خضع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ض-ع2 sîga, 16 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وقينسوشيأخضععنققلبطمعنبأظللأييليسنزل

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 16

▶ Ağı aç (3B)

خضع

خ - ض - ع

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Eğik başlı hayvan demektir. Heyda Savaş meydanı demektir. Savaşta olduğu gibi değişik seslerin çıkarılması hudu’ denir. Bu tür sesler korkutmak veya teşvik etmek için çıkarılır. Kışkırtmak anlamına da gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Eğik başlı hayvan demektir. Heyda Savaş meydanı demektir. Savaşta olduğu gibi değişik seslerin çıkarılması hudu’ denir. Bu tür sesler korkutmak veya teşvik etmek için çıkarılır. Kışkırtmak anlamına da gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR516 harf
باب العين و الخاء والضاد )خ ض ع مستعمل فقط( خضع: الخُضُوعُ: الذُّلُّ والاستِخذَاءُ. والتَّخاضُعُ: التَّذَلُّلُ والتَّقاصُرُ. والخَضِيعَةُ: صوتُ بَطْنِ الفَرَسِ، قال: كأنّ خَضْيعَةَ بَطْنِ الجـوا دِ وعَوْعَةُ الذَّئْبِ في الفَدْفَدِ والأَخْضَعُ والخَضْعَاءُ: الرَّاضِيانِ بالذُّلِّ، قال العجاج: وصِرْتُ عَبْداً للبَعُوضِ أَخْضَعَا يَمَصُّنَي مَصَّ الصَّبيِّ المُرْضِعَا والخَيْصَعَة: معركة
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR698 harf
الخُضوعُ: التطامُنُ والتواضعُ. يقال: خَضَعَ واخْتَضَعَ، وَأَخْضَعَتْني إليك الحاجةُ. ورجلٌ خُضَعَةٌ، مثال هُمَزَةٍ، أي يَخْضَعُ لكلِّ أحد. وخَضَعَ النَجمُ، أي ما للمغيب. والخَضيعَةُ: صوت بَطْن الدابة؛ ولا يُبْنى منه فِعْلٌ. وقولهم: سمعت للسِياط خَضْعَةً وللسيوف بَضْعَةً فالخَضْعَةُ: وقعُ السياطِ. والبَضْعُ: القطعُ. وأمَّا قول لبيد: والضاربونَ الهامَ تحت الخَيضْعَهْ فإنَّ أبا عُبيدٍ حكى عن
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.597 harf
باب الخاء والعين مع الضاد خضع استعمل من وجوهه : خضع : قال الله جلّ وعزّ : ( فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ ) ( الشُّعَرَاء : 4 ) . أخبرني المنذري عن أبي جعفر الغسّاني عن سَلَمة عن أبي عبيدة ، أن يونس أخبره عن أبي عمرو أنه قال : خاضعين ليس من صفة الأعناق ، إنما هو من صفة الكناية عن القوم الذين في آخر الأعناق ، فكأنه في التمثيل : فظلَّت أعناق القوم خاضعين ، فالقومُ في موضع هم . وقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.346 harf
(باب الخاء والضاد وما يثلثهما) (خضع) الخاء والضاد والعين أصلان: أحدُهما تطامُنٌ في الشَّيء، والآخرُ جنسٌ من الصَّوت. فالأوّل الخُضُوع. قال الخَليل. خضع خُضوعاً، وهو الذلُّ والاستخذاء. واختَضَع فلانٌ، أي تذلَّل وتقاصر. ورجلٌ أخْضَعُ وامرأةٌ خَضْعاءُ، وهما الرّاضِيانِ بالذُّلِّ. قال العجاج: وصرتُ عبداً للبَعوضِ أخْضَعَا *** يَمَصُّنِي مَصَّ الصَّبِيِّ المُرْضِعا([1]) وقال غيره: خَضَعَ
Maddenin bağlantısı

(باب الخاء والضاد وما يثلثهما) (خضع) الخاء والضاد والعين أصلان: أحدُهما تطامُنٌ في الشَّيء، والآخرُ جنسٌ من الصَّوت. فالأوّل الخُضُوع. قال الخَليل. خضع خُضوعاً، وهو الذلُّ والاستخذاء. واختَضَع فلانٌ، أي تذلَّل وتقاصر. ورجلٌ أخْضَعُ وامرأةٌ خَضْعاءُ، وهما الرّاضِيانِ بالذُّلِّ. قال العجاج: وصرتُ عبداً للبَعوضِ أخْضَعَا *** يَمَصُّنِي مَصَّ الصَّبِيِّ المُرْضِعا([1]) وقال غيره: خَضَعَ الرّجلُ، وأخْضَعَهُ الفقرُ. ورجلٌ خُضَعةٌ: يَخْضَعُ لكلِّ أحَد. قال الشَّيبانيّ: الخَضَع انكبابٌ في العُنُق إلى الصَّدْر؛ يقال رجُلٌ أخْضَع وعُنُقٌ خَضْعاء. قال زهير: وَرْكاءُ مُدْبِرةً كَبْدَاءُ مُقْبِلَةً *** قوْداءُ فيها إذا استعرضْتَها خَضَعُ([2]) قال بعض الأعراب: الخَضَعُ في الظِّلمانِ: انثناءٌ في أعناقها. قال أبو عمرو: *المُختضِع من اللواحم المتطامِنُ رأسُه إلى أسفلِ خُرطومِه. قال النابغة([3]): أهْوَى لها أمْغَرُ السَّاقين مختضِعٌ *** خُرطومُه من دِماء الصَّيدِ مختضبُ قال ابنُ الأعرابيّ: الأخضع المتطامِن. ومنه حديث الزبير: "أَنّه كان أخْضَعَ أشعَر". قال أبو حاتم: الخُِضْعانُ([4]) أنْ تخضَع الإبلُ بأعناقِها في السَّير، وهو أشدُّ الوَضْع. قال: ويقال أَخْضَعَه الشَّيبُ وخَضَعَه. قال: ويقال اختضَع الفحلُ النّاقةَ، وهو أنْ يُسَانَّها([5]) ثم يَخْتَضِعها إلى الأرض بكلكَلِه. ويقال خضَع النَّجمُ، إذا مالَ للمغيب. قال امرؤ القيس: بَعَثْتُ إليها والنجومُ خواضعٌ *** بِلَيْلٍ حِذاراً أنْ تَهُبَّ وتُسْمَعَا قال ابن دريد: خَضَع الرّجلُ وأخْضَع، إذا لانَ كلامُه. وفي الحديث: "نهى أنْ يُخضِع الرّجلُ لغير امرأته" أي يليِّن كلامه. وأمّا الآخر فقال الخليل: الخَيْضعَةُ: التفافُ الصَّوت في الحربِ وغيرِها. ويقال هو غُبَار المعركة. وهذا الذي قِيل في الغُبار فليس بشيء؛ لأنه لا قِياسَ له، إلا أن يكون على سبيلِ مجاوَرَةٍ. قال لبيدٌ في الخَيْضعة: * الضاربُونَ الهامَ تحتَ الخَيْضَعَهْ([6]) * قال قومٌ: الخْيضعة مَعركةُ القِتال؛ لأنّ الأقران يَخضعُ فيها بعضٌ لبعضٍ. وقد عادت الكلمةُ على هذا القول إلى الباب الأول. قال ابنُ الأعرابيّ: وقع القومُ في خَيْضَعةٍ، أي صَخَب واختلاطٍ. قال ابنُ الأعرابيّ: والخَضِيعة الصَّوتُ الذي يُسمَع مِن بطن الدابّة إذا عدَتْ، ولا يُدرَى ما هُوَ، ولا فِعْلَ من الخضيعة. قال الخليل الخَضِيعة ارتفاعُ الصَّوت في الحرب وغيرِها، ثمَّ قِيل لما يُسمَع من بطن الفرس خَضِيعة. وأنشد: كأنّ خَضِيعةَ بطنِ الجوَا *** دِوعْوَعةُ الذِّئبِ في فَدْفَدِ([7]) قال أبو عمرو: ويقال خَضَع بطنُه خَضِيعةً، أيْ صوّتَ. قال بعضهم: الخَضُوع من النساء: التي تَسمَع لخواصرهَا صلصلةً كصوتِ خَضِيعة الفرَس. قال جندل([8]): ليست بسَوداءَ خَضُوعِ الأعْفاجْ *** سِرْداحةٍ ذاتِ إهابٍ مَوَّاجْ قال أبو عبيدة: الخَضِيعتانِ لحمتانِ مجوَّفتان في خاصِرَتي الفرس، يدخلُ فيهما الرّيح فيسمعُ لهما صوتٌ إذا تَزَيَّد في مَشْيِه. قال الأصمعيّ: يقال: "للسِّياط خَضْعَةٌ، وللسُّيوف بَضْعة". فالخَضْعة: صوتُ وقْعِها، والبَضْعَةُ: قَطْعُها اللَّحم. (خضف) الخاء والضاد والفاء ليس أصلاً ولا شغل به([9]). ويقولون خَضِف إذا خَضَم([10]). والخَضَفُ: البِطِّيخ، فيما يقولون. (خضل) الخاء والضاد واللام أصلٌ واحد يدلُّ على نَعْمةٍ ونَدى. يقال أخْضَلَ المطرُ [الأرضَ] فهو مُخْضِلٌ، والأرض مُخْضَلَةٌ. واخضلَّ الشَّيءُ: ابتلّ. والخَضِلُ: النَّبات الناعم. ويقال إنّ الخضيلةَ الرَّوضة. ويقال لامرأة الرّجُل خُضُلَّتُه([11])، وهو من هذا وذلك، كما سُمِّيَت طَلَّةً، لأنّها كالطّلِّ في عَينِه. وكل نِعمة خُضُلّة. قال: إذا قلتُ إنّ اليومَ يومُ خَضُلّةٍ *** ولا شرْزَ لاقيتُ الأمورَ البَجَارِيا([12]) (خضم) الخاء والضاد والميم أصلان: جنسٌ من الأكل، والآخَر يدلُّ على كثرةٍ وامتلاء. فالأوّل الخَضْم، وهو المضغ بأقصى الأضراس. وفي الحديث: "تَخْضِمون ونَقْضَمُ، والموعد الله". والأصل الآخَر: الخِضَمُّ: الرجُل الكثير العطيَّة. والخِضَمُّ: الجَمْع الكثير. قال: * فاجتَمَع الخِضَمُّ والخِضَمُّ([13]) * وأما المِسَنّ([14]) فيقال له الخِضَمُّ تشبيهاً، وإنّما ذاك من قياس الباب؛ لأنّه يُسقى ماءً كثيراً. وحُجَّتُه قول أبي وجْزة: * على خِضَمٍّ يُسَقَّى الماءَ عَجّاجِ([15]) * ومن الباب الخُضُمَّة، وهي عَظْمة الذّراع، وهو مُسْتَغْلَظُها. ويقال إنّ *مُعظم كلِّ شيء خُضُمَّةٌ. (خضن) الخاء والضاد والنون أصلٌ واحد صحيح. فالمُخَاضَنة: المُغازلة. قال الطرمّاح: وألقتْ إليَّ القولَ منهنَّ زَوْلةٌ *** تُخَاضِنُ أوْ ترنُو لِقولِ المُخَاضِنِ([16]) (خضب) الخاء والضاد والباء أصلٌ واحدٌ، وهو خَضْبُ الشَّيء. يقال خضبت اليدَ وغيرَها أخْضِبُ. ويقال للظليم خاضِبٌ، وذلك إذا أكَلَ الرَّبيعَ فاحمرَّ ظُنْبوباه أو اصفَرَّا. قال أبو دُوَاد: له ساقا ظليم خا *** ضبٍ فُوجِئَ بالرُّعْبِ([17]) ولا يقال إلاّ للظَّليم، دُونَ النعامة. يقال: امرأةٌ خُضَبَةٌ: كثيرة الاختضاب. ويقال [خَضَبَ] النّخلُ، إذا اخضرَّ طَلْعُه. وقال بعضهم: خضب الشجر يَخْضب([18]) إذا اخْضَرَّ؛ واخضَوْضَب. والكَفُّ الخَضيبُ: نجم؛ وهذا على التَّشبيه. وأَمّا الإجَّانة وتسميتُهم إيّاها المِخْضَب فهو في هذا؛ لأنّ الذي يُخْضَب به يكون فيها([19]). (خضد) الخاء والضاد والدال أصلٌ واحدٌ مطّرِدٌ، وهو يدلُّ على تَثَّنٍّ في شيءٍ ليِّن. يقال انخضد العُود انخِضاداً، إذا تَثَنَّى من غير كَسْر. وخَضَدتُه: ثَنَيْتُه. وربَّما زادُوا في المعنى فقالوا: خَضَدْتُ الشجرةَ، إذا كَسَرت شوكتَها. ونباتٌ خَضيدٌ. والأصلُ هو الأوَّل؛ لأنّ الخضيد هو الرّيَّان الناعم الذي يتثنَّى لِلِينه. فأما قولُ النَّابغة: يَمُدُّهُ كلُّ وادٍ مُتْرَعٍ لجِبٍ *** فيه رُكامٌ من اليَنْبُوتِ والخَضَدِ([20])فإنّه يقال: الخَضَد ما قُطِع من كلِّ عُودٍ رَطْب. ويقال خَضَدَ البعيرُ عُنقَ البعير، إذا تقاتَلا فَثَنى أحدُهما عُنُقَ الآخَر. (خضر) الخاء والضاد والراء أصلٌ واحد مستقيم، ومحمولٌ عليه. فالخُضرة من الألوان معروفة. والخَضْراء: السَّماء، لِلَونها، كما سُمِّيت الأرضُ الغَبراء. وكتيبةٌ خضراءُ، إذا كانت عِلْيَتُها([21]) سواد الحديد، وذلك أنّ كلَّ ما خالَفَ البياضَ فهو في حَيِّز السَّواد؛ فلذلك تداخلت هذه الصفاتُ، فيسمى الأسودُ أخضَر. قال الله تعالى في صفة الجنَّتين: ﴿مُدْهَامَّتَانِ﴾ [الرحمن 64] أي سَوداوان. وهذا من الخضرة؛ وذلك أن النّبات الناعم الريَّانَ يُرَى لشدّة خُضرته من بُعدٍ أسود. ولذلك سُمِّي سَوادُ العِراق لكثرة شجرِه. والخُضْر: قومٌ سُمُّوا بذلك لسواد ألوانهم. والخُضرة في شِيات الخَيل: الغُبرة تخالطها دُهْمة. فأَمّا قوله: وأنا الأخضرُ مَن يعرفني *** أخْضَرُ الجلدة في بيتِ العربْ([22]) فإنه يقول: أنا خالصٌ؛ لأنّ ألوان العرب سُمْرَةٌ([23]). فأمّا الحديثُ: "إيّاكم وخَضْرَاءَ الدِّمَن" فإنّ تلك المرأة الحسناء في منبِت سَوْءٍ، كأنّها شجرةٌ ناضرة في دِمْنة بَعر. والمخاضَرة: بيع الثِّمار قبل بدُوِّ صلاحِها؛ وهو منهيٌّ عنه. وأمّا قولهم: "خُضْر المَزَاد" فيقال إنّها التي بقيت فيها بقايا ماءٍ فاخضرّت من القِدم، ويقال بل خُضْرُ المزاد الكُروش. ويقال إن الخَضَارَ البقلُ الأوّل. فأما قوله: "ذهب دمُه خِضْراً"، إذا طُلّ. فأَحسَِبه من الباب. يقول: ذهب دمُه طرِيَّاً كالنَّبات الأخضر، الذي إذا قُطِع لم يُنتفَع به بعدَ ذلك وبَطَل وذَبُل. فأمّا قولهم إنَّ الخَضار اللَّبنُ الذي أُكثِر ماؤُه، فصحيحٌ، وهو من الباب؛ لأنّه إذا كان كذا غَلَبَ الماءُ، والماء يسمَّى الأسمر. وقد قلنا إنّهم يسمُّون الأسْوَدَ أخضرَ، ولذلك يسمَّى البحرُ خُضارة. --------------------------------------------------------------- ([1]) ديوان العجاج 82 واللسان (خضع). ([2]) قبله في ديوان زهير 237: لقد لحقت بأولى القوم تحملني *** لما تذاءب للمشبوبة الفزع([3]) ليس في ديوانه. ([4]) بالضم، كالغفران والكفران، وبالكسر، كالوجدان. ([5]) يقال سان البعير الناقة يسانها مسانة وسنانا: عرضها للتنوخ ليسفدها. ([6]) البيت من أرجوزة للبيد في ديوانه 7-8 وأمالي ثعلب 449 والخزانة (4: 117). وانظرها مع قصتها في الخزانة وأمالي المرتضى (1: 134- 147) والحيوان (5: 173) والأغاني (14: 91-92) والعمدة (1: 27). ([7]) نسب في اللسان (خضع) لامرئ القيس. ([8]) هو جندل بن المثنى الطهوي، أحد رجازهم. ([9]) كذا في الأصل. ([10]) خضم، بالخاء والضاد المعجمتين، أي ضرط. ومثله "حصم" بالمهملتين. وفي الأصل: "خصم"، تحريف. وفي المجمل "حبق". ([11]) قال بعض سجعة فتيان العرب: "تمنيت خضلة، ونعلين وحلة". ([12]) لمرداس الدبيري، كما في اللسان (خضل، شرز). وفي الأصل: "ولا شر"، صوابه في المجمل واللسان. والشرر: الشديدة من شدائد الدهر. ([13]) للعجاج في ديوانه 63 واللسان (خضم). وبعده: * فخطموا أمرهم وزموا * ([14]) المسن: الذي يسن عليه الحديد ونحوه. وأخطأ بعض اللغويين فجعله المسن من الإبل. ([15]) صدره كما في اللسان (خضم): * حرى موقعة ماج البنان بها * ([16]) ديوان الطرماح 164 واللسان (خضن). وفي صلب الديوان: وألقت إليّ القول عنهن زولة *** تلاحن أو ترنو لقول الملاحن وهذه الرواية أيضاً في اللسان (لحن). ([17]) البيت يروى من قصيدة لعقبة بن سابق في كتاب الخيل لأبي عبيدة 157-160 ونسب إلى أبي دؤاد في اللسان (خضب) وكلمة "خاضب" ساقطة من الأصل. ([18]) يقال، من بابي ضرب وتعب، وكذا خضب، بالبناء للمفعول. ([19]) في الأصل: "فيكون فيها". ([20]) ديوان النابغة 26 واللسان (خضد، نبت). ([21]) في المجمل: "إذا غلب عليها لبس الحديد". ([22]) البيت للمفضل بن العباس اللهبي كما في رسائل الجاحظ 71 والكامل 143 ليبسك ومعجم المرزباني 309 وكنايات الجرجاني 51 والأضداد 335. ونسب في اللسان (خضر) إلى عتبة بن أبي لهب، وفي رسائل الجاحظ أيضاً إلى عمر بن عبد الله بن أبي ربيعة المخزومي. ([23]) في المجمل: "السمرة". ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR172 harf
- قال الله: ﴿فلا تخضعن بالقول﴾ [الأحزاب/32]، الخضوع: الخشوع، وقد تقدم، ورجل خضعة: كثير الخضوع، ويقال: خضعت اللحم، أي: قطعته، وظليم أخضع: في عنقه تطامن (انظر: المجمل 2/292).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR832 harf
خ ض ع خضع لله خضوعاً واختضع‏.‏ ورجل خضعة‏:‏ يخضع لكل أحد‏.‏ وظليم أخضع‏:‏ أجنأ‏.‏ وفي عنق الرجل والبعير خضع‏:‏ تطامن‏.‏ وقوم خضع‏:‏ ناكسو الرءوس‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ وإذا الرجال رأوا يزيـد رأيتهـم خضع الرقاب نواكس الأبصار وقال خطار بن مزاحم‏:‏ ولسنا بعيابين والعيب دقة ولا خضع الأبصار وسط المجالس ورجل أخضع‏:‏ راض بالذل‏.‏ قال العجاج‏:‏ وصرت عبداً للبعوض أخضعا يمضـي مـص الصبـيّ المرضعا وقـد
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.753 harf
الخُضُوع: التواضُع والتَّطامُن. خَضَع يَخْضَع خَضْعاً وخُضُوعاً واخْتَضَع: ذلّ. ورجل أَخْضَعُ وامرأَة خَضْعاء: وهما الرَّاضِيانِ بالذلّ؛ وأَخْضَعَتْني إِليك الحاجةُ، ورجل خيْضَعٌ؛ قال العجاج: وصِرْت عَبْداً للبَعوضِ أَخْضَعا، تَمَصُّني مَصَّ الصَّبيِّ المُرْضِعا وفي حديث اسْتِراق السمْعِ: خُضْعاناً لقوله؛ الخُضْعانُ: مصدر خَضَعَ يَخْضَعُ خُضُوعاً وخُضْعاناً كالغُفران والكُفْران، ويروى بالكسر
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR177 harf
* خ ض ع * * الخُضُوعُ * التطامن والتواضع يقال * خَضَعَ * يخضع بفتح الضاد فيهما * خُضُوعاً * و * اختَضَع * و * أَخْضَعَتنْي * إليه الحاجة ورجل * خُضَعَةٌ * بوزن همزة يخضع لكل أحد
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.790 harf
خضع لله عز وجل، كمنع، يخضع خضوعا: ذل وتطامن وتواضع ومنه قوله تعالى: فظلت أعناقهم لها خاضعين ، أي منقادين. وفي إتيان خاضعين مع ذكر الأعناق كلام واسع للعلماء كأبي عمرو، والكسائي، والفراء، وجعله بعضهم بدل غلط. والذي ذهب إليه الخليل وسيبويه أنه لما لم يكن الخضوع إلا خضوع الأعناق جاز أن يخبر عن المضاف إليه، كاختضع، قال ذو الرمة يصف الظليم: يظل مختضعا يبدو فتنكـره
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.489 harf
خَضَعَ 1 خَضَعَ خضع , aor. خَضَعَ , inf. n. خُضُوعٌ (S, Msb, K) and خَضْعٌ and خُضْعَانٌ, or خِضْعَانٌ, (TA,) He was, or became, lowly, humble, or submissive, (S, Msb, K,) لَهُ to him, (Msb, TA,) [for instance,] to his creditor, (Msb,) or to God; (TA;) as also ↓ اختضع, (S, K,) [and ↓ انخضع, (K in art. خذأ,)] and ↓ اِخْضَوْضَعَ: (Sgh, K:) خُضُوعٌ is nearly the same as خُشُوعٌ, except that the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR666 harf
خَضَعَ خَضَعَ A ( n. ac. خُضُوْع 27 ) a. [ La ], Was humble, submissive, submitted to; obeyed. b. Was near setting ( star ). c. Bowed down, bent ( old age ). d. [ acc. & Ila ], Enticed into ( evil ). خَضَّعَ خَضَّعَ II , a. Humbled, abased. أَخْضَعَ أَخْضَعَ IV , a. see I (c) & II. تَخَضَّعَ تَخَضَّعَ V , اِخْتَضَعَ VIII , a. Humbled himself, became submissive. خُضَعَة خُضَعَة 9t
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.845 harf
خضع خَضَعَ - يَخْضَعُ - خَاضِع - خاضِعِيْن خَضَعَ - يَخْضَعُ + كائن + لـِ كائن أو شيء أو أمر: يبدي مظاهر الانقياد والمطاوعة له: يبدي مظاهر الانقياد والمطاوعة وقبوله سلطة آمرة أعلى منه وذلك بأي مظهر ممكن مثل حني الرقبة أو أعلى الجسم أو تغيير الصوت ليبدو مستسلماً طائعاً وما شابه خَضَعَ - يَخْضَعُ + كائن + لـِ كائن أو شيء أو أمر + بـِ شيء أو
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler16 mücavir (23 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عنق

    1 ortak ayet · Onların boyunları

  2. طمع

    1 ortak ayet · “Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir

  3. مرض

    1 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir

  4. ظلل

    1 ortak ayet · Gölge demektir

  5. نسو

    1 ortak ayet · Kadınlar

  6. عرف

    1 ortak ayet · Tanınan ile

  7. ليس

    1 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

  8. وحد

    1 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  9. نبأ

    1 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  10. قلب

    1 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  11. وقي

    1 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  12. نزل

    1 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. يَانِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا

    EğmeyinEy peygamber kadınları; sizler, kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz. Eğer sakınıyorsanız; edalı olmayın yoksa kalbinde bir hastalık bulunanlar kötü şeyler umarlar. Ve hep ma’ruf söz söyleyin.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخضع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخشع, ذلل, قنت, طوع
Zıt Kökعتا
Çekirdek Özet 1Boynun bükülmesi, başın öne ve aşağıya doğru eğilmesi, fiziksel alçalma
Çekirdek Özet 2İlahi kudret karşısında boyun eğme ve konuşmada yapmacık yumuşaklıktan kaçınma
Çekirdek Özet 3Dış uzuvların ve iradenin mutlak bir otorite veya etki karşısında dirençsiz teslimiyeti
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca içsel bir saygı veya tevazu sanılarak bedensel ve iradi teslimiyet boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خضBir nesnenin kırılması, yumuşaması, bükülmesi veya yeşerip esneklik kazanması; خضد kökünde dikenin veya sertliğin kırılması, خضر kökünde tazelik ve yumuşaklıkعBoğaz harfi olan ayın harfinin eklenmesiyle bükülme ve yumuşama eylemi boyun, baş ve ses gibi bedensel organların dışa vuran alçalmasına ve iradi teslimiyete özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, duvar; çevirme, sınırlama ve yoğunlaşma (Arap alfabesinde ح imgesinden türetme)Bükülmenin ve engellenmenin sınırını, varlığın dik duruşunun kırıldığı eşiği simgeler.
ضOlta, bitki; yandan baskı, sıkıştırma ve bükme (Arap alfabesinde ص imgesinden türetme)Bedene veya boyna uygulanan baskı neticesinde ortaya çıkan eğrilmeyi ve yana yatmayı temsil eder.
عGöz; görme, algılama, dışa açılma ve kaynakDışarıdan gelen etkinin algılanmasını, başın ve bakışın aşağıya yönelmesini ifade eder.
خضعSınırlandırıcı baskı altında gözün ve başın aşağıya doğru kırılmasıDışarıdan gelen karşı konulmaz bir güç veya irade karşısında dikliğin kırılarak boynun öne düşmesi ve teslimiyet hareketinin tamamlanmasıdır.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBoynun göğse doğru bükülmesi, devenin veya devekuşunun boynunu aşağıya sarkıtması, yırtıcı kuşun avına dalarken başını öne eğmesi
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ divanında devenin boyun yapısını tasvir ederken geçer: وَرْكاءُ مُدْبِرةً كَبْدَاءُ مُقْبِلَةً / قوْداءُ فيها إذا استعرضْتَها خَضَعُ
Erken Arapça kullanımNâbiğa ez-Zübyânî beytinde avına atılan yırtıcı kuşun başını eğmesi anlamında kullanılmıştır: أهْوَى لها أمْغَرُ السَّاقين مختضِعٌ / خُرطومُه من دِماء الصَّيدِ مختضبُ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça خضع kökü, Sami dillerinin Güney-Batı kolunda özellikle bedensel bükülme ve ses tonundaki yumuşamayı niteleyen özelleşmiş bir semantik çekirdeğe sahiptir. Kökün ilk iki konsonantı olan h-d / h-t tabanı, Kuzeybatı Sami dillerinde sertliğin kırılması, alçalma veya ezilme bildiren köklerle fonetik paralellik gösterir; örneğin İbranicede h-t-h veya h-d-d kök tabanlarındaki kırılma ve eğilme tasvirleri bu çerçevede değerlendirilebilir. Ancak üçüncü harf olan gırtlaksı ayın harfiyle kurulan üçlü yapı, klasik Arapçada doğrudan boyun bükme, boyun eğme ve seste yumuşama ekseninde yoğunlaşmıştır. Arapça dışındaki kadim Doğu ve Kuzeybatı Sami dillerinde birebir üç harfli aynı ses denkliğiyle korunmuş kesin bir kognat bulunmamakta, bu form Arapçanın kendi iç türetim sisteminde bedensel tasvirden ahlaki ve hukuki itaate aktarılmış görünmektedir.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBoyun bükme ve devekuşunun eğik duruşuFiziksel bir eğrilik ve alçalma durumundan insani ve ahlaki teslimiyete doğru semantik genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkih-d kök ailesiSertliğin kırılması ve ezilme bildiren ikili tabanlarla akrabalıkGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afroasyatik dış bağ veya ödünçleme tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha; HALOT; Payne Smith.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خضعAnlamlıBoyun eğmek, alçalmakBaş ve boynun aşağıya bükülmesi, seste yumuşamaHedef kök; Kur'an'da geçer
خعضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez
ضخعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez
ضعخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez
عخضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez
عضخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خضعMerkezİtaat ve alçalmaBoynun ve organların açıkça eğilmesiDış organlarda ve tavırda görünür boyun bükme
خشعKomşuİtaat ve sükûnetKalpte ve bakışta toplanan içsel durgunlukخضع boyunda ve dış bedende, خشع ise seste ve kalpte derinleşir
ذللKomşuİtaat ve zelillikKarşı koyma gücünün tamamen yitirilmesiخضع eğilmeyi ve boyun bükmeyi, ذلل zillet ve güçsüzlüğü vurgular
قنتKomşuİtaat ve kullukİbadet ve kıyam halinde bilinçli süreklilikخضع ani kırılma ve eğilmeyi, قنت bilinçli ve sürekli itaati içerir
طوعKomşuİtaat ve uyumZorlama olmadan isteyerek boyun eğmeطوع gönüllü uyumu, خضع ise baskın güç karşısında eğilmeyi anlatır
عتاZıtBaşkaldırı ve kibirSınır tanımaz azgınlık ve dikbaşlılıkBoyun eğmenin tam tersi olarak burnu havada olmak ve serkeşlik etmek

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخضعBoyun eğmek, başı öne eğmekDış organların, sesin ve iradenin dirençsiz teslimiyetiKesin
Latincesummittere, subicereBoyun eğdirmek, aşağı indirmekBaşın ve bedenin eğilmesini karşılar; seste kırılma nüansını kısmen dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcesubmit, bow down, yieldBoyun eğmek, teslim olmak, baş eğmekFiziksel ve iradi eğilmeyi verir; ancak Arapçadaki boyun bükme somutluğunu tam taşımazGüçlü
Almancasich beugen, unterwerfenEğilmek, boyun eğmekBedenin eğilmesi ve otoriteye boyun eğmeyi karşılarGüçlü
Fransızcase courber, se soumettreİtaat etmek, bel bükmekEğilme eylemini iyi açıklar; seste cilveli yumuşama anlamını dolaylı içerirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَلَا تَخْضَعْنَSözde yapmacık yumuşaklık ve cilve göstermekKadınların yabancı erkeklerle konuşurken kalbinde hastalık olanları ümitlendirecek eda ile konuşmasının yasaklanması; Ahzâb 33:32
خَاضِعِينَZorunlu boyun eğme ve bedensel teslimiyetGökyüzünden indirilecek mucizevi bir ayet karşısında inkârcıların boyunlarının çaresizce eğilmesi; Şuarâ 26:4

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCebir ve ilahi kudret bahsiİlahi mucizeler karşısında iradenin zorunlu olarak boyun eğmesi meselesiİnkârcıların mucize karşısında iradelerinin kırılarak çaresiz teslimiyete mecbur kalması
FıkıhSedd-i zerâi' ve edep hükümleriYabancı erkeklerle konuşmada ses tonu ve hitap tarzının sınırlarıKalbinde fitne ve şehvet bulunan kimseleri tahrik edecek ses kırılmalarının haramlığı
Tefsirخضع ile خشع farkıBeden ile kalp arasındaki itaat ayrımıMüfessirlere göre hudu bedende ve boyunda, huşu ise kalp ve seste meydana gelir
HadisVahiy iniş anının tasviriMeleklerin ilahi hitap karşısındaki ürperti ve teslimiyetiSemadaki meleklerin Allah'ın sözünü işittiklerinde boyun eğerek kanat çırpmaları

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet karşısında ubudiyetİradi ve uzvî teslimiyetSahte kibir ve dikliği tasfiyeİnsanın ilahi kudret önünde boyun bükerek haddini bilmesiKesin
İlmiHakikat ve delil karşısındaki tutumBürhan karşısında teslimiyetDogmatik inadı kırmaKesin aklî ve naklî delil ortaya çıktığında zihnin teslim olmasıGüçlü
SiyasiOtorite ve meşruiyetİtaat ve boyun eğmeKamusal düzenin tesisiMeşru hukuki yaptırım karşısında başkaldırının durdurulmasıGüçlü
İktisadiZaruret ve piyasa baskısıİhtiyaç karşısında taviz vermeTalep esnekliği kaybıAşırı yoksulluk veya tekelleşme sebebiyle bireyin iradesinin kırılmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanik gerilme ve elastik deformasyon sınırı (Yield point)Malzemenin uygulanan dış kuvvet karşısında mukavemetini kaybederek eğilmesi ve akma noktasına gelmesi haliGüçlü
Beşeri bilimlerAsimetrik güç ilişkisinde boyun eğme (Submissiveness)Bireyin veya grubun baskın sosyal otorite karşısında direnç potansiyelini terk edip edilgenleşmesi haliGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece kadının konuşma ahlakına indirgenmesi veya genel bir zayıflık ve aşağılanma olarak anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamHem bedensel ve nesnel teslimiyeti (boyunların kırılması) hem de iletişimdeki yapay zafiyet ve tavizkârlığı kapsayan çok boyutlu bir boyun bükme hali
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞuarâ 26:4 ayetindeki kozmik ve mucizevi teslimiyetin gözden kaçırılması ya da Ahzâb 33:32 ayetindeki uyarının kadının meşru konuşmasını tamamen susturacak biçimde aşırı yorumlanması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kibir, serkeşlik ve sahte bağımsızlık iddialarını kırmak için fiziksel beden dilini nasıl kullandığını ve ahlaki duruşun sese nasıl yansıdığını kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mucizelerin inkârcılar üzerindeki kahredici etkisini anlatan peygamber kıssalarında ve aile, edep ve mahremiyet sınırlarını çizen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İbadet ve itaatin yalnızca zihinsel veya kalbî bir kabulleniş olduğu yanılgısını düzeltir; hakikatin beden duruşuna, boyna ve konuşma tonuna yansıması gerektiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBoynun bükülmesi, başın öne düşmesi, devenin boynunu yere doğru uzatması, yırtıcı kuşun inişte başını sarkıtması.
  • Soyut anlamDışsal bir güç, delil veya çekim karşısında direncin kırılması, iradenin alçalması ve tavizkâr bir yumuşaklığa bürünmesi.
  • Sistematik karşılıkİrade ve otorite alanında, baskın kuvvet vektörüne karşı gösterilen karşı koyma katsayısının sıfırlanması ve sistemin dış güce tabi olması.
  • LaTeX modeliFext>Rint  ⟹  dθdt<0velim⁡t→∞θ(t)=θmin
  • LaTeX açıklamasıModelde dışarıdan uygulanan baskın güç veya ilahi etki Fext, varlığın iç direnci olan Rint değerini aştığında, başın veya iradenin diklik açısı θ'nın zamana göre türevi negatif olur (dθdt<0), yani diklik kırılır. Zaman sonsuza giderken diklik açısı minimum değerine (θmin) ulaşır; bu da boynun bükülmesini ve tam teslimiyeti temsil eder. Formül içinde doğal dil veya sözel metin bulunmamakta, yalnızca matematiksel bağıntılar yer almaktadır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ