, remittereBırakmak, indirmek, bağışlamakYükü yere bırakmayı (deponere) ve cezayı düşürmeyi (remittere) karşılar; ancak göçebe yük indirme imgesini taşımaz.Güçlü
İngilizceto unload, remissionYük boşaltmak, hafifletmek, afMaddi olarak yük indirmeyi ve hukuki/dini olarak cezanın veya borcun düşürülmesini ifade eder.Güçlü
Almancaabladen, ErlassYükü indirmek, bağışlamaHem fiziksel ağırlığı sırttan boşaltmayı hem de borç veya günahın affedilmesini karşılar.Güçlü
Fransızcadécharger, rémissionBoşaltmak, yükten kurtarmak, afÜzerindeki yükün alınması ve sorumluluktan muaf tutulması durumunu anlatır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حطة (İsim)Günahların dökülmesi, yükün indirilmesi ve bağışlanma talebiİsrailoğullarının şehre tevazu içinde girerken dilleriyle ikrar etmeleri emredilen istiğfar ve teslimiyet şiarı bağlamında kullanılır (Bakara 2:58, A'râf 7:161).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTövbe ve MağfiretKulun günah yükünden kurtulmasının kendi liyakatiyle mi yoksa ilahi lütufla mı gerçekleştiği tartışması.Kulun tevazu ile teslim olup mağfiret dilemesi neticesinde günah yükünün düşürülmesi.
Fıkıhİbra ve IskatAlacaklının borçludaki hakkını kısmen veya tamamen düşürmesi (hıtta / va'z-ı deyn).Zimmetteki borç veya ceza yükünün hafifletilip düşürülmesi.
TefsirTahrif ve İtaatsizlikİsrailoğullarının kendilerine emredilen af ve teslimiyet kelimesini alaya alarak dünyevi bir meta olan "hınta" (buğday) ile değiştirmeleri.Manevi af talebinin tahrif edilerek dünyevi menfaate dönüştürülmesi.
HadisSefer ve İbadet AhkâmıHac ibadeti bittikten sonra bineklerin yüklerinin indirilmesi ve ardından yeni bir sefere hazırlanılması bağlamı.Yolculuk ağırlıklarının hayvandan indirilip mola verilmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMağfiret ve TövbeGünah yükünü indirmeManevi arınmaKulun kibrini terk edip secde ve istiğfarla günah ağırlıklarından kurtulması.Kesin
İlmiMetodolojik ElemeYanlış kabulleri tasfiyeZihni arındırmaZihni meşgul eden temelsiz varsayımların ve dogmaların akıldan düşürülmesi.Güçlü
SiyasiYönetilen-Yönetici İlişkisiAf ve angaryayı kaldırmaToplumsal rahatlamaOtoritenin tebaa üzerindeki haksız baskıyı, cezaları ve ağır yükümlülükleri indirmesi.Güçlü
İktisadiBorç ve Vergi HukukuBorç indirimi veya muafiyetMali hafifletmeBorçlunun üzerindeki finansal baskının kısmen ya da tamamen silinerek piyasanın canlandırılması.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerjinin düşürülmesi / Taban seviyesine iniş (ground state)Fiziksel bir sistemin yüksek enerji ve gerilim durumundan yükünü boşaltarak dengeli, düşük enerjili kararlı taban seviyesine inmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerBorcun ibrası ve psikolojik arınma (katarsis)Bireyin veya grubun üzerindeki suçluluk, borç ve sorumluluk baskısının kaldırılarak psikolojik ve sosyal dengenin yeniden kurulması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca İsrailoğullarına mahsus, büyülü veya parolamsı tarihsel bir ifadeye indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKibir ve isyan yükü altındaki insanın, ilahi emre itaat ve tevazu ile teslim olarak günah yükünü yere indirmesi ilkesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİbadet ve itaati salt biçimsel söz tekrarı saymak; affın ancak benlik iddiasını bırakıp boyun eğmekle mümkün olduğu gerçeğini gözden kaçırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın af ve mağfiret tasavvurunun fiziksel bir yük indirme eylemiyle modellendiğini gösterir; kulun affedilmesi için önce kibrini ve itaatsizlik yükünü yere bırakması gerektiğini anlatır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrailoğullarının kurtuluş, yerleşim ve imtihan süreçlerini ele alan kıssalarda ve mağfiret şartlarının açıklandığı ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tövbenin ve af talebinin kuru bir temenniden ibaret olmadığını, ameli bir tevazu ve teslimiyet duruşu gerektirdiğini ortaya koyarak lafızcılığı düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBinek hayvanının üzerindeki semer ve yüklerin yere indirilmesi, yüksek bir seviyeden aşağıya inip durulma.
  • Soyut anlamKulun kibir ve günah yükünden sıyrılarak ilahi af ile vebalden arınması ve tevazu göstermesi.
  • Sistematik karşılıkBir sisteme veya faile binen kritik ağırlığın, kurala uygun bir teslimiyet ve tahliye mekanizmasıyla sıfırlanması.
  • LaTeX modeliW1=W0−ΔW  ⟹  lim⁡ΔW→W0W1=0
  • LaTeX açıklamasıModelde W0 taşınan başlangıçtaki vebal ve günah yükünü, ΔW tevazu, itaat ve istiğfar yoluyla indirilen ağırlık miktarını, W1 ise af neticesinde geriye kalan nihai yükü temsil eder. İndirilen yükün başlangıç yüküne yaklaşmasıyla nihai yük sıfırlanarak tam arınma gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح