نكث
ن - ك - ث
KÖK- 7 geçiş
- 6 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Bozulmuş iptir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bozulmuş iptir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR757 harfالكاف والثاء والنون معهما
ك ن ث، ث ك ن، ن ك ث مستعملات كنث: الكًنْثَةُ: نوردجة تُتَّخذُ من آس وأغصان خلاف، تُبْسَطُ وتنضد عليها الرياحين ثم تطوى طياً. وكَنْثَةٌ أيضاً، وبالنبطية: كُنْثَى.
ثكن: الثُّكْنةُ: مركز الجند على رايتهم، ومجتمعهم على لواء صاحبهم، وإن لم يكن هناك لواء فإن انحيازهم إلى رئيسهم يقال: هم على ثُكَنِهم وثُكْنَتهم. والثُّكنةُ: الواحدة، والجميع: الثُّكنُ، وهي الجماعات، قال الأعشى:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR410 harfالنِكْثُ بالكسر: أن تُنْقَضَ أخلاق الأَكْسِيَةِ والأَخْبية لتُغْزَلَ ثانيةً. ونَكَثَ العهدَ والحبلَ فانْتَكَثَ، أي نقضَه فانتقض. والنَكيثَةُ: خُطَّةٌ صعبة ينكُثُ فيها القوم. قال طرفة:
متى يَكُ عهدٌ للنَكيثَةِ أشهدِ
وفلانٌ شديد النَكيثَةِ، أي النفس. وبلغَ فلانٌ نَكيثَةَ بعيره، أي أقصى مجهوده في السير. وقال فلانٌ قولاً لا نَكيثَةَ فيه، أي لا خُلْفَ فيه. وطلبَ فلانٌ حادةٌ ثم انْتَكَثَ لأخرى، أي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.571 harfك ن ث
كنث ، نكث ، ثكن : ( مستعملة ) .
كنث : قال الليث : الكنْثَة : نَوَرْدَجةٌ تُتخذ مِن آسٍ وأغصانِ خلافٍ ، تُبسط وتُنضد عليها الرياحين ثم تطوى .
قال : وإعرابه : كُنْثَجَةٌ ، وبالنبطة : كُنْثَا .
نكث : قال الله جل وعز : ( وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّتِى نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا ) ( النحل : 92 ) واحد الأنكاث : نِكْثٌ ، وهو الغزل من الصوف ، والشّعر يُبرمُ ويُنسج أكْسية وأَخبيةً ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.505 harf(باب النون والكاف وما يثلثهما)
(نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله.
ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR453 harf- النكث: نكث الأكسية والغزل قريب من النقض، واستعير لنقض العهد قال تعالى: ﴿وإن نكثوا أيمانهم﴾ [التوبة/12]، ﴿إذا هم ينكثون﴾ [الأعراف/135] والنكث كالنقض (قال التبريزي: والنقض: مثل النكث. والنكث: أن تنقض أخلاق الأخبية والأكسية، فتغزل ثانية. تهذيب إصلاح المنطق 1/82)، والنكيثة كالنقيضة، وكل خصلة ينكث فيها القوم لها: نكيثة. قال الشاعر:
*متى يك أمر للنكيثة أشهد*
(هذا عجز بيت لطرفة بن العبد، وشطره:
*وقربت
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR434 harfن ك ث
نكث الحبل والسّواك والسأف في أصول الأظفار وقد انتكث بنفسه وهذه نكاثة الحبل: لما انتكث من طرفه.
ونكاثة السواك: لما تشعّث من رأسه.
وهي تغزل النّكث والأنكاث وهو ما نكث من الأكسية والأخبية ليغزل ثانية.
وبحلٌ أنكاث.
ومن المجاز: نكث العهد والبيعة.
وناكثه العهد.
وهو نكّاث للعهود.
وهذا قول لا نكيثة فيه: لا خلف.
ووقعوا في النكيثة: في الخطّة الصّعبة التي تناكثوا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.994 harfالنَّكْثُ: نَقْضُ ما تَعْقِدُه وتُصْلِحُه من بَيْعَةٍ وغيرها. نَكَثَه يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ، وتَناكَثَ القومُ عُهودَهم: نقضوها، وهو على المثل. وفي حديث علي، كرّم الله وجهه: أُمِرْت بقتال الناكِثِينَ والقاسِطِين والمارِقِين؛ النَّكْثُ: نَقْضُ العهد؛ وأَراد بهم أَهل وقعة الجمل، لأَنهم كانوا بايعوه ثم نقضوا بيعته، وقاتلوه؛ وأَراد بالقاسطين أَهل الشأْم، وبالمارقين الخوارج.
وحَبْلٌ نِكْثٌ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR48 harf* ن ك ث * * نَكَثَ * العهد والحبل نقضه وبابه نصر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.084 harfالنكث بالكسر: أن تنقض أخلاق الأخبية و الأكسية البالية لتغزل ثانية ، والاسم منه النكيثة. نكث: اسم. والنكث والد بشير الشاعر ، حكاه سيبويه، وأنشد له:
ولت ودعواها شديد صخبه من المجاز: نكث العهد أو البيعة: نقض، ينكثه نكثا، وهو نكاث للعهد. والنكث: نقض ما تعقده وتصلحه من بيعة وغيرها، وفي حديث على كرم الله وجهه: أمرت بقتال الناكثين والقاسطين والمارقين أراد بالناكثين أهل وقعة الجمل؛
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.790 harfنَكَثَ
1 نَكَثَ ذ , (S, K,) aor. نَكُثَ , (K, Msb,) and نَكِثَ , (K,) inf. n. نَكْثٌ, (TA,) He undid [the threads of] a garment of the kind called كِسَاء, &c.: (Msb:) he undid, or untwisted, a rope. (S, K.) ― -b2- نَكَثَ السِّوَاكَ, aor. نَكُثَ , inf. n. نَكْثٌ; He, or it, made the head of the tooth-stick to be uncompacted, disintegrated, disunited, or seperated, in its fibres: and so the verb
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR828 harfنَكَثَ
نَكَثَ I , U ( n. ac. نَكْث 1 ),
a. Untwisted ( rope ); violated ( agreement ).
b. Split.
c. [ 'An ], Withdrew.
تَنَكَّثَ
تَنَكَّثَ V ,
a. Pass. of I ( a ), ( b ).
تَنَاْكَثَ
تَنَاْكَثَ VI ,
a. Broke faith.
اِنْتَكَثَ
اِنْتَكَثَ VIII ,
a. Pass. of I ( a ), ( b ).
c. [ Min & Ila ], Turned from .... to.
d. Became lean.
نِكْث
نِكْث 2 , ( pl. أَنْكَاْث 38 ),
a. Untwisted.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.816 harfنكث
نَكَثَ - يَنْكُثُ - نُكْث - أَنْكَاث - أَنْكَاثَاً
نَكَثَ - يَنْكُثُ + كائن + شيئاً (غزلاً أو عقداً): يتراجع تدريجياً: يفك عقده وروابطه واحداً تلو الآخر متجهاً نحو نقضه كله: في عمل مؤلف من عدد من الأفعال، يتوقف عن إتمام الفعل الذي بدأه ثم يقوم بأفعال تراجعية، تبطل الأفعال التي قام بها حتى يعود إلى نقطة البدء
نُكْث: اسم فعل من " نَكَثَ -
Mücavir kökler44 mücavir (62 toplam)
- يمن
3 ortak ayet · Sağ yandır
- كشف
2 ortak ayet · Açık baş demektir
- غزل
1 ortak ayet · Onun ipliği
- عهد
2 ortak ayet · Söz
- طعن
1 ortak ayet · Ve dil uzatmak
- أمم
2 ortak ayet · Emam ön demektir
- قتل
2 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- همم
1 ortak ayet · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
- رجز
1 ortak ayet · Pislik demektir
- نقض
1 ortak ayet · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
- بيع
1 ortak ayet · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
- بدأ
1 ortak ayet · Badiye çöl demektir
Geçtiği ayetler(6)
وَإِنْ نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ
ÇözdülerEğer andlaşmalarından sonra yine yeminlerini bozar ve dininize saldırırlarsa; o küfür önderlerini hemen öldürün. Çünkü onların yeminleri yoktur. Belki son verirler.
أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
ÇözdülerYeminlerini bozan, peygamberi yurdundan çıkarmaya teşebbüs eden bir kavim ile döğüşmez misiniz? Ki, önceleri kendileri başlamışlardır. Onlardan korkar mısınız? Şayet mü’minler iseniz asıl korkmanız gereken; Allah’tır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نكث |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نقض, فسخ, حلل |
| Zıt Kök | عقد |
| Çekirdek Özet 1 | İyice bükülmüş, örülmüş bir ipi, bağı veya eskiyen bir dokumayı lif lif ayırıp dağıtarak çözmek |
| Çekirdek Özet 2 | Sağlamlaştırılmış ve taraflar arasında bağlayıcılık kazanmış ahitleri, yeminleri ve biatları tek taraflı olarak bozup hükümsüz kılmak |
| Çekirdek Özet 3 | Ahit ve sözleşmenin kurduğu yapısal güven dokusunu çözerek toplumsal ve ahlaki intizamı kaosa sürükleme eylemi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir sözden dönme olarak algılayıp, sağlamlaştırılmış bir örgünün bilerek çözülmesi ve dokunun çökertilmesi boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نك | Bir şeyi yönünden saptırma, zorlama, bükme, tersine çevirme veya zayıflatma; نكب yolundan sapma, نكص gerisin geri dönme, نكس baş aşağı çevirme ve نكل geri çekilmeye zorlama örneklerinde olduğu gibi direnci kırma ve doğrultuyu bozma hareketi | ث | Bükülmüş veya örülmüş yapının lif lif dağıtılması, parçalanıp un ufak edilmesi ve serbest kalarak saçılması yönünde anlamı özelleştirir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan veya balık; süreklilik, canlılık ve uzayan bağ | Devam eden, uzayıp giden bir süreci, bağı veya ardışık çizgiyi temsil eder. |
| ك | Avuç içi; kavrama, bükme ve sınırlandırma | Bükme, sıkıştırma ve nesneyi denetim altında tutma hareketini simgeler. |
| ث | İşaret ve sınır imgesinin yoğunlaşması (ت harfinin türevi); dağılma ve saçılma | Birbirine geçmiş unsurların bağlarının çözülüp çevreye yayılması hareketini gösterir. |
| نكث | Kavranıp bükülerek birleştirilmiş sürekliliğin uçlarından ayrılarak dağılması | Sağlam bir bütünlük teşkil eden örgünün, tutucu gücünü yitirerek lifler ve teller halinde çözülüp dağılması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bükülmüş bir ipin, yıpranmış bir çadır bezinin veya elbisenin liflerini tek tek ayırıp çözmek; misvak ucunu döverek liflerine ayırmak ve tırnak diplerindeki deriyi soymak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd divanında kök, verilen sözün ve kararlılığın zor bir sınavdan geçtiği durumları anlatmak üzere geçer: مَتَى يَكُ أمرٌ للنَّكيثةِ أَشْهَدِ / Bir bozulma, geri dönüş veya zorlu bir iş olduğunda ben orada bulunurum. |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'ye atfedilen rivayette Cemel Vakası taraftarlarını nitelemek üzere biatlarını çözüp bozmaları sebebiyle kullanılan niteleme: أُمِرْت بقتال الناكِثِينَ والقاسِطِين والمارِقِين |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Tarafe b. el-ʿAbd.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde نكث kökü, fiziksel olarak dokumanın veya bükülmüş ipliklerin geriye doğru çözülmesi, liflerine ayrılması ve buradan hareketle mecazen ahitlerin ve antlaşmaların geçersiz kılınması semantik hattını taşır. Güney Sami (Arapça) kolunda kök, hem somut dokuma zanaatında eskiyen elbiselerin ipliklerinin yeniden eğrilmek üzere lif lif ayrılması eylemini hem de bu eylemin hukuki ve ahlaki antlaşmaları bozma yönündeki tam karşılığını korumuştur. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı kök harfleriyle ahit bozma fiili sınırlı iz taşımakla birlikte, kökün fiziksel olarak çözme, gevşetme ve birleşmiş parçaları ayırma semantiği, Arapça içinde özgün bir zanaat terimi ve ardından merkezi bir ahlaki-hukuki terim olarak kökleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İpin bükümünü çözmekten ahdi bozmaya geçiş | Birincil olarak bükülmüş ipin liflerine ayrılması, ikincil ve baskın olarak sağlamlaştırılmış sözleşmelerin tek taraflı çiğnenmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çözme, gevşetme ve bükümü ayırma çekirdeği | Semitik dillerdeki bağlama ve çözme eylemlerinin somut dokuma bağlamındaki özelleşmiş Arapça yansıması | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli ve kesin bir soydaş kelime tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نكث | Anlamlı | Çözmek, lif lif ayırmak | Bükülmüş ipi veya ahdi bozup çözmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نثك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| كنث | Anlamlı | Biriktirip sarmak | Mersin ve benzeri ağaç dallarının serilip üzerine kokulu bitkilerin dizilerek katlanıp sarılması | Ahdi çözmenin zıddına bir araya getirip sarma; Kur'an'da geçmez |
| كثن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ثنك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ثكن | Anlamlı | Bir yerde toplanıp yerleşmek | Karargâh kurmak, bir yere bağlanıp kalmak, ordugâh edinmek | Sabitleşme ve yerleşme anlamı; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نكث | Merkez | Ahdi ve bağı çözmek | İyice örülmüş ve sağlamlaştırılmış bir örgüyü lif lif dağıtarak bozmak | Yalnızca sözden dönmeyi değil, bağlayıcı bir sistemin liflerine kadar ayrıştırılmasını içerir. |
| نقض | Komşu | Yapıyı veya bağı yıkıp çözmek | Kurulu bir yapıyı, binayı veya düğümü bütüncül olarak kırmak ve bozmak | نقض düğümü veya yapıyı toptan bozar; نكث ise örülmüş ipleri tel tel ayırıp işlevsiz kılar. |
| فسخ | Komşu | Ayrıştırmak, hükümsüz kılmak | Eklemleri birbirinden ayırmak veya hukuki sözleşmeyi sona erdirmek | فسخ hukuki bir bağı feshedip ortadan kaldırmayı anlatır, dokunun liflerine ayrılması imgesini taşımaz. |
| حلل | Komşu | Düğümü açmak, serbest bırakmak | Düğümün açılmasıyla bağlı olanın serbest ve mübah hale gelmesi | حلل meşru bir serbest bırakmayı da içerirken, نكث doğrudan tahribat ve vefasızlık vurgusu taşır. |
| عقد | Zıt | Düğümlemek, bağlamak | İpleri birbirine bağlayıp sağlamlaştırmak, sözleşme yapmak | Bir araya getirip sıkıca bağlayarak sabit ve kalıcı bir taahhüt inşa etme eylemidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نكث | Ahdi ve örgüyü çözmek | Sağlamlaştırılmış bir bağı veya bükülmüş lifleri ayırarak yapıyı bozmak | Kesin |
| Latince | Rumpere, violare | Kırmak, çiğnemek | Sözleşmeyi bozma ve ihlal etme yönünü karşılar; lif lif çözülme somut imgesini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | To unravel, to breach | Çözülmek, ihlal etmek | İhlal etme ve ipliklerin çözülmesi anlamlarını kısmen karşılar; ancak ikisini tek gövdede birleştiremez. | Güçlü |
| Almanca | Aufdröseln, brechen | Sökmek, bozmak | Bükülmüş ipin çözülmesi ve antlaşmanın ihlali boyutlarını ayrı kelimelerle ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Effilocher, enfreindre | Liflerine ayırmak, çiğnemek | Dokumanın lif lif dökülmesi ile kural veya ahdin çiğnenmesi yönlerini ayrı ayrı taşır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَنْكَاثًا | Fiziksel lifler ve çözüntüler | Bükülüp örüldükten sonra lif lif çözülüp dağıtılan iplikler; Nahl 16:92 |
| نَكَثُوا / يَنْكُثُونَ | Yeminleri ve siyasi antlaşmaları bozmak | Müşriklerin ve inkârcıların barış veya eman sözleşmelerini tek taraflı çiğnemesi; Tevbe 9:12, Tevbe 9:13 |
| يَنْكُثُونَ | Azaptan kurtulma vaadini yerine getirmemek | Firavun kavminin üzerlerinden azap kalkınca verdikleri imana gelme sözünü tutmamaları; A'râf 7:135, Zuhruf 43:50 |
| نَكَثَ / يَنْكُثُ | İlahi biati ve meşru otoriteye bağlılığı bozmak | Allah'a ve Resulü'ne verilen bağlılık ve itaat sözünü geçersiz kılmak; Fetih 48:10 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve elest misakı | İnsanın yaratılışta veya vahiy karşısında verdiği tevhîd sözünü inkâr ile hükümsüz kılması | İmanın bir ahit, inkâr ve nifakın ise bu ahdi kökten çözüp dağıtma sayılması |
| Fıkıh | Uluslararası hukuk ve yeminler | Meşru bir antlaşmanın veya akdin tek taraflı olarak ne zaman ve nasıl ihlal edilmiş sayılacağı | Hukuki güvenliği ortadan kaldıran haksız ve tek taraflı ahit bozma eylemi |
| Tefsir | Dokuma temsilleri ve ahlaki süreklilik | Nahl 16:92 ayetinde kadının ipi büküp sonra çözmesi meseli üzerinden toplum düzeninin analizi | Sağlamlaştırılmış toplumsal ve ahlaki bağların ahmakça dağıtılması |
| Hadis | Siyasi biat ve sadakat | Cemel Vakası ile meşru imama verilen biatin geri çekilmesi ve hilafet düzeninin bozulması | Biati bozarak cemaatten ayrılma eyleminin yıkıcı bir fitne olarak adlandırılması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk sözleşmesi | Fıtri ahdin iptali | Bütüncül bağlılığı parçalama | İnsanın Rabbiyle olan varoluşsal bağını koparıp dini ahlakı anlamsızlaştırması | Kesin |
| İlmi | Mantıksal ve yöntemsel tutarlılık | İlkesel çelişki | Önermeler ağını dağıtma | Doğrulanmış bir bilgi örgüsünün temel kabullerini keyfi biçimde geçersiz kılma | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve barış | Antlaşmayı ihlal | Hukuki meşruiyeti yıkma | Taraflar arasındaki barış ve eman paktını tek taraflı feshederek çatışmayı başlatma | Kesin |
| İktisadi | Ticari akitler ve piyasa güveni | Sözleşmeden cayma | Piyasa itimadını çökertme | İleriye dönük taahhütlerin yerine getirilmemesiyle ticari zincirin dağılması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve polimer çözünmesi | Bükülmüş veya bağlanmış moleküler/yapısal zincirlerin dış veya iç gerilimle bağlarını yitirip serbest ve düzensiz liflere ayrışması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal anomi ve sözleşme feshi | Bireyleri ve kurumları bir arada tutan ortak normatif dokunun çözülerek fertlerin atomize olması ve kurumsal çöküş | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel planda verilen alelade bir sözü tutmamak veya yalan söylemek seviyesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, büyük emekle bükülüp sağlamlaştırılmış, tarafların güç ve güven dengesini kuran kolektif, hukuki ve ontolojik bağların kasten çözülüp sistemin lif lif edilmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ahit bozmanın sadece basit bir ahlaki kusur sanılması, buna karşılık toplumsal düzeni, barışı ve devletler arası hukuki güvenliği kökten çökerten bir fesat mekanizması olduğunun kavranamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve hukuk anlayışının temel taşı olan «ahit ve misak» kavramlarının ters kutbunu oluşturur; güven toplumunun hangi eylemle çözüldüğünü gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Barış antlaşmaları ve savaş hukukunu düzenleyen ayetlerde (Tevbe suresi), ilahi biatin mahiyetini bildiren ayetlerde (Fetih suresi) ve ahde vefayı dokuma metaforuyla anlatan mesellerde (Nahl suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yemin ve antlaşma ihlalinin taraflardan sadece birine kâr sağlayan pragmatik bir hamle olduğu zannını yıkar; eylemin bizzat failin kendi kurduğu yapıyı ve iç dengesini çürüttüğünü ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBükülmüş ipin, dokunmuş kumaşın veya yıpranmış çadırın liflerini tek tek ayırarak çözmek, örgüyü dağıtıp lif yığınına dönüştürmek.
- Soyut anlamSağlam ve bağlayıcı ilkelerle tesis edilmiş olan ahdi, yemini, biati veya hukuki mutabakatı bozarak güven dokusunu hükümsüz bırakmak.
- Sistematik karşılıkBir toplumda veya sistemde karşılıklı taahhütlerle örülmüş olan düzenleyici yapının tek taraflı iradeyle geriye doğru çözülerek entropik kaosa sürüklenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sembolü bükülerek veya örülerek bir araya getirilmiş bağlayıcı sistemi ve ahit bütünlüğünü; bu bütünü oluşturan her bir bağı, taahhüdü ve lifi temsil eder. operatörü çözme ve ahdi bozma eylemini (نكث) simgeler. Dönüşüm sonucunda elde edilen durumu, bileşenlerin birbirine bağlılığını yitirip serbest ve ilişkisiz lifler yığınına dönüştüğünü gösterir. fonksiyonu yapısal dayanıklılığı ve bağlayıcı gücü ifade etmekte olup, çözülmüş sistemde bu değer sıfıra () inmektedir.