حنث

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ن-ث2 sîga, 12 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تَحْنَثْصبروجدحنثضغثأخذصررنعمالْحِنْثِضربيديكون

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 12

▶ Ağı aç (3B)

حنث

ح - ن - ث

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Hars(se) sürülmüş tarla demektir. Hars fiil olarak tarlayı sürmek, hans ise bir şeyi bozmak, karıştırmak, yemini bozmak anlamına gelir. “Hars” tarla demektir. “Re” ne”ye dönüşerek toprağın sürüldüğü zaman bozulması gibi “hins” verilen sözü, yapılan yemini bozma demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hars(se) sürülmüş tarla demektir. Hars fiil olarak tarlayı sürmek, hans ise bir şeyi bozmak, karıştırmak, yemini bozmak anlamına gelir. “Hars” tarla demektir. “Re” ne”ye dönüşerek toprağın sürüldüğü zaman bozulması gibi “hins” verilen sözü, yapılan yemini bozma demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR227 harf
باب الحاء والثاء والنون معهما ح ن ث يستعمل فقط حنث: الحِنْثُ: الذَّنْبُ العظيم، ويقال: بَلَغَ الغُلام الحِنْثَ أي بَلَغَ مَبْلغاً جَرَى عليه القَلَم في المعصِيةِ والطاعة. والحِنْثُ إذا لم يُبِرَّ بيَمينه، وقد حَنِثَ يَحْنَثُ.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR311 harf
الحِنْثُ: الإثم والذَنب. وبلغ الغلامُ الحِنْثَ أي المعصية والطاعة. والحِنْثُ: الخُلْفُ في اليمين. تقول: أحْنَثْتُ الرجلَ في يمينه فحَنَثَ، أي لم يبرّ فيها. وتَحَنَّثَ، أي تَعَبَّدَ واعتزل الأصنام مثل تَحَنَّفَ. وفي الحديث أنَّه كان يأتي غارَ حراء فَيَتَحَنَّثُ فيه. وفلان يَتَحَنَّثُ من كذا، أي يَتَأَثَّمُ منه.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.576 harf
ح ث ن حنث ، حثن استعمل من وجوهه : حنث ، حثن . حثن : أَهْمَلَه اللَّيْثُ . وحُثُن : جَاءَ في شِعْرِ هُذَيْل ، وهُوَ موْضِعٌ مَعْروفٌ في بِلاَدِهم . حنث : قال الليث : الحِنْثُ : الذِّنْبُ العظيمُ . ويُقَالُ : بَلَغَ الغُلاَمُ الحِنْث ، أي بَلَغَ مَبْلَغاً جَرَى القَلَم عَلَيْهِ بالطَّاعةِ والمَعَاصِي . قال : وحَنِثَ في يَمينِه حنِثاً ، إذَا لمْ يُبِرَّها . وفي الحديث : ( اليمِينُ حِنْثٌ أَوْ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.632 harf
(باب الحاء والنون وما يثلثهما) (حنو) الحاء والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلّ على تعطّف وتعوُّج. يقال حنَوْتُ الشيءَ حَنْواً وحَنَيْتُه، إذا عطفتَه حَنْياً. وحِنْوُ السرج سمِّي بذلك أيضاً، وجمعه أحناء. ومنه حنَتِ المرأة على ولدها تحنُو، وذلك إذا لم تتزوَّجْ مِن بعد أبيهم، وهو من تعطُّفها عليهم. وناقةٌ حنْواء: في ظهرها احديدابٌ. وانحنَى الشيءُ ينحني انحناءً. والمَحْنِية: منعرَج الوادي. وأمّا
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR324 harf
- قال الله تعالى: ﴿وكانوا يصرون على الحنث العظيم﴾ [الواقعة/46]، أي: الذنب المؤثم، وسمي اليمين الغموس حنثا لذلك، وقيل: حنث (انظر: الأفعال 1/411) في يمينه إذا لم يف بها، وعبر بالحنث عن البلوغ؛ لما كان الإنسان عنده يؤخذ بما يرتكبه خلافا لما كان قبله، فقيل: بلغ فلان الحنث. والمتحنث: النافض عن نفسه الحنث، نحو: المتحرج والمتأثم.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR343 harf
ح ن ث حنث في يمينه حنثاً‏:‏ وقع في الحنث‏.‏ ومن المجاز‏:‏ بلغ الغلام الحنث ‏"‏ وكانوا يصرون على الحنث العظيم ‏"‏ وهو الذنب استعير من حنث الحانث الذي هو نقيض بره‏.‏ وهو يتحنث من القبيح‏:‏ يتحرج ويتأثم ‏"‏ وكان رسول الله صلـى الله عليه وسلم يتحنث بحراء ‏"‏ أي يتعبد ويتأثم‏.‏ وقالوا‏:‏ تحنث بصلتك وبرك ويجوز أن تعاقب الثاء الفاء من التحنف‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.048 harf
الحِنْثُ: الخُلْفُ في اليمين. حَنِثَ في يمينه حِنْثاً وحَنَثاً: لم يَبَرَّ فيها، وأَحْنَثه هو. تقول: أَحْنَثْتُ الرجلَ في يمينه فَحَنِثَ إِذا لم يَبَرَّ فيها. وفي الحديث: اليمين حِنْثٌ أَو مَنْدَمَة؛ الحِنْثُ في اليمين: نَقْضُها والنَّكْثُ فيها، وهو من الحِنْثِ: الاثم؛ يقول: إِما أَنْ يَنْدَمَ على ما حَلَفَ عليه، أَو يَحْنَثَ فتلزمَه الكفارةُ. وحَنِثَ في يمينه أَي أَثِمَ. وقال خالد بن جَنْبةَ:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR275 harf
* ح ن ث * * الحِنْثُ * الإثم والذنب وبلغ الغلام الحنث أي بلغ المعصية والطاعة بالبلوغ والحنث الخلف في اليمين تقول * أحْنَثَهُ * في يمينه * فَحَنِثَ * وتقول منها * حَنِثَ * بالكسر * حِنْثاً * بكسر الحاء و * تَحَنَّثَ * تعبد واعتزل الأصنام مثل تحنف وتحنث أيضا من كذا أي تأثم منه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.244 harf
الحنث، بالكسر : الذنب العظيم، و الإثم ، وفي التنزيل العزيز وكانوا يصرون على الحنث العظيم وقيل: هو الشرك، وقد فسر به هذه الآية أيضا. الحنث :الخلف في اليمين . وفي الحديث: اليمين حنث أو مندمة الحنث في اليمين: نقضها، والنكث فيها، وهو من الحنث: الإثم، يقول: إما أن يندم على ما حلف عليه، أو يحنث، فيلزمه الكفارة. وحنث في يمينه: أثم. وقال ابن شميل: على فلان يمين قد حنث فيها، وعليه أحناث كثيرة.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.352 harf
حَنِثَ فِى يَمِينِهِ 1 حَنِثَ فِى يَمِينِهِ حنث في يمينه حنث في يمينة , (S, A, Msb, K, *) aor. حَنَثَ , (Msb, K,) inf. n. حِنْثٌ (S, * A, Msb, K *) and حَنَثٌ, (TA,) He violated, or broke, or failed of performing, his oath: (A, Msb, K, TA:) he was untrue in his oath: (S, TA:) he committed a sin, or crime, in his oath. (TA.) Also He retracted, or revoked, his oath. (TA.) ― -b2- And the verb alone,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR340 harf
حَنِثَ حَنِثَ A ( n. ac. حِنْث 2 , حَنَث 4 ) a. [ Fī ], Broke ( his oath ). أَحْنَثَ أَحْنَثَ IV , a. Caused to commit perjury. تَحَنَّثَ تَحَنَّثَ V a. [ Min ], Abstained, desisted from. حِنْث حِنْث 2 , ( pl. أَحْنَاْث 38 ), a. Perjury. b. Sin, crime. حَاْنِث حَاْنِث 21 , a. Perjurer. حَنْثَر حَنْثَر a. Block-head, idiot.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.751 harf
حنث حَنِثَ - يَحْنَثُ - حِنْث حَنِثَ - يَحْنَثُ + الكائن: يستنكف ويتراجع وينكص حَنِثَ - يَحْنَثُ + الكائن + عن أمر (يمين أوقسم): ينكص ويتراجع عن الإبرار بقسمه الذي يعزم فيه على فعل ما حَنِثَ - يَحْنَثُ + كائن + عن أمر أو شيء + إلى أمر أو شيء: يتراجع وينكص عن شيء ويتجه بفعله إلى شيء مخالف ومعاكس حِنْث - الحنث: على وزن " فـِعـْل": اسم فعل "
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler12 mücavir (16 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ضغث

    1 ortak ayet · Demetler

  2. صرر

    1 ortak ayet · Cırcır böceğidir

  3. أوب

    1 ortak ayet · Ev arı sürüsü anlamındadır

  4. ضرب

    1 ortak ayet · Örnek verdi

  5. صبر

    1 ortak ayet · Granit taş demektir

  6. وجد

    1 ortak ayet · Su birikintisidir

  7. يدي

    1 ortak ayet · El ve kol demektir

  8. عظم

    1 ortak ayet · Büyük

  9. نعم

    1 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  10. أخذ

    1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  11. عبد

    1 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir

  12. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَكَانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ

    Yemini bozmakVe büyük günah işlemekte direnip dururlardı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحنث
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنكث, خلف, أثم
Zıt Kökبرر
Çekirdek Özet 1Bir bağı, akdi veya yemini bozarak taahhütten dönme ve bundan doğan sorumluluk yükü
Çekirdek Özet 2Yeminin getirdiği bağlayıcılığı ihlal etmeme uyarısı ve şirk gibi en ağır sorumluluk doğuran günah hali
Çekirdek Özet 3Hukuki ve ahlaki taahhüdün ihlaliyle oluşan ontolojik ve vicdani sapma durumu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca basit bir yemin bozma eylemine indirgeyip Kur'an'daki şirk ve nihai sorumluluk boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حنİçe doğru bükülme, eğilme, yönelme, geriye kıvrılma veya duygusal çekim hissetme; حنن, حنف, حنك ve حنجر köklerinde olduğu gibi doğrusal veya tabii seyirden sapma veya içe doğru bükülme hareketiثBükülme ve sapma hareketine dağılma, çözülme ve serbest kalma karakteri katarak bağlanan bir yeminin veya taahhüdün çözülüp bozulması, böylece kişinin sorumluluk ve günah yükü altına girmesi anlamını kurar.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaKişinin yeminiyle veya fıtri sözleşmesiyle etrafına ördüğü ahlaki ve hukuki sınır hattını temsil eder.
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkÇizilen sınırın içinde devam eden akış, irade ve yaşam sürecindeki süreklilik hareketini gösterir.
ثİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son (ت imgesinden türetme olup peltek ses değeriyle gevşeme ve dağılma yoğunlaşması taşır)Belirlenmiş imin ve sınırın aşınması, bağın gevşeyerek dağılması ve hukuki taahhüt çizgisinin çiğnenmesi etkisini yansıtır.
حنثÇitin ve taahhüt sınırının içindeki sürekliliğin gevşeyip bozulması, koruma hattının yarılmasıİnsanın kendi iradesiyle kurduğu veya fıtraten tabi olduğu koruyucu taahhüt çitini gevşetip delmesi, bağını dağıtması ve bunun sonucunda korumasız kalarak günah ve vebal altına girmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDüğümün veya bükülmüş bağın gevşetilmesi, bükülmüş bir ipten veya hattan sapma; kişinin üzerine aldığı hukuki veya ahlaki bağı çözerek taahhüdü tersine çevirmesi ve bu ihlalin bıraktığı ağırlık
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde kök, verilen ahdin çiğnenmesi ve yeminin bozulmasıyla gelen utanç ve günah anlamında kullanılır; Nâbiğa ez-Zübyânî yemini bozmaktan sakınmayı ve ahde vefayı anlatırken kökün türevlerine yer verir.
Erken Arapça kullanımİbn Şümeyl ve Hâlid b. Cenbe gibi erken dil otoritelerinin naklettiği üzere Arap kelamında yemin ya yerine getirme ya da günah doğuracak şekilde bozma olarak görülmüş; çocuğun ergenliğe erişip günah yükümlüsü olmasına بلغ الغلام الحنث denilmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حنث kökü, özellikle Güney ve Orta Sami kollarında taahhüt, günah ve dinsel yükümlülük bağlamında semantik bir yoğunlaşmaya sahiptir. İbranicede ח-נ-פ (ḥ-n-p) ve ח-נ-ן (ḥ-n-n) kökleriyle içe bükülme, sapma veya dinden dönme biçimindeki semantik geçişlerle morfolojik bir akrabalık sezilmekle birlikte, doğrudan ح ن ث dizilişi Klasik Arapçada özelleşmiş bir hukuki ve ahlaki terim hüviyeti kazanmıştır. Süryanicede ḥnp kökü sapma, putperestlik ve paganizm dairesini karşılarken, Klasik Arapça bu kökü yemin bağının çözülmesi, taahhüdün bozulması ve buradan doğan ağır günah anlamıyla billurlaştırmıştır. Kökün tefe‘‘ul vezninde تحنّث biçimi ise günah ve vebalden uzaklaşarak ibadete çekilme (teennüs / teessüm mantığıyla) anlamı kazanmış, fıtri arınma ve putperestlik sapmasından geri durma hareketini temsil etmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir yemini, sözü veya bağı bozmak; günah ve vebal yüklenmekKök, taahhüdü iptal etme eylemi ile bu iptalin doğurduğu ahlaki suçluluk ve sorumluluk durumunu birlikte ifade eder; تحنّث kalıbında ise bu günahtan kaçınma anlamı kazanır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve İbranicede sapma, fıtrattan dönme ve dinsel kirlilik bildiren köklerle kavramsal paralellikSami zemininde fıtri veya akdi bağlılıktan sapmayı anlatan köklerle semantik matris ortaklığı bulunur; doğrudan fonetik süreklilik dar bir alandadır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan denk bir kök formu tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Payne Smith.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حنثAnlamlıYemini bozmak, günah ve vebal yüklenmekVerilmiş bir sözü veya yemini yerine getirmeyerek sorumluluk altına girmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
حثنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
نحثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
نثحAnlamlıTerlemek, sızmak, dışarı çıkmakSuyun deriden veya kaptan dışarı sızması, terleme hareketi.Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur.
ثحنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
ثنحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حنثMerkezYemin ve taahhüdü ihlal etme, günaha girmeBir ahdin veya yeminin bozulmasıyla doğan doğrudan günah, vebal ve sorumluluk durumunu ifade eder.Hem hukuki hem vicdani ve ahlaki suçluluk yükünü içerir.
نكثKomşuSözleşmeyi ve akdi çözmeنكث daha çok örülmüş bir ipi söker gibi karşılıklı siyasi ve hukuki antlaşmayı bozmaya odaklanır; günah boyutundan ziyade bağın çözülüşü öndedir.İpi çözmek somut kökeninden gelir.
خلفKomşuVerilen söze aykırı davranma, vaadi tutmamaخلف bir kimsenin arkasından iş çevirme veya vaat edilen şeyin aksini yapma durumudur; yemine mahsus değildir.Vaat ve randevuyu yerine getirmeme durumlarında yaygındır.
أثمKomşuGenel anlamda günah işleme ve yavaşlamaأثم insanı hayırdan alıkoyan ve cezayı hak ettiren her türlü günahı kapsar; حنث ise özellikle taahhüt ihlali temellidir.Anlam alanı حنث kökünden daha geniştir.
بررZıtYemini yerine getirme, iyilik ve sadakat göstermeYeminde durma, sözü doğrulama ve taahhüdü eksiksiz ifa ederek sorumluluktan arınmış olma hali.Yeminin bozulmasının tam karşıtı olarak yemine sadık kalmaktır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحنثYemini bozmak, günah işlemekVerilen taahhüdün çiğnenmesi ve bu ihlalin doğurduğu ağır sorumluluk ve suçluluk yükü.Kesin
LatincePeriurium, PeccatumYalan yere yemin, yemin bozma, günahPeriurium doğrudan hukuki yemin ihlalini karşılarken, kökün taşıdığı genel dinsel vebal (peccatum) yönünü kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizcePerjury, Breach of oath, SinYemini bozma, taahhüt ihlali, ağır günahPerjury daha çok mahkemede yalan yere yemin etmeyi imler; Kur'an'daki ontolojik sorumluluk ve şirk anlamını tam yansıtmaz.Güçlü
AlmancaMeineid, Eidbruch, SündeYemin ihlali, ahdi bozma, günahMeineid hukuki yemin bozmayı karşılar; dini vebal anlamı için Sünde kelimesiyle desteklenmesi gerekir.Güçlü
FransızcaParjure, Violation de serment, PéchéYemini bozma, antlaşmayı çiğneme, günahParjure terimi akdi ihlali yetkin şekilde verir; kökün şirk ve ergenlik mesuliyeti gibi semantik katmanlarını tek başına kuşatamaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَحْنَثْ (Fiil)Yemini bozmak, taahhüdü ihlal etmekHz. Eyyûb'un eşine yönelik ettiği yemini, fıkhi ve vicdani bir çözümle yeminini bozmadan yerine getirmesi bağlamı (Sâd 38:44).
الْحِنْثِ (İsim)Büyük günah, şirk, fıtri sorumluluğun ihlaliAshâb-ı şimâlin dünya hayatında üzerinde ısrar ettiği en büyük vebal, şirk ve fıtrat ahdinin çiğnenmesi bağlamı (Vâkıa 56:46).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBüyük günah ve şirk meselesiVâkıa 56:46 ayetindeki ifadenin şirk mi yoksa büyük günahların tamamı mı olduğu tartışmasıİnsanın tevhit akdini bozarak şirke sapması ve bu sapmada ısrar etmesi
FıkıhYeminler ve kefaret hükümleriBir yeminin hangi şartlarda bozulmuş sayılacağı ve kefaretin ne zaman gerekeceği meselesiKişinin ettiği yeminin hilafına davranmasıyla kefareti gerektiren hukuki ihlal hali
TefsirAhde vefa ve fıtrat sözleşmesiHz. Eyyûb kıssasında yemin formülü ve cehennem ehlinin ısrar ettiği günahın mahiyetiYemini bozmaktan sakınma titizliği ile küfür ve şirkte diretmenin getirdiği yıkım
HadisYeminden dönme ve ibadetKişinin daha hayırlısını gördüğünde yeminini bozup kefaret vermesi ve Hz. Peygamber'in Hira'daki ibadetiتحنّث kavramında günahtan kaçınarak inzivaya çekilme; yemin ahkâmında ise sorumluluk tespiti

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve kulluk ahdiŞirk ve tevhit ahdini ihlalİnsanın yaratıcısıyla olan ontolojik bağını koparmaDini sistemde kök, Allah'a verilen ilk ahdin çiğnenmesi ve en büyük vebalin yüklenilmesi işlevini görür.Kesin
İlmiHakikat taahhüdüBilgi ahlakına ihanet, epistemik sapmaDoğruluğu tescilli veriyi tahrif etme veya inkârda direnmeİlmi sistemde araştırmacının veya bilginin hakikate sadakat yeminini bozması ve yanlışı sürdürmesidir.Güçlü
SiyasiToplum sözleşmesi ve anayasal bağlılıkSiyasi meşruiyet ahdini çiğneme, vatana ihanetİdare eden ile edilen arasındaki toplumsal mutabakatı yıkmaYöneticinin veya vatandaşın anayasal ve ahlaki sadakat yeminini bozarak devlete ve topluma sırt çevirmesidir.Güçlü
İktisadiAkdi güven ve ticari taahhütSözleşmeyi tek taraflı feshetme, borç ve akdi inkarPiyasadaki güven ortamını yok ederek finansal istikrarsızlık üretmeİktisadi düzende ticari akitlerin, senetlerin ve teminatların çiğnenerek haksız kazanç ve vebal üretilmesidir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel süreksizlik ve sınır şartının bozulmasıBir sistemin tanımlı olduğu süreklilik ve denge sınırının aniden kırılması, diferansiyel denklemin sınır koşulunu ihlal ederek tanımsızlık veya kararsızlık üretmesi kökün yapısıyla izomorfiktir.Güçlü
Beşeri bilimlerNormatif anomi ve sadakat ihlaliHukukta sözleşmenin ihlali, sosyolojide bireyin toplumsal mutabakatı ve normatif düzeni reddederek anomiye düşmesi bu kökün semantik hareketiyle örtüşür.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece gündelik dilde edilen alelade yeminlerin bozulması ve kefaret ödenmesi meselesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem fıkhi olarak yemine sadakat hassasiyetini hem de ontolojik olarak insanın Allah ile yaptığı fıtrat sözleşmesini bozarak şirkte ve isyanda ısrar etmesini kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataVâkıa Suresi 46. ayetteki ifadenin sadece sıradan bir günah veya yemin bozma sanılması, ayetin müşriklerin tevhit ahdini bozmaları ve inkârda ısrar etmeleri bağlamındaki dehşetli uyarısını etkisizleştirir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın ahlaki ve ontolojik konumunun sözleşme ve taahhüt esasına dayandığını, bu taahhütten dönmenin bireysel vicdandan kozmik sorumluluğa kadar uzanan ağır bir günah (hins) doğurduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Eyyûb'un yemini ve ahde vefa hassasiyetini konu edinen ayetlerde (Sâd Suresi) ve ahirette ashâb-ı şimâlin azap gerekçelerini bildiren ceza ayetlerinde (Vâkıa Suresi) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeminin lafzi bir sözden ibaret görülmeyip kişinin ahlaki bütünlüğünü kuran bir sınır olduğunu; günahın da rastgele bir hata değil, verilmiş bir söze ve fıtri sınıra sadakatsizlik olduğunu kavratır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGerilmiş veya bükülmüş bir bağın gevşeyip çözülmesi, sınır hattının kırılarak taahhüdün çiğnenmesi ve bunun sonucunda kişiye yapışan ağır yük.
  • Soyut anlamİnsanın fıtri, ahlaki veya hukuki olarak bağlandığı bir ilkeyi ve taahhüdü ihlal ederek manevi ve hukuki sorumluluk (vebal ve günah) altına girmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin işleyişini sağlayan temel aksiyomun ve ahdin çiğnenmesiyle ortaya çıkan meşruiyet kaybı ve ontolojik yaptırım durumu.
  • LaTeX modeliH=I(c=0)⋅W
  • LaTeX açıklaması

Burada c∈{0,1} bireyin yaptığı akde veya yemine sadakat durumunu gösteren ikili değişkeni temsil eder (c=1 ahde vefayı, c=0 ahdin bozulmasını gösterir). I ifadesi ahdin bozulması halinde devreye giren gösterge fonksiyonudur. W ise taahhüdün çiğnenmesiyle tahakkuk eden ahlaki, hukuki ve ontolojik vebal ağırlığını simgeler. Model, bağlayıcı taahhüt ihlal edildiğinde (c=0) ortaya çıkan kaçınılmaz vebal yükünü (H) doğrudan ve yalın bir matematiksel fonksiyon olarak ifade eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح