حمي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-م-ي6 sîga, 35 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.لزمفريحَامٍحَمِيَّةَحمينورجنبجبهالْحَمِيَّةَحَامِيَةًكويظهربحر

KökSîga 6Ayet 5Sure 5Mücavir 35

▶ Ağı aç (3B)

حمي

ح - م - ي

KÖK
  • 6 geçiş
  • 5 ayet
  • 6 sîga
  • 10 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Pişiren

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: حمى

Notlarım

Sözlükler(10)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.590 harf
باب الحاء والميم و واي معهما ح م و، ح م ي، ح و م، م ح و، و ح م، م ي ح مستعملات حمو: حمى: الحَمْوُ: أبو الزّوج، وأخو الزّوج، وكلّ من ولي الزّوج من ذي قرابته. فهم أحماء المرأة. وأمّ زوجها: حماتُها. وفي الحَمْوِ ثلاثُ لُغاتٍ؛ حماها مثل عصاها، وحموها مثل أبوها، وحَمْؤُها- مقصورٌ مهموزٌ- مثل كمؤها. وتقول العرب: حمأة حامية وكنَّة كاوية. وتقول: هذا حموكِ، ومَرَرْتُ بحميكِ ورأيتُ حماكِ، مخفّف بلا همزٍ،
Maddenin bağlantısı

باب الحاء والميم و واي معهما ح م و، ح م ي، ح و م، م ح و، و ح م، م ي ح مستعملات حمو: حمى: الحَمْوُ: أبو الزّوج، وأخو الزّوج، وكلّ من ولي الزّوج من ذي قرابته. فهم أحماء المرأة. وأمّ زوجها: حماتُها. وفي الحَمْوِ ثلاثُ لُغاتٍ؛ حماها مثل عصاها، وحموها مثل أبوها، وحَمْؤُها- مقصورٌ مهموزٌ- مثل كمؤها. وتقول العرب: حمأة حامية وكنَّة كاوية. وتقول: هذا حموكِ، ومَرَرْتُ بحميكِ ورأيتُ حماكِ، مخفّف بلا همزٍ، والهمزُ لغة رديئة. وقال الشّاعر في رجل طلّق امرأته فتزوّجها أخوه: لقد أصبحت أسماءُ حِجْراً مُحَرَّما وأصبحتُ من أدنَى حُمُوَّتها حَمَا أي: أصبحت أخا زوجها بعدما كنت زوجها. وأّمّا بالهمز فتقول: هذا حَمْؤُكِ، ورأيت حَمْأَكِ، ومررت بحَمْئِكِ- مخفف مهموز. والحَمَاُة: لَحْمَةٌ مُنْتَبِرة في باطِن السّاق. والحَمَأ: الطّينُ الأسود المُنْتن. وفي التنزيل: من حَمَأٍ مسنون والمسنون: المصبوب. ويُسَمَّى الطين الذي نبث من النّهر: الحَمْأَة. وقول الله عزّ وجلّ: تَغْرُبُ في عَيْنٍ حَمِئة أي: ذات حَمْأَة. والحِمَى- مقصور: موضع فيه كَلَأٌ يُحْمَى من النّاس أن يُرْعَى. وحَمَيْتُ القومَ حِمايةً ومَحْمِيَةً. وكلّ شيءٍ دفعتَ عنه فقد حَمَيْتَهُ. وحَمِيتُ من هذا الشّيء أَحْمَى منه حَمِيَّةً، أي: أَنِفْتُ أَنَفاً وغضباً. ومشى في حَمِيَّتِهِ أي: في حَمْلَتِهِ. وإنّه لَرجلٌ حَمِيٌّ: لا يَحْتمِلُ الضَّيْمَ، ومنه يُقال: حَمِيّ الأَنْفِ. قال: متى تجمعِ القلبَ الذكيَّ وصارماً وأَنْفاً حَمِيّاً تَجتنْبكَ المَـظَـالِـمُ وحَمَيْتُ المريضَ حِمْيَةً: مَنَعْتُه أكْلَ ما يَضُرُّه. وآحْتَمَى المريضُ احتماءً. وآحْتَمَى في الحرب إذا حَمَى نفسَه. وحَمِيَ الفَرَسُ. إذا سَخَنُ َوعَرِق، يَحْمَى حَمْياً وحَمَى الشّدُّ مثلَه والواحد منه: حمْيٌ، والجميع: أحماءٌ، كما قال طرفة: فهي تَرْدِي وإذا ما فَرِعَتْ طار من أَحْمائِها شَدُّ الأُزُرْ وحَمِيَ الشيءُ يَحْمَى حَمْياً إذا سَخُنَ والحامِيَةُ: الحارّة. وأَحْمَيْتُ الحديدَ إحماءً. وتقول: إنّ هذا الذَّهَبَ والفِضَّةَ ونحوهما لَحَسَنُ الحَماءِ- ممدود- أي: خرج من الحَماءِ حَسَناً. والحامية: الرّجل يَحْمِي أصحابَه في الحَرْب. وتقول: هو على حامِيَةِ القَوْم، أي: آخر من يَحْمِيهم في مُضيِهِّم وآنهزامهم. والحاميةُ أيضاً: جماعة يحمون أَنْفُسَهم، كما قال لبيد: ومعي حاميةٌ من جَعْفَـرٍ كلّ يوم نبتلي ما في الخِلَلْ والحامِيةُ: الحجارة يُطْوَى بها البئر. قال: كأنّ دَلْوَيَّ تَـقَـلَّـبـانِ بين حَوامي الطَّيِّ أَرْنبانِ والحُمَّةُ عند العامّة: إبْرَةُ العَقْرب والزُّنبور ونحوهما. وإنّما الحُمَةُ سُمُّ كلّ شيء يَلْدَغُ أو يَلْسَعُ. والحُمَيّا: بُلُوغُ الخَمْرِ من شاربها. واحْمَوْمَى الشّيءُ فهو مُحْمَوْمٍ، واحمَوْمَى اللّيلُ والسّحابُ، وذلك من السّواد. ومنهم من يهمزُ. حوم: الحَوْم: القطيع الضَّخْمُ من الإِبل. قال رؤبة: ونَعَماً حَوْماً بها مُؤَبَّلا والحَوْمةُ: أكثرُ مَوْضِعٍ في البحْرِ ماءً، وأَغْمَرُه. وكذلك في الحَوْض. وحَوْمةُ المَوْتِ: شِدّتُهُ وعَلَزُهُ. والحَوَمانُ: دَوَمانُ الطَّيْر وطَيَرانُهُ يَدومُ ويَحومُ حول كلّ شيء. والحَوَمان: نباتٌ بالبادية. والحَوَائِمُ: الإبلُ العطاش جِدّاً. وكلُّ عطشان حائم. وهامةٌ حائمةٌ، أي: عَطِشَ دِماغُها. محو: المَحْوُ لكلّ شيءٍ يذهب أثره. تقول: أنا أمحوه وأمحاه. وطيّىء تقول: مَحَيْته مَحْياً ومَحْواً وامَّحَى الشّي يَمَّحِي امّحاءً. وكذلك آمتَحى إذا ذهب أثره، الأجودُ آمَّحَى، والأصل فيه: انْمَحَى. وأمّا امتَحَى فلغةٌ رَدِيئةٌ. وحم: يقال للمرأة الحُبْلَى إذا اشتهت شيئاً: قد وَحِمَتِ، وهي تَحِمُ فهي وَحْمَى بيّنة الوِحامِ. والوَحَمُ والوِحام في الدّوابّ إذا حملت استَعْصَتْ، فيقال: وحمت. قال لبيد: قد رابه عصيانُها ووِحامُها ميح: المَيْح في الاستِقاءِ: أن ينزل الرّجل في قرار البئر إذا قلّ ماؤها فيملأ الدّلو، يَميحُ فيها بيده، ويَميحُ أصحابَه. والجميعُ: ماحةٌ. والمَيْحُ: يجري مَجْرَى المنفعة وكلّ من أعطى معروفاً فقد ماح. والمَيْحُ والميحومة: ضربٌ من المَشْيِ في رَهْوَجة. قال: ميّاحة تَميحُ مَشْياً رَهْوَجا ومشيَةُ البطّةِ: المَيْحُ. وقد ماح فاه بالسّوِاكِ يَميحُهُ مَيْحاً، إذا شاصه وماصه.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.101 harf
Madde başı: حمىحَمَيْتُهُ حِمايَةٌ، إذا دفعت عنه. وهذا شيء حِمىً، أي محظورٌ لا يُقْرَبُ. وأحْمَيْتُ المكان: جعلتُه حِمىً. وفي الحديث: "لا حِمى إلاّ لله ورسوله". وسمع الكسائي في تثنية الحِمى حِمَوانِ، قال: والوجه حِمَيانٍ. وحَماةُ المرأة: أمُّ زوجها، لا لغةَ فيها غير هذه. وكلُّ شيء م نقِبَلِ الزوج مثل الأب والأخ فهم الأَحْماءُ، واحدهم حَمَا. وفيه أربع لغات: حَماً مثل قَفاً، وحَمو مثل أبو، وحَمٌ مثل أبٍ،وحَمْءٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.938 harf
Madde başı: حمىباب الحاء والميم حمى ، حام ، محا ، ماح ، وحم ، ومح ، أمح ، حمأ ، احمومى . حمى : قال الليثُ : الحَمْوُ أبو الزّوج وأخُو الزّوج ، وكلُّ مَن وَلِيَ الزَّوْجَ من ذِي قرابته فهم أَحْمَاءُ المرأة ، فَأُمُّ زوجها حَمَاتُها . وفي الحَمْو ثلاث لغات : هو حَمَاهَا مثل عَصَاها ، وحَمُوها مثل أبوها ، وحَمْؤُها مهموز ومقصور . ابن السكيت عن الأصمعيّ قال : حماةُ المرأة أُمُّ زَوْجِهَا ولا لُغَةَ فيها غيرُ هذه .
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.590 harf
Madde başı: حمى- الحمي: الحرارة المتولدة من الجواهر المحمية، كالنار والشمس، ومن القوة الحارة في البدن، قال تعالى: ﴿في عين حامية﴾ (سورة الكهف: آية 86، وهي قراءة ابن عامر وحمزة والكسائي وخلف وشعبة وأبي جعفر)، أي: حارة، وقرئ: ﴿حمئة﴾ (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي عمرو وحفص ويعقوب. انظر: الإتحاف 294)، وقال عز وجل: ﴿يوم يحمى عليها في نار جهنم﴾ [التوبة/35]، وحمي النهار (انظر: الأفعال 1/373)، وأحميت الحديدة إحماء,
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.201 harf
ح م ي حماه حماية وحامى عليه وهو يحمي أنفه وعرضه محمية ومحمية‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ شاهد إذا مـا كنـت ذا محميـة برجـل مشل أبي مكية وقال أيضاً‏:‏ وناجية الذي كانت تميم تقدمه لمحمية الذمار وفعل ذ محمية لعرضه‏.‏ وهو حميُّ الأنف وله أنف حميٌّ‏.‏ وحميت المكان‏:‏ منعتـه أن يقـرب فإذا امتنع وعزّ قلت أحميته أي صيرته حمًى‏:‏ فلا يكون الإحماء إلا بعد الحماية ولفلان حمًى لا يقرب‏.‏ واحتمى الرجل من كذا‏:‏
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.011 harf
* ح م ي * * حَمَاهُ * يحميه * حِمَايةً * دفع عنه وهذا شيء * حَمِّى * أي محظور لا يُقرب و * أحْمَيْتُ * المكان جعلته حمى وفي الحديث ﴿لا حمى إلا لله ورسوله﴾ و * حَمَاةُ * المرأة أم زوجها لا لغة فيها غير هذه بخلاف * الحَم * على ما ذكرناه في ح م أ وأصل حم حمو بفتحتين و * الحَامِي * الفحل من الإبل الذي طال مكثه عندهم ومنه قوله تعالى ﴿ولا وصيلة ولا حام﴾ قال الفراء إذا لقح ولد ولده فقد حمى ظهره فلا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.022 harf
: ( ي ( *!حَمَى الشَّيءَ *!يَحْمِيه *!حَمْياً ) ، بالفتْحِ ، وحِمىً ( *!وحِمَايَةً ، بالكسْرِ ، *!ومَحْمِيةً : مَنَعَهُ ) ودَفَعَ عنه . قالَ سِيْبَوَيْه : لا يَجِيءُ هذا الضَّرْب على مَفْعِلٍ إلاَّ وفيه الهاء ، لأنَّه إن جاءَ على مَفْعِلٍ بغيرِ هاءٍ اعْتَلَّ فعدلُوا إلى الأخَفِّ . ( وكَلأٌ *!حِمًى ، كَرِضًى ، مُحْمِيٌّ ، وقد *!حَماهُ *!حَمْياً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وحَمِيَّةً ) ، كغَنِيَّةٍ ، (
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.278 harf
Madde başı: حمىحَمَاهُ 1 حَمَاهُ حامي حم حماه حماة حمى حمة , (S, Mgh, K,) aor. حَمِىَ , (K,) inf. n. حِمَايَةٌ (S, Mgh, K [but said in the Msb to be a simple subst., though afterwards there mentioned as an inf. n.,]) and حَمْىٌ and مَحْمِيَةٌ, (K,) He prohibited it, or interdicted it; or he protected it, defended it, or guarded it, from, or against, encroachment, invasion, or attack. (S, * Mgh, K, * TA.) You
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.337 harf
حَمَى حَمَى I ( n. ac. حَمْي [ 1 ] , مَحْمِيَة [ 18t ] , حِمَايَة [ 23t ] ), a. Defended, protected. b. Forbade, cut off access to. حَمِيَ حَمِيَ A ( n. ac. حَمْي 1 , حُمُوّ [ 27 ] ), a. Was heated, hot. b. [ 'Ala ], Was angry with, enraged against. c. [ Min or 'An ], Disdained, scorned to. حَمَّيَ حَمَّيَ II , a. Heated, made red hot. حَاْمَيَ حَاْمَيَ III a. [ 'An ], Defended
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR72.769 harf
حمي 2.BAB حَمَى - يَحْمِي - حَامِي - حَام حَمَى - يَحْمِي + كائن + كائناً أو شيئاً: يوقيه الشر ويدفع عنه الأّذى حَامِي - حَام - الحامي: اسم فاعل صفة مشبهة من " حَمَى - يَحْمِي": الذي " يَحْمِي " نفسه أو آخرين: وهو اصطلاحاً: الفحل من الإبل الذي حمى نفسه وظهره: الذي إذا لقح ولد ولده فقد حمى ظهره فلا يُركب ولا يُجز له وبر ولا يُمنع من مرعى
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler35 mücavir (46 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نور

    3 ortak ayet · Ateş demektir

  2. جبه

    1 ortak ayet · Alın demektir

  3. سيب

    1 ortak ayet · Saime meraya salınmış hayvan demektir

  4. كوي

    1 ortak ayet · Hemen dağlanır

  5. لزم

    1 ortak ayet · Birbirine bitişen iki şeyin bitiştiği yer demektir

  6. كنز

    1 ortak ayet · Servet

  7. وصل

    1 ortak ayet · Birleştirirler

  8. جهل

    1 ortak ayet · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir

  9. صلي

    1 ortak ayet · Ona yaslanırlar

  10. جنب

    1 ortak ayet · Yan demektir

  11. جعل

    2 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  12. بحر

    1 ortak ayet · Bahr deniz demektir

Geçtiği ayetler(5)

Sîga sayfası: الْحَمِيَّةَ
  1. إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى …

    KorumacılıkO küfredenler kalblerinde hamiyyeti, cahiliyyet hamiyyetini ateşlendirdiklerinde Allah; sekinetini peygamberine ve mü’minlerin üzerine indirdi. Ve onları takva sözü üzerinde durdurdu. Onlar, buna daha layık ve ehil kimselerdi. Allah; her şeyi bilmekte olandır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحمي
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerحفظ, كنن, حوط
Zıt Kökخذل
Çekirdek Özet 1Hararetin şiddetle yükselmesi, kızışma ve bir sınır çekerek içeriye müdahaleyi engelleme
Çekirdek Özet 2Fiziksel yakıcılık ile ruhsal ve toplumsal alanda dışlayıcı dokunulmazlık kalkanı kurma
Çekirdek Özet 3Meşruiyetten kopuk himaye ve asabiyetin ilahi hakikatin önüne engel teşkil etmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel sıcaklığa indirgeyip sınır koyma ve dışlayıcı asabiyet boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حمIsı, hararet, kaynama, koyulaşma ve kararma hareketi; nitekim حمم kömürleşmiş kara maddeyi ve sıcak suyu, حمأ hararetle kokuşmuş kara balçığı, حمر kan rengi harareti ve حمل ağır yükün doğurduğu hararetli baskıyı ifade eder.يHararet ve yoğunlaşma hareketine yön, esneklik ve sınır çekme niteliği kazandırarak bir alanı koruma, savunma ve dokunulmaz bir çeper oluşturma yönünde daraltır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaDış müdahalelere karşı kapatılan, etrafı çevrilen ve ayrılan sınır hattı.
مsu; akış, çokluk, derinlikKabaran, yükselen ve süreklilik arz eden iç enerji veya hararet akışı.
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaKoruma, engelleme ve savunma eylemini fiilen icra eden aktif müdahale gücü.
حميÇevrelenmiş korunaklı bir sınırdan (ح) yükselen dinamik bir hararet ve enerji akışının (م), etkin bir el ve güç uzanımıyla (ي) içeriye girişi yasaklayan aktif bir dokunulmazlık kalkanına dönüşmesi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAteşin, güneşin veya madenin şiddetle kızması, demirin ocakta akkor hale gelmesi; bir otlağın veya suyun başkalarına yasaklanarak özel koruma altına alınması.
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi el-Ferazdak, kabilenin şerefini ve dokunulmaz sınırlarını savunma anlamında şu beyitte kökü kullanmıştır: شاهد إذا ما كنت ذا محمية / برجل مشل أبي مكية

Kaynak Asâsü’l-Belâga, Kitâbü’l-ʿAyn, Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dilinde *ḥ-m-w / *ḥ-m-y kök biçimi, doğrudan fiziksel hararet, kızgınlık ve akrabalık yoluyla oluşan koruma çemberi anlam alanını temsil eder. İbranicede חָמָה (ḥamah: yakıcı güneş, hararet), חַם (ḥam: sıcak, ısı) ve חָם (ḥam: kayınpeder, koruyucu aile büyüğü); Süryanicede ܚܡܐ (ḥmā: ısınmak, kızmak) ve ܚܡܐ (ḥmā: kayınpeder); Akadcada ise emu (kayınpeder, hısım) biçimlerinde tespit edilir. Bu dilsel katman, fiziksel "ısınma/kızışma" ile "aileye dahil olma ve dışa karşı korunma dairesi oluşturma" semantik bağıntısının arkaik dönemden beri korunduğunu gösterir. Arapçada kök, hem maddî nesnelerin kor haline gelmesini (kızdırılma) hem de dokunulmaz kılınan sınırları (himâ) ve kabile taassubunu (hamiyyet) ifade edecek biçimde zenginleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحمي / حموŞiddetli sıcaklık ve akkorlaşma ile sınır çekip içeriye müdahaleyi engelleme ve akrabalık himayesi kurma.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ḥamah / ḥam, Süryanice ḥmā, Akadca emuHararet, sıcaklık ve hısımlık bağı üzerinden oluşan koruma dairesi ortak Sami mirasıdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak leksik katmanMısır hiyerogliflerinde koruma ve barınma alanıyla ilgili bazı biçimlerle kavramsal temaslar mevcuttur.Muhtemel

Kaynak BDB, HALOT, Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حميAnlamlıKızışmak, korumakAteşin şiddetle kızması, yasak bölge ilan ederek savunmak ve himaye etmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
حيمAnlamlıDolanmak, susamakSuyun veya bir şeyin etrafında susuzluk hararetiyle daire çizip dönüp durmak.Kur'an'da geçmez; hararet ve çevreleme bağı mevcuttur.
محيAnlamlıSilmek, gidermekBir nesnenin veya yazının izini tamamen ortadan kaldırmak.Kur'an'da محو maddesi altında yer alır.
ميحAnlamlıSu çekmek, bağışta bulunmakKuyunun dibine inip kovayı doldurarak yukarıya su vermek veya ihsan etmek.Kur'an'da geçmez; hareketin içten dışa yönelmesidir.
يحمAnlamlıKararmak, dumanlanmakHararetin ve yoğun dumanın etkisiyle bir yerin zifiri siyah hale gelmesi.Kur'an'da حمم ile irtibatlı olarak geçer (Vâkıa 56:43).
يمحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu harf dizilişiyle müstakil bir kök oluşumu kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حميMerkezHararet ve sınır koyarak korumaMüdahaleyi şiddetli tepki, dokunulmazlık ve caydırıcı hararetle engeller.Saldırıya karşı içten gelen öfke veya yakıcı engelleme ile sınır çizme.
حفظKomşuZayi olmaktan korumaBir nesneyi veya değeri gözetim altında tutarak bozulmasını önleme.Zihinsel dikkat, riayet ve sürekli nezaret esastır; yakıcı bir reaksiyon içermez.
كننKomşuÖrtüp saklayarak korumaVarlığı dış etkilerden gizlemek amacıyla bir örtünün veya kabuğun içine koyma.Dış tehdidi savuşturmak için gizleme ve muhafaza etme esastır.
حوطKomşuKuşatarak güvenlik altına almaBir şeyin çevresine fiziki veya manevi set çekerek teftiş altında tutma.Bütünüyle çevreleme ve denetim altına alma nüansı baskındır.
خذلZıtKorumayı terk etme, yüzüstü bırakmaSavunulması gereken varlığı kendi haline bırakıp yardımı geri çekme.Himayenin, gayretin ve savunma iradesinin tamamen ortadan kalkmasıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحميKızışmak, dokunulmaz kılmakHararetin şiddetlenmesi ve savunma kalkanı oluşturma.Kesin
Latincecandere, protegere, zelusAkkorlaşmak, korumak, taassupcandere akkorlaşmayı, protegere öne kalkan koymayı, zelus ise yakıcı kıskançlığı karşılar.Güçlü
İngilizceto heat up, to shield, zealotryKızdırmak, kalkan olmak, bağnazlıkFiziksel kızışma ile korumacı refleks ayrışır; tek bir kelime kökün tamamını karşılamaz.Güçlü
Almancaerhitzen, beschützen, EiferIsıtmak, himaye etmek, taassupFiziksel korlaşma ile körü körüne savunma ayrışık terimlerle verilir.Güçlü
Fransızcachauffer à blanc, protéger, chauvinismeAkkor hale getirmek, korumak, taassupHem termal harareti hem de dışlayıcı kabile korumacılığını ayrı ayrı karşılar.Güçlü

Kaynak Gaffiot, Oxford English Dictionary, Duden.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَامِيَةًSon derece kızgın, harareti dorukta yakıcı ateşAhirette suçluları kuşatacak olan cehennem ateşi bağlamı (Gāşiye 88:4, Kāria 101:11).
يُحْمَىMadenin ateşte akkor haline getirilmesi, kızdırılmasıYığılan altın ve gümüşün cehennem ateşinde kızdırılarak sahiplerinin dağlanması bağlamı (Tevbe 9:35).
الْحَمِيَّةَ / حَمِيَّةَKabile asabiyeti, dışlayıcı tutuculuk ve haksız korumacılıkMekkeli müşriklerin Hudeybiye'de hakikate direnirken sergiledikleri Cahiliye öfkesi bağlamı (Fetih 48:26).
حَامٍSırtı dokunulmaz kılınan, binilmesi yasaklanan damızlık deveCahiliye döneminde putperest tabularla dokunulmaz kılınan hayvanlar bağlamı (Mâide 5:103).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCahiliye hamiyyeti ve itikatİmanın teslimiyet ve sekinet ile; küfrün ise asabiyet ve hamiyyet ile nitelenmesi tartışması.Hakka boyun eğmeyi engelleyen psikolojik kibir ve kabile taassubu.
FıkıhHimâ arazisi ve hayvan dokunulmazlığıKamu yararı için himâ ilan etme yetkisi ile Cahiliye dönemindeki keyfi dokunulmazlıkların (hâm) iptali.Mülkiyetin sınırlandırılması ve kamu koruma alanlarının meşruiyeti.
TefsirHudeybiye bağlamı ve cehennem tasviriHamiyyetü'l-Cahiliye kavramının nüzul ortamındaki psikolojik bariyer olarak incelenmesi.İlahi emre karşı kabilevi refleksin yarattığı kör direnç.
HadisAsabiyet yasağı ve koruma sınırlarıKimsenin Allah ve Resulü dışında korunaklı özel alan (himâ) kuramayacağı ve asabiyet uğruna savaşmanın nehyi.Haksız kabile dayanışmasının yasaklanması ve meşru sınır bilinci.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve teslimiyetHamiyyetü'l-Cahiliye karşıtı sekinetBarış ve teslimiyet eşiğiDini bağlılık nefsi korumacılıkla değil, ilahi iradeye teslim olan iç huzurla (sekinet) kurulur.Kesin
İlmiHakikat arayışıBilişsel kapalılık ve taassup engeliDogmatik bariyerÖn kabulleri koruma refleksi, delillere karşı zihni kapatarak tefekkürü engeller.Güçlü
SiyasiEgemenlik ve sınırlarHimâ (dokunulmaz egemenlik sahası)Hudut güvenliğiMeşru siyasi otoritenin kamu yararına sınır çekmesi ve tebaayı dış saldırılardan koruması.Kesin
İktisadiMülkiyet ve tekelcilikHaksız himaye ve tekel bariyeriKaynak kapatmaÜretim alanlarının kabilevi veya oligarşik imtiyazlarla başkalarına kapatılmasının menedilmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik aktivasyon bariyeri ve yalıtımBir sistemin tepkimeye girmesi için aşılması gereken enerji eşiği veya termal enerjinin dışarıya kaçışını engelleyen koruyucu sınır.Güçlü
Beşeri bilimlerKorumacı asabiyet ve klan kalkanıSosyolojide grubun kendi üyelerini dış tehditlere karşı haksız da olsa savunmasını sağlayan içe kapalı dayanışma mekanizması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca "onur/şeref gayreti" veya sadece "kızgın ateş" olarak anlayıp iki boyut arasındaki dokunulmazlık ve sınır ilişkisini koparmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem maddî alemde yakıcı enerjinin doruk noktasını hem de psikososyal alanda hakikate karşı kurulan haksız koruma kalkanını ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataFetih 48:26'da yerilen hamiyyetin meşru bir vatanseverlik veya asil bir şeref duygusu sanılması; böylece cehalet taassubunun meşrulaştırılması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin inşa ettiği İslam toplumu ile Cahiliye zihniyeti arasındaki temel psikolojik ayrımı (hamiyyet ile sekinet zıtlığı) ortaya koyduğu için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hudeybiye sürecini anlatan Fetih Suresi ayetlerinde, Cahiliye şirk adetlerini eleştiren Mâide Suresi'nde ve kıyamet tasvirlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kabilevi, ulusal veya mezhebi reflekslerin din zannedilmesini engeller; adalete dayanmayan her türlü korumacılığın şirk ve cehalet tortusu olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamIsının en yüksek noktaya ulaşarak demir ve ateşi kor haline getirmesi; bir otlak veya sahanın etrafına sınır çekilerek girişin yasaklanması.
  • Soyut anlamBir inancı, zümreyi veya menfaati körü körüne savunmak amacıyla hakikate karşı örülen dışlayıcı, öfkeli ve reaksiyoner koruma kalkanı.
  • Sistematik karşılıkHukuki meşruiyete ve ilahi sınırlara dayanmayan nefsi dokunulmazlık iddialarının, sistemik adaleti ve toplumsal barışı imkansız kılması.
  • LaTeX modelilim⁡T→∞Φ(x)  ⟹  ∂Ω∩F=∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde T hararet ve taassup şiddetini, Φ(x) koruma kalkanı fonksiyonunu, ∂Ω dokunulmaz kılınan sınır yüzeyini, F ise dışarıdan gelen hakikat ve adalet akısını temsil eder. Taassup veya hararet (T) yükseldikçe, sınır hattı (∂Ω) dışarıdan gelen her türlü hakikat akısına (F) mutlak olarak kapanır ve arakesit boş küme olur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح