حمم
ح - م - م
KÖK- 21 geçiş
- 20 ayet
- 7 sîga
- 9 sözlük
Hümem kömür demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hümem kömür demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.342 harfباب الحاء مع الميم
ح م، م ح مستعملان
حم:
حُمَّ الأَمرُ: قُضِيَ. وقدَّرُوا احتَمَمْتُ الأمرَ اهتَمَمْتُ، قال: كأنّه من اهتمام بحَميم وقَريب. والحِمامُ: قَضاءُ المَوْت. والحميم: الماء الحارُّ.
وتقول: أَحَمَّني الأمرُ. والحامَّةُ: خاصَّةُ الرجل من أهله وولده وذوي قَرابته. والحَمّام: أُخِذَ من الحَميم، تُذكِّرُه العَرَب. والحميم: الماء الحارُّ. وأَحَمَّتِ الأرض: أي صارت ذاتَ حُمَّى كثيرة. وحُمَّ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR3.919 harfالحَمُّ: ما يبقى من الأَلْية بعد الذَوب، الواحدة حَمَّةٌ. والحَمُّ: ما أذيب منها. قال الراجز:
يُهَمُّ فيه القومُ هَمَّ الحَمِّ
وحَمَمْتُ الألْية، أي أذبتها. والحَمَّةُ: العين الحارّة يَستشفِي بها الأعلاّء والمرضى. وفي الحديث: "العالِمُ كالحَمَّة". وحَمَمْتُ حَمَّكَ، أي قصدتُ قصدَك. قال الشاعر يصف بعيره:
فلمَّا رآني قد حَمَمْتُ ارْتِحالَهُ تَلَمَّكَ لو يُجدي عَليه التَلَمُّكُ
وقال الفراء:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.257 harfح م م
أسـود أحـم ويحمـوم.
وهـو أحـم المقلتيـن.
وحمـم وجـه الزاني: سخم.
وفي الحديث " الزاني يحمم ويجبه ويجلد " وحمم الفرخ: طلع زغبه.
وحمم وجه فلان إذا خرج وجهه والتحى.
قال كثير: وهـم بناتي أن يبنّ وحمّمت وجوه رجال من بني الأصاغـر وحمم رأس المحلوق: نبت شعره بعد الحلق وهو من الحمم وهو الفحم.
وطلق امرأته وحممها أي منعهـا.
وتوضـأ بالحميـم وهـو المـاء الحـار.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok25.090 harfقوله تعالى: حم؛ الأزهري: قال بعضهم معناه قضى ما هو كائن، وقال آخرون: هي من الحروف المعجمة، قال: وعليه العَمَلُ. وآلُ حامِيمَ: السُّوَرُ المفتتحة بحاميم. وجاء في التفسير عن ابن عباس ثلاثة أقوال: قال حاميم اسم الله الأعظم، وقال حاميم قَسَم، وقال حاميم حروف الرَّحْمَنِ؛ قال الزجاج: والمعنى أن الر وحاميم ونون بمنزلة الرحمن، قال ابن مسعود: آل حاميم دِيباجُ القرآنِ، قال الفراء: هو كقولك آلُ فُلانٍ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.656 harf* ح م م * * الحَمَّةُ * العين الحارة يستشفي بها الأعلاء والمرضى وفي الحديث ﴿العالم كالحمة﴾ و * حَمَّ * الماء سخنه وبابه رد وحم الماء بنفسه صار حارا يحم بالفتح * حَمَماً * بفتحتين و * حُمَّ * الشيء و * أُحِمَّ * على ما لم يسم فاعله فيهما أي قُدر فهو * مَحْمومٌ * و * حُمَّ * الرجل أيضا من الحُمى و * أحَمَّهُ * الله فهو * مَحْمومٌ * وهو من الشواذ و * الحَميمُ * الماء الحار وقد * استَحَمّ * أي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR41.888 harf| | ( *!حُمَّ الأَمرُ ، بالضَّمِّ ) : إذا | ( قُضِيَ ) . | ( و ) حُمَّ ( له ذلِك : قُدِّر ) فهو | *!مَحْمُوم ، قالَ البعِيث : | % ( ألا يا لَقَوْمِ كلُّ ما حُمَّ واقعُ % | وللطَّيرِ مَجْرَى والجُنُوبُ مَصارِعُ ) % | | وقال الأَعْشَى : | % ( تَوُّمُّ سَلامَةَ ذا فائِشٍ % | هو اليومَ *!حَمٌ لِميعادِها ) % | | أي قَدَّرٌ له . | | ( *!وَحمَّ *!حَمَّه ) : أي ( قَصَد قَصْدَه ) | نقله الجوهريّ . ( و )
| | ( *!حُمَّ الأَمرُ ، بالضَّمِّ ) : إذا | ( قُضِيَ ) . | ( و ) حُمَّ ( له ذلِك : قُدِّر ) فهو | *!مَحْمُوم ، قالَ البعِيث : | % ( ألا يا لَقَوْمِ كلُّ ما حُمَّ واقعُ % | وللطَّيرِ مَجْرَى والجُنُوبُ مَصارِعُ ) % | | وقال الأَعْشَى : | % ( تَوُّمُّ سَلامَةَ ذا فائِشٍ % | هو اليومَ *!حَمٌ لِميعادِها ) % | | أي قَدَّرٌ له . | | ( *!وَحمَّ *!حَمَّه ) : أي ( قَصَد قَصْدَه ) | نقله الجوهريّ . ( و ) حَمَّ ( التَّنُّورَ ) | | *!حَمًّا : ( سَجَره ) وَأَوْقَده ، ( و ) *!حَمَّ | ( الشَّحْمَةَ ) حَمًّا : ( أَذابَها ) . | | ( و ) حَمَّ ( الماءَ ) حَمًّا : ( سَخِّنه ) | بالنّار ، ( *!كَأَحَمَّه *!وَحَمَّمَه ) . يُقالُ : | *!أَحِمُّوا لنا الماءَ ، أي : أَسْخِنُوا . | | ( و ) حَمَّ ( ارْتِحالَ البَعِير ) أي : | ( عَجَّلَه ) وبه فَسَّر الفَرّاءُ قولَ | الشاعرِ يَصفُ بعيرَه : | % ( فلما رآنِي قد *!حَمَمْتُ ارتِحالَه % | تَلَمَّك لو يُجْدِي عليه التَّلَمُّكُ ) % | | ( و ) حَمَّ ( الله لك كَذَا ) : أي ( قَضاهُ | لَهُ ) وَقَدَّره ، ( كأَحَمَّه ) . قال عَمروٌ ذُو | الكَلْب الهُذَلِيّ : | % ( أَحَمَّ اللهُ ذلك من لِقاءٍ % | أُحادَ أحاد في الشَّهْرِ الحَلالِ ) % | | وأنشد ابن بَرّي لخَبَّاب بنِ غُزّيٍّ : | % ( وَأَرْمِي بِنَفْسي في فُروج كَثِيرةٍ % | وَلَيْسَ لأمرٍ حَمَّه اللهُ صارِفُ ) % | | ( و ) *!الحِمامُ ، ( كَكِتاب : قَضاءُ | المَوْت وَقَدَّرُه ) ، من قَوْلهم : حُمَّ له |
| | كذا ، أي : قُدِّر . وفي شعر ابْنِ | رَواحَة : | | % ( هذا *!حِمامُ المَوْتِ قَدْ صَلِيت % ) % | | أي قَضاؤُه . وقال غيرهُ ، أنشدَنا | غَيرُ واحد من الشُّيُّوخ : | % ( أَخِلاّي لو غَيْرُ الحِمام أَصابَكُم % | عَتَبْتُ ولكِن ما عَلَى المَوْتِ مَعْتَبُ ) % | | ( و ) *!الحُمام ، ( كَغُراب : حُمَّى ) | الإِبِل ، و ( جَمِيعِ الدَّوابّ ) ، جاء على | عامَّة ما يجيء عليه الأَدْواء . يقال : | حُمَّ البعيرُ *!حُماماً . وقال الأَزهريّ | عن ابن شُمَيْل : الإِبلُ إِذا أَكلت | النَّدَى أَخذَها الحُمامُ والقُماحُ . فأما | الحُمام فيأخذُها في جِلدِها حَرٌّ حتى | يُطْلَى جَسدُها بالطّين فتدَع الرَّتْعة | ويَذهبُ طِرقُها ، ويكون بها الشَّهْرَ | ثم يَذْهَب . | | ( و ) الحُمامُ : ( السَّيِّدُ الشَّرِيفُ ) ، | قال الأزهريُّ : أُراه في الأَصْل | الهُمام فقُلِبت الهَاءُ حاء . قال | الشاعِرُ : | % ( أنَا ابنُ الأَكْرَمِينَ أَخُو المَعالِي % | *!حُمامُ عَشِيرتي ، وقِوامُ قَيْسِ ) % | | ( و ) الحُمامُ : اسم ( رَجُل ، وذُو | الحُمام بُن مالكٍ : حِمْيِرِيٌّ ) . | | ( و ) *!الحَمامُ : ( كَسَحاب : طائِرٌ بَرِّيّ | لا يألَفُ البُيوتَ ، م ) مَعْرفٌ ، نَقَله | ابنُ سِيدَه ، قالَ : وهذِه التي تكُون | في البُيوتِ فهي اليَمامُ . وذكر | أَرِسطُو الحَكِيم أَنَّ الحَمامَ يَعِيش | ثَمانين سَنَة . | ( أو ) اليَمامُ : ضَرْب من الحمام | بَرِّيّ . وَأَمَّا الحَمام فإنه ( كُلُّ ذِي | طَوْق ) مثلِ القُمْرِيِّ والفَاخِتةِ ، | وأَشباهِها ، قاله الأصمَعِيُّ . وزاد | الجوهَرِيُّ بعد الفاَخِتَة : وساقِ حُرٍّ ، | والقَطَا ، والوَراشِين . قالَ : وعند |
| العامَّة أنَّها الدواجِنُ فقط . ثم | قال : وأَما الدَّواجِن التي | تُسْتَفْرخ في البُيوتِ فهي حَمامٌ | أيضًا . وأما اليَمام فَهُو الحَمامُ | الوَحْشِيّ ، وهو ضَرْب من طَيْر | الصَّحْراء ، قالَ : هذا قَولُ | الأَصْمَعِيِّ . وكانَ الكِسائيُّ يَقولُ : | الحَمامُ هو البَرِّيّ ، واليَمامُ هو | الَّذِي يَألَفُ البُيوتَ . | | قلت : وإليه ذَهَب ابنُ سِيدَه ، وإيّاه | تَبع المُصنّف . وبه يَظْهر سُقوطُ | اعتراضِ شَيْخِنا على المُصَنّفِ . | ورَوَى الأزهريُّ عن الشافِعيّ : | كل ما عَبَّ وهَدَر فهو *!حَمام ، | يدخل فيها القَمارِيّ والدَّباسِيّ | والفَواخِت سواء كانت مُطَوَّقةً أو | غَيْرَ مُطَوِّقَةٍ ، آلِفةً أو وحشيَّة . | قال : ومعنى عَبَّ : شَرِبَ نَفَسًا | نَفَسًا حتى يَرْوَى ، ولم يَنقُر المَاءَ | نَقْراً كما تَفْعَله سائرُ الطّير . | والهَدِير : صَوْتُ الحَمام كُلّه . | | ( وتَقَع واحِدَتُه ) التي هي *!حمامة | ( على الذَّكَر والأُّنثَى ، كالحَيَّة ) | والنَّعامة ونَحْوِها ( ج : *!حمائِمُ . ولا | تقل للذَّكَر حَمامٌ ) . هذا كُلُّه سِياقُ | ابنِ سِيدَه في المُحْكم . | | وقال الجوهرِيُّ : الحَمامُ يَقَع | على الذَّكَر والأُّنْثى ، لأنَّ الهاءَ إِنَّما | دَخَلَتْه على أَنَّه واحد من جنس ، لا | للتَّأْنِيث ، وقال : جَمْع *!الحَمامة | حَمام *!وحَماماتٌ *!وحَمائِمُ ، ورُبَّما | قالوا : حَمام للواحِدِ , قالوا : | ( مُجاوَرَتُها ) في البيوتُ ( أَمانٌ من | الخَدَر ) - وفي بعض النُّسخ : | الجُدّرِيّ ، والأُولَى الصَّواب - . | | ( والفالجِ والسّكتةِ والجُمودِ | والسُّباتِ ) ، وخصَّ بعضُهم به | الحَمامَ الأَحمَرَ . ( ولَحمُه باهِيٌّ يَزِيدُ | الدَّمَ والمَنِيَّ . وَوَضْعُها مَشْقُوقةً ، | وهي حَيَّةٌ على نَهْشةِ العَقْرَبِ |
| مُجَرَّبٌ للبُرْء . ودَمُها يَقْطع الرُّعاف ) | عن تَجْرِبة . | | ومُحَمَّدُ بنُ يَزِيدَ *!الحَمّامِيّ ) | هكذا في النّسخ وهو غَلَط . | والصواب مُحَمَّد بنُ بَدْر ، وهو أبو | الحَسَن مُحَمَّدُ بنُ أبي النّجم بَدْر | الكَبِير مولى المُعْتَضِد ، | الحَمّامي ، حَدَّث عن أَبِيه وبَكْرِ | بن سَهْلٍ الدّمياطي . وعنه أبو نُعَيم | الحَافِظ والدَّارقُطْني . وَلِي بلادَ | فارِس بعد أبيه ، وكان ثِقةً صَحِيحَ | السّماع ، مات سنة ثلاثِمائة وَأَربعٍ | وسِتّين . وأَبُوه أَبُو النَّجم بَدْر من | كبار أمراء المُعْتَضدِ ، حَدَّث عن عبدِ | اللهِ بن رُماحس العَسْقَلانِي ، وعنه | ابنُه مُحَمّد المذكور ، تُوفِّي سنة | ثَلاثِمائة وإحْدَى عَشْرَة . | | ( و ) أبو عَبْدَ اللهِ ( محمدُ بنُ أحمدَ | ابنِ محمّدِ بنِ فوارِسَ ) بنِ العُرَيِّسَة ، | سَمِع أبا الوقْتِ ، مات سنة سِتِّمائةٍ | وعشرين ، ذكره الذّهبيّ . | | ( وأبو سَعِيد ) هكذا في النسخ ، | والصَّوابُ أبو سَعْدِ بنِ | ( الطُّيورِيّ ) ، ويقال له : ابنُ | الحَمّاميِ أيضاً مَشْهور ، وَأَخُوه | المُباركُ بنُ عبد الجبار الصّيرفيّ ابن | الطّيوري وابن *!الحَمَامي ، انتخب | عليه السِّلفَيّ وهو مشهور أيضاً . | | ( وهِبَةُ اللهِ بنُ الحَسَن ) بنِ السِّبْط ، | أجاز الفَخْر عِلِيًّا ، و ( وَدَاوُدُ بنُ عَلِيّ بن | رَئِيس الرُّؤساء ) عن شَهْدَةَ ، مات سنة | سِتّمِائة واثْنَتَيْ عَشْرة ( *!الحَمَامِيّون : | مُحَدِّثون ) ، وهي نِسْبة مَنْ يُطَيِّر | الحَمام ويُرْسِلُها إلى البلاد . | | ( *!وحَمَامُ بنُ الجَمُوح ) الأنصاري | السّلميّ ، قُتِل بأُحُد . ( وآخرُ غَيرُ | مَنْسوب ) من بَنِي أَسْلم : ( صَحابِيًّان ) | رَضِيَ الله تعالى عنهما . | | ( *!وحُمَّةُ الفِراقِ ، بالضَّمّ : ما قُدِّر | وقُضِي ) ، يقال : عَجِلْتْ بنا وبكُم |
| *!حُمَّةُ الفِراق وحُمَّةُ المَوْت أي قَدَره . | | ( ج ) *!حُمَم *!وحِمام ( كَصُرَدٍ وجِبالٍ ) . | ( *!وحامَّه ) مُحامَّة : ( قارَبَه ) . | | ( *!وَأّحمَّ ) الشيءُ : (
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.542 harfحَمَّ
حَمَّ A ( n. ac. حَمّ 1 ),
a. Was, became hot.
b. ( n. ac. حَمّ 1 , حَمَم 4 ), Was black.
c. U ( n. ac. حَمّ 1 ), Heated, made hot.
d. Melted ( fat ).
e. Urged on ( animal ).
f. [ pass. ], Had the fever.
g. Decreed, appointed.
حَمَّمَ
حَمَّمَ II ,
a. Heated.
b. Blackened.
c. Sprouted ( hair, feathers, vegetation ).
d. Washed, bathed ( another ).
حَاْمَمَ
حَاْمَمَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR71.831 harfحمم
حَمَّ - يَحُمُّ (حَمَّ - يَحَمُّ) - حَمِيْم - يَحْمُوْم
حَمَّ - يَحُمُّ (حَمَّ - يَحَمُّ) + الكائن أو الماء أو السائل: يسخن: تزيد حرارته فوق المقبول
حَمِيْم: على وزن " فـَعيل": اسم فاعل مبالغة من " حَمَّ - يَحُمُّ " : الحار والساخن فوق العادي والمقبول
﴿كغلي الحميم﴾
﴿ولا صديق حميم﴾: حميم: وصف يطلق على " العلاقة " بين الأصدقاء والأحباب
Mücavir kökler16 mücavir (108 toplam)
- شرب
4 ortak ayet · İçecek
- صبب
2 ortak ayet · Suyun yukarıdan aşağıya doğru döküldüğü yer, çağlayan…
- غسق
2 ortak ayet · Ğasak, Kanlı irin demektir
- رأس
2 ortak ayet · Baş demektir
- شفع
2 ortak ayet · “Şefeve” dudak demektir
- قطع
2 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim
- فوق
2 ortak ayet · Üst
- نور
3 ortak ayet · Ateş demektir
- ألم
2 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
- ليس
2 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- وعد
2 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir
- عذب
3 ortak ayet · Su yosunudur
Geçtiği ayetler(20)
… أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ
Kaynar suBırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.
… وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ
Kaynar suHepinizin dönüşü O’nadır. Allah’ın vaadi haktır. Doğrusu O, yaratmaya başlar, sonra iman edip iyi amel işleyenlere adaletle karşılık vermek için onu tekrar eder. Küfredenlere de; küfreder olmalarından dolayı kaynar sudan bir içki ve elem verici bir azab vardır.
وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ
Yakın arkadaşVe sıcak bir dostumuz da yoktur.
ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ
Kaynar suSonra onlar için, üzerine kaynar su katılmış içkiler de vardır.
وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَنَاجِرِ كَاظِمِينَ مَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلَا شَفِيعٍ يُطَاعُ
Yakın arkadaşOnları yaklaşan gün ile uyar. O zaman ki; yürekler ağızlara gelecek, tasadan yutkunacaklar. Zalimlerin ne dostu, ne de dinlenecek şefaatçısı olur.
يَطُوفُونَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ
Kaynar suOnlar bununla kaynar su arasında dolaşır dururlar.
فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ
Kaynar suİşte ona da kaynar sudan bir ziyafet,
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حمم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حمي, سخن, غلي, ولي |
| Zıt Kök | برد |
| Çekirdek Özet 1 | Yoğun hararet, kaynama derecesine ulaşan sıcaklık, yanma neticesinde kömürleşme ve kararma |
| Çekirdek Özet 2 | Ahiret azabında yakıcı ve eritici kaynar su ile dünyevi ilişkilerde sıcak, koruyucu ve içten dostluk |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemde ısının ve enerjinin aşırı birikerek yapıyı dönüştürmesi veya dostluk bağının hararetle korunması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel sıcak su zannedip kömürleşme, yoğun is ve candan dostluk boyutlarını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حم | Hararet, içsel sıcaklık, yanma, koyuluk veya kara renk; nitekim حمأ kökünde kokuşmuş siyah balçık, حمر kökünde kan rengi kırmızılık, حمي kökünde kızışma ve koruma manaları görülür | م | Hararet ve kaynama hareketinin kendi üzerine katlanarak şiddetlenmesi, maddenin en yüksek ısı derecesine ulaşması, bu hararetin nesneyi kömürleştirip karartması veya duygusal düzeyde hararetli bir yakınlığa dönüşmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Isının ve enerjinin bir sınır içinde hapsedilerek dışarı kaçmasının önlenmesi, içeride sıkışması |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sıvı tabiatı, akışkanlık, kaynayan veya hareket eden kütlenin derinliği |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Akışkan ve derin kütlenin katlanması, hararetin sıvının tamamına nüfuz ederek kaynama noktasına ulaştırması |
| حمم | Hararetin sınırlandırılmış bir alanda akışkan kütleye nüfuz ederek onu kaynatması, yakması ve geride kömürleşmiş koyu bir iz bırakması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kaynama noktasına gelmiş kızgın su, eritilmiş kuyruk yağının cızırtıyla kaynaması ve ateşin geride bıraktığı siyah kömür veya is tortusu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde kızgın yağın kaynama sesi bu kökle tasvir edilir: كأنَّما أصواتُها في المَعْـزاء / صوتُ نَشيش الحَمِّ عند القلاّء |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde yüzün kömür veya isle karartılması, bıyığı yeni terleyen gencin yüzündeki kararma (حمم وجهه) ve candan akrabalık bağı (حامة الرجل) anlamında kullanılmıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belāga.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde حمم kökü, ilksel Afro-Asyatik katmandan devralınan ve hararet, yanma, sıcaklık ve ısı kaynaklı kararma bildiren temel bir köktür. İbranicede ח-מ-ם (ḥāmam) fiili ısınmak, sıcak olmak; חֹם (ḥōm) kelimesi sıcaklık ve hararet anlamındadır. Süryanicede ܚܡ (ḥam) kökü kızışmak, kaynamak ve ısınmak manalarını karşılar. Akadca metinlerde emēmu fiili sıcak olmak, yanmak; emmu ise sıcak, hararetli nitelemeleriyle bu kökün Proto-Sami ortak mirasındaki varlığını gösterir. Kökün Arapçadaki özgün gelişimi, hararet kavramını hem en uç fiziksel neticesi olan kaynama ve kömürleşme (fahm/is) düzeyine taşımış, hem de semantik bir genişlemeyle insani ilişkilerdeki sıcak, candan ve koruyucu yakınlığı (el-hamîm) ifade edecek şekilde zenginleştirmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Hararetten kömüre ve sıcak dostluğa uzanan semantik genişleme | Fiziksel kaynar sudan ve erimiş yağdan hareketle, yanma sonucu oluşan kömüre ve duygusal sıcaklığa geçiş gerçekleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חמם, Süryanice ܚܡ, Akadca emēmu | Bütün temel Sami dillerinde hararet, sıcaklık ve yanma manası düzenli ses denklikleriyle korunmuştur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ısı ve güneş kökleri | Eski Mısır ve Berberi dillerindeki sıcaklık ve güneşle ilişkili bazı köklerle muhtemel ortak arka plan paylaşılır | Muhtemel |
Kaynak Lisānü’l-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حمم | Anlamlı | Isınmak, kaynamak, kömürleşmek | Kaynar su, kömür, is ve sıcak dost manalarını taşır | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| محم | Anlamlı | Hararetlenmek, hummaya tutulmak | Ateşli hastalık ve sıcaklığın bedene hücum etmesi anlamında müsta'meldir | Kur'an'da geçmez; ortak çekirdek ilişkisi |
| ممح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu diziliş kök olarak teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حمم | Merkez | Kaynar su, kömürleşme, candan yakınlık | Isının son haddeye varıp kaynaması ve yakıcı hale gelmesi | Hem eritici harareti hem de koruyucu sıcak dostluğu kapsar |
| حمي | Komşu | Kızışma, öfke ve koruma | Ateşin parlaması ve koruma gayretinin şiddetlenmesi | حمم kökündeki sıvı kaynaması ve kömürleşme unsuru حمي kökünde öfke ve hami olma şeklinde öne çıkar |
| سخن | Komşu | Isınma ve sıcaklık derecesi | Bir nesnenin soğuk halden sıcak hale geçiş süreci | سخن genel sıcaklığı ifade ederken, حمم yakıcı ve eritici kaynama eşiğini anlatır |
| غلي | Komşu | Fokurdama ve kabarma | Sıvının ısıyla kabarıp taşma hareketi | غلي kaynamanın dinamik kabarmasına, حمم ise ulaşılan nihai yakıcı ısıya odaklanır |
| ولي | Komşu | Yakınlık ve sahiplenme | Hukuki ve fiili koruyuculuk bağı | ولي akdi ve hukuki himayeyi, حمم ise duygusal harareti ve cansiperane dostluğu vurgular |
| برد | Zıt | Soğukluk, ferahlık ve donukluk | Isının tamamen kaybolması veya serinlik hali | حمم kökünün temsil ettiği yakıcı kaynar suya ve samimi sıcaklığa zıttır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حمم | Kaynar su, kömür, candan dost | Yoğun ısı, kaynama hali, yanık izi ve içten samimiyet | Kesin |
| Latince | fervens, carbo, intimus | Kaynayan, kömür, en içten dost | Fervens fiziksel kaynamayı, carbo kömürü, intimus ise حميم karşılığı dostluğu karşılar | Güçlü |
| İngilizce | scalding water, charcoal, intimate friend | Kaynar su, kömür, candan dost | Tek bir İngilizce kelime kökün hem termal şiddetini hem de dostluk nüansını aynı anda kuşatamaz | Güçlü |
| Almanca | siedendes Wasser, Holzkohle, vertrauter Freund | Kaynar su, odun kömürü, sırdaş dost | Fiziksel kaynama ve sosyal yakınlık boyutları ayrı kelimelerle karşılanır | Güçlü |
| Fransızca | eau bouillante, charbon, ami intime | Kaynar su, kömür, yakın dost | Yüksek ısıl işlem ile kalbi sıcaklık Fransızcada farklı sözcüklerle ifade edilir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَمِيم (fiziksel azap unsuru) | Eritici ve iç parçalayıcı kaynar su | Cehennem ehlinin içeceği veya başlarına dökülen yakıcı sıvı bağlamında (En'âm 6:70, Hac 22:19, Vâkıa 56:42, 54, Nebe' 78:25) |
| حَمِيم (sosyal ve ahlaki bağ) | Candan, hararetle savunan samimi dost | Dünyadaki fedakar dostluk veya kıyamet günü hiçbir dostun dostunu savunamayacağı bağlamında (Şu'arâ 26:101, Fussilet 41:34, Meâric 70:10) |
| يَحْمُوم | Koyu, simsiyah ve boğucu duman/gölge | Cehennemdeki yakıcı ve karanlık duman gölgesinin nitelenmesi bağlamında (Vâkıa 56:43) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennem azabı | Cezanın hem fiziksel yakıcılığı (kaynar su) hem de psikolojik yıkımı (hiçbir samimi dostun bulunmayışı) arasındaki bütünlük | Maddi azap ile sosyal yalnızlığın kesişim noktası |
| Fıkıh | Taharet ve hamam hükümleri | Hamam sularının, aşırı sıcak suyun abdest ve gusülde kullanımı, hamama giriş adabı ve beden temizliği | Suyun mutlak hararet derecesi ve temizlenme işlevi |
| Tefsir | Zıt anlamlılık ve vücûh analizi | Aynı lafzın hem en korkunç azap sıvısını (kaynar su) hem de en sıcak koruyucu dostu (veliyy-i hamîm) nasıl karşıladığının tahlili | Isı metaforunun somuttan soyuta geçiş gücü |
| Hadis | Cehennemden çıkış ve tecziye usulü | Büyük günah sahiplerinin cehennemden kömürleşmiş (hümemen) olarak çıkarılıp hayat nehrinde diriltilmeleri rivayetleri | Kömürleşme, yanarak kararma ve arınma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet ve ceza | Eritici karşılık | Arındırma veya cezalandırma | İlahi yasayı çiğneyen bilincin ahirette kendi ürettiği yakıcı hararetle yüzleşmesi | Kesin |
| İlmi | Termodinamik süreç | Faz değişimi ve kömürleşme | Maddenin dönüşümü | Yüksek enerjinin sıvıyı kaynatması veya organik yapıyı kömüre çevirmesi | Güçlü |
| Siyasi | İttifak ve dayanışma | Sıcak müttefik (veliyy-i hamîm) | Kriz anında koruma | Tehlike anında tarafların birbirini hararetle savunması ve koruma kalkanı oluşturması | Güçlü |
| İktisadi | Aşırı ısınma ve kriz | Piyasa harareti | Denge bozulması | Kaynakların veya fiyatların aşırı ısınarak sistemi yakıcı ve iflas ettirici bir krize sürüklemesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik kritik nokta ve faz geçişi | Bir sıvının sıcaklığının kritik eşiği aşarak tahrip edici buharlaşma ve kaynama fazına geçmesi ya da yanma neticesinde karbonlaşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yoğun duygusal kohezyon ve kutuplaşma | Toplumsal ilişkilerde taraflar arasındaki bağın aşırı hararetle kenetlenmesi (dostluk) veya çatışmanın kaynama noktasına ulaşarak yıkım üretmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | حمم kökünü yalnızca cehennemde içilen alelade bir sıcak su olarak düşünmek ve kökün kömürleşme, is, hararetli dostluk boyutlarını ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem maddesel hararetin en yıkıcı formunu (derileri eriten su, kara duman) hem de beşeri ilişkilerin en sıcak ve koruyucu mertebesini (candan dost) birleştiren kuşatıcı bir ısı dinamiğini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Meâric 70:10 gibi ayetlerde geçen حميم lafzını ceza suyu zannederek ayetteki derin sosyal çözülmeyi ve dostun dosttan kaçışını anlamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fiziksel ve metafiziksel azap tasvirlerindeki hararet kavramı ile toplumsal ahlaktaki yakınlık ve dostluk bağını aynı kök üzerinden nasıl kurduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cehennem ehlinin yiyecek ve içeceklerinin anlatıldığı kıyamet sahnelerinde ve düşmanı candan dosta dönüştürme ahlakını vazeden ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an kelimelerinin mekanik ve tek boyutlu tercüme edilmesini engeller; sıcaklık kavramının bir tarafta azap, diğer tarafta merhametli bir koruma kalkanı olduğunu gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamIsının en yüksek dereceye ulaşarak sıvıyı kaynatması, organik maddeyi yakıp kömür ve ise dönüştürmesi.
- Soyut anlamİlişkilerde ve bilinçte hararetli, sarsılmaz, koruyucu bir samimiyetin ve içsel bağın teşekkül etmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki termal veya duygusal enerjinin eşik değeri aşarak yapıcı bir korumaya ya da yıkıcı bir tasfiyeye yol açması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde harareti veya ilişki yoğunluğunu, kritik kaynama ve dönüşüm eşiğini, sistemdeki yapısal entropi ve faz değişimini temsil eder. Kritik eşik aşıldığında sistem iki uç durumdan birine evrilir: fonksiyonu altında ya hararetli ve koruyucu bir dostluk kalkanı () ya da eritici ve kömürleştirici bir yıkım ve azap hali () ortaya çıkar.