حفف
ح - ف - ف
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 8 sözlük
Haffe tepenin çevresi, başın çevresi, masdar olarak çevirmek, bir şeyin etrafını dallandırmak, mecaz olarak kavramak beynin içine almak demektir. Devenin kopmuş toynağı demektir. Ayakkabı, mest anlamlarına da gelir. Ayakkabı ve toynak, içi boş hafif, rüzgarın sürükleyebildiği kadar hafif olduğu için sakil – ağır karşılığı hafif kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(8)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Haffe tepenin çevresi, başın çevresi, masdar olarak çevirmek, bir şeyin etrafını dallandırmak, mecaz olarak kavramak beynin içine almak demektir. Devenin kopmuş toynağı demektir. Ayakkabı, mest anlamlarına da gelir. Ayakkabı ve toynak, içi boş hafif, rüzgarın sürükleyebildiği kadar hafif olduğu için sakil – ağır karşılığı hafif kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR935 harfباب الحاء والفاء
ح ف، ف ح مستعملان
حف:
حَفّ الشَّعْرُ يَحِفُّ حُفُوفاً: إذا يَبِسَ. واحْتَفَّتْ المرأةُ: أمَرَتْ من تَحُفُّ شَعر وَجْهها بخَيْطَيْن. والحُفُوفُ: اليُبُوسةُ من غير دَسَم، قال رؤبة:
قالتْ سُلَيمَى أنْ رَأَتْ حُفُوفـي مَعَ اضطِرابِ اللَّحْمِ والشُّفُوفِ
وحَفَّتِ المرأةُ وَجْهَها تَحُفُّه حَفّاً وحُفُوفاً. وسَويقٌ حافٌّ: غير مَلْتُوتٍ. والحَفيفُ: صوتُ الشيء تُحسُّه كالرَمْية أو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.539 harfقال الأصمعي: الحَفَّةُ: المنوالُ، وهو الخشبة التي يُلفّ عليها الحائكُ الثوب. قال: والذي يقال له الحَفُّ هو المِنْسَجُ. قال أبو سعيد: الحَفَّةُ: المِنوالُ ولا يقال له حَفٌّ، وإنما الحَفُّ المِنْسَجُ. والحَفَّانُ: فِراخُ النَعامِ، الواحدة حَفّانَةٌ، الذكر والأنثى فيه سواء. والحَفَّانُ أيضاً: الخَدَمُ.
وإناءٌ حَفَّانٌ: بلغ الكيلُ حفافَيْهِ. وحَفَّتِ المرأة وجهها من الشعر تَحُفَّهُ حَفَّاً وحفافاً،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR858 harfح ف ف
حفـوا بـه واحتفـوا: أطافـوا وهـم حافـون بـه.
وحففتـه بالنـاس: جعلتهم حافين به.
و " حفت الجنة بالمكاره " " وحففناهما بنخل ".
ودخلت عليـه وهـو محفـوف بخدمـه.
وهـودج محفـف بالديبـاج.
قـال امرؤ القيس: رفعن حوايـا واقتعـدن قعائـداً وحففن من حوك العراق المنمق وجلسـوا حفافيـه وحفافي سريره وهما جانباه.
وركبت في محفتها.
وهو رجل محفوف بثوب.
وما بقي من شعره إلا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.516 harfحَفَّ القومُ بالشيء وحَوالَيْه يَحُفُّونَ حَفّاً وحَفُّوه وحَفَّفوه: أَحْدَقُوا به وأَطافُوا به وعَكفوا واسْتَداروا، وفي التهذيب: حَفَّ القوم بسيدهم. وفي التنزيل: وترى الملائكة حافّين من حول العرش؛ قال الزجاج: جاء في التفسير معنى حافِّين مُحدِقِين؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: كَبَيْضَةِ أُدْحِيٍّ بمَيْتِ خَمِيلةٍ،
يُحَفِّفُها جَوْنٌ بِجُؤْجِئِه صَعْلُ
وقوله:
إبْلُ أَبي الحَبْحابِ إبْلٌ تُعْرَفُ،
حَفَّ القومُ بالشيء وحَوالَيْه يَحُفُّونَ حَفّاً وحَفُّوه وحَفَّفوه: أَحْدَقُوا به وأَطافُوا به وعَكفوا واسْتَداروا، وفي التهذيب: حَفَّ القوم بسيدهم. وفي التنزيل: وترى الملائكة حافّين من حول العرش؛ قال الزجاج: جاء في التفسير معنى حافِّين مُحدِقِين؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: كَبَيْضَةِ أُدْحِيٍّ بمَيْتِ خَمِيلةٍ، يُحَفِّفُها جَوْنٌ بِجُؤْجِئِه صَعْلُ وقوله: إبْلُ أَبي الحَبْحابِ إبْلٌ تُعْرَفُ، يَزِينُها مُحَفَّفٌ مُوَقَّفُ الـمُحَّفَّفُ: الضَّرْعُ المـمْتَلئُ الذي له جوانب كأَنَّ جوانبه حَفَّفَتْه أَي حَفَّتْ به، ورواه ابن الأَعرابي مُجَفَّفٌ، يريد ضَرْعاً كأَنه جُفٌّ، وهو الوَطْبُ الخَلَقُ. وحَفَّه بالشي يَحُفُّه كما يُحَفُّ الهَوْدَجُ بالثياب، وكذلك التَّحْفِيفُ. وفي حديث أَهْلِ الذكر: فَيَحُفُّونَهم بأَجْنِحَتِهم أَي يطوفون بهم ويدُورُون حَوْلَهم. وفي حديث آخر: إلاَّ حَفَّتهم الملائكةُ. وفي الحديث: ظَلَّلَ اللّه مكانَ البيتِ غَمامةً فكانت حِفافَ البيتِ أَي مُحْدِقةً به. والمِحَفَّةُ: رَحْلٌ يُحَفُّ بثوب ثم تركب فيه المرأَة، وقيل: المِحَفَّةُ مَرْكَب كالهَوْدَجِ إلاَّ أَنَّ الهودج يُقَبَّبُ والمِحَفَّةُ لا تُقَبَّبُ؛ قال ابن دريد: سميت بها لأَن الخَشب يَحُفُّ بالقاعد فيها أَي يُحِيطُ به من جميع جوانبه، وقيل: المِحَفَّة مَركب من مراكب النساء. والحَفَفُ: الجمعُ، وقيل: قِلَّة المأْكولِ وكثرة الأَكَلَةِ، وقال ثعلب: هو أَن تكون العِيالُ مثلَ الزَّادِ، وقال ابن دريد: هو الضِّيقُ في المعاش، وقالت امرأَة: خرج زوجي ويَتِمَ وَلَدي فما أَصابهم حَفَفٌ ولا ضَفَفُّ، قال: فالحَفَفُ الضِّيق، والضَّفَف أَن يَقِلَّ الطعامُ ويَكْثُرَ آكلوه، وقيل هو مِقدار العيال، وقال اللحياني: الحفف الكَفافُ من الـمَعيشةِ. وأَصابهم حَفَفٌ من العيش أَي شدَّة، وما رُؤِيَ عليهم حَفَفٌ ولا ضَفَفٌ أَي أَثرُ عَوَزٍ. قال الأَصمعي: الحفَف عَيْشُ سُوء وقِلَّة مال، وأُولئك قوم مَحْفُوفُون. وفي الحديث: أَنه، عليه السلام، لم يشْبَعْ من طعام إلا على حفَف؛ الحفَف: الضيق وقلة المعيشة، أَي لم يشبع إلاّ والحالُ عنده خلافُ الرِّخاء والخِصْبِ. وطعام حَفَف: قليل. ومعيشة حَفَفٌ: ضَنْكٌ. وفي حديث عمر قال له وفد العراق: إنَّ أَمير المؤمنين بلغ سِنّاً وهو حافُّ الـمَطعَم أَي يابِسُه وقَحِلُه؛ ومنه حديثه الآخر أَنه سأَل رجلاً فقال: كيف وجدت أَبا عُبيْدَة؟ فقال: رأَيت حُفُوفاً أَي ضِيقَ عيش؛ ومنه الحديث: أَبْلِغْ معاويةَ أَنَّ عبد اللّهِ بن جعفر حَفَّفَ (* قوله «حفّف» بهامش النهاية: حفف، مبالغة في حف أي جهد وقل ماله من حفت الارض ونحوه.) وجُهِدَ أَي قلَّ ماله. الأَصمعي: أَصابهم من العَيْشِ ضَفَفٌ وحَفَفٌ وقَشَفٌ، كل هذا من شدَّة العَيْشِ. ابن الأَعرابي: الضَّفَفُ القِلَّة والحَفَفُ الحاجةُ، ويقال: الضفَف والحفَف واحد؛ وأَنشد: هَدِيّة كانَتْ كَفافاً حَفَفا، لا تَبْلُغُ الجار ومن تَلَطَّفا قال أَبو العباس: الضفَفُ أَن تكون الأَكَلَةُ أَكثرَ من مِقدار المالِ، والحفَفُ أَن تكون الأَكَلة بمقدار المال. قال: وكان النبي، صلى اللّه عليه وسلم، إذا أَكلَ كان من يأْكل معه أَكثر عدداً من قدر مبلغ المأَكول وكفافِه، قال: ومعنى قوله ومن تَلَطَّفا أَي من بَرَّنا لم يكن عندنا ما نَبَرُّه: وما عند فلان إلا حَفَفٌ من الـمَتاعِ، وهو القوتُ القليل. وحَفَّتْهم الحاجةُ تَحُفُّهم حَفّاً شديداً إذا كانوا مَحاوِيجَ. وعنده حَفَّة من مَتاعٍ أَو مالٍ أَي قُوتٌ قليل ليس فيه فضل عن أَهله. وكان الطعام حِفافَ ما أَكلوا أَي قَدْرَه. ووُلِدَ له على حفَفٍ أَي على حاجة إليه؛ هذه عن ابن الأَعرابي. الفراء: يقال ما يَحُفُّهم إلى ذلك إلا الحاجةُ يريد ما يدْعوهم وما يُحْوِجُهم. والاحْتِفافُ: أَكلُ جميع ما في القِدْر، والاشتِفافُ: شربُ جميع ما في الإناء. والخُفُوفُ: اليُبْسُ من غير دَسَمٍ؛ قال رؤبة: قالَتْ سُلَيْمى أَن رأَتْ حُفُوفي، مع اضْطِرابِ اللَّحْمِ والشُّفُوفِ قال الأَصمعي: حَفَّ رأْسُهُ يَحِفُّ حُفُوفاً وأَحْفَفْته أَنا. وسَوِيقٌ حافٌّ: يابِسٌ غير ملتوت، وقيل: هو ما لم يُلَتَّ بسمْن ولا زيت. وحَفَّتْ أَرضُنا تَحِفُّ حُفُوفاً: يَبِسَ بَقْلُها. وحفَّ بطن الرجل: لم يأْكل دسَماً ولا لحماً فيبس. ويقال: حَفَّتِ الثَّريدة إذا يبِسَ أَعْلاها فَتَشَقَّقَتْ. وفرس قَفِرٌ حافٌّ: لا يَسْمَنُ على الضبعة. وحَفَّ رأْسَه وشارِبه يَحُفُّ حَفّاً أَي أَحْفاه. قال ابن سيده: وحَفَّ اللِّحية يَحُفُّها حَفّاً: أَخذ منها، وحَفَّه يَحُفُّه حَفّاً: قَشَره، والمرأَة تَحُفُّ وَجْهها حَفّاً وحِفافاً: تزيل عنه الشعر بالـمُوسَى وتَقْشِرُهُ، مشتق من ذلك. واحْتَفَّتِ المرأَةُ وأَحَفّتْ وهي تحْتَفُّ: تأْمر من يَحُفّ شعر وجهها نَتْفاً بخيطين، وهو من القَشْر، واسم ذلك الشعر الحُفافةُ، وقيل: الحُفافةُ ما سَقَط من الشعَر الـمَحْفُوفِ وغيره. وحَفَّتِ اللحيةُ تَحِفُّ حُفُوفاً: شَعِثَتْ. وحَفّ رأْسُ الإنسان وغيره يَحِفّ حُفوفاً: شَعِثَ وبَعُدَ عَهْدُه بالدُّهن؛ قال الكميت يصف وَتِداً: وأَشْعَثَ في الدَّارِ ذي لِمَّةٍ يُطِيلُ الحُفُوفَ، ولا يَقْمَلُ يعني وتداً حفّه صاحبُه تَرَك تَعَهُّدَه. والحِفافان: ناحِيتا الرأْسِ والإناء وغيرهما، وقيل: هما جانباه، والجمع أَحِفَّةٌ. وحِفافا الجبلِ: جانباه. وحفافا كل شيء: جانباه؛ وقال طرفة يصف ناحيتي عسيب ذنب الناقة: كأَنَّ جَناحَيْ مَضْرَحِيٍّ، تَكَنَّفا حِفافَيْهِ، شُكّا في العَسِيبِ بِمسْرَدِ وإناء حَفَّان: بلغ الماء وغيرُه حِفافَيْهِ. والأحِفّةُ أَيضاً: ما بقي حول الصَّلَعةِ من الشعر، الواحد حِفافٌ. الأَصمعي: يقال بقي من شعره حِفافٌ، وذلك إذا صَلِعَ فبقيت طُرَّة من شعَره حول رأْسه، قال: وجمع الحِفافِ أَحِفّة؛ قال ذو الرمة يصفُ الجِفانَ التي تُطعم فيها الضِّيفانُ:لَهُنَّ، إذا أَصْبَحْنَ، منهم أَحِفَّةٌ، وحينَ يَرَوْنَ الليلَ أَقْبَلَ جائيا أَراد بقوله لهن أَي للجِفانِ، أَحِفّة أَي قوم استداروا بها يأْكلون من الثريد الذي لُبِّقَ فيها واللُّحْمانِ التي كُلِّلَتْ بها، أَي قوم استداروا حولها؛ والجِفان تقدّم ذكرها في بيت قبله وهو: فما مَرْتَعُ الجِيرانِ إلا جِفانُكُمْ، تَبارَوْن أَنتم والرِّياحُ تَبارِيا وفي حديث عمر: كان أَصلَعَ له حِفافٌ؛ هو أَن يَنْكَشِف الشعر عن وسط رأْسه ويَبْقى ما حولَه. والحَفَّافُ: اللحم الذي في أَسفَل الحنك إلى اللَّهاة. الأَزهري: يقال يَبِس حَفَّافُه وهو اللحم اللين أَسفل اللَّهاة.والحَافَّانِ من اللسان: عِرْقان أَخْضَران يَكْتَنِفانه من باطن، وقيل: حافُّ اللسانِ طَرَفُه. ورجل حافُّ العين بَيِّنُ الحُفُوفِ أَي شديد الإصابة بها؛ عن اللحياني، معناه أَنه يصيب الناس بالعين. وحَفُّ الحائكِ خَشَبته العريضة يُنَسِّقُ بها اللُّحْمةَ بين السَّدَى. والحَفُّ، بغير هاء: المِنْسَجُ. الجوهري: الحَفّةُ المِنْوالُ وهو الخشَبة التي يَلُفُّ عليها الحائِكُ الثوبَ. والحَفّةُ: القَصَباتُ الثلاث، وقيل: الحِفّةُ، بالكسر، وقيل: هي التي يَضرب بها الحائكُ كالسيف، والحَفُّ: القَصبة التي تجيء وتذهب. قال الأَزهري: كذا هو عند الأَعراب، وجمعها حُفُوفٌ، ويقال: ما أَنت بحَفّةٍ ولا نِيرةٍ؛ الحفة: ما تقدَّم، والنّيرة: الخَشَبةُ الـمُعْتَرِضةُ، يُضْرب هذا لمن لا يَنْفَع ولا يَضُرّ، معناه ما يَصْلُحُ لشيء. والحَفيفُ: صوت الشيء تسْمَعُه كالرَّنَّةِ أَو طيَرانِ الطائر أَو الرَّمْيةِ أَو التهاب النار ونحو ذلك، حَفَّ يَحِفُّ حَفِيفاً. وحَفْحَفَ وحَفَّ الجُعَلُ يَحِفُّ: طار، والحَفِيفُ صوت جناحَيْه، والأُنثى من الأَساود تَحِفُّ حَفِيفاً، وهو صوت جلدها إذا دَلَكَتْ بعضَه ببعض. وحَفِيفُ الرِّيح: صوتها في كل ما مرَّت به؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: أَبْلِغْ أَبا قَيْسٍ حَفِيفَ الأَثْأَبَهْ فسره فقال: إنه ضعيف العقل كأَنه حَفيفُ أَثْأَبةٍ تحركها الريح، وقيل: معناه أُوعِدُه وأُحَرِّكه كما تحرِّك الريحُ هذه الشجرة؛ قال ابن سيده: وهذا ليس بشيء. وحَفَّ الفرسُ يَحِفّ حفيفاً وأَحْفَفْتُه أَنا إذا حملته على أَن يكون له حَفِيفٌ، وهو دَويّ جَرْيه، وكذلك حَفِيفُ جناح الطائر. والحَفِيفُ: صوت أَخفاف الإبل إذا اشتد؛ قال: يقول، والعِيسُ لها حَفِيفُ: أَكلُّ مَنْ ساقَ بكُم عَنِيفُ؟ الأَصمعي: حَفَّ الغيْثُ إذا اشتَدَّت غَيْثَتُه حتى تسمع له حَفيفاً. ويقال: أَجْرى الفرسَ حتى أَحَفَّه إذا حَمَلَه على الحُضْر الشديد حتى يكون له حَفِيفٌ. وحَفَّ سمعُه: ذهب كله فلم يبق منه شيء. وحَفَّانُ النعام: رِيشُه. والحَفّانُ: وَلَدُ النعام؛ وأَنشد لأُسامةَ الهُذَليّ: وإلا النَّعامَ وحَفّانَه، وطُغْيا مع اللَّهِقِ النَّاشِطِ الطُّغْيا: الصغير من بقر الوحش، وأَحمد بن يحيى يقول: الطَّغيا، بالفتح؛ قال ابن بري: واستعاره أَبو النجم لصغار الإبل في قوله: والحَشْوُ من حَفّانِها كالحَنْظَلِ فشبهها لما رَوِيت من الماء بالحَنظل في بَريقه ونَضارته، وقيل: الحَفّانُ صِغارُ النعامِ والإبل. والحَفَّانُ من الإبل أَيضاً: ما دون الحِقاق، وقيل: أَصل الحَفّان صغار النعام ثم استعمل في صغار كل جنس، والواحدة من كل ذلك حَفّانةٌ، الذكر والأُنثى فيه سواء؛ وأَنشد: وزَفَّتِ الشَّوْلُ من بَرْدِ العَشِيّ، كما زَفَّ النَّعام، إلى حَفّانِه، الرُّوحُ والحَفّانُ: الخَدَمُ. وفلان حَفٌّ بنفسِه أَي مَعْنيٌّ. والحَفَّةُ: الكرامةُ التامّةُ. وهو يَحُفُّنا ويَرُفُّنا أَي يُعْطِينا ويَمِيرُنا. وفي المثل: من حَفَّنا أَو رَفَّنا فَلْيَقْتَصِدْ، يقول: مَن مَدَحَنا فلا يَغْلُوَنَّ في ذلك ولكنْ لِيَتَكَلَّمْ بالحقّ منه. وقال الجوهري: أَي مَن خَدَمَنا أَو تَعَطَّفَ علينا وحاطَنا. الأَصمعي: هو يَحِفُّ ويَرِفُّ أَي يَقُومُ ويَقْعُدُ ويَنْصَحُ ويُشْفِقُ، قال: ومعنى يَحِفُّ تَسْمَع له حَفِيفاً. ويقال: شجر يَرِفُّ إذا كان له اهْتِزازٌ من النَّضارةِ. ويقال: ما لِفلان حافٌّ ولا رافٌّ، وذهَب من كان يَحُفُّه ويَرُفُّه. وحُفُّ العين: شَفْرُها. وجاء على حَفِّ ذلك وحَفَفِه وحِفافِه أَي حِينِه وإبّانِه. وهو على حَفَفِ أَمْرٍ أَي ناحيةٍ منه وشَرَفٍ. واحْتَفَّتِ الإبلُ الكَلأَ: أَكلتْه أَو نالَتْ منه، والحَفّةُ: ما احْتَفَّتْ منه. وحِفافُ الرمل: مُنْقَطَعُه، وجمعه أَحِفَّةٌ.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR377 harf* ح ف ف * * حَفَّتِ * المرأة وجهها من الشعر من باب رد و * حِفَافاً * أيضا بالكسر و * احْتَفَّتْ * مثله و * المِحَفَّةُ * بالكسر مركب من مراكب النساء كالهودج إلا أنها لا تقبب كما تقبب الهوادج و * حَفُّوا * حوله أي طافوا به واستداروا قال الله تعالى ﴿وترى الملائكة حافين من حول العرش﴾ و * حَفَّهُ * بالشيء كما يُحف الهودج بالثياب و * حَفَّ * شاربه ورأسه أي أحفاه وباب الثلاثة رد
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR852 harfحَفَّ
حَفَّ U ( n. ac. حَفّ 1 )
a. [ acc. or Bi ], Went round; surrounded, enclosed.
b. Plucked out the hair of; clipped; shaved
c. I ( n. ac. حُفُوْف 27 ), Was, became dry.
d. I ( n. ac. حَفِيْف 25 ), Rustled, pattered ( leaves & c. ).
اِحْتَفَفَ
اِحْتَفَفَ VIII ,
a. see I (a) , ( b ).
اِسْتَحْفَفَ
اِسْتَحْفَفَ X ,
a. Seized the whole ( possessions of ).
حَفّ
حَفّ 1 ,
a. Trace,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR34.864 harfحفف
حَفَّ - يَحُفُّ - حَافّ - حَافِّيْن
حَفَّ - يَحُفُّ + كائن + شيئاً + بـِ كائن أو شيء: وضعه ونشره وصفه على حافة الشيء: نشر ووضع وصف شيئاُ على جانبه وطرفه البعيد
﴿وحففناهما بنخل﴾
حَفَّ - يَحُفُّ + كائن + شيئاً أو نفسه + من حول شيء: يحدق به: يَصُفُّه وينشره ويضعه على حافته وجانبه وطرفه البعيد ومن حوله بشكل دائري ومحيط: يصطف (يَصف نفسه)
Mücavir kökler22 mücavir (24 toplam)
- بين
2 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- عنب
1 ortak ayet · E’nab, Üzüm asması demektir
- زرع
1 ortak ayet · Ekin demektir
- نخل
1 ortak ayet · Hurma ağacıdır
- حول
1 ortak ayet · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
- عرش
1 ortak ayet · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
- ضرب
1 ortak ayet · Örnek verdi
- قضي
1 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- حمد
1 ortak ayet · Hamd: Cümle kapısı demektir
- رجل
1 ortak ayet · Rical ayak demektir
- سبح
1 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- مثل
1 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
Geçtiği ayetler(2)
وَتَرَى الْمَلَائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Etrafını çevirenlerGörürsün ki; melekler de Rabblarına hamd ile tesbih ederek Arş’ın etrafını kuşatmışlardır. Artık onların arasında hak ile hükmolunmuştur ve denildi ki: Hamd olsun alemlerin Rabbı Allah’a.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حفف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حوط, طوف, حدق |
| Zıt Kök | نفر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin veya merkezin çevresini çepeçevre kuşatma, iki yanını sarma, sınırlayıcı bir hatla örtme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi huzurda ve yaratılış düzeninde merkezin etrafında saf bağlayarak koruyucu ve tanzim edici bir haleye bürünme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir odağın dağılmasını engelleyen çevre güvenliği, kuşatıcı koruma zırhı ve teğetsel sınır mimarisi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir yan yana bulunma veya basit bir etrafında dönme sanıp kuşatıcı çevreleme ve sınırlayıcı koruma unsurunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حف | Bir şeyin sınırına, kenarına, ucuna basmak, çevresini sıyırmak ve teğet geçmek; حفد kökünde etrafta hızla hizmet etme, حفر kökünde sınırları kazıyarak kenar açma, حفظ kökünde çevresini sararak koruma ve حفي kökünde sınırına kadar araştırıp yalın ayak kalma anlamlarında görülür | ف | İkinci katmerli harf hareketi tekrarlayarak ve sıklaştırarak merkez etrafındaki kenarı kesintisiz, sıkı ve çepeçevre bir sınır kuşağına dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir varlığın veya alanın etrafına çekilen sınır, dış etkilere karşı ilk koruyucu engel |
| ف | Ağız | Açıklık, çevreye yayılan sınır çizgisi, soluk ve temas çeperi |
| ف | Ağız | İkilenen açıklıkla birlikte kenarın tek bir noktada kalmayıp karşı kenarla birleşerek çevreyi tamamlaması |
| حفف | Çit ile çevrelenmiş çeperin iki yandan birbirine bağlanarak merkezi kuşatması | Merkezde duran nesnenin etrafında koruyucu bir çit oluşturulması ve sınırların tam bir hat halinde birleşmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin iki yanını veya etrafını örtüyle, hurmalıkla ya da nesnelerle kuşatmak; çadırın veya hevdicin çevresini kumaşla donatmak; ayrıca bedendeki kuru tüyleri veya kenardaki saçları sıyırıp çevreyi temizlemek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays binitlerin ve hevdicin etrafının Irak kumaşlarıyla donatılmasını şu mısra ile tasvir eder: رَفَعْنَ حَوَايَا وَاقْتَعَدْنَ قَعَائِدَا / وَحَفَّفْنَ مِنْ حَوْكِ العِرَاقِ المُنَمَّقِ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-A'râbî'nin aktardığı beyitte devenin memelerinin veya devenin yavrusunu göğsüyle kuşatması şu şekilde zikredilir: كَبَيْضَةِ أُدْحِيٍّ بمَيْتِ خَمِيلةٍ / يُحَفِّفُها جَوْنٌ بِجُؤْجِئِه صَعْلُ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça حفف kökü, Sami dil ailesinde kenar, kuşatma, kanat veya sınır oluşturma temel semantik tabanıyla irtibatlıdır. İbrânîce ḥpp kökü örtmek, korumak, sarmak ve kanat germek anlamlarını taşır. Süryânîce kolunda da ḥp biçimi örtme, etrafını sarma ve kenar teşkil etme ekseninde gelişmiştir. Çöl ve vaha yaşamında açıkta duran bir koruluğun, suyun veya seçkin bir mekânın rüzgâra ve kum fırtınalarına karşı etrafının sık ağaçlarla ya da koruyucu perdelerle tahkim edilmesi, kökün fiziksel anlamından toplumsal ve dini kuşatıcılık alanına aktarılmıştır. Kökün içerdiği hışırtı sesi (hafif rüzgârın yapraklar arasından geçerken çıkardığı hiffet/hafiflik sesi) ile sınırların sıkıca örülmesi arasında da doğrudan bir fonosemantik bağ bulunur; nitekim kuşatıcı kanat çırpışının çıkardığı fısıltı da bu kökle adlandırılmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin etrafına dolanıp iki yanını koruyucu hatla tahkim etme | Çadır örtüsü, bahçe etrafına dikilen hurmalık ve meclisi saran topluluk bağlamında somuttan soyuta evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbrânîce ḥpp ve Süryânîce örtme, koruma, kanat germe tabanı | Ortak Sami mirasında bir varlığı dış tesirlerden korumak üzere üzerine veya etrafına gerilen koruyucu siper anlamı korunmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda çeper, kenar ve kabuk kökleri | Doğu Afrika ve Berberî dillerinde kabuk veya sınır oluşturan örtü biçimleriyle zayıf paralellikler gösterir | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حفف | Anlamlı | Kuşatmak, çevresini sarmak | Bir şeyin iki yanını veya etrafını çepeçevre kuşatıp sınır oluşturmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فحف | Anlamlı | Hışırdamak, ses çıkarmak | Suyun kaynaması, yılanın nefes alıp vermesi veya rüzgârın sürtünmesiyle çıkan keskin ses | Fonetik olarak ters dizilim; Kur'an'da geçmez |
| ففح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dil fonetiğinde iki f harfinin ardından h harfinin geldiği bu dizilim terk edilmiştir | Mühmel kök |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حفف | Merkez | Kuşatma ve çeper oluşturma | Bir şeyin etrafını iki yandan veya çepeçevre koruyucu, süsleyici bir hatla tam sınırlandırma | Kuşatılan merkeze teğet durup onu çevreleyen sınır varlığı |
| حوط | Komşu | İhata etme, içine alma | Bir şeyi bütünüyle egemenlik ve mülkiyet altına alarak dış dünya ile irtibatını kesme | حوط bütünüyle içine alırken, حفف kenarlarını donatarak çerçeveler |
| طوف | Komşu | Etrafında dönme | Merkez etrafında dairesel hareket halinde bulunma | طوف hareketin sürekliliğini, حفف ise kuşatan safın nizamını ve duruşunu vurgular |
| حدق | Komşu | Gözbebeği gibi sarma | Bir nesneyi her yönden sıkıca ve boşluk bırakmaksızın çembere alma | حدق daha dar ve kilitli bir çemberi, حفف kenar himayesini bildirir |
| نفر | Zıt | Dağılma ve kaçışma | Merkezden uzağa kaçma, çevresini boşaltma ve tecrit etme | Kuşatıcı nizamın çözülüp odağın korunmasız kalması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حفف | Kuşatmak, etrafına hat çekmek | Bir varlığın çevresini koruma, tanzim veya ta‘zim amacıyla sarma | Kesin |
| Latince | Cingere, circumdare | Kuşatmak, çevrelemek | Cingere özellikle bir kuşağın beli veya bir surun kenti sarması anlamında olup sınır teşkil etmeyi tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Encircle, flank, rim, hem | Etrafını sarmak, iki yanına dizilmek | Flank iki yanını tutmayı, hem kenar dikmeyi, encircle ise çepeçevre kuşatmayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Umsäumen, umgeben, flankieren | Kenarını çevirmek, çevrelemek | Umsäumen kelimesi bir bahçenin veya kumaşın kenarının bir hatla çevrilmesini tam yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Entourer, border, flanquer | Çevrelemek, kenar çekmek | Border kökü bir şeyin kenarını sınırla tahkim etme nüansını doğrudan içerir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَفَفْنَاهُمَا | Fiziksel sınırlandırma ve koruyucu tanzim | Dünyevi bir nimet ve bahçe tasvirinde, iki bağın etrafının rüzgâr kesici ve koruyucu hurmalıklarla çevrilmesi; Kehf 18:32 |
| حَافِّينَ | Saygı, tazim ve intizamla çevreleme | Kıyamet sahnesinde meleklerin Arş'ın etrafını saf saf kuşatarak tesbih ve hamd ile tazimde bulunması; Zümer 39:75 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Arş'ın kuşatılması ve meleklerin konumu | Arş'ın melekler tarafından çevrelenmesinin mekânsal bir sınırlama mı yoksa tecelligâhın azametine karşı bir ta‘zim safı mı olduğu tartışması | Arş'ı taşıyan veya saran meleklerin ilahi hâkimiyet dairesindeki intizamı |
| Fıkıh | İhram ve beden temizliği, traş ahkâmı | Yüzdeki veya boyundaki fazla kılların alınması ve sınırların düzeltilmesi manasında kökün fıkhi temizlikte kullanımı | Sınırları belirleme, kenar fazlalıklarını giderme |
| Tefsir | Kehf ve Zümer surelerindeki bağlamsal düzen | Kehf suresindeki bağın hurmalarla, Zümer suresindeki Arş'ın meleklerle kuşatılmasındaki koruma ve süsleme paralelliği | Bir nimeti veya makamı mükemmelleştiren dış sınır muhafazası |
| Hadis | Zikir meclislerinin kuşatılması | İlim ve zikir halkalarını meleklerin kanatlarıyla çepeçevre sarmasını ifade eden rivayetler | İlahi rahmetin zikir ehlini dış fitnelerden yalıtarak çembere alması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mabed ve Arş tasavvuru | Kutsal merkezin etrafında tazim halkası | Hürmet ve koruma çemberi | Kutsal odağın rastgele temaslardan korunması ve huşu içinde çevrelenmesi | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve sınır tayini | Tanım çerçevesi (hadd) | Kavramı muhafaza etme | Bir bilginin özünü tahriften korumak üzere etrafına çekilen mantıksal sınır çizgisi | Güçlü |
| Siyasi | Devlet nizamı ve merkez teşkilatı | Muhafız alayı, çevre emniyet halkası | İktidar merkezini koruma | Liderliğin veya meclisin dış tehditlere karşı intizamlı bir güç hattıyla sarılması | Güçlü |
| İktisadi | Üretim havzası ve tarımsal güvenlik | Rüzgâr kıran, tabii çit ve çeper | Üretim değerini garantiye alma | Asıl sermaye olan ürünün çevresini daha dayanıklı unsurlarla tahkim ederek ziyanı önleme | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sınır koşulu (boundary condition) ve koruyucu kılıf (envelope) | Fizik ve matematikte bir sistemin iç dengesini koruyan ve diferansiyel denklemin çözüm uzayını sınırlayan dış çevre çeperi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal çevreleme (social fencing) ve kurumsal çeper | Sosyolojide kurumların veya aile yapısının bireyi dış sapmalardan korumak üzere kurduğu sosyal denetim halkası | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir kalabalığın rastgele toplanması veya basit bir fiziksel kenarlık olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir merkezi hem fiziksel afetlerden hem de manevi dağınıklıktan koruyan, ona vakar ve nizam katan çift taraflı tahkimat |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kehf suresindeki ziraat modelinde hurmalığın sadece bir meyve türü sanılması; Zümer suresinde ise meleklerin Arş'ı kuşatmasının sistemsel nizamının kavranamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem tabiat nizamında (ziraat ve iktisat) hem de gayb âleminde (Arş ve melekler) merkez-çevre dengesini nasıl bir sınır korumasıyla inşa ettiğini gösterdiği için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İki bahçe sahibinin anlatıldığı kıssada üretim nizamını bildiren ayetlerde (Kehf 18:32) ve ahiret hâkimiyetinin melekler nizamıyla sergilendiği ayetlerde (Zümer 39:75) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Değerli bir merkezin korunmasız bırakılamayacağını, çevresinde mutlaka tampon bir kuşağın (hurmalık, melek safı, sınır hattı) bulunması gerektiğini vazeder |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir bahçenin iki tarafına koruyucu hurma ağaçları dikmek; bir hevdicin etrafını örtüyle sarmak; bir şeyin kenarını sıyırıp çevre hattını belirgin kılmak.
- Soyut anlamBir merkezin veya değerin dağılmasını, yıpranmasını önlemek maksadıyla etrafında saf bağlayarak koruma, tebcil ve intizam dairesi oluşturmak.
- Sistematik karşılıkSistemin çekirdeğini (core) dış girdilerin şoklarından ve aşındırmasından yalıtan dinamik çevre emniyet çeperi (buffer perimeter).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde korunması gereken iç merkezi (bahçe, değer veya Arş mahalli), bu merkezin sınır çeperini temsil eder. bu sınır hattını oluşturan kuşatıcı unsurdur (hurmalık veya saf tutan melekler). Formül, merkeze ait her elemanının dış etkenlerden korunmasının ve iç nizamının (), çevredeki kuşatıcı sınır fonksiyonu () tarafından tam bir zırh ve intizamla sınırlandırıldığını ifade eder.