حنك

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ن-ك1 sîga, 8 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قوليومرأيحنكذررلَأَحْتَنِكَنَّكرمأخرقوم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 8

▶ Ağı aç (3B)

حنك

ح - ن - ك

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Hanek çene demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hanek çene demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.331 harf
باب الحاء والكاف والنون معهما ن ك ح، ح ن ك مستعملان فقط نكح: نَكَحَ يَنكِحُ نَكْحاً: وهو البَضْع. ويُجرَى نَكَحَ أيضاً مُجْرَى التزويح. وامرأةٌ ناكِحٌ: أي ذاتُ زَوح، ويجوز في الشعر ناكحة بالهاء، قال: ومثلك ناحَتْ عليه النِسـا ءُ من بين بِكْرٍ إلى ناكِحَهْ وقال: أحاطَتْ بخطّابِ الأيامَى وطُلِّقَتْ غَداتئِذٍ منهُنَّ من كان ناكـحـا وكانَ الرجلُ يأتي الحَيَّ خاطباً فيقوم في ناديهم فيقول:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR791 harf
حَنَكْتُ الفرسَ أَحْنُكُهُ وأَحْنِكُهُ حَنْكاً، إذا جعلتَ فيه الرَسَنَ. وكذلك احْتَنَكْتُهُ. واحْتَنَكَ الجرادُ الأرضَ، أي أكل ما عليها وأتى على نبتها. وقوله تعالى حاكِياً عن إبليس: "لأَحْتِنِكَنَّ ذُرِّيَتَهُ إلاَّ قليلاً" قال الفراء: يريد لأستولينَّ عليهم. وحَنَكْتُ الشيءَ: فهِمته وأحكمتُه. واحْتَنَكَ الرجلُ، أي استحكم. والاسم الحُنْكَةُ. والحُنْكَةُ أيضاً: القِدَّةُ التي تضم الغراضيف؛ والجمع
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.040 harf
باب الحاء والكاف والنون حنك ، نكح : ( مستعملات ) . نكح : قال الليث : تقول : نكحَ فلان امّرأة يَنكِحُها نِكاحاً إذا تزوَّجَها ، ونكَحَها إذا باضَعَها ينكِحُها أيضاً ، وكذلك دَحَمَها وخَجَأَها وقال الأعشى في نَكَحَ بمعنى تزوَّج : ولا تَقَرَبَنَّ جارةً إنَّ سِرَّها عليك حرامٌ فانكِحَن أو تأَبَّدَا قال : وامرأةٌ ناكحٌ بغير هاء : ذاتُ زَوْج . وأنشد : أحاطت بخُطَّاب الأيامَى فَطُلِّقت غداتَئِذٍ منهن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.632 harf
(باب الحاء والنون وما يثلثهما) (حنو) الحاء والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلّ على تعطّف وتعوُّج. يقال حنَوْتُ الشيءَ حَنْواً وحَنَيْتُه، إذا عطفتَه حَنْياً. وحِنْوُ السرج سمِّي بذلك أيضاً، وجمعه أحناء. ومنه حنَتِ المرأة على ولدها تحنُو، وذلك إذا لم تتزوَّجْ مِن بعد أبيهم، وهو من تعطُّفها عليهم. وناقةٌ حنْواء: في ظهرها احديدابٌ. وانحنَى الشيءُ ينحني انحناءً. والمَحْنِية: منعرَج الوادي. وأمّا
Maddenin bağlantısı

(باب الحاء والنون وما يثلثهما) (حنو) الحاء والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلّ على تعطّف وتعوُّج. يقال حنَوْتُ الشيءَ حَنْواً وحَنَيْتُه، إذا عطفتَه حَنْياً. وحِنْوُ السرج سمِّي بذلك أيضاً، وجمعه أحناء. ومنه حنَتِ المرأة على ولدها تحنُو، وذلك إذا لم تتزوَّجْ مِن بعد أبيهم، وهو من تعطُّفها عليهم. وناقةٌ حنْواء: في ظهرها احديدابٌ. وانحنَى الشيءُ ينحني انحناءً. والمَحْنِية: منعرَج الوادي. وأمّا الْحَنوَة والحِنّاء(1) فَنْبتَان معروفان، ويجوز أن يكون ذلك شاذّاً عن الأصل.‏ (حنب) الحاء والنون والباء أصلٌ واحدٌ يدلّ على الذي دلّ عليه ما قبله، وهو الاعوجاج في الشيء. فالمُحَنَّبُ: الفرسُ البعيدُ ما بين الرّجلين من غير فَحَجٍ؛ وذلك مدحٌ. ويقال إنّ الحنَب اعوجاجٌ في السّاقين. قال الخليل في تحنيب الخيل إنه إنما يوصف بالشدّة، وليس في ذلك اعوجاجٌ. وهذا خلافُ ما قاله أهلُ اللغة.‏ (حنث) الحاءُ والنون والثاء أصلٌ واحد، وهو الإثْم والحَرَج. يقال حَنِثَ فلانٌ في كذا، أي أثِمَ. ومن ذلك قولهم: بلغ الغلام الحِنْثَ، أي بلغ مبلغاً جَرى عليه القلمُ بالطّاعة والمعصية، وأُثبتت عليه ذنوبُه. ومن ذلك الحِنْث في اليمين، وهو الخُلْف فيه. فهذا وجه الإثم. وأمّا قولهم فلان يتحنّث من كذا، فمعناه يتأثّم. والفرق بين أَثِمَ وتَأَثّم، أن التأثُّم التنحِّي عن الإثم، كما يقال حَرج وتحرّج؛ فحَرِجَ وقع في الحَرَج، وتَحَرَّج تنحّى عن الحَرج. وهذا في كلماتٍ معلومةٍ قياسُها واحد.‏ ومن ذلك التحنّث وهو التعبُّد. ومنه الحديث: "أنَّ رسولَ الله صلى الله عليه وآله وسلم كان يأتِي غار حراء فيتحنَّث فيه الليالي ذوَاتِ العدد".‏ (حنج) الحاء والنون والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على الميل والاعوجاج. يقال حنَجْت الحبلَ، إذا فتلْتَه؛ وهو محنوجٌ. وحنَجت الرجلَ عن الشيء: أملتُه عنه. وأَحْنَجَ فلانٌ عن الشيء: عدَل. *فأمّا قولهم للأصل حِنْجٌ فلعلّه من باب الإبدال. وإن كان صحيحاً فقياسُه قياسٌ واحد؛ لأن كلَّ فرعٍ يميل إلى أصله ويرجع إليه.‏ (حنذ) الحاء والنون والذال أصلٌ واحد، وهو إنضاج الشيء. يقال شِواءٌ حَنِيذٌ، أي مُنْضَج، وذلك أن تحمى الحجارة وتُوضَعَ عليه حتى ينضَج. ويقال حنَذت الفرسَ، إذا استحضرتَه شَوطاً أو شوطين(2)، ثم ظاهَرْتَ عليه الْجِلالَ حتى يعرَق. وهذا فرسٌ محنوذٌ وحنيذ. وأما قولهم حَنَذٌ، فهو بلد. قال:‏ تأبَّرِي يا خَيْرَةَ النخيل *** تأبَّري من حَنَذٍ فَشُولي(3)‏ ويقولون: "إذا سقيتَ فاحْنِذْ(4)" أي أقِلَّ الماءَ وأكثِرِ النبيذَ. وهو من الباب أيضاً؛ لأنَّها تبقى بحرارتها إذا لم تُكْسَر بالماء.‏ (حنر) الحاء والنون والراء كلمةٌ واحدة، لولا أنها جاءت في الحديث لما كان لِذِكرها وجه. وذلك أنَّ النون في كلام العرب لا تكاد تجيء بعدها راء. والذي جاء في الحديث: "لَوْ صلَّيتُم حتى تَصيروا كالحنائر(5)" فيقال إنَّها القسي، الواحدة حَنِيرة. وممكن أن يكون الراء كالملصقة بالكلمة، ويرجع إلى ما ذكرناه من حنيت الشيءَ وحنوْته.‏ (حنش) الحاء والنون والشين أصلٌ واحد صحيحٌ وهو من باب الصَّيد إذا صدتَه. وقال أبو عمرو: الحَنَش كلُّ شيءٍ يُصاد من الطير والهوام وقال آخرون: الحنَش الحيّة وهو ذلك القياس. فأمّا قولهم حَنَشْت الشيء، إذا عطفْتَه، فإن كان صحيحاً فهو من باب الإبدال. ولعله من عَنشْت أو عنَجْت.‏ (حنط) الحاء والنون والطاء ليس بذلك الأصل الذي يقاس منه أو عليه، وفيه أنَّه حَبٌّ أو شبيهٌ به. فالحنطة معروفة. ويقال للرَّمْث إذا ابيضَّ وأدرَكَ قد حَنِط. وذكر بعضُهم أنه يقال أحمر حانط، كما يقال أسود حالكٌ. وهذا محمولٌ على أن الحنطة يقال [لها] الحمراء. وقد ذُكِر.‏ (حنف) الحاء والنون والفاء أصلٌ مستقيم، وهو المَيَل. يقال للذي يمشي على ظُهور قدمَيه أحْنَفُ. وقال قومٌ- وأراه الأصحَّ- إنّ الحَنَفَ اعوجاجٌ في الرجل إلى داخل. ورجل أحنف، أي مائل الرِّجْلين، وذلك يكون بأن تتدانى صدورُ قدمَيه ويتباعد عقِباه. والحنيف: المائل إلى الدين المستقيم. قال الله تعالى:‏ ﴿وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً﴾ [آل عمران 67]، والأصل هذا، تم يُتَّسع في تفسيره فيقال الحنيف النّاسك، ويقال هو المختون، ويقال هو المستقيم الطريقة. ويقال هو يتحنَّف، أي يتحرَّى أقومَ الطرِيق(6).‏ (حنق) الحاء والنون والقاف أصلٌ واحد، وهو تضايُق الشيء. يقال الضُّمَّر مَحانيق. وإلى هذا يرجع الحَنَق في الغيظ، لأنه تضايقٌ في الخُلُق من غير نَُدحة ولا انبساط. قال الشاعر في قولهم مُحْنَق:‏ ما كان ضَرَّك لو مَننْتَ وربما *** مَنَّ الفتى وهو المغيظ المُحْنَق(7)‏ (حنك) الحاء والنون والكاف أصل واحد، وهو عضوٌ من الأعضاء ثم يحمل عليه ما يقاربُه من طريقة الاشتقاق. فأصل الحَنَك حَنَكُ الإنسان، أقصى فمه. يقال حَنَّكْت الصّبيّ، إذا مضَغت التمر ثم دلكتَه بحنكه، فهو مُحَنّك؛ وحَنَكْته فهو محنوك. ويقال: "هو أشدُّ سواداً من حَنَك الغراب" وهو منقاره، وأمّا حَلَكه فهو سواده. ويقال احتنك الجرادُ الأرضَ، إذا أتى على نبْتها؛ وذلك قياس صحيح، لأنه يأكل فيبلغ حنكَه.‏ ومن المحمول عليه استئصال الشيء، وهو احتناكه، ومنه في كتاب الله تعالى: ﴿لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إلاَّ قَلِيلاً(8)﴾ [الإسراء 62]. أي أُغوِيهم كلَّهم، كما يُستأْصَل الشيءُ، إلا قليلا.‏ فإن قال قائل: فنحن نقول: حنّكته التّجارُب، واحتَنَكتْه السِّنُّ *احتناكاً، ورجلٌ محتَنَك، فمن أي قياسٍ هو؟ قيل لـه: هو من الباب؛ لأنّه التناهِي في الأمر والبلوغُ إلى غايته، كما قلنا: احتنَكَ الجرادُ النّبت، إذا استأصله، وذلك بلوغُ نهايته. فأما القِدُّ الذي يجمعُ عَرَاصِيف الرّمْل؛ فهو حُنْكة. وهذا على التشبه بالحنك، لأنه منضمٌّ متجمع. ويقال حَنَكْتُ الشيءَ إذا فهمتَه. وهو من الباب، لأنك إذا فهِمتَه فقد بلغتَ أقصاه. والله أعلم.‏ -------------------------------------------------ـ (1) حق الحناء أن تكون في مادة (حنن). ويقال فيها "حنان" أيضاً.‏ (2) استحضر الفرس: أعداه. واحتضر الفرس، إذا عدا.‏ (3) الرجز في المجمل واللسان (حنذ). وهو لأحيحة بن الجلاح، كما في معجم البلدان.‏ (4) يقال بوصل الألف وقطعها.‏ (5) تمامه في اللسان: "ما نفعكم ذلك حتى تحبوا آل رسول الله". وهو من حديث أبي ذر.‏ (6) في المجمل: "أقوم الطرق".‏ (7) البيت من مرثية لقتيلة بنت الحارث بن كلدة، ترثي بها أخاها النضر بن الحارث. انظر حماسة أبي تمام‏ (1: 400) والسيرة 539 جوتنجن. قال السهيلي في الروض الأُنُف (2: 119): "والصحيح أنها بنت النضر لا أخته". وبهذه النسبة وردت في حماسة البحتري 443 واللسان (حنق) والإصابة 884 من قسم النساء. وجعل الجاحظ في البيان (3: 236) هذا الشعر لليلى بنت النضر بن الحارث.‏ (8) من الآية 62 في سورة الإسراء. وفي الأصل: "إلا قليلاً منهم"، تحريف.‏ ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR870 harf
- الحنك: حنك الإنسان والدابة، وقيل لمنقار الغراب: حنك؛ لكونه كالحنك من الإنسان، وقيل: أسود مثل حنك الغراب، وحلك الغراب، فحنكه: منقاره، وحلكه: سواد ريشه، وقوله تعالى: ﴿لأحتنكن ذريته إلا قليلا﴾ [الإسراء/62]، يجوز أن يكون من قولهم: حنكت الدابة: أصبت حنكها باللجام والرسن، فيكون نحو قولك: لألجمن فلانا ولأرسننه (انظر: البصائر 2/505)، ويجوز أن يكون من قولهم احتنك الجراد الأرض، أي: استولى بحنكه عليها،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR981 harf
ح ن ك قرع الفأس حنك الفرس وهو سقف أعلى الفم‏.‏ وحنكت الصبي وحنكته وهو محنك ومحنوك إذا دلكت تمرة ممضوغة على حنكه‏.‏ وحنكت الدابة‏:‏ غرزت عوداً في حنكه واسم العودج الحناك وحنك الدابة يحنكها‏:‏ جعل الرسن في فيها‏.‏ واحتنك الطعام‏:‏ أكله كله‏.‏ واستحنك الرجل‏:‏ اشتد أكله بعد قلته‏.‏ وهذه الشاة أحنك الشاتين أي آكلهما وشاة حنيكة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ حنكته السن وحنكته الأمور‏:‏ فعلت ما يفعل بالفرس
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.114 harf
الحَنَكُ من الإنسان والدابة: باطن أَعلى الفم من داخل، وقيل: هو الأَسفل في طرف مقدّم اللَّحيْين من أَسفلهما، والجمع أَحْناك، لا يكسّر على غير ذلك. الأَزهري عن ابن الأَعرابي: الحَنَكُ الأَسفل والفَقْمُ الأَعلى من الفم. يقال: أَخذ بفَقْمِه، والحَنَكان الأَعلى والأسفل، فإذا فصلوهما لم يكادوا يقولون للأَعْلى حَنَك؛ قال حميد يصف الفيل: فالحَنَكُ الأَعْلى طُوالٌ سَرْطَمُ، والحَنَكُ الأَسفل منه أَفْقَمُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR317 harf
* ح ن ك * * حَنَكَ * الفرس جعل في فيه الرسن وبابه نصر وضرب وكذا * احْتَنَكَهُ * واحتنك الجراد الأرض أكل ما عليها وأتى على نبتها وقوله تعالى حاكيا عن إبليس ﴿لأحتنكن ذريته﴾ قال الفراء لأستولين عليهم و * الحَنَكُ * المنقار يقال أسود مثل حنك الغراب وأسود * حانِكٌ * مثل حالك و * الحَنَكُ * ما تحت الذقن من الإنسان وغيره
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.119 harf
الحنك، محركة من الإنسان والدابة: باطن أعلى الفم من داخل، وقيل: هو الأسفل من طرف مقدم اللحيين من أسفلهما، أحناك لا يكسر على غير ذلك، وقال الأزهري عن ابن الأعرابي: الحنك: الأسفل، والفقم: الأعلى من الفم، والحنكان: الأعلى والأسفل، فإذا فصلوهما لم يكادوا يقولون للأعلى حنك، وأنشد الليث لحميد الأرقط يصف الفيل: فالحنك الأسفل منه أفـقـم والحنك الأعلى طوال سرطم يريد به الحنكين، قال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.664 harf
حَنَكَ الصَّبِىَّ 1 حَنَكَ الصَّبِىَّ حنك الصبى حنك الصبي , (S, Msb, K,) aor. حَنِكَ and حَنُكَ , inf. n. حَنْكٌ; (Msb;) and ↓ حنّكهُ, (S, Msb, K,) inf. n. تَحْنِيكٌ; (Mgh, Msb;) He chewed some dates, or some other thing (S, Mgh, Msb, K) of a similar kind, (Msb,) and rubbed therewith the حَنَك [i. e. palate, or soft palate,] of the child. (S, Mgh, Msb, K.) ― -b2- And حَنَكَ الفَرَسَ, aor. as
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR782 harf
حَنَكَ حَنَكَ I , U ( n. ac. حَنْك 1 ), a. Bridled ( horse ). b. Disciplined, taught ( experience &c. ). c. see II (a) . حَنَّكَ حَنَّكَ II , a. Chewed. b. Disciplined, taught, instructed. أَحْنَكَ أَحْنَكَ IV , a. see II (b) . تَحَنَّكَ تَحَنَّكَ V , a. Turned down beneath the chin ( band of the turban ). اِحْتَنَكَ اِحْتَنَكَ VIII , a. Ate up, consumed ( the herbage & c.:
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR24.663 harf
حنك حَنَكَ - يَحْنُكُ (حَنَكَ - يَحْنِكُ) احْتَنَكَ - يَحْتَنِكُ حَنَكَ - يَحْنُكُ (حَنَكَ - يَحْنِكُ) + كائن + كائناً: جعل في حَنَكه الأَسفل حبلاً يقوده به: وضع له الرسن واللجام في حنكه ليقوده به حَنَك: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " حَنَكَ - يَحْنُكُ ": أعلى الفم الذي يتمفصل فيه مع باقي الرأس من جهة عظام الحنك احْتَنَكَ -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler8 mücavir (13 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ذرر

    1 ortak ayet · Zerre toz demektir

  2. كرم

    1 ortak ayet · Üzüm salkımıdır

  3. قلل

    1 ortak ayet · Az

  4. أخر

    1 ortak ayet · Uhur ense demektir

  5. رأي

    1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  6. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  7. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  8. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: لَأَحْتَنِكَنَّ
  1. قَالَ أَرَأَيْتَكَ هَذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا

    Kesinlikle yular takacağımBenden üstün kıldığını görüyor musun? Eğer beni kıyamet gününe kadar tehir edersen; pek azı müstesna, onun soyunu emrim altına alırım, demişti.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحنك
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerلجم, قود, سخر, أطر
Zıt Kökأبق
Çekirdek Özet 1Ağzın iç tavanı veya alt çene kemiği; bu bölgeye bağ, yular veya ip takılarak canlının hareketinin bütünüyle kontrol altına alınması.
Çekirdek Özet 2İblis'in insan neslini iradesini elinden alırcasına gemleyip peşine takması ve kökünü kurutacak biçimde istila etmesi.
Çekirdek Özet 3Kontrol mekanizmasının merkeze doğrudan müdahale edilerek dışarıdan yönetilmesi; iradenin güdüm altına sokulması veya tüketilmesi.
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca basit bir aldatma veya soyut saptırma sanılması; yular takma ve kökünü kurutma biçimindeki tam boyun eğdirme ve tüketme dinamiğinin gözden kaçması.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حنEğilme, bükülme, içe doğru yönelme, kavrayıcı sıkışma ve esneme hareketi; nitekim حنن kökünde içten gelen eğilim ve şefkat, حنف kökünde bir yöne meyil, حنث kökünde yeminden dönme meyli, حنجر kökünde boğazın daralıp büküldüğü kanal anlamı mevcuttur.كAvuç içi gibi kavrama, sıkıştırma ve sabitleme etkisi yapan harfin eklenmesiyle bükülme hareketi ağız ve çene anatomisine odaklanmış; kavrayıcı bir baskı ve gemleme vasıtasıyla mutlak sevk ve idare anlamı kazanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarBir alanı çevreleme, dışarıya kapatma, sınırlandırma ve koruma altına alma veya hapsetme hareketi.
نFiliz, yılan, balıkSüreklilik, esneklik, canlı bir akış ve kıvrılarak yönelme gücü.
كAvuç içiKavrama, eğme, mülkiyet altına alma, kaplayarak bastırma ve tutma.
حنكÇit ile çevrelenmiş esnek yapının avuçlanıp tutulmasıCanlının hassas ve yönlendirici iç organı olan ağız ve çene boşluğunun dışarıdan kavranarak hareket serbestisinin tamamen kısıtlanması, canlının bütünüyle zapturapt altına alınması.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİnsanda veya hayvanda ağzın iç tavanı (damak) ya da alt çene kemiği; ayrıca bu noktaya yular, gem veya ip bağlayarak hayvanı yönlendirme, yeni doğanın damağına hurma sürme (tahnîk) ve çekirgenin ekinleri kökünden tüketmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Râ‘î en-Nümeyrî, boynuna ve çenesine bukağı vurulmuş bir esiri tasvir ederken kökü çeneye geçirilen bağ anlamında şöyle kullanır: إذا ما اشْتَكَى ظلْمَ العَشِيرة، عَضَّهُ / حِناكٌ وقَرَّاصٌ شديدُ الشَّكائمِ
Erken Arapça kullanımRecez şairi el-Accâc, aklı ve yaşı kemale ermiş kimseyi överken kökü akıl dişlerinin çıkması ve tecrübeyle yoğrulma anlamında kullanmıştır: مُحتَنِكٌ ضَخْم شؤون الراسِ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde حنك kökü ortak bir bedensel ve işlevsel mirasa dayanmaktadır. İbranicede חָנַךְ (ḥānakh) biçimi eğitmek, alıştırmak, bir nesneyi ilk kullanımına hazırlamak veya adamak anlamlarına gelirken; חֵךְ (ḥēkh) kelimesi damak ve ağız içi bölgesini ifade eder. Süryanicede ܚܢܟܐ (ḥnākā) aynı şekilde damak, çene altı ve eğitme anlamlarıyla mevcuttur. Akkadcada ise enēqu kökü emzirme ve ağızla beslenme ilişkisi taşır. Arapçada kök, hem damağın ve çenenin doğrudan fiziksel adlandırması olarak korunmuş hem de çeneye gem vurulması eylemi üzerinden bir varlığı bütünüyle sevk ve idare etme, zapt etme ve kökünü kurutma (istîsâl) yönünde güçlü bir anlamsal genişleme göstermiştir. Bu genişleme, İbranicedeki terbiye ve adama anlamının Arapçada hayvanın yular takılarak boyun eğdirilmesiyle somutlanan aşamasıyla doğrudan fonetik ve anlamsal paralellik arz eder.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇene ve damak organından gem vurmaya, oradan da istilaya geçişAğız içi kemik yapısından (el-hanek) hareketle hayvana yular takma (ahneke/ihteneke), buradan da muhatabı çekirge sürüsü gibi kökten kazıma veya tam idareye alma türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חנך (ḥ-n-kh) ve Süryanice ܚܢܟ (ḥ-n-k)Damak, çene, tat alma organı ve buradan türeyen eğitme, boyun eğdirme, ilk tecrübeyi kazandırma anlam ortaklığı mevcuttur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiMısır hiyerogliflerinde çene/boğaz belirteçleriAfro-Asyatik katmanda yutak ve ağız boşluğuyla ilişkili anatomik köklerle muhtemel akrabalıklar tartışılmıştır.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīsü’l-Luğa, Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حنكAnlamlıÇene, damak, gemleme, tüketmeCanlının ağız ve çene mekanizması, yularla zapt edilmesi ve kökünden kazınması.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
حكنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'e göre mühmeldir.
نحكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'e göre mühmeldir.
نكحAnlamlıBirbirine geçme, birleşme, evlilikİki şeyin birbirine iyice kenetlenmesi, kavuşması ve nikâh bağı.Kur'an'da geçer; zıt ve kalb yönüyle kenetlenme ortaklığı taşır.
كحنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'e göre mühmeldir.
كنحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'e göre mühmeldir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حنكMerkezÇeneden kavrayarak zapt etme ve kökünü kurutmaYularını doğrudan çenesine takarak iradesiz kılma ve tamamen peşine takma.Merkez köktür.
لجمKomşuAğza gem vurma, engellemeلجم doğrudan susturma, gemleme ve taşkınlığı durdurma yönündedir; حنك ise çekip sürükleme ve tüketme boyutuna sahiptir.Gem takarak frenleme.
قودKomşuÖnüne düşüp sevk etme, önden çekmeقود önden çekip götürmektir; حنك kökündeki gibi canlının en duyarlı yerinden kavranıp iradesinin kırılması şart değildir.Genel sevk ve idare.
سخرKomşuBoyun eğdirme, hizmete almaسخر bir varlığı emre amade kılmaktır; حنك ise hayvani bir yularlama ve istila ile yok etme vurgusu taşır.Görevlendirme ve itaat.
أبقZıtEfendisinden kaçma, boyunduruktan kurtulmaSahibinin kontrolünden sıyrılarak başına buyruk kaçış hareketidir; حنك ile kurulan mutlak boyunduruk ilişkisinin tam zıddıdır.Zapturaptı reddedip kaçma.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحنكÇenelemek, gem vurmak, istila etmekBir canlının çenesine yular takıp sürüklemek veya ekinin kökünü kuruturcasına ele geçirmek.Kesin
LatinceCapistrare, subjugareYular takmak, boyunduruk altına almakHayvanın başına yular takıp zapt etmeyi ve tahakküm kurmayı karşılar; damak anatomisini dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceTo bridle, to bridle and master, to eradicateDizginlemek, tam kontrol altına almak, kökünü kazımakHayvana gem vurup iradesine el koymayı ve bütünüyle tüketmeyi ifade eder; kökün tekil organik anlamını tam vermez.Güçlü
AlmancaZügeln, unterjochen, vertilgenDizginlemek, boyunduruk altına almak, kökünden tüketmekGem takarak gütme ve istila edip ortadan kaldırma boyutlarını karşılar.Güçlü
FransızcaEnbrider, subjuguer, extirperGem vurmak, boyunduruk altına almak, kökünü kurutmakZapt etme ve istila yoluyla yok etme eylemlerini verir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon, Wehr.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
لَأَحْتَنِكَنَّ (İftial kalıbı)Boyunduruk altına alma, yular takıp sürüklemeİblis'in Âdemoğlunu azdırıp bütünüyle kendi peşine takacağını, iradelerini teslim alacağını bildirdiği meydan okuma bağlamı (İsrâ 17:62).
لَأَحْتَنِكَنَّ (İftial kalıbı)Kökünü kurutma, istila edip tüketmeÇekirge sürüsünün ekinleri kökünden yemesi gibi, İblis'in insan neslini manen silip süpüreceği ve helake sürükleyeceği bağlamı (İsrâ 17:62).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞeytanın insan üzerindeki tesiri ve iradeİblis'in insanı cebren mi yoksa vesveseyle iradesini teslim alarak mı yönlendirdiği tartışması; kök, iradenin zaafından yararlanıp yular takmayı modeller.İrade hırsızlığı ve mutlak güdüm.
FıkıhYeni doğan çocuğa yapılan tahnîk sünnetiÇocuğun doğumunda damağına tatlı sürülmesinin fıkhî hükmü ve terbiyeye hazırlık boyutu.Organik damak işlemi ve terbiye başlangıcı.
Tefsirİsrâ 17:62 ayetindeki lafzın teviliMüfessirlerin lafzı 'gem takıp yönetmek' (ülcimenne) ile 'kökünü kazımak' (este'silenne) arasında açıklamaları.İstila ve boyunduruk.
HadisTahnîk uygulaması ve fitne rivayetleriHz. Peygamber'in ensar çocuklarının damaklarını hurma ile ovması ve fitnelerin toplumu sürüklemesi bağlamları.Fiziksel temas ve zihinsel olgunlaşma.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİblis ile insan arasındaki varoluşsal çatışmaİradenin ifsadı ve şeytani tahakkümİnsanın ilahi rehberliği bırakıp hevasının yularını şeytana teslim etmesi.Din, insanın çenesindeki yuları şeytandan alıp Allah'a itaate bağlamayı hedefler.Kesin
İlmiZihinsel manipülasyon ve şartlandırmaZihni güdüm altına almaDüşüncenin kritik merkezlerine gem vurarak bağımsız akıl yürütmeyi engelleme.Bilgi mekanizmasını tekelde tutarak kitleleri edilgen hale getirme işlevi görür.Güçlü
SiyasiOtoriter yönetim ve zapturaptGüdümleme ve mutlak kontrolToplumun karar alma merkezlerine yön verici mekanizmalar yerleştirme.Kitlelerin kendi rızalarıyla veya zorla yularlanarak güdülmesi mekanizmasıdır.Güçlü
İktisadiTüketim istilası ve tekelci sömürüKaynakların kökünü kurutma (istîsâl)Çekirge istilası gibi piyasadaki bütün değerleri tüketip kitleleri borç bağıyla bağlama.Bağımlılık yaratarak ekonomik aktörlerin hareket kabiliyetini sıfırlama.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSibernektik geri besleme ve uzaktan yönlendirme mekanizması (servomekanizma)Sistemin ana kumanda noktasına bağlanan harici bir aygıtın, tüm gövdenin yönünü ve çıktısını mutlak olarak belirlemesi.Güçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik manipülasyon ve kitle gütme (hegemonya tesisi)Bireyin temel zaaf veya arzularına gem vurarak onun kendi iradesiyle hareket ettiğini zannederken aslında efendinin arkasından sürüklenmesi.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiÂyetteki kelimenin yalnızca 'saptıracağım' veya 'kandıracağım' biçiminde basit bir aldatmaca düzeyine indirgenmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün çekirdeğindeki 'yular vurup sevk etme' ve 'çekirge gibi kökünü kazıyıp silip süpürme' (istîsâl) boyutlarının birlikte kavranması.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞeytanın insan üzerindeki operasyonunun sadece gelip geçici bir vesvese sanılması; insanın irade organını tamamen teslim ederek hayvani bir güdüme girmesi tehlikesinin gözden kaçırılması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yalnızca bir defa ve İblis'in insan nesline yönelik en kapsamlı stratejisini açıkladığı anda geçmesi bakımından, şeytanın nihai amacının insanın hür iradesini felç edip onu güdülen bir sürüye dönüştürmek olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrâ suresindeki İblis-Âdem kıssasında (İsrâ 17:62) ve insanın şeytanın adımlarına tabi olması, hevasına boyun eğmesi temasını işleyen ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kötülüğe sürüklenişini sadece anlık bir hata olarak görme yanılgısını düzeltir; kötülüğün çeneye vurulan bir gem gibi zamanla insanı bütünüyle kontrol eden bir sisteme dönüştüğünü gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğız içi damak ve çene kemiği; bu bölgeye bağlanan yular vasıtasıyla hayvanın bütünüyle sevk edilmesi veya bir şeyin kökünden tüketilmesi.
  • Soyut anlamİradenin kritik merkezinden zapturapt altına alınması, varlığın özerkliğini yitirerek dış bir iradenin mutlak güdümüne girmesi ve manevi istila.
  • Sistematik karşılıkSistemin sevk ve idare düğümüne harici bir kontrol elemanı yerleştirilerek tüm bileşenlerin bağımsız hareketinin engellenmesi ve tek bir hedefe sürüklenmesi.
  • LaTeX modeliI(t)=I0⋅e−k⋅C(t)  ⟹  lim⁡C(t)→1Δθ=Δθharici
  • LaTeX açıklamasıFormülde I(t) bireyin zamana bağlı bağımsız irade kapasitesini, I0 fıtrî başlangıç iradesini, C(t) ise çeneye takılan kontrol ve güdüm parametresini temsil eder. Kontrol katsayısı C(t) mutlak sınıra (1 değerine) yaklaştıkça, bireyin yönelimi (Δθ), kendi iç kararından bütünüyle koparak harici yönlendiricinin sapma açısına (Δθharici) eşitlenir ve bağımsız irade sıfırlanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح