حطم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ط-م4 sîga, 55 mücavir kök, 6 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نبذالْحُطَمَةُفخريَحْطِمَنَّكُمْحطمهيجصفرحُطَامًازرعالْحُطَمَةِفكهنملغيثلهو

KökSîga 4Ayet 6Sure 5Mücavir 55

▶ Ağı aç (3B)

حطم

ح - ط - م

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

Hutame : Kuru ot demektir. Kuru ot demektir. Hateb de kuru odun demektir. Buradaki "hutame" kelimesi sonraki ayette tanımlanmıştır. "Bu ateş" anlamına geldiği ifade edilmiştir. Kelime manasını verecek olursak "eskiyip samanlığa atılan" mallar gibi kişinin de çöplüğe atılacağı anlatılmaktadır. Hatem (ha, tı) Çöp haline gelmiş kuru ot demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hutame : Kuru ot demektir. Kuru ot demektir. Hateb de kuru odun demektir. Buradaki "hutame" kelimesi sonraki ayette tanımlanmıştır. "Bu ateş" anlamına geldiği ifade edilmiştir. Kelime manasını verecek olursak "eskiyip samanlığa atılan" mallar gibi kişinin de çöplüğe atılacağı anlatılmaktadır. Hatem (ha, tı) Çöp haline gelmiş kuru ot demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.249 harf
باب الحاء والطاء والميم معهما ح ط م، ط م ح، ط ح م، م ح ط، ح م ط، م ط ح كلهن مستعملات حطم: الحَطْمُ: كَسْرُك الشَّيْءَ اليابس كالعظام ونحوها، حَطَمْتُه فانحَطَمَ، والحُطامُ: ما تَحَطَّمَ منِه، وقِشْر البَيْض حُطام، قال الطرماح: كأنَّ حُطامَ قَيْضِ الصَّيْف فيه فَراشُ صَميم أقحاف الشؤون والحَطْمَةُ: السَّنة الشديدة. وحَطْمةُ الأسَد في المال: عَيْثه وفَرْسُه. والحُطَمَةُ: النّار، وقيل:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR788 harf
حَطَمْتُهُ حَطْماً، أي كسرته فانْحَطَمَ وتَحَطَّمَ. والتَحْطيمُ: التكسير. وأصابتهم حَطْمَةٌ، أي سَنَةٌ وجدبٌ. قال ذو الخِرَق الطهويّ: إنَّا إذا حَطْمَةٌ حَتَّتْ لنـا وَرَقـاًنُمارس العودَ حتَّى ينبتَ الورقُ وحَطْمَةُ السيل، مثل طَحْمَتِهِ، وهي دَفْعته. ولحَطِمُ: المتكسِّر في نفسه. ويقال للفرس إذا تهدَّمَ لطول عمره: حَطِمٌ. ويقال: حَطِمَتِ الدابّة بالكسر، أي أسنّتْ. وحَطَمَتْهُ السِنُّ بالفتح
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.761 harf
ح ط م حطم ، حمط ، طمح ، طحم ، مطح ، محط : مستعملات . حطم : قال : الليث : الحَطْمُ : كَسْرُك الشيءَ اليَابِسَ كالعَظْم ونحوه ، حَطَمْتُه فانْحَطَم ، والحُطام : ما تكَسَّر من ذلك ، وقِشْرُ البَيْض إذَا تكَسَّر حُطَامه . وقال الطِّرِمَّاحُ : كأنَّ حُطَامَ قَيْضِ الصَّيْفِ فِيهِ فَرَاشُ صَمِيم أقحَافِ الشُّؤُون والحَطْمَةُ : السّنَةُ الشَّدِيدةُ ، وحَطْمةُ الأسَدِ : عَيْثُه وفَرْسُه للمال . وحِجْرُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.143 harf
(باب الحاء والطاء وما يثلثهما) (حطم) الحاء والطاء والميم أصلٌ واحد، وهو كَسْر الشيء. يقال حطمت الشيءَ حَطْماً كسرتُه. ويقال للمتكسَّر في نفسه حَطِم. ويقال للفرس إذا تهدَّم لطول عمره حَطِمٌ. ويقال بل الحَطَمُ داءٌ يصيب الدابّة في قوائمها أو ضَعْفٌ. وهو فرسٌ حَطِم. والحُطْمة: السنة الشديدة؛ لأنها تَحْطِم كلّ شيء. والحُطَم: السوَّاق يَعنف، يحطِم بعضَ الإبل ببعض. قال الراجز: * قد لفَّها الليلُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR527 harf
- الحطم: كسر الشيء مثل الهشم ونحوه، ثم استعمل لكل كسر متناه، قال الله تعالى: ﴿لا يحطمنكم سليمان وجنوده﴾ [النمل/18]، وحطمته فانحطم حطاما، وسائق حطم: يحطم الإبل لفرط سوقه، وسميت الجحيم حطمة، قال الله تعالى في الحطمة: ﴿وما أدراك ما الحطمة﴾ [الهمزة/5]، وقيل للأكول: حطمة، تشبيها بالجحيم، تصورا لقول الشاعر: *كأنما في جوفه تنور* (الشطر في عمدة الحفاظ (حطم) ؛ ومجمع البلاغة 2/577) ودرع حطمية: منسوبة إلى
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR864 harf
ح ط م حطم متنه فانحطم وتحطم‏.‏ وأدس حطوم وما أشد حطمته‏!‏ وحطم الوادي‏.‏ وذهبت بهم حطمة السيل‏.‏ وطارت الريح بحطام التبن‏.‏ وهذا حطام البيض‏:‏ لكساره‏.‏ وجمع حطام الدنيا شبـه بالكسـار تخسيسـاً لـه‏.‏ وعن بعض العرب‏:‏ قد تحطمت الأرض يبساً فأنشبوا فيها المخالب وهي المناجل أي تكسرت زروع الأرض وتفتتت لفرط يبسها فجزوهـا‏.‏ وتحطـم البيـض عـن روايـا فـراخ بالفلاة توائم تحطم عنها البيض حمر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.354 harf
الحَطْمُ: الكسر في أي وجه كان، وقيل: هو كسر الشيء اليابس خاصَّةً كالعَظْم ونحوه. حَطَمهُ يَحْطِمُهُ حَطْماً أي كسره، وحَطَّمَهُ فانْحَطَم وتَحَطَّم. والحطْمَةُ والحُطامُ: ما تَحَطَّمَ من ذلك. الأَزهري: الحُطامُ ما تَكّسّرَ من اليَبيس، والتَّحْطيمُ التكسير. وصَعْدَةٌ حِطَمٌ كما قالوا كِسَرٌ كأَنهم جعلوا كل قطعة منها حِطْمةً؛ قال ساعدة بن جُؤَيَّةَ: ماذا هُنالِكَ من أسْوانَ مُكْتَئِبٍ، وساهِفٍ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR275 harf
* ح ط م * * حَطَمَهُ * من باب ضرب أي كسره * فانحَطَمَ * و * تَحَطَّم * و * التَّحْطِيمُ * التكسير و * الحُطَمةُ * من أسماء النار لأنها تحطم ما تلقى ورجل حطمة أيضا كثير الأكل قال بن عباس رضي الله عنهما * الحَطِيمُ * الجدر يعني جدار حجر الكعبة و * الحُطَامُ * ما تكسر من اليبيس
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.262 harf
* | | ( الحَطْمُ : الكَسْرُ ) هكَذا عَمَّمَه | الجوهريُّ ، أي : في أي : وَجْهٍ كان ، | ( أو خاصٌّ باليابِسِ ) كالعَظْمِ وَنَحْوِه . | | ( حَطَمَهُ يَحْطَمُهُ ) حَطْمًا ، ( وحَطَّمَهُ ) ، | شُدّد للتَّكْثِيرِ ، ( فانْحَطَمَ وَتَحَطَّمَ ) : | انْكَسَرَ وتَكَسَّر ، وفيه لَفٌّ ونشر مُرَتِّب . | | ( والحِطْمَةُ ، بالكَسْرِ ، و ) الحُطامة | ( كَثُمامَةٍ : ما تَحَطَّمَ من ذلِكَ ) ، | أي : تَكَسَّر ، (
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.222 harf
حَطِمَ 1 حَطِمَ حطم حطمة , aor. حَطَمَ , inf. n. حَطَمٌ, It broke, or became broken, in pieces; as also ↓ انحطم (Msb) and ↓ تحطّم: (TA:) or these two, (S, K,) or [correctly] the former [only], (TA,) it broke, or became broken: (S, K, TA:) or they are peculiarly said of that which is dry, or tough; (K, TA;) as a bone and the like. (TA.) ― -b2- [Hence,] حَطِمَتِ الدَّابَّةُ (assumed tropical:) The
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR775 harf
حَطَمَ حَطَمَ I ( n. ac. حَطْم 1 ), a. Broke into pieces; crushed. حَطِمَ حَطِمَ A ( n. ac. حَطَم 4 ), a. Was, became decrepit, broken down. حَطَّمَ حَطَّمَ II , a. Smashed, crushed, pounded. تَحَطَّمَ تَحَطَّمَ V , اِنْحَطَمَ VII , a. Broke, got broken. b. Thronged, pressed ( crowd ). حِطْمَة حِطْمَة 2t , ( pl. حِطَم 7 ), a. Fragment, piece, bit; morsel, crumb. حُطْمَة حُطْمَة 3t ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR20.200 harf
حطم حَطَمَ - يَحْطِمُ - حُطَام - حُطَمَة حَطَمَ - يَحْطِمُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يفعسه ويسحقه: يطؤه بشيء صلب وثقيل فيدقه ويكسره ويهشمه ويفتته: يؤثر على جسم أو على كائن بقوة أو بشيء مندفع بشدة، يضرب بالكائن، فيبدل من تركيبه بشكل مخرب، فيتكسر ويتفكك بعضه عن بعض حُطَام: على وزن "فـُعال": اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " حَطَمَ - يَحْطِمُ ":
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler55 mücavir (72 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. هيج

    2 ortak ayet · “Heyac” sonbaharda sararmış bitki demektir

  2. صفر

    2 ortak ayet · Sufar, safra kesesinden çıkan sarı sudur

  3. نبع

    1 ortak ayet · Büyük su kaynağıdır

  4. نمل

    1 ortak ayet · Karınca

  5. فخر

    1 ortak ayet · Fehr (hı) “Fehhar” çömlekçi demektir

  6. لون

    1 ortak ayet · Her çeşit renk demektir

  7. غيث

    1 ortak ayet · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir

  8. ودي

    1 ortak ayet · İki dağ arasındaki yamaçlardır

  9. زرع

    1 ortak ayet · Ekin demektir

  10. سلك

    1 ortak ayet · Sülük demektir

  11. نبذ

    1 ortak ayet · Nebiz köpük demektir

  12. لهو

    1 ortak ayet · Boğazdaki küçük dil demektir

Geçtiği ayetler(6)

  1. … مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَجْعَلُهُ حُطَامًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ

    ÇerçöpGörmez misin ki; gerçekten Allah, gökten bir su indirip onu yerdeki kaynaklara yerleştirmiş, sonra da onunla türlü türlü ekinler çıkarmaktadır. Sonra onları kurutur ve sen, onları sararmış görürsün. Sonra da onu çörçöp haline çevirir. Muhakkak ki bunlarda, akıl sahipleri için ibret vardır.

  2. لَوْ نَشَاءُ لَجَعَلْنَاهُ حُطَامًا فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ

    ÇerçöpDilersek Biz, onu çörçöp yaparız da şaşar kalırsınız.

  3. … الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ …

    ÇerçöpBilin ki; dünya hayatı ancak bir oyun, bir eğlence, bir süs, aranızda bir övünme ve daha çok mal ve evlad sahibi olmak isteğinden ibarettir. Bu; yağmurun bitirdiği, ekicilerin de hoşuna giden bir bitki gibidir ki; sonra kurur da sapsarı olduğunu görürsün. Sonra da çörçöp olur. Ahirette şiddetli azab vardır. Allah’ın rızası ve mağfireti de vardır. Dünya hayatı, aldatıcı bir geçinmeden başka bir şey de değildir.

Sîga sayfası: يَحْطِمَنَّكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحطم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهشم, كسر, سحق, قصم
Zıt Kökجبر
Çekirdek Özet 1Kuru, sert veya gevrek nesnelerin baskı, darbe veya kuruma neticesinde çıtırtıyla kırılarak ufalanması ve çerçöp haline gelmesi
Çekirdek Özet 2Canlılığını, özsuyunu ve hakiki değerini yitirmiş yapıların dünyevi aldanışının son bulup dağılması; ahirette ise azgın benliklerin parçalanıp öğütülmesi
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde kökünden veya gayesinden kopan her yapının kaçınılmaz ontolojik akıbeti olan çözülme, ufalanma ve değersizleşme yasası
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir «kırma» veya sadece cehennemin özel bir ismi gibi algılayıp, varlığın kuruyup ufalanabilir kırılganlığını ve nitelik kaybını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حطBir şeyin seviyesini düşürme, ağırlığı veya yükü yere indirme, aşındırıp zeminle bir kılma. Nitekim حطط yükü ve günah ağırlığını indirmeyi, حطب ise dal ve ağaçların kuruyarak yere düşürülüp toplanmasını ifade eder.مم harfinin temsil ettiği toplanma, bütünsellik, içe kapanma ve nihai kuşatma niteliğiyle, indirme ve sürtünme eylemi nesnenin tüm gövdesine sirayet eder; nesne yalnızca aşağı düşmekle kalmaz, bütünlüğünü tamamen kaybedip un ufak olur, çerçöp halinde birikir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaNesnenin kendi sınırını, dış kabuğunu, gövdesel sertliğini ve bütünlüğünü koruyan çevreleyici yapıyı simgeler.
طsepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaDıştan gelen kuşatıcı baskıyı, dönerek içine alan yükü veya ezici çark hareketini ifade eder.
مsu; akış, çokluk, derinlikParçalanan nesnenin katı formunu yitirip dağılmasını, akıntıya kapılan un ufak zerrecikler halinde yayılmasını temsil eder.
حطمKuşatıcı bir baskıyla koruyucu kabuğun parçalanıp dağılmasıÇevrelenmiş ve katılaşmış bir varlığın, dışarıdan gelen ezici bir güçle veya içten gelen kurulukla sınırlarını kaybederek toz, kırıntı ve döküntü haline gelip yayılması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKemik, kuru odun, yumurta kabuğu veya kuruyup sararmış ot gibi sert ve gevrek nesnelerin sert bir darbeyle veya basılmayla çıtırtı çıkararak kırılması, ufalanması ve döküntüye dönüşmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıHuzelî şair Sâide b. Cüeyye, kırılmış ve ufalanmış mızrağı veya kamışı tasvir ederken kökü şu şekilde kullanır: ماذا هنالك من أسوان مكتئب / وساهف ثمل في صعدة حطم
Erken Arapça kullanımDeveleri acımasızca, birbirine çarptırıp ezerek sevk eden kaba sürücü için قد لفها الليل بسواق حطم ifadesi kullanılmıştır. Bütün otları kurutup yok eden şiddetli kıtlık yılına الحطمة, Kâbe avlusunda izdiham nedeniyle insanların birbirini sıkıştırdığı alana ise الحطيم denmiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça حطم kökü, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde sert yüzeylerin kırılması, ufalanması, ezilmesi ve parçaların ayrışması morfolojik dairesine aittir. Kökün ilk iki konsonantı olan حط birleşik ekseni, İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde yük indirme, kazıma, oyma ve kesme eylemleriyle sesdeş ve anlambilimsel akrabalık gösterir; örneğin İbranicedeki ח-ט-ב (odun kesmek, yontmak) ile Arapçadaki حطب ve حطم kökleri aynı maddesel gevreklik ve kırma zemininde buluşur. Arapçada kökün üçüncü seslisi olarak beliren م genizsil harfi, kırma eyleminin tekil bir çatlama değil, nesnenin bütünlüğünü yok eden yaygın bir ufalanma, tozlaşma ve kırıntı döküntüsüne dönüşme niteliğini pekiştirmiştir. Bu durum, kökün salt ikiye ayırma anlamındaki kesme eylemlerinden ayrılarak gevrek yapılı materyallerin (kuru sap, kemik, kabuk) ezilerek formunu kaybetmesi şeklinde semantik bir özelleşmeye uğradığını gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane’s Lexicon ve Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحط ikili tabanından türemeSertleşmiş ve nemini yitirmiş nesnelerin çıtırtıyla kırılarak yere serilmesi ve döküntü haline gelmesi yönünde genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKuzeybatı Sami dillerindeki kırma, yontma ve kesme tabanlarıyla paralellikOdun, kemik ve sert kabukların kırılması ve parçalanması anlam alanında Süryanice ve İbranice eşdeğer ses kökleriyle temas halindedir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dillerde ezme ve ufalanma kökleriDoğu Çad ve Berberî dillerindeki kuru kabukları ezme fiilleriyle fonetik ve semantik paralellikler ileri sürülmüştür.Muhtemel

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques) ve Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حطمAnlamlıUfalamak, kırmakGevrek ve kuru şeyleri ezip parçalayarak çerçöp haline getirmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
حمطAnlamlıEkşimek, sertleşmekSütün aşırı ekşiyip yakıcı hale gelmesi veya bir tür buruk orman ağacı.Kur'an'da geçmez; sertlik ve keskinlik yönüyle ilişkilidir.
طحمAnlamlıİtip kakmak, hücum etmekSelin veya ordunun önüne kattığı her şeyi çarpıp devirmesi, büyük dalga.Kur'an'da geçmez; hedef kökle baskı ve çarpma paydasında birleşir.
طمحAnlamlıYukarı bakmak, göz dikmekBakışın yükseğe dikilmesi, taşkınlık ve uzak hedeflere yönelme.Kur'an'da geçmez; yukarı yönelişiyle hedef köke zıt bir hareket eksenidir.
محطAnlamlıSıyırmak, inceltmekKirişi veya ipi parmaklar arasında düzeltip sıyırmak, soymak.Kur'an'da geçmez; yüzeydeki fazlalıkları ayıklama anlamı taşır.
مطحAnlamlıUzatmak, yaymakBir şeyi çekip uzatmak veya yere serip yaymak.Kur'an'da geçmez; genişleme ve uzama hareketidir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حطمMerkezParçalayıp ufalamakKuru, gevrek veya sert bir yapıyı çıtırtıyla ezerek küçük kırıntılara ve çerçöpe dönüştürmek.Maddenin özsuyunu yitirip kırılganlaşması neticesinde bütünüyle dağılmasıdır.
هشمKomşuEzerek ufalamakKuru veya yaş şeyleri, içi boş veya yumuşak nesneleri (baş, kemik, ekmek) vurarak ezmek.حطم daha çok sert-kuru gevrekliği içerirken, هشم çiğneme ve ezilme hissiyatını öne çıkarır.
كسرKomşuKırmakBir bütünü iki veya birkaç parçaya ayırmak; genel kırma eylemidir.كسر ufalanma veya un ufak olma şartı aramaz; parçalar büyük kalabilir.
سحقKomşuEzerek toz etmekSürtme, öğütme ve ezme yoluyla nesneyi incecik toz veya un haline getirmek.حطم darbe veya kurulukla kırma iken, سحق sürtünmeyle aşındırıp tozlaştırmadır.
قصمKomşuKökünden kırmakOmurgayı, beli veya bir nesneyi ortasından ikiye çatlatıp koparmak, helak etmek.قصم omurga gibi taşıyıcı ana eksenin kırılmasını ifade eder; ufalanma şart değildir.
جبرZıtKırığı onarmak, bütünlemekKırılmış, dağılmış ve bozulmuş bir yapıyı sarıp kaynatarak eski sağlam haline kavuşturmak.حطم parçalayıp dağıtırken, جبر parçaları birleştirip varlığın direncini yeniler.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحطمÇıtırdayarak kırılmak, ufalanıp çerçöp olmakGevrek, kuru ve sert varlıkların baskıyla ezilip kırıntı döküntüsüne dönüşmesini ifade eder.Kesin
LatinceConterere, comminuereEzmek, un ufak etmek, parçalamakMaddenin baskı altında bütünlüğünü yitirip parçalara ayrılmasını karşılar; kuruluk nüansı dolaylıdır.Güçlü
İngilizceTo crush, shatter, crumble into debrisKırıp ufalamak, çerçöpe çevirmek«Crumble» ve «debris» kelimeleri حطام karşılığındaki kırıntı ve döküntü oluşumunu tam yansıtır.Kesin
AlmancaZermalmen, zerbröckeln, TrümmerEzmek, ufalamak, döküntü/moloz«Zerbröckeln» kuru nesnelerin ufalanmasını, «Trümmer» ise geriye kalan enkazı karşılar.Güçlü
FransızcaBroyer, fracasser, débrisUfalamak, parçalamak, döküntüDarbeyle kırma ve arta kalan değersiz tortu veya ufantı anlamını kuşatır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short ve Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حُطَامًاKuruyup ufalanmış ekin, kuru çerçöp, saman döküntüsüDünyanın geçici zinetinin, yeşerdikten sonra kuruyup değersiz bir toza ve kırıntıya dönüşmesi bağlamında (Zümer 39:21, Vâkı‘a 56:65, Hadîd 57:20).
الْحُطَمَةُÖnüne geleni kırıp ezen, kemikleri un ufak eden dehşetli ateş katmanıMal toplayıp onunla ebedileşeceğini sanan kibrin, bizzat her şeyi ufalayıp yok eden ilahi azapla cezalandırılması bağlamında (Hümeze 104:4, Hümeze 104:5).
يَحْطِمَنَّكُمْAyaklar altında ezmek, çiğneyerek un ufak etmekSüleyman ve ordusunun farkında olmadan karıncaları ezerek kırması endişesi bağlamında (Neml 27:18).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri ve cehennemin tabakalarıCehennemin bir vasfı veya tabakası olarak الْحُطَمَةُ isminin cisimleri ve kemikleri atomize eden, mahiyetini parçalayan ontolojik azap niteliği.Büyüklük taslayan maddi yapıların ilahi kudret karşısında un ufak olması.
FıkıhZayi olan ve tazmini gereken mallarTelef olan bir malın menfaatini yitirip çerçöp haline gelmesi durumunda kıymetinin mi yoksa mislinin mi ödeneceği tartışması.İktisadi değerin sıfırlanıp malın حُطَام seviyesine inmesi.
TefsirDünya hayatının meselleri ve karınca kıssasıKarıncaların sert kabuklu anatomisinin ezilmesini ifade eden fiil ile ziraatın sararıp ufalanması arasındaki ortak fiziksel gerçeklik.Kuruluk, kabuk yapısı ve biçimsel formun dağılması.
HadisDünyevi menfaat ve liyakatsiz yöneticilerGeçici dünya metaı için «dünya çerçöpü» anlamında حُطَامُ الدُّنْيَا terkibi ve zalim idareciler için حُطَمَة nitelendirmesi.Yönetilenleri ezen despotluk ve değersizleşen geçici servet.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık muhasebesi ve ahiret inancıFanilik bilinciPutlaştırılan fani değerleri parçalamaSonsuz sanılan dünyevi güçlerin ilahi nizam karşısında ufalanabilir birer çerçöp olduğunu hatırlatır.Kesin
İlmiMaddenin faz dönüşümü ve entropiYapısal kırılganlık ve dağılmaBütünlüğün mikro düzeyde çözülmesiNemini, bağını ve enerjisini kaybeden sistemlerin kırılganlaşarak kırıntı haline gelmesi yasasını ifade eder.Güçlü
SiyasiOtorite kullanımı ve tebaa ilişkisiDespotik ezicilikZayıf kitleleri öğütüp parçalamaZulme dayanan iktidarların toplumu ufalaması veya kibirli güçlerin sonunda ezilip ufalanması dinamizmidir.Güçlü
İktisadiServet ve meta algısıDeğersizleşen artıkİktisadi metanın geçiciliğiTüketim hırsıyla yığılan malların nihai aşamada kullanılamaz döküntü ve atık haline gelmesini gösterir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanik kırılma mekaniği, gevreklik ve mikro çatlak yayılımıMalzeme biliminde sünekliğini (nemini/esnekliğini) kaybetmiş katıların ani gerilme altında deforme olmadan doğrudan kırıntılara ve parçalara ayrılması süreciyle birebir örtüşür.Kesin
Beşeri bilimlerSosyal anomi ve kurumsal ufalanmaBir arada tutucu ortak değerlerini, adalet bağını ve ahlaki nemini yitiren toplumların dış veya iç krizlerle küçük, işlevsiz gruplara ayrışarak ufalanması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece cehennemin ceza mekanizmalarından biri veya sadece sıradan bir saman çöpü olarak görüp, varlığın özsuyunu kaybetmesiyle başlayan geniş ontolojik çözülüşü göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca fiziksel bir kırma değil; yeşillikten sararmaya, sararmadan gevrekleşmeye ve nihayet rüzgarın savurduğu bir enkaza dönüşmeye kadar varlığın geçicilik çevrimini ve kibrin kaçınılmaz akıbetini kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHümeze suresindeki mal yığma tutkusu ile cehennemin الْحُطَمَةُ olması arasındaki illiyet bağı koparılır; Neml suresindeki karıncanın ezilme ifadesi biyolojik inceliğinden soyutlanıp kaba bir mecaza indirgenir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık, hayat ve ölüm tasavvurunu en somut ziraat ve tabiat gözlemleriyle zihne nakşeder. Canlı ve taze olanın bir süre sonra kuruyup ufalanacağı hakikati, insanın dünyaya bağımlılığını kökten sarsan bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dünya hayatının yeşerip sonra sararan ekin meseliyle anlatıldığı ayetlerde (Zümer 39:21, Hadîd 57:20), servetine güvenip böbürlenenlerin akıbetini bildiren uyarılarda ve ahiret azabının dehşetini tasvir eden surelerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Maddi servetin, bedensel gücün veya dünyevi iktidarın kalıcı ve sarsılmaz olduğu yanılgısını düzeltir; her katı ve gururlu yapının manevi özünü yitirdiğinde birer çerçöpe döneceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert, gevrek ve nemini yitirmiş nesnelerin bir baskı veya kuruma neticesinde çıtırtıyla kırılarak ufak parçalara, döküntülere ve çerçöpe dönüşmesi.
  • Soyut anlamCanlılığını, hakiki gayesini ve ilahi irtibatını kaybeden her türlü iddia, servet ve kibrin kaçınılmaz olarak dağılması, ufalanması ve değersiz bir tortu haline gelmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin içsel esnekliğini ve hayatiyetini yitirmesi sonucu dışsal veya ilahi bir müdahale karşısında toptan yapısal çöküşe uğraması ve kırıntılaşması yasası.
  • LaTeX modeliS(t)=B⋅e−λt  ⟹  lim⁡t→∞(dσdϵ→∞)→F∑i=1npi≈0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) sistemin zamana bağlı içsel canlılığını ve bağlayıcı nemini, B başlangıçtaki bütünlüğünü, λ ise dünyevileşme ve kuruma katsayısını temsil eder. Zaman ilerledikçe sistem esnekliğini kaybeder; gerilme-şekil değiştirme direnci kırılganlık sınırına dayanır (dσdϵ→∞). Bu aşamada uygulanan herhangi bir dışsal veya ilahi kuvvet (F), sistemi bir arada tutamaz ve sistem değeri sıfıra yaklaşan sayısız küçük kırıntıya ve çerçöpe (∑pi≈0) ayrışarak ufalanır (حُطَام).
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح