حوج

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-و-ج1 sîga, 33 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فلحبوأدورحوجحيثصدرخصصهجرحَاجَةًقضينفسأثرنفع

KökSîga 1Ayet 3Sure 3Mücavir 33

▶ Ağı aç (3B)

حوج

ح - و - ج

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Hace deve dikeni demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hace deve dikeni demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.623 harf
باب الحاء والجيم و واي معهما ح ج و، ج ح و، ح و ج، ج و ح، و ج ح، ج ي ح مستعملات جحو: حاجَيْتُه فحجَوْته، إذا ألقيتُ عليه كلمةً مُحجية مخالفة المعنى، والجواري يتحاجين. والأُحُجيَةُ اسم للمحاجاة، والحَجْوَى كذلك. قالت بنت الخُسّ العادية: وقالت قالةً أخـتـي وحَجْواها لها عقـل تَرَى الفتيان كالنّخـل وما يدريك ما الدَّخْل الدَّخْلُ: العَيْب. وحَجَوْته بكذا، أي: ظننتُ به. وحجا يحجو النحلُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR955 harf
الحاجَةُ معروفة، والجمع حاجٌ وحاجاتٌ وحِوَجٌ، وحَوائجُ على غير قياس، كأنهم جمعوا حائِجَةً. وكان الأصمعي يُنْكِرُهُ ويقول: هو مُوَلَّدٌ. وإنما أنكره لخروجه عن القياس، وإلاّ فهو كثيرٌ في كلام العرب. وينشد: نهارُ المرءِ أَمْثَلُ حينَ يقضيحوائجه من اللَيل الطـويلِ والحَوْجاءُ: الحاجة. يقال: ما في صدري به حَوْجاء ولا لوجاء، ولا شكٌّ ولا مِرْيَةٌ بمعنىً واحد. قال قيس بن رفاعة: مَنْ كانَ في نفسه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.411 harf
(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي) (حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال: كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR289 harf
ح و ج ليس لي عنده حوجاء ولا لوجاء وهذه حاجتي أي ما أحتاج إليه وأطلبه وخذ حاجتك من الطعام‏.‏ وفي نفسي حاجات وإن كانت لك في نفسك حاجة فاقضها وانج إلى منجاك من الأرض‏.‏ وأحوجت إلى كذا وأحوجني إليكم زمان السوء ولا أحوجني الله إلى فلان‏.‏ وخرج فلان يتحوج‏:‏ يتطلب ما يحتاج إليه من معيشته‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.655 harf
الحاجَةُ والحائِجَةُ: المَأْرَبَةُ، معروفة. وقوله تعالى: ولِتَبْلُغُوا عليها حاجةً في صدوركم؛ قال ثعلب: يعني الأَسْفارَ، وجمعُ الحاجة حاجٌ وحِوَجٌ؛ قال الشاعر: لَقَدْ طالَ ما ثَبَّطْتَني عن صَحابَتي، وعَنْ حِوَجٍ، قَضَاؤُها مِنْ شِفَائِيَا وهي الحَوْجاءُ، وجمع الحائِجَة حوائجُ. قال الأَزهري: الحاجُ جمعُ الحاجَةِ، وكذلك الحوائج والحاجات؛ وأَنشد شمر: والشَّحْطُ قَطَّاعٌ رَجاءَ مَنْ رَجا، إِلاَّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR282 harf
* ح و ج * جمع * الحاجَةِ حَاجٌ * و * حَاجَاتٌ * و * حِوَجٌ * بوزن عنب و * حَوَائجُ * على غير قياس كأنهم جمعوا حائجة وأنكره الأصمعي وقال هو مولد و * الحَوْجَاءُ * بوزن العرجاء الحاجة و * حَاجَ * الرجل أيضا أي * احْتَاجَ * وبابه قال و * أحْوَجَهُ * غيره و * أحْوَجَ * أيضا بمعنى احتاج
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.966 harf
الحوج: السلامة ، ويقال للعاثر: حوجا لك، أي سلامة . الحوج: الطلب، و الاحتياج وقد حاج واحتاج وأحوج . وفي المحكم: حجت إليك أحوج حوجا، وحجت، الأخيرة عن اللحياني وأنشد للكميت بن معروف الأسدي: غنيت فلم أرددكم عند بغـية وحجت فلم أكددكم بالأصابع قال: ويروى وحجت؛ وإنما ذكرتها هنا لأنها من الواو، وستذكر أيضا في الياء. واحتجت وأحوجت، كحجت. وعن اللحياني: حاج الرجل يحوج
Maddenin bağlantısı

الحوج: السلامة ، ويقال للعاثر: حوجا لك، أي سلامة . الحوج: الطلب، و الاحتياج وقد حاج واحتاج وأحوج . وفي المحكم: حجت إليك أحوج حوجا، وحجت، الأخيرة عن اللحياني وأنشد للكميت بن معروف الأسدي: غنيت فلم أرددكم عند بغـية وحجت فلم أكددكم بالأصابع قال: ويروى وحجت؛ وإنما ذكرتها هنا لأنها من الواو، وستذكر أيضا في الياء. واحتجت وأحوجت، كحجت. وعن اللحياني: حاج الرجل يحوج ويحيج، وقد حجت وحجت، أي احتجت. الحوج بالضم: الفقر ، وقد حاج الرجل، واحتاج، إذا افتقر. والحاجة والحائجة: المأربة أي معروفة. وقوله تعالى لتبلغوا عليها حاجة في صدوركم قال ثعلب: يعنى الأسفار. وعن شيخنا: وقيل: إن الحاجة تطلق على نفس الافتقار، وعلى الشىء الذي يفتقر إليه. وقال الشيخ أبو هلال العسكرى في فروقه: الحاجة: القصور عن المبلغ المطلوب، يقال: الثوب يحتاج إلى خرقة، والفقر خلاف الغنى والفرق بين النقص والحاجة: أن النقص سببها، والمحتاج يحتاج إلى نقصه، والنقص أعم منها؛ لاستعماله في المحتاج وغيره. ثم قال: قلت: وغيره فرق بأن الحاجة أعم من الفقر، وبعض بالعموم والخصوص والوجهى، وبه تبين عطف الحاجة على الفقر، هل هو تفسيري? أو عطف الأعم? أو ألاخص? أو غير ذلك? فتأمل. انتهى. قلت: صريح كلام شيخنا أن الحاجة معطوف على الفقر، وليس كذلك، بل قوله: والحاجة كلام مستقل مبتدأ، وخبره قوله: معروف، كما هو ظاهر، فلا يحتاج إلى ما ذكر من الوجوه. كالحوجاء ، بالفتح والمد. قد تحوج إذا طلبها أي الحاجة بعد الحاجة. وخرج يتحوج: يتطلب ما يحتاجه من معيشته. وفي اللسان: تحوج إلى الشىء: احتاج إليه وأراده. ج: حاج ، قال الشاعر: وأرضع حاجة بلبان أخرى كذاك الحاج ترضع باللبان وفي التهذيب: وأنشد شمر: والشحط قطاع رجاء من رجا إلا احتضار الحاج من تحوجا قال شمر: يقول: إذا بعد من تحب انقطع الرجاء إلا أن تكون حاضرا لحاجتك قريبا منها، قال: وقال رجاء من رجا ثم استثنى فقال: إلا احتضار الحاج أن يحضره تجمع الحاجة على حاجات جمع سلامة، وحوج ، بكسر ففتح، قاله ثعلب، قال الشاعر: لقد طالما ثبطتني عن صحابتى وعن حوج قضاؤها من شفائيا وحوائج غير قياسي ، وهو رأى الأكثر أو مولدة ، وكان الأصمعي ينكره ويقول: هو مولد: قال الجوهري، وإنما أنكره بخروجه عن القياس، وإلا فهو في كثير من كلام العرب، وينشد: نهار المرء أمثل حين تقضى حوائجه من الليل الطـويل

أو كأنهم جمعوا حائجة ، ولم ينطق به قال ابن برى، كما زعمه النحويون، قال: وذكر بعضهم أنه سمع حائجة لغة في الحاجة، قال: وأما قوله: إنه مولد، فإنه خطأ منه، لأنه قد جاء ذلك في حديث سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وفي أشعار العرب الفصحاء. فمما جاء في الحديث، ما روى عن ابن عمر أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال إن لله عبادا خلقهم لحوائج الناس، يفزع الناس إليهم في حوائجهم، أولئك الآمنون يوم القيامة وفي الحديث أيضا أن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قال: اطلبوا الحوائج عند حسان الوجوه وقال صلى الله عليه وسلم استعينوا على نجاح الحوائج بالكتمان لها . ومما جاء في أشعار الفصحاء قول أبي سلمة المحاربى: ثممت حوائجى ووذأت بشـرا فبئس معرس الركب السغاب وقال الشماخ: تقطع بيننا الحـاجـات إلا حوائج يعتسفن مع الجرئ وقال الأعشى: الـنـاس حـول قــبـــابـــه أهل الحوائج والمسائل وقال الفرزدق: ولى ببلاد السـنـد عـنـد أمـيرهـا حوائج جمات وعـنـدي ثـوابـهـا وقال هميان بن قحافة: حتى إذا ما قضت الحوائجا وملأت حلابها الخلانجا قال ابن برى: وكنت قد سئلت عن قول الشيخ الرئيس أبي محمد القاسم بن على الحريرى في كتابه درة الغواص: إن لفظة حوائج مما توهم في استعمالها الخواص، وقال الحريرى: لم أسمع شاهدا على تصحيح لفظة حوائج إلا بيتا واحدا لبديع الزمان، وقد غلط فيه، وهو قوله: فسيان بيت العنكبوت وجوسق رفيع إذا لم تقض فيه الحوائج فأكثرت الاستشهاد بشعر العرب والحديث، وقد أنشد أبو عمرو بن العلاء أيضا: صريعى مدام ما يفرق بيننـا حوائج من إلقاح مال ولا نخل وأنشد ابن الأعرابي أيضا: من عف خف على الوجوه لقاؤه وأخو الحوائج وجهه مـبـذول وأنشد ابن خالويه: خليلي إن قام الهوى فاقعدا بهلعنا نقضى من حوائجنا رما

قال: ومما يزيد ذلك إيضاحا ما قاله العلماء، قال الخليل في العين في فصل راح: يقال: يوم راح وكبش ضاف على التخفيف من رائح وضائف بطرح الهمزة وكما خففوا الحاجة من الحائجة، ألا تراهم جمعوها على حوائج، فأثبت صحة حوائج، وأنها من كلام العرب وأن حاجة محذوفة من حائجة، وإن كان لم ينطق بها عندهم، قال: وكذلك ذكرها عثمان بن جنى في كتابه اللمع، وحكى المهلبي عن ابن دريد أنه قال: حاجة وحائجة، وكذلك حكى عن أبي عمرو بن العلاء أنه يقال: في نفسى حاجة، وحائجة وحوجاء، والجمع حاجات وحوائج وحاج وحوج، وذكر ابن السكيت في كتابه الألفاظ: باب الحوائج، يقال في جمع حاجة حاجات وحاج وحوج وحوائج. وقال سيبويه في كتابه فيما جاء فيه تفعل واستفعل بمعنى: يقال: تنجز فلان حوائجه واستنجز حوائجه. وذهب قوم من أهل اللغة إلى أن حوائج يجوز أن يكون جمع حوجاء وقياسها حواج مثل صحار ثم قدمت الياء على الجيم فصار حوائج، والمقلوب في كلام العرب كثير والعرب تقول: بداءات حوائجك، في كثير من كلامهم، وكثيرا ما يقول ابن السكيت: إنهم كانوا يقضون حوائجهم في البساتين والراحات، وإنما غلط الأصمعي في هذه اللفظة كما حكى عنه، حتى جعلها مولدة، كونها خارجة عن القياس، لأن ما كان على مثل الحاجة مثل غارة وحارة، لا يجمع على غوائر وحوائر، فقطع بذلك على أنها مولدة غير فصيحة، على أنه قد حكى الرقاشى والسجستاني، عن عبد الرحمن عن الأصمعي أنه رجع عن هذا القول وإنما هو شىء كان عرض له من غير بحث ولا نظر، قال: وهذا الأشبه به، لأن مثله لا يجهل ذلك إذ كان موجودا في كلام النبي، صلى الله عليه وسلم، وكلام العرب الفصحاء، وكأن الحريرى لم يمر به إلا القول الأول عن الأصمعي دون الثاني، والله أعلم. انتهى من لسان العرب، وقد أخذه شيخنا بعينه في الشرح. والحاج: شوك ، أورده الجوهرى هنا، وتبعه المصنف، وأورده ابن منظور وغيره في ح ي ج، كما سيأتي بيانه هناك. وحوج به عن الطريق تحويجا: عوج ، كأن الحاء لغة في العين. يقال ما في صدرى حوجاء ولا لوجاء و لا مرية ولا شك ، بمعنى واحد، عن ثعلب، ويقال: ليس في أمرك حويجاء ولا لويجاء ولا رويغة. عن اللحياني: مالي فيه حوجاء ولا لوجاء ولا حويجاء ولا لويجاء، أي حاجة وما بقى في صدره حوجاء ولا لوجاء إلا قضاها، قال قيس بن رفاعة: من كان في نفسه حوجاء يطلبها عندي فإني له رهن بإصحـار يقال: كلمته فما رد على حوجاء ولا لوجاء، أي مارد على كلمة قبيحة ولا حسنة ، وهذا كقولهم: فما رد على سوداء ولا بيضاء. يقال: خذ حويجاء من الأرض، أي طريقا مخالفا ملتويا . وحوجت له تحويحا : تركت طريقى في هواه . واحتاج إليه: افتقر، و : انعاج وذو الحاجتين لقب محمد بن إبراهيم بن منقذ ، وهو أول من بايع أبا العباس عبد الله العباسي السفاح ، وهو أول العباسيين.

ومما يستدرك عليه: حاجة حائجة، على المبالغة، وقالوا: حاجة حوجاء. والمحوج: المعدم، من قوم محاويج. قال ابن سيده: وعندي أن محاويج إنما هو جمع محواج إن كان قيل، وإلا فلا وجه للواو. وأحوجه إلى غيره. وأحوج -أيضا-: احتاج. وفي الحديث قال له رجل: يا رسول الله، ما تركت من حاجة ولا داجة إلا أتيت أي ما تركت شيئا من المعاصي ودعتني إليه نفسي إلا وقد ركبته. وداجة إتباع لحاجة، والألف فيها منقلبة عن الواو. وحكى الفارسي عن ابن دريد: حج حجياك. قال: كأنه مقلوب موضع اللام إلى العين. قال شيخنا: وبقى عليه وعلى الجوهرى التنبيه على أن أحوج وأحوجته على خلاف القياس في وروده غير معتل، نظير: صددت فأطولت الصدود. البيت، وكان القياس الإعلال، كأطاع وأقام، ففيه أنه ورد من باب فعل وأفعل بمعنى، وأنه استعمل صحيحا وقياسه الإعلال.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.162 harf
حَاجَ 1 حَاجَ حاج , (S, Msb, K,) aor. يَحُوجُ, (S, Msb,) inf. n. حَوْجٌ; (S, K;) and ↓ احتاج, (S, K,) inf. n. اِحْتِيَاجٌ; (K;) and ↓ أَحْوَجَ; (S, Msb, K;) [the second of which is the most common;] the last, irreg. [for by rule it should be أَحَاجَ]; (MF;) are syn.; (S, Msb, * K;) and حَاجَ, aor. يَحِيجُ, inf. n. حَيْجٌ, signifies the same; (M, TA;) He, or it, wanted, needed, or required. (KL,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR857 harf
حَاجَ حَاجَ ( w ) U ( n. ac. حَوْج 1 ) a. [ Ila ], Wanted, needed. b. [ Ila ], Was obliged to. حَوَّجَ حَوَّجَ II a. [ Bi & 'An ], Turned, diverted from. أَحْوَجَ أَحْوَجَ IV a. [ Ila ], see I (a) . b. Made to want, need. تَحَوَّجَ تَحَوَّجَ V , a. Asked for what he wanted; begged. b. Made purchases; purchased stock ( tradesman ). اِحْتَوَجَ اِحْتَوَجَ VIII a. [ Ila ], see I
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR21.931 harf
حوج حَاجَ - يَحُوْجُ - حَاجَة حَاجَ - يَحُوْجُ + كائن + شيئاً: يحتاجه: يبغيه ويطلبه ويريد الحصول عليه: يشعر في نفسه برغبة للحصول على شيء أو أمر ينقصه مما يدفعه للقيام بفعل لتلبية ذلك حَاجَة: على وزن " فـَعـْلة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " حَاجَ - يَحُوْجُ ": شيء خاص يشعر المرء أنه ينقصه ويرغب بالحصول عليه ويدفعه للعمل لتلبية ذلك يجد +
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler33 mücavir (50 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صدر

    2 ortak ayet · Okun ön yarısına denir

  2. خصص

    1 ortak ayet · Hasse (hı, sad) : “Husse” özel çardak, hücre demektir

  3. شحح

    1 ortak ayet · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir

  4. نفس

    2 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  5. بوأ

    1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür

  6. يعقوب

    1 ortak ayet · Ve Yakup

  7. أثر

    1 ortak ayet · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…

  8. فلك

    1 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

  9. هجر

    1 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir

  10. حيث

    1 ortak ayet · Hayese sürülmüş tarla demektir

  11. فلح

    1 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  12. نفع

    1 ortak ayet · Fayda eder

Geçtiği ayetler(3)

  1. … كَانَ يُغْنِي عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا …

    HacetBabalarının kendilerine emrettiği yerden girdiler. Bu, Allah katında onlara bir fayda sağlamazdı. Ancak Ya’kub içindeki dileği meydana çıkarmış oldu. O, şüphe yok ki kendisine öğrettiğimiz için ilim sahibi idi, ama insanların çoğu bilmezler.

  2. وَلَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ وَلِتَبْلُغُوا عَلَيْهَا حَاجَةً فِي صُدُورِكُمْ وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ

    HacetOnlarda sizin için daha nice faydalar vardır. Gönüllerinizdeki arzulara, onlara binerek ulaşırsınız. Onlarla ve gemilerle taşınırsınız.

  3. … يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ …

    HacetOnlardan önce o diyarı yurt edinmiş ve göğüslerine imanı yerleştirmiş olanlar; kendilerine hicret edip gelenleri severler. Ve onlara verilenlerden ötürü içlerinde bir çekememezlik duymazlar. Kendileri zaruret içinde bulunsalar bile onları, kendilerine tercih ederler. Her kim nefsinin tamahkarlığından korunabilmişse; işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحوج
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef-vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerفقر, عوز, طلب
Zıt Kökغني
Çekirdek Özet 1Bir şeyin yokluğu sebebiyle duyulan sıkışma, içsel eksiklik ve giderilmesi hedeflenen zorunlu yönelim
Çekirdek Özet 2İnsanın iç dünyasında beliren, taşınması zorunlu içsel niyet, mahrumiyet veya hedefe ulaşma arzusu
Çekirdek Özet 3Varlığın kendiliğinden yetersizliği, ontolojik ve psikolojik muhtaçlık yasası
Kritik Hata RiskiHacet kavramını yalnızca maddi yoksulluk veya dışsal mal talebi sayarak psikolojik ve ontolojik niyet boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حوÇevirme, içine alma, kuşatma ve bir sınır dairesi çizme; bu çekirdek حوط, حوز, حول, حوي köklerinde bir alanı kuşatma ve toplama hareketini kurarجHarekete geçirici baskı ve yönelim unsuru eklenerek, kuşatılmış iç boşluğun dışarıdan bir nesneyle kapatılması için bireyi sıkıştıran içsel zorunluluğu (ihtiyacı) doğurmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, sınırlamaVarlığın kendi sınırları içine kapanması ve içsel bir boşluk veya mahrumiyet alanının belirmesi
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirmeEksik olan unsur ile varlık arasında kurulan zorunlu irtibat ve yönelim bağı
جDeğnek, deve; taşıma, yol almaİhtiyacı karşılamak, mahrumiyeti gidermek üzere dışa doğru yönelen fiilî hareket
حوجÇevrilmiş iç alandaki eksikliği gidermek üzere dış hedefe bağlanan ve harekete geçiren yönelimİnsanın iç yapısında sınırlı kalmış bir eksikliğin veya niyetin, dışarıya yönelerek karşılanma arayışı

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl hayatında devenin otladığı sert, dikenli bir çalı türü (hâc) ve bireyin bir şeye mecbur kalarak daralması, eksiklik içine düşmesi
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Acâc'ın recezinde ihtiyacın peşine düşme ve arayış anlamında geçer: إلا انتظار الحاج من تحوجا
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde bir şeye muhtaç olma ve onu arama anlamında غنيت فلم أرددكم عند بغية / وحجت فلم أكددكم بالأصابع beytiyle şahit getirilmiştir

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça حوج kökü, Sami dil ailesinde daralma, mecburiyet, sıkışma ve içsel eksiklik semantik alanıyla irtibatlıdır. Kökün somut tabanında yer alan dikenli bitki (hâc) tasavvuru, canlının hareketini kısıtlayan ve onu belirli bir yöne gitmeye mecbur bırakan fiziki baskıyı yansıtır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren üçlü kök zayıf olmakla birlikte, varlığın sınırlanması ve kuşatılması manasındaki حو ikili tabanı ortak Sami mirasıdır. Arapçada bu kök, nesnel bir yoksunluktan ziyade nefiste duyulan ve giderilmesi gereken içsel baskı, maksat ve zorunlu talep biçiminde özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDikenli bitki ve bir şeye muztar kalmaBedensel ve coğrafi sıkışmanın soyutlanarak nefisteki boşluk ve arzuya dönüşmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiÇevreleme ve sınırlama bildiren ikili çekirdekSami dillerindeki kuşatma ve daralma kökleriyle taban akrabalığıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki akrabalıklar güvenilir dilbilimsel veri sunmamaktadırVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حوجAnlamlıİhtiyaç, zaruret, içsel talepNefiste beliren ve karşılanması hedeflenen eksiklikHedef kök
حجوAnlamlıAkıl, engel olma, sığınmaBir şeyin etrafını çevirip koruma veya akılla kavramaKur'an'da geçmez; ortak çekirdek ilişkisi
وحجAnlamlıDar ve sarp sığınak, çukurCanlının sığındığı dar yerKur'an'da geçmez
وجحAnlamlıBelirme, açığa çıkmaYolun veya ışığın açıkça görünmesiKur'an'da geçmez
جحوAnlamlıÇukur kazma, açmaYeri oyup çukurlaştırma hareketiKur'an'da geçmez
جوحAnlamlıKökünden sökme, helak etmeAfetin gelip malı ve ürünü bütünüyle silip süpürmesiKur'an'da geçmez; zıt yönde yıkım anlamı taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حوجMerkezİhtiyaç ve içsel talepKarşılanması arzulanan ve nefiste sıkışma oluşturan içsel amaçİnsanın iç dünyasında saklı kalan özel maksat veya zorunluluk
فقرKomşuMaddi ve yapısal yoksunlukOmurgayı kıran dışsal çaresizlik ve varoluşsal muhtaçlıkVarlığın ontolojik eksikliği ve dış imkânlardan mahrum oluşu
عوزKomşuİmkânsızlık ve darlıkBulunamayan bir şeyin yokluğundan doğan çaresiz sıkıntıTemin edilemeyen nesnenin eksikliği
طلبKomşuArayış ve yönelimBir şeyin peşine düşme fiiliİhtiyacın eyleme dökülerek dış dünyada aranması
غنيZıtKendi kendine yetmeBaşkasına muhtaç olmama ve tam doyum hâliİç ve dış hiçbir eksikliğin bulunmaması durumu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaحوجİhtiyaç, içsel talep, eksiklikNefiste düğümlenen ve karşılanması aranan maksatKesin
LatinceIndigentia, necessitasİhtiyaç, zorunlulukDışsal zorunluluğu karşılar; nefisteki gizli niyeti tam içermezGüçlü
İngilizceNeed, inward desire, exigencyİhtiyaç, içsel arzu, zaruretMaddi ihtiyacı karşılar ancak kalpteki gizli maksat nüansı eksik kalabilirGüçlü
AlmancaBedürfnis, Anliegenİhtiyaç, içsel meseleHem maddi ihtiyacı hem de içsel meşguliyeti kısmen karşılarGüçlü
FransızcaBesoin, dessein secretİhtiyaç, gizli niyetMaddi eksiklik ile içsel maksat alanını birlikte ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَاجَةًNefiste saklanan niyet, içsel şefkat ve özel maksatYakub'un oğullarına tedbir öğütlerken içinde taşıdığı babalık şefkati ve gizli endişesi; Yusuf 12:68
حَاجَةًUlaşım ve taşıma vasıtasıyla giderilen pratik gaye ve menfaatHayvanların ve bineklerin sağladığı faydalarla insanın hedeflerine erişmesi; Gâfir 40:80
حَاجَةًBaşkasına verilen şeyden ötürü içte duyulan haset, kıskançlık veya mahrumiyet duygusuEnsar'ın muhacirlere verilen ganimetlerden dolayı gönüllerinde hiçbir daralma veya tamah hissetmemesi; Haşr 59:9

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamUluhiyet ve insan tabiatıAllah'ın her türlü hacatten münezzeh (gani), insanın ise bütünüyle muhtaç oluşuOntolojik eksiklik ve mutlak müstağnilik karşıtlığı
FıkıhHükümlerin gayeleri (makāsıd)Zarûriyyât, hâciyyât ve tahsîniyyât ayrımında hayatın darlık olmadan sürmesini sağlayan basamakDarlığı ve meşakkati gideren pratik gereksinim
TefsirAhkâm ve kıssa bağlamlarıAyetlerde geçen hacetin lafzî yokluk mu yoksa nefsi tatmin eden içsel bir maksat mı olduğuKalpteki niyet ve gizli psikolojik saik
HadisAhlak ve muamele rivayetleriMüminin din kardeşinin ihtiyacını gidermesi ve kimseden istememe (istiğna) terbiyesiToplumsal dayanışma ve nefis izzeti

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratıcı-kul ilişkisiİftikar ve duaKulun sınırını bilmesiKulun Allah'a karşı fıtri muhtaçlığını idrak edip yönelmesiKesin
İlmiBilgi üretimiMerak ve problem tespitiAraştırmayı tetiklemeBilgisizlik boşluğunun doğurduğu ihtiyacın ilmi keşfe sevk etmesiGüçlü
SiyasiKamu yönetimiToplumsal taleplerMeşruiyet ve hizmetYönetilenlerin temel ve pratik ihtiyaçlarının kamu eliyle tespiti ve giderilmesiGüçlü
İktisadiPazar ve üretimReel talepTüketim ve dolaşımİhtiyaçların üretime yön vermesi ve kaynakların dağıtımını belirlemesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel fark ve gradyanBir sistemdeki iki nokta arasındaki enerji veya yoğunluk farkının akış ve hareket doğurmasıGüçlü
Beşeri bilimlerMotivasyon ve dürtü mekanizmasıBireyde ortaya çıkan fizyolojik veya psikolojik bir eksikliğin davranışı başlatan güce dönüşmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca piyasa şartlarındaki tüketim maddesi talebine veya ekonomik fakirliğe indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamHacetin sadece nesnel yoksulluk değil, nefsin derinliğindeki arzu, niyet, endişe ve hedefleri kapsayan psikolojik bir yönelim oluşu
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYusuf 12:68 ve Haşr 59:9 ayetlerindeki psikolojik ve ahlaki derinliğin ıskalanarak ayetlerin salt maddi yardım veya fiziki gereksinim zannedilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın fiillerinin arkasındaki içsel motivasyonları, kalpte gizlenen maksatları ve insanın başkasına muhtaç olmaksızın yaşayamayacağını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamber kıssalarında iç niyetlerin anlatıldığı ayetlerde, nimet-vasıta ilişkisinde ve sahabe ahlakını (iysâr) tasvir eden ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kalbi yönelimlerinin dış etkenlerden bağımsız salt akli kararlar olduğu zannını düzeltir; amellerin içteki hacet ve maksatlarla şekillendiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının hareketini engelleyen veya sınırlayan dikenli çalı; varlığın içine düştüğü darlık ve mecburiyet hali.
  • Soyut anlamBir boşluğun veya eksikliğin nefiste oluşturduğu baskı neticesinde, dengeye ulaşmak için dış nesneye yönelen içsel kasıt ve zorunluluk.
  • Sistematik karşılıkSistemin dengesini kaybetmesi sonucu ortaya çıkan ve onu denge durumuna doğru eyleme zorlayan içsel potansiyel fark.
  • LaTeX modeliΔE=S0−St  ⟹  F⃗=−∇Φ
  • LaTeX açıklamasıModelde S0 sistemin doyum ve denge durumunu, St ise mevcut eksiklik halini temsil eder. Aradaki fark (ΔE), sistemde bir hacet meydana getirir. Bu içsel potansiyel (Φ), eksikliği kapatacak yönde bir kuvvet vektörü (F⃗) doğurarak varlığı ihtiyacını gidermeye sevk eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح