حوج

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-و-ج1 sîga, 33 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فلحبوأدورحوجحيثصدرخصصهجرحَاجَةًقضينفسأثرنفع

KökSîga 1Ayet 3Sure 3Mücavir 33

▶ Ağı aç (3B)

حوج

ح - و - ج

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Hace deve dikeni demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hace deve dikeni demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.623 harf
باب الحاء والجيم و واي معهما ح ج و، ج ح و، ح و ج، ج و ح، و ج ح، ج ي ح مستعملات جحو: حاجَيْتُه فحجَوْته، إذا ألقيتُ عليه كلمةً مُحجية مخالفة المعنى، والجواري يتحاجين. والأُحُجيَةُ اسم للمحاجاة، والحَجْوَى كذلك. قالت بنت الخُسّ العادية: وقالت قالةً أخـتـي وحَجْواها لها عقـل تَرَى الفتيان كالنّخـل وما يدريك ما الدَّخْل الدَّخْلُ: العَيْب. وحَجَوْته بكذا، أي: ظننتُ به. وحجا يحجو النحلُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR955 harf
الحاجَةُ معروفة، والجمع حاجٌ وحاجاتٌ وحِوَجٌ، وحَوائجُ على غير قياس، كأنهم جمعوا حائِجَةً. وكان الأصمعي يُنْكِرُهُ ويقول: هو مُوَلَّدٌ. وإنما أنكره لخروجه عن القياس، وإلاّ فهو كثيرٌ في كلام العرب. وينشد: نهارُ المرءِ أَمْثَلُ حينَ يقضيحوائجه من اللَيل الطـويلِ والحَوْجاءُ: الحاجة. يقال: ما في صدري به حَوْجاء ولا لوجاء، ولا شكٌّ ولا مِرْيَةٌ بمعنىً واحد. قال قيس بن رفاعة: مَنْ كانَ في نفسه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.411 harf
(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي) (حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال: كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
Maddenin bağlantısı

(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي) (حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال: كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء العرب. والحِواء: البيت الواحد، وكلُّه من قياس الباب. (حوب) الحاء والواو والباء أصلٌ واحد يتشعّب إلى إثم، أو حاجة أو مَسكَنة، وكلها متقاربة. فالحُوبُ والحَوْب: الإثم. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ كانَ حُوباً كَبِيراً﴾ [النساء 2]، و﴿حَوْباً كَبيراً([3])﴾. والحَوْبة: ما يَأثم الإنسانُ في عقوقه، كالأمِّ ونحوها. وفلان يتحوّب من كذا، أي يتأثم. وفي الحديث: "ربِّ تقبّلْ توبَتي، واغفِرْ حَوبتي". ويقال التحوُّب التَّوجُّع. قال طُفيل: فذُوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجَّرٍ *** من الغيظ في أكبادنا والتحوُّبِ([4]) ويقال: أَلْحَقَ [الله([5])] به الحَوْبة، وهي الحاجةُ والمَسْكنة. فإنْ قيل: فما قياس الحَوْباء، وهي النَّفس؟ قيل لـه: هي الأصلُ بعينه؛ لأنّ إشْفَاق([6]) الإنسان على نفسه أغلبُ وأكثر. فأما قولهم في زجر الإبل. حُوْبُِ، فقد قُلْنا إنّ هذه الأصوات والحكاياتِ ليست مأخوذةً من أصلٍ. وكلُّ ذي لسانٍ عربيٍّ فقد يمكنه اختراعُ مثل ذلك، ثم يكثُرُ على ألسنة الناس. فأمّا الحَوأب فهو مذكور في بابه([7]). (حوت) الحاء والواو والتاء أصلٌ صحيح منقاس، وهو من الاضطراب والرَّوَغان، فالحُوت العظيم من السّمَك، وهو مضطربٌ أبداً غير مستقرّ. والعرب تقول: حاوَتَنِي فلانٌ، إذا راوغَني. ويُنشَد هذا البيت: ظَلّت تُحاوِتُني رَمْدَاءُ داهِيَةٌ *** يوم الثويَّةِ عن أهلي وعن مالي([8]) (حوث) الحاء والواو والثاء قِيلٌ غيرُ مطَّردٍ ولا متفرّع. يقولون: إنّ الحَوْثَاءَ الكبدُ وما يليها. وينشدون: * الكِرْشَ والحَوْثاء والمَرِيّا([9]) * وجاريةٌ حَوْثاء: سمينة. قال: * وهْيَ بِكْرٌ غريرةٌ حَوْثاءُ * وتركهم حَوْثاً بَوْثاً. إذا فرَّقَهم. وكل هذا متقاربٌ في الضّعف والقِلّة، ويقولون اسْتَبَثْتُ الشيءَ واستَحثْتُه، إذا ضاع في ترابٍ فطلبتَه. (حوج) الحاء والواو والجيم أصلٌ واحد، وهو الاضطرار إلى الشيء، فالحاجة واحدة الحاجات. والحَوْجاء: الحاجة. ويقال أحْوَجَ الرّجُلُ: احتاجَ. ويقال أيضاً: حاجَ يَحُوج([10])، بمعنى احتاجَ. قال: غَنِيتُ فلَم أرْدُدْكمُ عند بُِغْيَةٍ *** وحُجْتُ فلم أكدُدْكمُ بالأصابعِ([11]) فأمَا الحاجُ فضربٌ من الشَّوك، وهو شاذٌّ عن الأصل. (حوذ) الحاء والواو والذال أصلٌ واحد، وهو من الخفّة والسُّرعة وانكماشٍ([12]) في الأمر. فالإحْواذ السَّير السريع. ويقال حاذَ الحمارُ أُتُنَه يحُوذها، إذا ساقَها بعُنْف. قال العجاج: * يحُوذُهُنَّ وله حُوذِيُّ([13]) * والأحوذيُّ: الخفيف في الأمور، الذي حَذِقَ الأشياءَ وأتْقَنَها. وقالت عائشة في عمر: "كان واللهِ أحوَذِيَّاً نسيجَ وَحْدِه". والأحوذِيّان: جناحا القطاة. قال: * على أحوذِيَّينِ استقلّت([14]) * ومن الباب استحوَذَ عليه الشيطان، وذلك إذا غَلَبَه وساقَه إلى ما يريد من غَيِّه. ومن الشاذّ عن الباب أيضاً أنهم يقولون: هو خفيفُ الحاذِ. ويُنشِدون: خفيف الحاذِ نَسّال القيافي *** وعَبْدٌ للصَّحَابة غيرَ عَبْدِ([15]) ومن الشاذّ عن الباب: الحاذُ، وهو شجرٌ. (حور) الحاء والواو والراء ثلاثة أصول: أحدها لون، والآخَر الرُّجوع، والثالث أن يدور الشيء دَوْراً. فأما الأول فالحَوَر: شدّةُ بياض العينِ في شدّةِ سوادِها. قال أبو عمرو: الحَوَر أن تسودَّ العين كُلُّها مثلََُ الظباء والبقر. وليس في بني آدمَ حَوَرٌ. قال وإنما قيل للنساء حُورُ العُيون، لأنهن شُبِّهن بالظِّباء والبقر قال الأصمعيّ: ما أدري ما الحَوَر في العين. ويقال حوّرت الثيابَ، أي بيّضْتُها، ويقال لأصحاب عيسى عليه السلامُ الحواريُّون؛ لأنهم كانوا يحوِّرون الثِّياب، أي يبيّضونها. هذا هو الأصل، ثم قيل لكلِّ ناصر حَوَاريٌّ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله: "الزُّبير ابنُ عمَّتي وحَوارِيَّ من أمّتي". والحَوَاريّات: النِّساء البيض. قال: فقُلْ للحَوَاريّاتِ يبكين غيرَنا *** ولا يَبْكِنا إلا الكلابُ النوابحُ([16]) والحُوَّارَى من الطَّعام: ما حُوِّر، أي بُيِّض. واحورَّ الشيءُ: ابيضّ، احوراراً. قال: يا وَرْدَُ إني سأموتُ مَرَّهْ *** فمَنْ حَليفُ الْجَفْنَةِ المُحوَرَّهْ([17]) أي المبيَّضَة بالسَّنَام. وبعضُ العرب يسمِّي النَّجم الذي يقال لـه المشترِي "الأحورَ". ويمكن أن يحمل على هذا الأصل الحَوَرُ، وهو ما دُبِغ من الجلود بغير القَرَظ ويكون ليِّنا، ولعل ثَمَّ أيضاً لوناً. قال العجّاج: بِحجِنَاتٍ يتثقَّبْنَ البُهَرْ *** كأنما يَمْزِقْنَ باللحم الحَوَرْ([18]) يقول: هذا البازي يمزّق أوساطَ الطير، كأنه يَمْزِق بها حَوَراً، أي يُسرع في تمزيقها. وأمّا الرجوع، فيقال حارَ، إذا رجَع. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ. بَلَى﴾ [الانشقاق 14- 15]. والعرب تقول: "الباطلُ في حُورٍ" أيْ رَجْعٍ ونَقْصٍ، وكلُّ نقص ورجوع حُورٌ. قال: * والذّمُّ يبقَى وزادُ القَومِ في حُورِ([19]) * والحَوْر: مصدر حار حَوْراً رَجَع. ويقال: " [نعوذ بالله([20])] من الحَوْر بعد الكَوْر". وهو النُّقصان بعد الزيادة. ويقال: "حارَ بعد ما كارَ([21])". وتقول: كلَّمتُه فما رجَعَ إليّ حَوَاراً وحِوَاراً ومَحُورَةً وحَوِيراً. والأصل الثالث المِحْور: الخشبةُ التي تدور فيها المَحَالة. ويقال حَوّرْتُ الخُبْزَةَ تحويراً، إذا هيّأتها وأدَرْتَها لتضعَها في المَلَّة. ومما شذَّ عن الباب حُِوار الناقة، وهو ولدُها. (حوز) الحاء والواو والزاء أصلٌ واحد، وهو الجمع والتجمّع، يقال لكلِّ مَجْمَعٍ وناحيةٍ حَوْزٌ وحَوْزَة. وحَمَى فلانٌ الحَوْزَة، أي المَجْمع والناحية. وجعلته للمرأةُ مثلاً لما ينبغي أن تحمِيَه وتمنعَه، فقالت: فَظَلْتُ أَحْثي التُّرْبَ في وجهه *** عنِّي وأحمِي حَوْزةَ الغائِبِ([22]) ويقال تَحوّزَت الحيةُ، إذا تلوّتْ. قال القُطامي: تَحَيَّزُ مِنِّي خشيةً أن أَضِيفَها *** كما انحازت الأفعى مخافةَ ضاربِ([23]) وكلُّ مَن ضمَّ شيئاً إلى نفسه فقد حازَهُ حَوْزاً. ويقال لطبيعة الرجُل حَوْزٌ. والحُوزِيُّ من الناس: الذي يَنْحازُ عنهم ويعتزلهم. ويروى بيت العجّاج: * يحوزُهنّ ولَهُ حُوزيّ([24]) * وهو الحِمار يجمع أتُنَهُ ويسوقُها. والأحْوَزِيُّ من الرجال مثل الأحوذيّ والقياس واحد. (حوس) الحاء والواو والسين أصلٌ واحد: مخالطة الشيء ووطؤُه. يقال حُسْتُ الشيءَ حَوْساً. والتحوُّس، كالتردّد في الشيء، وهو أنْ يُقِيم مع إرادة السفَر، وذلك إذا عارضَه ما يشغلُه. قال: * سِرْ قَدْ أَنَى لك أيُّها المُتحوِّسُ([25]) * ويقال الأحْوسُ الدائم الركْض([26])، والجريءُ الذي* لا يهوله شيء. قال: * أحْوَسُ في الظلماء بالرُّمْحِ الخَطِلْ([27]) * وهو حوّاس بالليل. (حوش) الحاء والواو والشين كلمة واحدةٌ. الحُوش الوَحْش. يقال للوحشيِّ حُوشِيٌّ. وقال عمرُ في زهيرٍ: "كان لا يعاظِل بين القوافي، ولا يتبع حُوشِيَّ الكلام، ولا يمدَحُ الرّجلَ إلا بما فيه". قال القتبيّ: الإبل الحُوشيّة منسوبةٌ إلى الحُوش، وإنها فُحولُ نَعَم الجِنِّ، ضَرَبتْ في بعض الإبل فنُسِبتْ إليها. قال رؤبة: *جَرَّت رحانا مِن بلاد الحُوشِ([28]) * وأظنُّ أنَّ هذا من المقلوب، مثل جَذَبَ وجَبَذَ. وأصل الكلمة إن صَحّت فمن التجمُّع والجَمْع، يقال حُشْتُ الصّيدَ وأَحَشْتُه، إذا أخذْتَه من حَوَالِه([29]) وجمعتَه لتَصْرفه إلى الحِبالة. واحتَوَشَ القومُ فلاناً: جعَلُوه وَسْطهم. ويقال تَحَوَّشَ عنِّي القوم: تنحَّوا. وما ينحاش فلانٌ مِن شيءٍ، إذا لم يتجمَّعْ له؛ لقلّة اكتراثِه به. قال: وبَيْضاءَ لا تَنحاشُ مِنّا وأمُّها *** إذا ما رأتْنَا زِيل مِنّا زَوِيلُها([30]) ويقال إنّ الحُوَاشَةَ الأمْرُ يكون فيه الإثمُ؛ وهو من الباب، لأن الإنسان يتجمَّع منه ويَنْحاش. وأنشد: أردْتَ حُواشةً وجهِلْتَ حَقّاً *** وآثَرْتَ الدُّعابَةَ غير راضِ([31]) ويقال الحُواشَة الاستحياء؛ وهو من الأصل، لأن المستحيي يتجمَّع من الشيء. والحَوْشُ: أن يأكل الإنسانُ من جوانب الطعام حتى يَنْهَكه([32]). والحائِش: جماعة النَّخْل، ولا واحدَ له. (حوص) الحاء والواو والصاد كلمة واحدةٌ تدلُّ على ضِيق الشيء. فالحَوْص الخِياطة؛ حُصْت الثّوبَ حَوْصاً، وذَلك أن يُجمَع بين طرَفَيْ ما يُخاط. والحَوَصُ: ضِيقُ مُؤْخِر العينين في غَوْرها. ورجلٌ أحوص. ويقال بل الأحوص الضيِّق إحدى العَينَيْن. (حوض) الحاء والواو والضاد كلمةٌ واحدةٌ، وهو الهَزْم في الأرض. فالحَوْض حَوْض الماء. واستَحْوَضَ الماءَ: اتَّخَذ لنفسه حَوْضاً. والمُحَوَّض، كالحوض يُجعل للنخلة تشربُ منه. ويقال فلانٌ يُحوِّض حَوَاليْ فُلانة، إذا كان يهواها. ويقال للرّجل المهزوم الصَّدْرِ: حوض الحِمار؛ وهو سَبٌّ. (حوط) الحاء والواو والطاء كلمةٌ واحدة، وهو الشيء يُطِيفُ بالشيء. فالحَوْط مِن حاطَه حَوْطاً. والحِمار يَحُوط عانَتَه: يجمعُها. وحَوَّطت حائطاً. ويقال إنَّ الحُوَاطَةَ([33]) حَظِيرةٌ تتَّخذ للطعام. والحَوْطُ: شيءٌ مستدير تعلقهُ([34]) المرأةُ على جَبِينها، مِن فِضَّة. (حوق) الحاء والواو والقاف أصلٌ واحد يقْرُب من الذي قبلَه. فالحََُوق: ما استدارَ بالكَمَرة. والحَوْق: كَنْس البَيت. والمِحْوَقة: المِكْنَسة. والحُواقَة: الكُنَاسَة. (حوك) الحاء والواو والكاف، ضمُّ الشيء إلى الشيء. ومن ذلك حَوْك الثَّوْبِ والشّعر. (حول) الحاء والواو واللام أصلٌ واحد، وهو تحرُّكٌ في دَوْرٍ. فالحَوْل العام، وذلك أنه يَحُول، أي يدور. ويقال حالتِ الدّارُ وأحالَتْ وأحْوَلتْ: أتى عليها الحول. وأحْوَلْتُ أنا بالمكان وأحَلْتُ، أي أقمتُ به حَوْلاً. يقال حال الرجل في متنِ فرسه يَحُول حَوْلاً وحُؤُولاً، إذا وثَبَ عليه، وأحال أيضاً. وحال الشخصُ يَحُول، إذا تحرَّك، وكذلك كلُّ متحوِّلٍ عن حالة. ومنه قولهم استَحَلْتُ الشخصَ، أي نظرتُ هَلْ يتحرَّك. والحِيلَة والحَويلُ والمُحاوَلَة مِنْ طَريقٍ واحد، وهو القياسُ الذي ذكرناه؛ لأنه يدور حوالَيِ الشيء ليُدْرِكَه. قال الكميت: وذاتِ اسْمَين والألوانُ شَتَّى *** تُحَمَّق وهي بَيِّنَةُ الحَوِيلِ([35]) ذات اسمَين: رَخمة؛ لأنها رخَمَةٌ وأَنُوق. تحمَّق وهي ذاتُ حِيلةٍ؛ لأنها تكون بأعالي الجبال، وتَقْطَع في أول القواطِع وترجعُ في أوَّلِ الرَّواجع وتحبُّ ولدها وتَحضُن بيضَها، ولا تمكِّن إلا زوجَها([36]). والحُوَلاء: ما يخرج من الولد؛ وهو مُطيفٌ. (حوم) الحاء والواو والميم* كلمةٌ واحدة تقرُب من الذي قبلها، وهو الدَّوْر بالشيء يقال حام الطائرُ حَوْلَ الشيءِ يحوم. والحَوْمَةُ: مُعظَم القتال، وذلك أنهم يُطِيف بَعضُهم بِبَعض. والحَوْم: القطيع الضَّخم من الإبل. والحَوْمانة: الأرض المستديرة، ويقال يُطيفُ بها رمل. -------------------------------------------------ـ ([1]) يقال حواه حيا، وحواية كسحابة. ([2]) لجرير في ديوانه 83 واللسان (حوى). وانظر ما سيأتي في (فح). ([3]) قرأ الجمهور بضم الحاء، والحسن بفتحها. ([4]) ديوان طفيل 14 والمجمل واللسان (حوب). ([5]) التكملة من المجمل واللسان. ([6]) في الأصل: "اشتقاق" تحريف. ([7]) سيذكره في باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف. ([8]) أنشده في المجمل واللسان (حوت). والثوية، بفتح فكسر، ويقال أيضاً بالتصغير: موضع قريب من الكوفة. ([9]) قبله كما في اللسان (حوث): * إنا وجدنا لحمها طريا * ([10]) يقال حاج يحوج ويحيج. ([11]) للكميت بن معروف الأسدي، كما في اللسان. ويروى: "وحجت" بالكسر. ([12]) في الأصل: "والكماش". ([13]) ديوان العجاج 71. وأنشده في اللسان (حوذ) بدون نسبة. ([14]) البيت بتمامه كما في اللسان: على أحوذيين استقلت عليهما *** فما هي إلا لمحة فتغيب([15]) هو كما قيل: "سيد القوم خادمهم". والبيت في اللسان (حوذ). ([16]) لأبي جلدة اليشكري، كما في اللسان والمؤتلف والمختلف للآمدي 79. وهو في الأخير برواية: "فقل لنساء المصر". ([17]) الرجز لأبي مهوش الأسدي، كما في اللسان. وترجمة أبي المهوش في الخزانة (3: 86). وورد: ترخيم وردة، وهي امرأته. ([18]) ديوان العجاج 17 واللسان (مزق، حور). ([19]) لسبيع بن الخطيم. وصدره كما في اللسان: * واستعجلوا عن خفيف المضغ فازدردوا * ([20]) التكملة من المجمل واللسان. ([21]) في الأصل: "كان" تحريف، وإنما هي كار، بمعنى زاد. ([22]) البيت في اللسان (حوز، أيا). ([23]) يصف عجوزاً استضافها فجعلت تروغ عنه. ضفت الرجل: نزلت به ضيفا. والبيت في الديوان 52 واللسان (حوز، ضيف). ورواية الديوان: فردت سلاماً كارها ثم أعرضت *** كما انحاشت الأفعى مخافة ضارب([24]) ديوان العجاج 71 واللسان (حوز). وقد سبق في مادة (حوذ). ([25]) صدر بيت للمتلمس (حوس). وعجزه: * فالدار قد كادت لعهدك تدرس * ([26]) في الأصل: "الدائم الركض والجري الركض". والكلمتان الأخيرتان مقحمتان. ([27]) البيت في المجمل واللسان (حوس). ([28]) ديوان رؤبة 78 والحيوان (1: 155/ 6: 218) واللسان (حوش). ([29]) يقال من حواله وحواليه، وحوله وحوليه. ([30]) لذي الرمة في ديوانه 454 واللسان (8: 180/ 13: 337/ 20: 165) والحيوان (5: 574). ([31]) روايته في اللسان (حوش): غشيت حواشة وجهلت حقاً *** وآثرت الغواية غير راض([32]) في الأصل: "حتى ينكهه"، صوابه من المجمل. ([33]) في الأصل: "الحوصة"، صوابه من المجمل واللسان. ([34]) في الأصل: "تعلقها". ([35]) في الحيوان (7: 18) واللسان (حول): "كيسة الحويل". ([36]) انظر الحيوان (7: 19). ـ

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR289 harf
ح و ج ليس لي عنده حوجاء ولا لوجاء وهذه حاجتي أي ما أحتاج إليه وأطلبه وخذ حاجتك من الطعام‏.‏ وفي نفسي حاجات وإن كانت لك في نفسك حاجة فاقضها وانج إلى منجاك من الأرض‏.‏ وأحوجت إلى كذا وأحوجني إليكم زمان السوء ولا أحوجني الله إلى فلان‏.‏ وخرج فلان يتحوج‏:‏ يتطلب ما يحتاج إليه من معيشته‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.655 harf
الحاجَةُ والحائِجَةُ: المَأْرَبَةُ، معروفة. وقوله تعالى: ولِتَبْلُغُوا عليها حاجةً في صدوركم؛ قال ثعلب: يعني الأَسْفارَ، وجمعُ الحاجة حاجٌ وحِوَجٌ؛ قال الشاعر: لَقَدْ طالَ ما ثَبَّطْتَني عن صَحابَتي، وعَنْ حِوَجٍ، قَضَاؤُها مِنْ شِفَائِيَا وهي الحَوْجاءُ، وجمع الحائِجَة حوائجُ. قال الأَزهري: الحاجُ جمعُ الحاجَةِ، وكذلك الحوائج والحاجات؛ وأَنشد شمر: والشَّحْطُ قَطَّاعٌ رَجاءَ مَنْ رَجا، إِلاَّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR282 harf
* ح و ج * جمع * الحاجَةِ حَاجٌ * و * حَاجَاتٌ * و * حِوَجٌ * بوزن عنب و * حَوَائجُ * على غير قياس كأنهم جمعوا حائجة وأنكره الأصمعي وقال هو مولد و * الحَوْجَاءُ * بوزن العرجاء الحاجة و * حَاجَ * الرجل أيضا أي * احْتَاجَ * وبابه قال و * أحْوَجَهُ * غيره و * أحْوَجَ * أيضا بمعنى احتاج
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.966 harf
الحوج: السلامة ، ويقال للعاثر: حوجا لك، أي سلامة . الحوج: الطلب، و الاحتياج وقد حاج واحتاج وأحوج . وفي المحكم: حجت إليك أحوج حوجا، وحجت، الأخيرة عن اللحياني وأنشد للكميت بن معروف الأسدي: غنيت فلم أرددكم عند بغـية وحجت فلم أكددكم بالأصابع قال: ويروى وحجت؛ وإنما ذكرتها هنا لأنها من الواو، وستذكر أيضا في الياء. واحتجت وأحوجت، كحجت. وعن اللحياني: حاج الرجل يحوج
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.162 harf
حَاجَ 1 حَاجَ حاج , (S, Msb, K,) aor. يَحُوجُ, (S, Msb,) inf. n. حَوْجٌ; (S, K;) and ↓ احتاج, (S, K,) inf. n. اِحْتِيَاجٌ; (K;) and ↓ أَحْوَجَ; (S, Msb, K;) [the second of which is the most common;] the last, irreg. [for by rule it should be أَحَاجَ]; (MF;) are syn.; (S, Msb, * K;) and حَاجَ, aor. يَحِيجُ, inf. n. حَيْجٌ, signifies the same; (M, TA;) He, or it, wanted, needed, or required. (KL,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR857 harf
حَاجَ حَاجَ ( w ) U ( n. ac. حَوْج 1 ) a. [ Ila ], Wanted, needed. b. [ Ila ], Was obliged to. حَوَّجَ حَوَّجَ II a. [ Bi & 'An ], Turned, diverted from. أَحْوَجَ أَحْوَجَ IV a. [ Ila ], see I (a) . b. Made to want, need. تَحَوَّجَ تَحَوَّجَ V , a. Asked for what he wanted; begged. b. Made purchases; purchased stock ( tradesman ). اِحْتَوَجَ اِحْتَوَجَ VIII a. [ Ila ], see I
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR21.931 harf
حوج حَاجَ - يَحُوْجُ - حَاجَة حَاجَ - يَحُوْجُ + كائن + شيئاً: يحتاجه: يبغيه ويطلبه ويريد الحصول عليه: يشعر في نفسه برغبة للحصول على شيء أو أمر ينقصه مما يدفعه للقيام بفعل لتلبية ذلك حَاجَة: على وزن " فـَعـْلة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " حَاجَ - يَحُوْجُ ": شيء خاص يشعر المرء أنه ينقصه ويرغب بالحصول عليه ويدفعه للعمل لتلبية ذلك يجد +
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler33 mücavir (50 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صدر

    2 ortak ayet · Okun ön yarısına denir

  2. خصص

    1 ortak ayet · Hasse (hı, sad) : “Husse” özel çardak, hücre demektir

  3. شحح

    1 ortak ayet · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir

  4. نفس

    2 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  5. بوأ

    1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür

  6. يعقوب

    1 ortak ayet · Ve Yakup

  7. أثر

    1 ortak ayet · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…

  8. فلك

    1 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

  9. هجر

    1 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir

  10. حيث

    1 ortak ayet · Hayese sürülmüş tarla demektir

  11. فلح

    1 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  12. نفع

    1 ortak ayet · Fayda eder

Geçtiği ayetler(3)

  1. … كَانَ يُغْنِي عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا …

    HacetBabalarının kendilerine emrettiği yerden girdiler. Bu, Allah katında onlara bir fayda sağlamazdı. Ancak Ya’kub içindeki dileği meydana çıkarmış oldu. O, şüphe yok ki kendisine öğrettiğimiz için ilim sahibi idi, ama insanların çoğu bilmezler.

  2. وَلَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ وَلِتَبْلُغُوا عَلَيْهَا حَاجَةً فِي صُدُورِكُمْ وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ

    HacetOnlarda sizin için daha nice faydalar vardır. Gönüllerinizdeki arzulara, onlara binerek ulaşırsınız. Onlarla ve gemilerle taşınırsınız.

  3. … يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ …

    HacetOnlardan önce o diyarı yurt edinmiş ve göğüslerine imanı yerleştirmiş olanlar; kendilerine hicret edip gelenleri severler. Ve onlara verilenlerden ötürü içlerinde bir çekememezlik duymazlar. Kendileri zaruret içinde bulunsalar bile onları, kendilerine tercih ederler. Her kim nefsinin tamahkarlığından korunabilmişse; işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحوج
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef-vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerفقر, عوز, طلب
Zıt Kökغني
Çekirdek Özet 1Bir şeyin yokluğu sebebiyle duyulan sıkışma, içsel eksiklik ve giderilmesi hedeflenen zorunlu yönelim
Çekirdek Özet 2İnsanın iç dünyasında beliren, taşınması zorunlu içsel niyet, mahrumiyet veya hedefe ulaşma arzusu
Çekirdek Özet 3Varlığın kendiliğinden yetersizliği, ontolojik ve psikolojik muhtaçlık yasası
Kritik Hata RiskiHacet kavramını yalnızca maddi yoksulluk veya dışsal mal talebi sayarak psikolojik ve ontolojik niyet boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حوÇevirme, içine alma, kuşatma ve bir sınır dairesi çizme; bu çekirdek حوط, حوز, حول, حوي köklerinde bir alanı kuşatma ve toplama hareketini kurarجHarekete geçirici baskı ve yönelim unsuru eklenerek, kuşatılmış iç boşluğun dışarıdan bir nesneyle kapatılması için bireyi sıkıştıran içsel zorunluluğu (ihtiyacı) doğurmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, sınırlamaVarlığın kendi sınırları içine kapanması ve içsel bir boşluk veya mahrumiyet alanının belirmesi
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirmeEksik olan unsur ile varlık arasında kurulan zorunlu irtibat ve yönelim bağı
جDeğnek, deve; taşıma, yol almaİhtiyacı karşılamak, mahrumiyeti gidermek üzere dışa doğru yönelen fiilî hareket
حوجÇevrilmiş iç alandaki eksikliği gidermek üzere dış hedefe bağlanan ve harekete geçiren yönelimİnsanın iç yapısında sınırlı kalmış bir eksikliğin veya niyetin, dışarıya yönelerek karşılanma arayışı

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl hayatında devenin otladığı sert, dikenli bir çalı türü (hâc) ve bireyin bir şeye mecbur kalarak daralması, eksiklik içine düşmesi
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Acâc'ın recezinde ihtiyacın peşine düşme ve arayış anlamında geçer: إلا انتظار الحاج من تحوجا
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde bir şeye muhtaç olma ve onu arama anlamında غنيت فلم أرددكم عند بغية / وحجت فلم أكددكم بالأصابع beytiyle şahit getirilmiştir

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça حوج kökü, Sami dil ailesinde daralma, mecburiyet, sıkışma ve içsel eksiklik semantik alanıyla irtibatlıdır. Kökün somut tabanında yer alan dikenli bitki (hâc) tasavvuru, canlının hareketini kısıtlayan ve onu belirli bir yöne gitmeye mecbur bırakan fiziki baskıyı yansıtır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren üçlü kök zayıf olmakla birlikte, varlığın sınırlanması ve kuşatılması manasındaki حو ikili tabanı ortak Sami mirasıdır. Arapçada bu kök, nesnel bir yoksunluktan ziyade nefiste duyulan ve giderilmesi gereken içsel baskı, maksat ve zorunlu talep biçiminde özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDikenli bitki ve bir şeye muztar kalmaBedensel ve coğrafi sıkışmanın soyutlanarak nefisteki boşluk ve arzuya dönüşmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiÇevreleme ve sınırlama bildiren ikili çekirdekSami dillerindeki kuşatma ve daralma kökleriyle taban akrabalığıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki akrabalıklar güvenilir dilbilimsel veri sunmamaktadırVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حوجAnlamlıİhtiyaç, zaruret, içsel talepNefiste beliren ve karşılanması hedeflenen eksiklikHedef kök
حجوAnlamlıAkıl, engel olma, sığınmaBir şeyin etrafını çevirip koruma veya akılla kavramaKur'an'da geçmez; ortak çekirdek ilişkisi
وحجAnlamlıDar ve sarp sığınak, çukurCanlının sığındığı dar yerKur'an'da geçmez
وجحAnlamlıBelirme, açığa çıkmaYolun veya ışığın açıkça görünmesiKur'an'da geçmez
جحوAnlamlıÇukur kazma, açmaYeri oyup çukurlaştırma hareketiKur'an'da geçmez
جوحAnlamlıKökünden sökme, helak etmeAfetin gelip malı ve ürünü bütünüyle silip süpürmesiKur'an'da geçmez; zıt yönde yıkım anlamı taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حوجMerkezİhtiyaç ve içsel talepKarşılanması arzulanan ve nefiste sıkışma oluşturan içsel amaçİnsanın iç dünyasında saklı kalan özel maksat veya zorunluluk
فقرKomşuMaddi ve yapısal yoksunlukOmurgayı kıran dışsal çaresizlik ve varoluşsal muhtaçlıkVarlığın ontolojik eksikliği ve dış imkânlardan mahrum oluşu
عوزKomşuİmkânsızlık ve darlıkBulunamayan bir şeyin yokluğundan doğan çaresiz sıkıntıTemin edilemeyen nesnenin eksikliği
طلبKomşuArayış ve yönelimBir şeyin peşine düşme fiiliİhtiyacın eyleme dökülerek dış dünyada aranması
غنيZıtKendi kendine yetmeBaşkasına muhtaç olmama ve tam doyum hâliİç ve dış hiçbir eksikliğin bulunmaması durumu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaحوجİhtiyaç, içsel talep, eksiklikNefiste düğümlenen ve karşılanması aranan maksatKesin
LatinceIndigentia, necessitasİhtiyaç, zorunlulukDışsal zorunluluğu karşılar; nefisteki gizli niyeti tam içermezGüçlü
İngilizceNeed, inward desire, exigencyİhtiyaç, içsel arzu, zaruretMaddi ihtiyacı karşılar ancak kalpteki gizli maksat nüansı eksik kalabilirGüçlü
AlmancaBedürfnis, Anliegenİhtiyaç, içsel meseleHem maddi ihtiyacı hem de içsel meşguliyeti kısmen karşılarGüçlü
FransızcaBesoin, dessein secretİhtiyaç, gizli niyetMaddi eksiklik ile içsel maksat alanını birlikte ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَاجَةًNefiste saklanan niyet, içsel şefkat ve özel maksatYakub'un oğullarına tedbir öğütlerken içinde taşıdığı babalık şefkati ve gizli endişesi; Yusuf 12:68
حَاجَةًUlaşım ve taşıma vasıtasıyla giderilen pratik gaye ve menfaatHayvanların ve bineklerin sağladığı faydalarla insanın hedeflerine erişmesi; Gâfir 40:80
حَاجَةًBaşkasına verilen şeyden ötürü içte duyulan haset, kıskançlık veya mahrumiyet duygusuEnsar'ın muhacirlere verilen ganimetlerden dolayı gönüllerinde hiçbir daralma veya tamah hissetmemesi; Haşr 59:9

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamUluhiyet ve insan tabiatıAllah'ın her türlü hacatten münezzeh (gani), insanın ise bütünüyle muhtaç oluşuOntolojik eksiklik ve mutlak müstağnilik karşıtlığı
FıkıhHükümlerin gayeleri (makāsıd)Zarûriyyât, hâciyyât ve tahsîniyyât ayrımında hayatın darlık olmadan sürmesini sağlayan basamakDarlığı ve meşakkati gideren pratik gereksinim
TefsirAhkâm ve kıssa bağlamlarıAyetlerde geçen hacetin lafzî yokluk mu yoksa nefsi tatmin eden içsel bir maksat mı olduğuKalpteki niyet ve gizli psikolojik saik
HadisAhlak ve muamele rivayetleriMüminin din kardeşinin ihtiyacını gidermesi ve kimseden istememe (istiğna) terbiyesiToplumsal dayanışma ve nefis izzeti

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratıcı-kul ilişkisiİftikar ve duaKulun sınırını bilmesiKulun Allah'a karşı fıtri muhtaçlığını idrak edip yönelmesiKesin
İlmiBilgi üretimiMerak ve problem tespitiAraştırmayı tetiklemeBilgisizlik boşluğunun doğurduğu ihtiyacın ilmi keşfe sevk etmesiGüçlü
SiyasiKamu yönetimiToplumsal taleplerMeşruiyet ve hizmetYönetilenlerin temel ve pratik ihtiyaçlarının kamu eliyle tespiti ve giderilmesiGüçlü
İktisadiPazar ve üretimReel talepTüketim ve dolaşımİhtiyaçların üretime yön vermesi ve kaynakların dağıtımını belirlemesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel fark ve gradyanBir sistemdeki iki nokta arasındaki enerji veya yoğunluk farkının akış ve hareket doğurmasıGüçlü
Beşeri bilimlerMotivasyon ve dürtü mekanizmasıBireyde ortaya çıkan fizyolojik veya psikolojik bir eksikliğin davranışı başlatan güce dönüşmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca piyasa şartlarındaki tüketim maddesi talebine veya ekonomik fakirliğe indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamHacetin sadece nesnel yoksulluk değil, nefsin derinliğindeki arzu, niyet, endişe ve hedefleri kapsayan psikolojik bir yönelim oluşu
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYusuf 12:68 ve Haşr 59:9 ayetlerindeki psikolojik ve ahlaki derinliğin ıskalanarak ayetlerin salt maddi yardım veya fiziki gereksinim zannedilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın fiillerinin arkasındaki içsel motivasyonları, kalpte gizlenen maksatları ve insanın başkasına muhtaç olmaksızın yaşayamayacağını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamber kıssalarında iç niyetlerin anlatıldığı ayetlerde, nimet-vasıta ilişkisinde ve sahabe ahlakını (iysâr) tasvir eden ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kalbi yönelimlerinin dış etkenlerden bağımsız salt akli kararlar olduğu zannını düzeltir; amellerin içteki hacet ve maksatlarla şekillendiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının hareketini engelleyen veya sınırlayan dikenli çalı; varlığın içine düştüğü darlık ve mecburiyet hali.
  • Soyut anlamBir boşluğun veya eksikliğin nefiste oluşturduğu baskı neticesinde, dengeye ulaşmak için dış nesneye yönelen içsel kasıt ve zorunluluk.
  • Sistematik karşılıkSistemin dengesini kaybetmesi sonucu ortaya çıkan ve onu denge durumuna doğru eyleme zorlayan içsel potansiyel fark.
  • LaTeX modeliΔE=S0−St  ⟹  F⃗=−∇Φ
  • LaTeX açıklamasıModelde S0 sistemin doyum ve denge durumunu, St ise mevcut eksiklik halini temsil eder. Aradaki fark (ΔE), sistemde bir hacet meydana getirir. Bu içsel potansiyel (Φ), eksikliği kapatacak yönde bir kuvvet vektörü (F⃗) doğurarak varlığı ihtiyacını gidermeye sevk eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح