حمم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-م-م7 sîga, 16 mücavir kök, 20 ayet, 15 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شفعالْحَمِيمُالْحَمِيمِحَمِيمًاكفرحممشربليسصببيَحْمُومٍحَمِيمٍألمحَمِيمٌرأسيومفوقعذب

KökSîga 7Ayet 20Sure 15Mücavir 16

▶ Ağı aç (3B)

حمم

ح - م - م

KÖK
  • 21 geçiş
  • 20 ayet
  • 7 sîga
  • 9 sözlük

Hümem kömür demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hümem kömür demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.342 harf
باب الحاء مع الميم ح م، م ح مستعملان حم: حُمَّ الأَمرُ: قُضِيَ. وقدَّرُوا احتَمَمْتُ الأمرَ اهتَمَمْتُ، قال: كأنّه من اهتمام بحَميم وقَريب. والحِمامُ: قَضاءُ المَوْت. والحميم: الماء الحارُّ. وتقول: أَحَمَّني الأمرُ. والحامَّةُ: خاصَّةُ الرجل من أهله وولده وذوي قَرابته. والحَمّام: أُخِذَ من الحَميم، تُذكِّرُه العَرَب. والحميم: الماء الحارُّ. وأَحَمَّتِ الأرض: أي صارت ذاتَ حُمَّى كثيرة. وحُمَّ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR3.919 harf
الحَمُّ: ما يبقى من الأَلْية بعد الذَوب، الواحدة حَمَّةٌ. والحَمُّ: ما أذيب منها. قال الراجز: يُهَمُّ فيه القومُ هَمَّ الحَمِّ وحَمَمْتُ الألْية، أي أذبتها. والحَمَّةُ: العين الحارّة يَستشفِي بها الأعلاّء والمرضى. وفي الحديث: "العالِمُ كالحَمَّة". وحَمَمْتُ حَمَّكَ، أي قصدتُ قصدَك. قال الشاعر يصف بعيره: فلمَّا رآني قد حَمَمْتُ ارْتِحالَهُ تَلَمَّكَ لو يُجدي عَليه التَلَمُّكُ وقال الفراء:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.257 harf
ح م م أسـود أحـم ويحمـوم‏.‏ وهـو أحـم المقلتيـن‏.‏ وحمـم وجـه الزاني‏:‏ سخم‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ الزاني يحمم ويجبه ويجلد ‏"‏ وحمم الفرخ‏:‏ طلع زغبه‏.‏ وحمم وجه فلان إذا خرج وجهه والتحى‏.‏ قال كثير‏:‏ وهـم بناتي أن يبنّ وحمّمت وجوه رجال من بني الأصاغـر وحمم رأس المحلوق‏:‏ نبت شعره بعد الحلق وهو من الحمم وهو الفحم‏.‏ وطلق امرأته وحممها أي منعهـا‏.‏ وتوضـأ بالحميـم وهـو المـاء الحـار‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok25.090 harf
قوله تعالى: حم؛ الأزهري: قال بعضهم معناه قضى ما هو كائن، وقال آخرون: هي من الحروف المعجمة، قال: وعليه العَمَلُ. وآلُ حامِيمَ: السُّوَرُ المفتتحة بحاميم. وجاء في التفسير عن ابن عباس ثلاثة أقوال: قال حاميم اسم الله الأعظم، وقال حاميم قَسَم، وقال حاميم حروف الرَّحْمَنِ؛ قال الزجاج: والمعنى أن الر وحاميم ونون بمنزلة الرحمن، قال ابن مسعود: آل حاميم دِيباجُ القرآنِ، قال الفراء: هو كقولك آلُ فُلانٍ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.656 harf
* ح م م * * الحَمَّةُ * العين الحارة يستشفي بها الأعلاء والمرضى وفي الحديث ﴿العالم كالحمة﴾ و * حَمَّ * الماء سخنه وبابه رد وحم الماء بنفسه صار حارا يحم بالفتح * حَمَماً * بفتحتين و * حُمَّ * الشيء و * أُحِمَّ * على ما لم يسم فاعله فيهما أي قُدر فهو * مَحْمومٌ * و * حُمَّ * الرجل أيضا من الحُمى و * أحَمَّهُ * الله فهو * مَحْمومٌ * وهو من الشواذ و * الحَميمُ * الماء الحار وقد * استَحَمّ * أي
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR41.888 harf
| | ( *!حُمَّ الأَمرُ ، بالضَّمِّ ) : إذا | ( قُضِيَ ) . | ( و ) حُمَّ ( له ذلِك : قُدِّر ) فهو | *!مَحْمُوم ، قالَ البعِيث : | % ( ألا يا لَقَوْمِ كلُّ ما حُمَّ واقعُ % | وللطَّيرِ مَجْرَى والجُنُوبُ مَصارِعُ ) % | | وقال الأَعْشَى : | % ( تَوُّمُّ سَلامَةَ ذا فائِشٍ % | هو اليومَ *!حَمٌ لِميعادِها ) % | | أي قَدَّرٌ له . | | ( *!وَحمَّ *!حَمَّه ) : أي ( قَصَد قَصْدَه ) | نقله الجوهريّ . ( و )
Maddenin bağlantısı

| | ( *!حُمَّ الأَمرُ ، بالضَّمِّ ) : إذا | ( قُضِيَ ) . | ( و ) حُمَّ ( له ذلِك : قُدِّر ) فهو | *!مَحْمُوم ، قالَ البعِيث : | % ( ألا يا لَقَوْمِ كلُّ ما حُمَّ واقعُ % | وللطَّيرِ مَجْرَى والجُنُوبُ مَصارِعُ ) % | | وقال الأَعْشَى : | % ( تَوُّمُّ سَلامَةَ ذا فائِشٍ % | هو اليومَ *!حَمٌ لِميعادِها ) % | | أي قَدَّرٌ له . | | ( *!وَحمَّ *!حَمَّه ) : أي ( قَصَد قَصْدَه ) | نقله الجوهريّ . ( و ) حَمَّ ( التَّنُّورَ ) | | *!حَمًّا : ( سَجَره ) وَأَوْقَده ، ( و ) *!حَمَّ | ( الشَّحْمَةَ ) حَمًّا : ( أَذابَها ) . | | ( و ) حَمَّ ( الماءَ ) حَمًّا : ( سَخِّنه ) | بالنّار ، ( *!كَأَحَمَّه *!وَحَمَّمَه ) . يُقالُ : | *!أَحِمُّوا لنا الماءَ ، أي : أَسْخِنُوا . | | ( و ) حَمَّ ( ارْتِحالَ البَعِير ) أي : | ( عَجَّلَه ) وبه فَسَّر الفَرّاءُ قولَ | الشاعرِ يَصفُ بعيرَه : | % ( فلما رآنِي قد *!حَمَمْتُ ارتِحالَه % | تَلَمَّك لو يُجْدِي عليه التَّلَمُّكُ ) % | | ( و ) حَمَّ ( الله لك كَذَا ) : أي ( قَضاهُ | لَهُ ) وَقَدَّره ، ( كأَحَمَّه ) . قال عَمروٌ ذُو | الكَلْب الهُذَلِيّ : | % ( أَحَمَّ اللهُ ذلك من لِقاءٍ % | أُحادَ أحاد في الشَّهْرِ الحَلالِ ) % | | وأنشد ابن بَرّي لخَبَّاب بنِ غُزّيٍّ : | % ( وَأَرْمِي بِنَفْسي في فُروج كَثِيرةٍ % | وَلَيْسَ لأمرٍ حَمَّه اللهُ صارِفُ ) % | | ( و ) *!الحِمامُ ، ( كَكِتاب : قَضاءُ | المَوْت وَقَدَّرُه ) ، من قَوْلهم : حُمَّ له |

| | كذا ، أي : قُدِّر . وفي شعر ابْنِ | رَواحَة : | | % ( هذا *!حِمامُ المَوْتِ قَدْ صَلِيت % ) % | | أي قَضاؤُه . وقال غيرهُ ، أنشدَنا | غَيرُ واحد من الشُّيُّوخ : | % ( أَخِلاّي لو غَيْرُ الحِمام أَصابَكُم % | عَتَبْتُ ولكِن ما عَلَى المَوْتِ مَعْتَبُ ) % | | ( و ) *!الحُمام ، ( كَغُراب : حُمَّى ) | الإِبِل ، و ( جَمِيعِ الدَّوابّ ) ، جاء على | عامَّة ما يجيء عليه الأَدْواء . يقال : | حُمَّ البعيرُ *!حُماماً . وقال الأَزهريّ | عن ابن شُمَيْل : الإِبلُ إِذا أَكلت | النَّدَى أَخذَها الحُمامُ والقُماحُ . فأما | الحُمام فيأخذُها في جِلدِها حَرٌّ حتى | يُطْلَى جَسدُها بالطّين فتدَع الرَّتْعة | ويَذهبُ طِرقُها ، ويكون بها الشَّهْرَ | ثم يَذْهَب . | | ( و ) الحُمامُ : ( السَّيِّدُ الشَّرِيفُ ) ، | قال الأزهريُّ : أُراه في الأَصْل | الهُمام فقُلِبت الهَاءُ حاء . قال | الشاعِرُ : | % ( أنَا ابنُ الأَكْرَمِينَ أَخُو المَعالِي % | *!حُمامُ عَشِيرتي ، وقِوامُ قَيْسِ ) % | | ( و ) الحُمامُ : اسم ( رَجُل ، وذُو | الحُمام بُن مالكٍ : حِمْيِرِيٌّ ) . | | ( و ) *!الحَمامُ : ( كَسَحاب : طائِرٌ بَرِّيّ | لا يألَفُ البُيوتَ ، م ) مَعْرفٌ ، نَقَله | ابنُ سِيدَه ، قالَ : وهذِه التي تكُون | في البُيوتِ فهي اليَمامُ . وذكر | أَرِسطُو الحَكِيم أَنَّ الحَمامَ يَعِيش | ثَمانين سَنَة . | ( أو ) اليَمامُ : ضَرْب من الحمام | بَرِّيّ . وَأَمَّا الحَمام فإنه ( كُلُّ ذِي | طَوْق ) مثلِ القُمْرِيِّ والفَاخِتةِ ، | وأَشباهِها ، قاله الأصمَعِيُّ . وزاد | الجوهَرِيُّ بعد الفاَخِتَة : وساقِ حُرٍّ ، | والقَطَا ، والوَراشِين . قالَ : وعند |

| العامَّة أنَّها الدواجِنُ فقط . ثم | قال : وأَما الدَّواجِن التي | تُسْتَفْرخ في البُيوتِ فهي حَمامٌ | أيضًا . وأما اليَمام فَهُو الحَمامُ | الوَحْشِيّ ، وهو ضَرْب من طَيْر | الصَّحْراء ، قالَ : هذا قَولُ | الأَصْمَعِيِّ . وكانَ الكِسائيُّ يَقولُ : | الحَمامُ هو البَرِّيّ ، واليَمامُ هو | الَّذِي يَألَفُ البُيوتَ . | | قلت : وإليه ذَهَب ابنُ سِيدَه ، وإيّاه | تَبع المُصنّف . وبه يَظْهر سُقوطُ | اعتراضِ شَيْخِنا على المُصَنّفِ . | ورَوَى الأزهريُّ عن الشافِعيّ : | كل ما عَبَّ وهَدَر فهو *!حَمام ، | يدخل فيها القَمارِيّ والدَّباسِيّ | والفَواخِت سواء كانت مُطَوَّقةً أو | غَيْرَ مُطَوِّقَةٍ ، آلِفةً أو وحشيَّة . | قال : ومعنى عَبَّ : شَرِبَ نَفَسًا | نَفَسًا حتى يَرْوَى ، ولم يَنقُر المَاءَ | نَقْراً كما تَفْعَله سائرُ الطّير . | والهَدِير : صَوْتُ الحَمام كُلّه . | | ( وتَقَع واحِدَتُه ) التي هي *!حمامة | ( على الذَّكَر والأُّنثَى ، كالحَيَّة ) | والنَّعامة ونَحْوِها ( ج : *!حمائِمُ . ولا | تقل للذَّكَر حَمامٌ ) . هذا كُلُّه سِياقُ | ابنِ سِيدَه في المُحْكم . | | وقال الجوهرِيُّ : الحَمامُ يَقَع | على الذَّكَر والأُّنْثى ، لأنَّ الهاءَ إِنَّما | دَخَلَتْه على أَنَّه واحد من جنس ، لا | للتَّأْنِيث ، وقال : جَمْع *!الحَمامة | حَمام *!وحَماماتٌ *!وحَمائِمُ ، ورُبَّما | قالوا : حَمام للواحِدِ , قالوا : | ( مُجاوَرَتُها ) في البيوتُ ( أَمانٌ من | الخَدَر ) - وفي بعض النُّسخ : | الجُدّرِيّ ، والأُولَى الصَّواب - . | | ( والفالجِ والسّكتةِ والجُمودِ | والسُّباتِ ) ، وخصَّ بعضُهم به | الحَمامَ الأَحمَرَ . ( ولَحمُه باهِيٌّ يَزِيدُ | الدَّمَ والمَنِيَّ . وَوَضْعُها مَشْقُوقةً ، | وهي حَيَّةٌ على نَهْشةِ العَقْرَبِ |

| مُجَرَّبٌ للبُرْء . ودَمُها يَقْطع الرُّعاف ) | عن تَجْرِبة . | | ومُحَمَّدُ بنُ يَزِيدَ *!الحَمّامِيّ ) | هكذا في النّسخ وهو غَلَط . | والصواب مُحَمَّد بنُ بَدْر ، وهو أبو | الحَسَن مُحَمَّدُ بنُ أبي النّجم بَدْر | الكَبِير مولى المُعْتَضِد ، | الحَمّامي ، حَدَّث عن أَبِيه وبَكْرِ | بن سَهْلٍ الدّمياطي . وعنه أبو نُعَيم | الحَافِظ والدَّارقُطْني . وَلِي بلادَ | فارِس بعد أبيه ، وكان ثِقةً صَحِيحَ | السّماع ، مات سنة ثلاثِمائة وَأَربعٍ | وسِتّين . وأَبُوه أَبُو النَّجم بَدْر من | كبار أمراء المُعْتَضدِ ، حَدَّث عن عبدِ | اللهِ بن رُماحس العَسْقَلانِي ، وعنه | ابنُه مُحَمّد المذكور ، تُوفِّي سنة | ثَلاثِمائة وإحْدَى عَشْرَة . | | ( و ) أبو عَبْدَ اللهِ ( محمدُ بنُ أحمدَ | ابنِ محمّدِ بنِ فوارِسَ ) بنِ العُرَيِّسَة ، | سَمِع أبا الوقْتِ ، مات سنة سِتِّمائةٍ | وعشرين ، ذكره الذّهبيّ . | | ( وأبو سَعِيد ) هكذا في النسخ ، | والصَّوابُ أبو سَعْدِ بنِ | ( الطُّيورِيّ ) ، ويقال له : ابنُ | الحَمّاميِ أيضاً مَشْهور ، وَأَخُوه | المُباركُ بنُ عبد الجبار الصّيرفيّ ابن | الطّيوري وابن *!الحَمَامي ، انتخب | عليه السِّلفَيّ وهو مشهور أيضاً . | | ( وهِبَةُ اللهِ بنُ الحَسَن ) بنِ السِّبْط ، | أجاز الفَخْر عِلِيًّا ، و ( وَدَاوُدُ بنُ عَلِيّ بن | رَئِيس الرُّؤساء ) عن شَهْدَةَ ، مات سنة | سِتّمِائة واثْنَتَيْ عَشْرة ( *!الحَمَامِيّون : | مُحَدِّثون ) ، وهي نِسْبة مَنْ يُطَيِّر | الحَمام ويُرْسِلُها إلى البلاد . | | ( *!وحَمَامُ بنُ الجَمُوح ) الأنصاري | السّلميّ ، قُتِل بأُحُد . ( وآخرُ غَيرُ | مَنْسوب ) من بَنِي أَسْلم : ( صَحابِيًّان ) | رَضِيَ الله تعالى عنهما . | | ( *!وحُمَّةُ الفِراقِ ، بالضَّمّ : ما قُدِّر | وقُضِي ) ، يقال : عَجِلْتْ بنا وبكُم |

| *!حُمَّةُ الفِراق وحُمَّةُ المَوْت أي قَدَره . | | ( ج ) *!حُمَم *!وحِمام ( كَصُرَدٍ وجِبالٍ ) . | ( *!وحامَّه ) مُحامَّة : ( قارَبَه ) . | | ( *!وَأّحمَّ ) الشيءُ : (

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.542 harf
حَمَّ حَمَّ A ( n. ac. حَمّ 1 ), a. Was, became hot. b. ( n. ac. حَمّ 1 , حَمَم 4 ), Was black. c. U ( n. ac. حَمّ 1 ), Heated, made hot. d. Melted ( fat ). e. Urged on ( animal ). f. [ pass. ], Had the fever. g. Decreed, appointed. حَمَّمَ حَمَّمَ II , a. Heated. b. Blackened. c. Sprouted ( hair, feathers, vegetation ). d. Washed, bathed ( another ). حَاْمَمَ حَاْمَمَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR71.831 harf
حمم حَمَّ - يَحُمُّ (حَمَّ - يَحَمُّ) - حَمِيْم - يَحْمُوْم حَمَّ - يَحُمُّ (حَمَّ - يَحَمُّ) + الكائن أو الماء أو السائل: يسخن: تزيد حرارته فوق المقبول حَمِيْم: على وزن " فـَعيل": اسم فاعل مبالغة من " حَمَّ - يَحُمُّ " : الحار والساخن فوق العادي والمقبول ﴿كغلي الحميم﴾ ﴿ولا صديق حميم﴾: حميم: وصف يطلق على " العلاقة " بين الأصدقاء والأحباب
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler16 mücavir (108 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شرب

    4 ortak ayet · İçecek

  2. صبب

    2 ortak ayet · Suyun yukarıdan aşağıya doğru döküldüğü yer, çağlayan…

  3. غسق

    2 ortak ayet · Ğasak, Kanlı irin demektir

  4. رأس

    2 ortak ayet · Baş demektir

  5. شفع

    2 ortak ayet · “Şefeve” dudak demektir

  6. قطع

    2 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  7. فوق

    2 ortak ayet · Üst

  8. نور

    3 ortak ayet · Ateş demektir

  9. ألم

    2 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir

  10. ليس

    2 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

  11. وعد

    2 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  12. عذب

    3 ortak ayet · Su yosunudur

Geçtiği ayetler(20)

  1. … أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

    Kaynar suBırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.

  2. … وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

    Kaynar suHepinizin dönüşü O’nadır. Allah’ın vaadi haktır. Doğrusu O, yaratmaya başlar, sonra iman edip iyi amel işleyenlere adaletle karşılık vermek için onu tekrar eder. Küfredenlere de; küfreder olmalarından dolayı kaynar sudan bir içki ve elem verici bir azab vardır.

  3. وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ

    Yakın arkadaşVe sıcak bir dostumuz da yoktur.

  4. ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ

    Kaynar suSonra onlar için, üzerine kaynar su katılmış içkiler de vardır.

  5. وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَنَاجِرِ كَاظِمِينَ مَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلَا شَفِيعٍ يُطَاعُ

    Yakın arkadaşOnları yaklaşan gün ile uyar. O zaman ki; yürekler ağızlara gelecek, tasadan yutkunacaklar. Zalimlerin ne dostu, ne de dinlenecek şefaatçısı olur.

  6. يَطُوفُونَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ

    Kaynar suOnlar bununla kaynar su arasında dolaşır dururlar.

  7. فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ

    Kaynar suİşte ona da kaynar sudan bir ziyafet,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحمم
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerحمي, سخن, غلي, ولي
Zıt Kökبرد
Çekirdek Özet 1Yoğun hararet, kaynama derecesine ulaşan sıcaklık, yanma neticesinde kömürleşme ve kararma
Çekirdek Özet 2Ahiret azabında yakıcı ve eritici kaynar su ile dünyevi ilişkilerde sıcak, koruyucu ve içten dostluk
Çekirdek Özet 3Bir sistemde ısının ve enerjinin aşırı birikerek yapıyı dönüştürmesi veya dostluk bağının hararetle korunması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel sıcak su zannedip kömürleşme, yoğun is ve candan dostluk boyutlarını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حمHararet, içsel sıcaklık, yanma, koyuluk veya kara renk; nitekim حمأ kökünde kokuşmuş siyah balçık, حمر kökünde kan rengi kırmızılık, حمي kökünde kızışma ve koruma manaları görülürمHararet ve kaynama hareketinin kendi üzerine katlanarak şiddetlenmesi, maddenin en yüksek ısı derecesine ulaşması, bu hararetin nesneyi kömürleştirip karartması veya duygusal düzeyde hararetli bir yakınlığa dönüşmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaIsının ve enerjinin bir sınır içinde hapsedilerek dışarı kaçmasının önlenmesi, içeride sıkışması
مSu; akış, çokluk, derinlikSıvı tabiatı, akışkanlık, kaynayan veya hareket eden kütlenin derinliği
مSu; akış, çokluk, derinlikAkışkan ve derin kütlenin katlanması, hararetin sıvının tamamına nüfuz ederek kaynama noktasına ulaştırması
حممHararetin sınırlandırılmış bir alanda akışkan kütleye nüfuz ederek onu kaynatması, yakması ve geride kömürleşmiş koyu bir iz bırakması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKaynama noktasına gelmiş kızgın su, eritilmiş kuyruk yağının cızırtıyla kaynaması ve ateşin geride bıraktığı siyah kömür veya is tortusu
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şahitlerinde kızgın yağın kaynama sesi bu kökle tasvir edilir: كأنَّما أصواتُها في المَعْـزاء / صوتُ نَشيش الحَمِّ عند القلاّء
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi ve erken dönemde yüzün kömür veya isle karartılması, bıyığı yeni terleyen gencin yüzündeki kararma (حمم وجهه) ve candan akrabalık bağı (حامة الرجل) anlamında kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belāga.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حمم kökü, ilksel Afro-Asyatik katmandan devralınan ve hararet, yanma, sıcaklık ve ısı kaynaklı kararma bildiren temel bir köktür. İbranicede ח-מ-ם (ḥāmam) fiili ısınmak, sıcak olmak; חֹם (ḥōm) kelimesi sıcaklık ve hararet anlamındadır. Süryanicede ܚܡ (ḥam) kökü kızışmak, kaynamak ve ısınmak manalarını karşılar. Akadca metinlerde emēmu fiili sıcak olmak, yanmak; emmu ise sıcak, hararetli nitelemeleriyle bu kökün Proto-Sami ortak mirasındaki varlığını gösterir. Kökün Arapçadaki özgün gelişimi, hararet kavramını hem en uç fiziksel neticesi olan kaynama ve kömürleşme (fahm/is) düzeyine taşımış, hem de semantik bir genişlemeyle insani ilişkilerdeki sıcak, candan ve koruyucu yakınlığı (el-hamîm) ifade edecek şekilde zenginleştirmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönHararetten kömüre ve sıcak dostluğa uzanan semantik genişlemeFiziksel kaynar sudan ve erimiş yağdan hareketle, yanma sonucu oluşan kömüre ve duygusal sıcaklığa geçiş gerçekleşmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חמם, Süryanice ܚܡ, Akadca emēmuBütün temel Sami dillerinde hararet, sıcaklık ve yanma manası düzenli ses denklikleriyle korunmuşturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ısı ve güneş kökleriEski Mısır ve Berberi dillerindeki sıcaklık ve güneşle ilişkili bazı köklerle muhtemel ortak arka plan paylaşılırMuhtemel

Kaynak Lisānü’l-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حممAnlamlıIsınmak, kaynamak, kömürleşmekKaynar su, kömür, is ve sıcak dost manalarını taşırHedef kök; Kur'an'da geçer
محمAnlamlıHararetlenmek, hummaya tutulmakAteşli hastalık ve sıcaklığın bedene hücum etmesi anlamında müsta'meldirKur'an'da geçmez; ortak çekirdek ilişkisi
ممحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu diziliş kök olarak teşekkül etmemiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حممMerkezKaynar su, kömürleşme, candan yakınlıkIsının son haddeye varıp kaynaması ve yakıcı hale gelmesiHem eritici harareti hem de koruyucu sıcak dostluğu kapsar
حميKomşuKızışma, öfke ve korumaAteşin parlaması ve koruma gayretinin şiddetlenmesiحمم kökündeki sıvı kaynaması ve kömürleşme unsuru حمي kökünde öfke ve hami olma şeklinde öne çıkar
سخنKomşuIsınma ve sıcaklık derecesiBir nesnenin soğuk halden sıcak hale geçiş süreciسخن genel sıcaklığı ifade ederken, حمم yakıcı ve eritici kaynama eşiğini anlatır
غليKomşuFokurdama ve kabarmaSıvının ısıyla kabarıp taşma hareketiغلي kaynamanın dinamik kabarmasına, حمم ise ulaşılan nihai yakıcı ısıya odaklanır
وليKomşuYakınlık ve sahiplenmeHukuki ve fiili koruyuculuk bağıولي akdi ve hukuki himayeyi, حمم ise duygusal harareti ve cansiperane dostluğu vurgular
بردZıtSoğukluk, ferahlık ve donuklukIsının tamamen kaybolması veya serinlik haliحمم kökünün temsil ettiği yakıcı kaynar suya ve samimi sıcaklığa zıttır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحممKaynar su, kömür, candan dostYoğun ısı, kaynama hali, yanık izi ve içten samimiyetKesin
Latincefervens, carbo, intimusKaynayan, kömür, en içten dostFervens fiziksel kaynamayı, carbo kömürü, intimus ise حميم karşılığı dostluğu karşılarGüçlü
İngilizcescalding water, charcoal, intimate friendKaynar su, kömür, candan dostTek bir İngilizce kelime kökün hem termal şiddetini hem de dostluk nüansını aynı anda kuşatamazGüçlü
Almancasiedendes Wasser, Holzkohle, vertrauter FreundKaynar su, odun kömürü, sırdaş dostFiziksel kaynama ve sosyal yakınlık boyutları ayrı kelimelerle karşılanırGüçlü
Fransızcaeau bouillante, charbon, ami intimeKaynar su, kömür, yakın dostYüksek ısıl işlem ile kalbi sıcaklık Fransızcada farklı sözcüklerle ifade edilirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَمِيم (fiziksel azap unsuru)Eritici ve iç parçalayıcı kaynar suCehennem ehlinin içeceği veya başlarına dökülen yakıcı sıvı bağlamında (En'âm 6:70, Hac 22:19, Vâkıa 56:42, 54, Nebe' 78:25)
حَمِيم (sosyal ve ahlaki bağ)Candan, hararetle savunan samimi dostDünyadaki fedakar dostluk veya kıyamet günü hiçbir dostun dostunu savunamayacağı bağlamında (Şu'arâ 26:101, Fussilet 41:34, Meâric 70:10)
يَحْمُومKoyu, simsiyah ve boğucu duman/gölgeCehennemdeki yakıcı ve karanlık duman gölgesinin nitelenmesi bağlamında (Vâkıa 56:43)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri ve cehennem azabıCezanın hem fiziksel yakıcılığı (kaynar su) hem de psikolojik yıkımı (hiçbir samimi dostun bulunmayışı) arasındaki bütünlükMaddi azap ile sosyal yalnızlığın kesişim noktası
FıkıhTaharet ve hamam hükümleriHamam sularının, aşırı sıcak suyun abdest ve gusülde kullanımı, hamama giriş adabı ve beden temizliğiSuyun mutlak hararet derecesi ve temizlenme işlevi
TefsirZıt anlamlılık ve vücûh analiziAynı lafzın hem en korkunç azap sıvısını (kaynar su) hem de en sıcak koruyucu dostu (veliyy-i hamîm) nasıl karşıladığının tahliliIsı metaforunun somuttan soyuta geçiş gücü
HadisCehennemden çıkış ve tecziye usulüBüyük günah sahiplerinin cehennemden kömürleşmiş (hümemen) olarak çıkarılıp hayat nehrinde diriltilmeleri rivayetleriKömürleşme, yanarak kararma ve arınma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi adalet ve cezaEritici karşılıkArındırma veya cezalandırmaİlahi yasayı çiğneyen bilincin ahirette kendi ürettiği yakıcı hararetle yüzleşmesiKesin
İlmiTermodinamik süreçFaz değişimi ve kömürleşmeMaddenin dönüşümüYüksek enerjinin sıvıyı kaynatması veya organik yapıyı kömüre çevirmesiGüçlü
Siyasiİttifak ve dayanışmaSıcak müttefik (veliyy-i hamîm)Kriz anında korumaTehlike anında tarafların birbirini hararetle savunması ve koruma kalkanı oluşturmasıGüçlü
İktisadiAşırı ısınma ve krizPiyasa hararetiDenge bozulmasıKaynakların veya fiyatların aşırı ısınarak sistemi yakıcı ve iflas ettirici bir krize sürüklemesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik kritik nokta ve faz geçişiBir sıvının sıcaklığının kritik eşiği aşarak tahrip edici buharlaşma ve kaynama fazına geçmesi ya da yanma neticesinde karbonlaşmasıGüçlü
Beşeri bilimlerYoğun duygusal kohezyon ve kutuplaşmaToplumsal ilişkilerde taraflar arasındaki bağın aşırı hararetle kenetlenmesi (dostluk) veya çatışmanın kaynama noktasına ulaşarak yıkım üretmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiحمم kökünü yalnızca cehennemde içilen alelade bir sıcak su olarak düşünmek ve kökün kömürleşme, is, hararetli dostluk boyutlarını ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem maddesel hararetin en yıkıcı formunu (derileri eriten su, kara duman) hem de beşeri ilişkilerin en sıcak ve koruyucu mertebesini (candan dost) birleştiren kuşatıcı bir ısı dinamiğini ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMeâric 70:10 gibi ayetlerde geçen حميم lafzını ceza suyu zannederek ayetteki derin sosyal çözülmeyi ve dostun dosttan kaçışını anlamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın fiziksel ve metafiziksel azap tasvirlerindeki hararet kavramı ile toplumsal ahlaktaki yakınlık ve dostluk bağını aynı kök üzerinden nasıl kurduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cehennem ehlinin yiyecek ve içeceklerinin anlatıldığı kıyamet sahnelerinde ve düşmanı candan dosta dönüştürme ahlakını vazeden ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an kelimelerinin mekanik ve tek boyutlu tercüme edilmesini engeller; sıcaklık kavramının bir tarafta azap, diğer tarafta merhametli bir koruma kalkanı olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamIsının en yüksek dereceye ulaşarak sıvıyı kaynatması, organik maddeyi yakıp kömür ve ise dönüştürmesi.
  • Soyut anlamİlişkilerde ve bilinçte hararetli, sarsılmaz, koruyucu bir samimiyetin ve içsel bağın teşekkül etmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki termal veya duygusal enerjinin eşik değeri aşarak yapıcı bir korumaya ya da yıkıcı bir tasfiyeye yol açması.
  • LaTeX modeliT≥Tc  ⟹  ΔS→Φ(K∨Ω)
  • LaTeX açıklamasıModelde T harareti veya ilişki yoğunluğunu, Tc kritik kaynama ve dönüşüm eşiğini, ΔS sistemdeki yapısal entropi ve faz değişimini temsil eder. Kritik eşik aşıldığında sistem iki uç durumdan birine evrilir: Φ fonksiyonu altında ya hararetli ve koruyucu bir dostluk kalkanı (K) ya da eritici ve kömürleştirici bir yıkım ve azap hali (Ω) ortaya çıkar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح