خشع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ش-ع12 sîga, 87 mücavir kök, 16 ayet, 16 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جدثالْخَاشِعِينَخَاشِعًاسرعوَالْخَاشِعَاتِوَخَشَعَتِخشعذللخَاشِعَةٌتَخْشَعَرهقنزلهمسصوت

KökSîga 12Ayet 16Sure 16Mücavir 87

▶ Ağı aç (3B)

خشع

خ - ش - ع

KÖK
  • 17 geçiş
  • 16 ayet
  • 12 sîga
  • 13 sözlük

Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki kuru ottur. Bu otlar çürür ve toprak daha iyi ot bitirecek hale gelir. Bu verimli toprağın adı « huşu » dur. Böylece insanın belli bilgiler aldıktan sonra o bilgilerin etkisi altında rabbine dönmesi için, içinde oluşan duyguya huşu denir. Kuranda namaz içinde kunut ve huşu farz kılınmıştır. Kunut okunanları dinlemek, yani Allah’ın emirlerini telakki etmek, huşu ise ondan sonra sükûnet hali alarak kendi içini dinleyerek rabıta kurmaktır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki kuru ottur. Bu otlar çürür ve toprak daha iyi ot bitirecek hale gelir. Bu verimli toprağın adı « huşu » dur. Böylece insanın belli bilgiler aldıktan sonra o bilgilerin etkisi altında rabbine dönmesi için, içinde oluşan duyguya huşu denir. Kuranda namaz içinde kunut ve huşu farz kılınmıştır. Kunut okunanları dinlemek, yani Allah’ın emirlerini telakki etmek, huşu ise ondan sonra sükûnet hali alarak kendi içini dinleyerek rabıta kurmaktır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR725 harf
باب العين و الخاء والشين )خ ش ع مستعمل فقط( خشع: الخشوع: رَمْيُكَ بِبِصرك إلى الأرض. وتَخَاشَعْتُ: تَشَبَّهْتُ بالخاشِعِينَ. ورَجُلٌ مُتَخَشِّعٌ مُتَضَرِّعٌ. والخُشُوعُ والتَّخَشُّعُ والتَّضَرُّعُ واحدٌ، قال: ومُدَجَّجٌ يحْمِي الكتِيبة لا يُرى عنه الكريهِة ضارِعا مُتَخَشِّعا وأَخْشَعْتُ أي طَأْطَأْتُ الرَّأْسَ كالمُتواضِع. والخشُوعُ المعْنَى من الخُضُوعِ إلاَّ أنَّ الخُضُوعَ في البدنِ وهو
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR191 harf
الخُشوعُ: الخضوعُ. يقال: خَشَعَ واخْتَشَعَ. وخَشَعَ ببصره، أي غَضّهُ. وبلدةٌ خاشِعَةٌ، أي مُغْبَرَّةٌ لا منزِل بها. ومكانٌ خاشعٌ. والخُشْعَةُ: أكمةٌ متواضِعةٌ. والتَخَشُّعُ: تكلُّفُ الخُشوعِ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.206 harf
باب العين والخاء مع الشين خشع استعمل من وجوهه : خشع . وأهملت الوجوه الأُخر خشع : في الحديث : ( كانت الكعبة خُشعةً على الماء وبعضهم رواه : كانت حَشَفة فدُحِيتْ منها الأرض ) . وسمعتُ العرب تقول للحَثْمة اللاطئة بالأرض : هي الخُشْعة ، وجمعها خُشَع . ثعلب عن ابن الأعرابي : الخُشعة : الأكَمة . قال : وهي الحَثْمة ، والسَّرْوَعة ، والصائدة ، والقائدة . وقال شمر : قال أبو زيد : خشعت الشمس وكَسفَتْ وخسفت
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.577 harf
(باب الخاء والشين وما يثلثهما) (خشع) الخاء والشين والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على التَّطامُن. يقال خَشَع، إذا تطامَنَ وطأْطأَ رأسَه، يخشَع خُشوعاً. وهو قريبُ المعنى من الخضوع، إلاّ أنّ الخُضوع في البدَن والإقرارُ بالاستخذاء، والخشوعَ في الصَّوتِ والبصر. قال الله تعالى: ﴿خَاشِعَةً أبْصَارُهُمْ﴾ [القلم 43، المعارج 44]. قال ابنُ دريد: الخاشِع المستكينُ والرَّاكع. يقال اختشعَ فلانٌ، ولا يقال اختَشَع
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.033 harf
- الخشوع: الضراعة، وأكثر ما يستعمل الخشوع فيما يوجد على الجوارح. والضراعة أكثر ما تستعمل فيما يوجد في القلب ولذلك قيل فيما روي: روي: (إذا ضرع القلب خشعت الجوارح) (الحديث عن أبي هريرة عن رسول الله صلى الله عليه وسلم أنه رأى رجلا يعبث بلحيته في صلاته، فقال: (لو خضع قلبه لخشعت جوارحه) أخرجه الحكيم الترمذي في نوادر الأصول 1/317، قال العراقي: بسند ضعيف. والمعروف أنه من قول سعيد بن المسيب، رواه ابن أبي
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR362 harf
خ ش ع خشع له وتخشع‏:‏ ذل وتطامن‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أرض خاشعـة‏:‏ متطامنـة‏.‏ وخشعـت الجبـال‏.‏ وقـف خاشـع‏:‏ لاطـيء بالـأرض‏.‏ وخشعـت دونـه الأبصـار وخشـع ببصـره‏:‏ غضـه‏.‏ وأرض خاشعـة‏:‏ غيـر ممطـورة‏.‏ وحشيشـة خاشعة‏:‏ يابسة ساقطة على الأرض‏.‏ وخشع الورق‏:‏ ذبل‏.‏ وسنام خاشع‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ بالصهب ناصبة الأعناق قد خشعت من طول ما وجفت أشرافها الكوم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.656 harf
خَشَع يَخْشَعُ خُشوعاً واخْتَشَع وتَخَشَّعَ: رمى ببصره نحو الأَرض وغَضَّه وخفَضَ صوته. وقوم خُشَّع: مُتَخَشِّعُون. وخشَع بصرُه: انكسر، ولا يقال اخْتَشع؛ قال ذو الرمة: تَجَلَّى السُّرى عن كلِّ خِرْقٍ كأَنه صَفِيحةُ سَيْفٍ، طَرْفُه غيرُ خاشِع واخْتشعَ إِذا طأْطأَ صَدْرَه وتواضع، وقيل: الخُشوع قريب من الخُضوع إِلا أَنّ الخُضوع في البدن، وهو الإِقْرار بالاستِخْذاء، والخُشوعَ في البدَن والصوْت والبصر
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR222 harf
* خ ش ع * * الخُشُوعُ * الخضوع وبابهما واحد يقال * خَشَع * و * اخْتَشَعَ * و * خَشَعَ * ببصره أي غضه و * الخُشْعَةُ * بوزن الجمعة أكمة متواضعة وفي الحديث ﴿كانت الأرض خشعة على الماء ثم دحيت﴾ و * التَّخَشُّعُ * تكلف الخشوع
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.318 harf
الخشوع: الخضوع: كالاختشاع، والفعل كمنع، يقال: خشع يخشع خشوعا، واختشع. نقله الجوهري، وقال الليث: يقال: اختشع فلان ولا يقال. اختشع ببصره. أو الخشوع: قريب المعنى من الخضوع، قاله الليث. أو هو ونص العين: إلا أن الخضوع في البدن، وهو الإقرار بالاستخذاء، والخشوع في الصوت والبصر. قال الله تعالى: خاشعة أبصارهم وقرئ: خاشعا أبصارهم . قال الزجاج: هو منصوب على الحال. وخشع ببصره، أي غضه، وهو مجاز. وفي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.505 harf
خَشَعَ 1 خَشَعَ ذ , aor. خَشَعَ , inf. n. خُشُوعٌ, He was, or became, lowly, humble, or submissive; (S, Msb, K;) as also ↓ اختشع (S, K) and ↓ تخشّع; (Abu-lFet-h, Ham pp. 24 and 127;) خُشُوعٌ being syn. with خُضُوعٌ: (S, Msb, K:) or خشوع is nearly the same as خضوع: (Lth, K:) or the former is mostly used as meaning in the voice; and the latter, in the necks: (Msb:) or the latter is in the body; and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR626 harf
خَشَعَ خَشَعَ A ( n. ac. خُشُوْع 27 ), a. Was humble, lowly, submissive. b. Was low; was sinking, setting ( sun ). c. [ La ], Humbled himself before. أَخْشَعَ أَخْشَعَ IV , a. Humbled, abased. تَخَشَّعَ تَخَشَّعَ V , تَخَاْشَعَ VI , a. Humbled himself. b. Was touched, affected, moved. c. see I (c) . اِخْتَشَعَ اِخْتَشَعَ VIII a. [ La ], see I (c) . خَاْشِع خَاْشِع 21 , ( pl.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.560 harf
خشع خَشَعَ - يَخْشَعُ - خُشُوْع - خَاشِع - خَاشِعِيْن خَشَعَ - يَخْشَعُ + الكائن: يهدأ ويسكن ويطمئن: يتوقف عن الحركة والتقلب والتغير، ثم يبقى هادئاً ساكناً ثابتاً لا يتغير وضعه ولا يتقلب، وهو في الجماد (غير الأحياء): يظل من غير اهتزاز ولا تغير في الحجم، وفي الأحياء: تتوقف نفس الكائن عن التبدل والتغير وتطمئن وتثبت وتهدأ لأمر أو لكائن، فلا يبقى
Tamamını oku

Sîgalar(12)

Mücavir kökler87 mücavir (117 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ذلل

    3 ortak ayet · Zeyl etek denektir

  2. رهق

    2 ortak ayet · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir

  3. بصر

    4 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  4. همس

    1 ortak ayet · Alçak ses

  5. سرع

    2 ortak ayet · Çabuk

  6. جرد

    1 ortak ayet · Çekirge demektir

  7. نزل

    4 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  8. جدث

    1 ortak ayet · Cedese (sin’le) üstü toprakla örtülmüş harabeler demektir

  9. ذقن

    1 ortak ayet · Zekane (kaf) çene altı demektir

  10. أمد

    1 ortak ayet · Medede direkleri (kolonları) birbirine bağlayan kirişlerdir

  11. صدع

    1 ortak ayet · Çatlak, yarık demektir

  12. صوت

    1 ortak ayet · Çomaktır

Geçtiği ayetler(16)

  1. وَمِنْ آيَاتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خَاشِعَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ إِنَّ الَّذِي أَحْيَاهَا لَمُحْيِي الْمَوْتَى إِنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Huşu edenO’nun ayetlerinden biri de, kupkuru gördüğün yeryüzünün Biz ona su indirdiğimiz zaman harekete geçip kabarmasıdır. Ona can veren Allah, elbette ölüleri de diriltir. Muhakkak ki O; her şeye kadirdir.

  2. خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَقَدْ كَانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَهُمْ سَالِمُونَ

    Huşu edenGözleri dönmüş olarak, yğzlerini zillet bürür. Halbuki kendileri sapa* sağlam oldukları vakit secdeye çağırılmışlardı.

  3. خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ

    Huşu edenGözleri dönmüş, yüzlerini zillet bürümüş olarak. İşte bu; onlara vaad olunan gündür.

Sîga sayfası: الْخَاشِعِينَ
Sîga sayfası: وَالْخَاشِعَاتِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخشع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخضع, قنت, ذلل, ضرع
Zıt Kökكبر
Çekirdek Özet 1Yere doğru eğilme, alçalma, sesi kısma ve gözü yere dikip hareketsizleşme
Çekirdek Özet 2Azamet karşısında benliğin baskılanmasıyla organlara ve sese yansıyan sükûnet ve teslimiyet
Çekirdek Özet 3Otorite veya hakikat huzurunda içsel ürpertiyle bedensel taşkınlıkların sıfırlanması hali
Kritik Hata RiskiHuşû kavramını yalnızca zihinsel/duygusal bir odaklanma sanıp bedensel ve pratik alçalış boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خشKaba, sert, kırılgan ve pürüzlü hale gelme; kuruma ve gevşemeعKökün taşıdığı kuruluk ve kabalık hissini içe çekilme, yere yapışma, ses ve bakışı kısarak yatışma ve alçalma hareketine dönüştürmüştür. Nitekim خشب kökünde kuruluk sert bir kütleye dönüşürken, خشي kökünde ürperti ve çekinmeye, خشع kökünde ise derin bir alçalma ve yatışmaya evrilmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, parmaklık (yoğunlaşmış sürtünme)İlksel duvar imgesinin gırtlaksı hırıltıyla sertleşerek sınır çizme, sertleşme ve baskı hissi oluşturması (türetme imge).
شDişKesme, çiğneme, baskı uygulama, parçalama ve sıkıştırma hareketi.
عGözGörme, derunî algı, pınar, açığa çıkma ve farkındalık noktası.
خشعBaskı ve ağırlık karşısında bakışın kırılarak yere inmesiDışarıdan veya yukarıdan gelen bir kudret baskısı altında diş bileyen gücün kırılması ve gözün toprağa yönelerek sükûnete gömülmesi hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamToprağın kuruyup çökmesi, deve hörgücünün eriyip alçalması, tepenin düzleşerek yerle bir olması veya insanın bakışını yere indirip sesini kısması.
Cahiliye şiiri kullanımıZü’r-Rimme bir beytinde uykusuz ve yorgun geçen gece yolculuğunun ardından bakışı kırılmamış, dimdik duran yiğidi anlatırken kökün olumsuzunu kullanır: تجلى السرى عن كل خرق كأنه / صفيحة سيف طرفه غير خاشع
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi ve erken dönemde tepe veya sert arazinin yere yapışması için «قُفٌّ خَاشِعٌ» denilirdi; Cerîr ise Zübeyr’in ölüm haberi üzerine dağların baş eğip alçaldığını ifade etmek için «والجبال الخشع» ifadesini kullanmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça خشع kökü, Sami dillerinin güneybatı kolunda özellikle fiziki olarak alçalma, yere yapışma ve sesin kısılması gibi somut durumları ifade eden daralmış bir semantik hatta sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan خ-ش-ع fonetik dizilimi düzenli bir kök olarak yaygınlık göstermez; buna karşılık boyun eğme, yere kapanma ve sinme anlamları genellikle خضع veya كنع eşdeğerleriyle karşılanır. Kökün Arapçadaki gelişimi, toprağın kuruyup büzüşmesi veya deve hörgücünün küçülerek erimesi gibi fiziki alçalma ve küçülme olgularından insani tavra (bakışın ve sesin kırılmasına) doğru semantik bir kayma sergiler.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇökme, alçalma ve büzüşmeKökün asıl dairesi «التطامن» yani bir şeyin dikliğini yitirip yere doğru alçalması, sesin ve gözün kırılmasıdır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami morfo-semantik alanıDiğer Sami dillerinde birebir üçlü kök olarak nadirdir; fiziki büzülme ve sinme anlam alanıyla sınırlı bir ortaklık sezilir.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda kökün düzenli ve kanıtlanmış bir dış akrabası tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خشعAnlamlıAlçalmak, sinmek, ses ve bakışı kısmakYere doğru eğilme, sükûnet bulma ve azamet karşısında küçülme.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
خعشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur’an’da geçmez.
شخعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur’an’da geçmez.
شعخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur’an’da geçmez.
عخشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur’an’da geçmez.
عشخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur’an’da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خشعMerkezAlçalma ve sinmeÖzellikle seste, bakışta ve kalpten azaya yansıyan sükûnet ve kırılmadır.Heybet ve korkuyla karışık boyun eğiş.
خضعKomşuBoyun eğmeDaha çok boyun ve gövdenin bükülmesiyle bedensel itaati bildirir.Maddi olarak baş eğme ve zilleti kabullenme.
قنتKomşuSürekli itaatSaygı dolu bir duruşla emre amade olup divanda susarak beklemedir.İbadette sebat ve kıyam halinde sükûnet.
ذللKomşuBoyun eğdirilmeBir direncin kırılması sonucu kolay idare edilebilir hale gelmektir.Baskı veya zafiyet sonucu aşağı konuma düşme.
ضرعKomşuYalvarmaİhtiyaç ve çaresizlik sebebiyle zayıflık gösterip yakarmadır.Acziyetle sığınma ve isteme tavrı.
كبرZıtBüyüklük taslamaKendini hakikatin ve başkalarının üstünde görerek boyun eğmeyi reddetmektir.Diklenme, kasılma ve üstünlük iddiası.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخشعAlçalmak, ses ve bakışı kısmakHeybet karşısında bedenin, sesin ve bakışın yatışması.Kesin
LatinceReverentia, submissioDerin saygı, boyun eğmeSubmissio dışsal alçalmayı, reverentia içsel saygıyı karşılar; göz ve ses kısıklığı unsurunu tam içermez.Güçlü
İngilizceAwe, humility, submissivenessHuşû, tevazu, boyun eğmeHumility alçakgönüllülüğü, awe ise dehşetle karışık saygıyı verir; kökün fiziki yatışma yönü eksik kalır.Güçlü
AlmancaEhrfurcht, DemutDerin saygı, tevazuEhrfurcht korkuyla karışık yüce saygıyı aktarır ancak bedensel donukluğu ve ses kısıklığını karşılamaz.Güçlü
FransızcaRecueillement, soumissionİçe çekilme, boyun eğmeRecueillement zihinsel toparlanmayı ve huşû halini iyi yansıtır fakat kökün korku ve çöküş tonunu tam vermez.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Kalbin yumuşaması ve teslimiyetiİçsel saygı ve ürpermeZikre ve hakikate karşı kalplerin katılığını terk edip yumuşaması bağlamı (Hadîd 57:16).
İbadette sükûnet ve vakarNamazda odaklanma ve tevazuMüminlerin kurtuluş alameti olarak namazdaki bedensel ve zihinsel dinginlik bağlamı (Mü'minûn 23:2).
Gözlerin yere dikilmesi ve zilletKıyamet günü çaresizlikİnkârcıların hesap günündeki perişanlık, utanç ve dehşet içinde bakışlarını kaldıramaması bağlamı (Kalem 68:43, Nâziât 79:9, Gâşiye 88:2).
Seslerin kısılması ve kesilmesiİlahi heybet karşısında suskunlukMahşer alanında Rahman’ın azameti karşısında fısıltı dışında tüm seslerin kesilmesi bağlamı (Tâhâ 20:108).
Toprağın kuruyup çökmesiKuraklık ve hareketsizlikYağmur öncesi yeryüzünün boynu bükük, donuk ve kupkuru beklemesi bağlamı (Fussilet 41:39).
Dağın parçalanıp ufalanmasıKudret karşısında un ufak olmaKur'an'ın bir dağa inmesi durumunda dağın hissedeceği ezilme ve baş eğiş tasviri (Haşr 59:21).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHavf, recâ ve azamet idrakiHuşûun imanın zorunlu bir parçası mı yoksa ahlaki bir semeresi mi olduğu tartışması.Allah’ın mutlak kudreti karşısında kulun ontolojik hiçliğini hissetmesi.
FıkıhNamazın sıhhati ve tadil-i erkânHuşûun namazın farzı mı yoksa kemal şartı mı olduğu; zihinsel dağınıklığın namazı bozup bozmayacağı.Namazda sağa sola bakmama, gereksiz hareketleri terk etme ve organları hareketsiz tutma.
Tefsirخضع ile خشع ayrımıHuşûun özellikle göz ve seste mi yoksa kalpte mi başladığı yönündeki dilsel ve bağlamsal tahliller.Kalpte başlayıp aza ve duyulara (özellikle göz ve ses) sirayet eden teslimiyet tavrı.
Hadisİbadet âdâbı ve ahlak«Kalbi huşû duysaydı organları da huşû içinde olurdu» rivayeti ekseninde beden-ruh uyumu.İbadet anında ciddiyet, vakarlı duruş ve laubalilikten bütünüyle arınma hali.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMabut huzurunda kullukMutlak teslimiyetEgonun kırılmasıKulun Yaratıcı karşısında haddini bilmesi, organlarına sükûnet vermesi ve benliğini sıfırlamasıdır.Kesin
İlmiHakikat karşısındaki tutumEpistemik tevazuDogmatizmi ve kibri önlemeKişinin bildiği karşısında şımarmaması, mutlak bilgi kaynağı karşısında haddini idrak edip dinlemeye geçmesidir.Güçlü
SiyasiHukuk ve otorite düzeniMeşru otoriteye riayetTaşkınlığı önlemeBireylerin adil yasa ve kamu düzeni karşısında keyfi başkaldırıyı terk edip sükûnetle kurallara uymasıdır.Muhtemel
İktisadiMülkiyet ve servet ahlakıTüketim şımarıklığının terkiİsraf ve kibri kırmaServet sahibinin elindekini kendinden bilmeyip mülkün gerçek sahibine karşı boyun bükerek azgınlaşmamasıdır.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüşük enerji durumu (potansiyel kuyusu)Fiziksel bir sistemin uyarılmış, kararsız ve yüksek enerjili durumdan en düşük enerji seviyesine inerek dengeye ve dinginliğe kavuşması (entropi asgari hareketliliği).Güçlü
Beşeri bilimlerOtorite karşısında uyum ve itaatSosyoloji ve psikolojide bireyin ezici bir meşru güç veya kolektif irade karşısında itiraz gücünü yitirerek sakinleşmesi, teslimiyet göstermesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHuşûu yalnızca bireysel, pasif ve sübjektif bir meditasyon haline yahut gözyaşı dökmeye indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamHuşû sadece içsel bir his değil; dağların parçalanmasından yeryüzünün kurumasına, gözlerin yere dikilmesinden seslerin kısılmasına kadar tüm varlığın azamet karşısında hareketini sınırlandırmasıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHuşû hissi bulunmadığı gerekçesiyle amellerin ve ibadetlerin terki yahut huşûu yapay beden hareketleri ve gösterişli keder tavırlarıyla simüle eden bir riyakarlığa sapılması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hedeflediği insan tipinin en temel ontolojik tavrını tanımlar: Yaratıcı karşısında diklenen müstekbir tavrın zıddı olarak, her azasıyla haddini bilen, yatışmış kul bilinci.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Namaz ve ibadet sahnelerinde (Mü'minûn 23:2), kıyamet ve mahşer tasvirlerinde (Tâhâ 20:108, Kalem 68:43), vahyin ağırlığını anlatan ayetlerde (Haşr 59:21, Hadîd 57:16).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı salt kuru bir kurallar bütünü ya da salt taşkın bir duygu seli olarak görme yanılgısını düzeltir; içteki ürperti ile dıştaki sükûneti organik olarak birleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert veya dik bir nesnenin yere doğru eğilmesi, deve hörgücünün erimesi, kuru toprağın çökmesi; gözün toprağa dikilip sesin kısılması.
  • Soyut anlamİlahi azamet ve mutlak kudret karşısında nefsin kibrini yitirmesi, içsel korku ve saygının bedensel uzuvlara sükûnet, hareketsizlik ve tevazu olarak yansıması.
  • Sistematik karşılıkDinî ve ahlaki sistemde kibrin ve taşkınlığın panzehiri; varlığın hakikat huzurunda haddine rücu ederek potansiyel taşkınlık enerjisini sıfırlaması hali.
  • LaTeX modeliH=lim⁡M→∞(1M⋅va)  ⟹  va→0
  • LaTeX açıklamasıFormülde M algılanan ilahi azameti ve mutlak büyüklüğü temsil eder. M sonsuza yaklaştıkça, varlığın veya organların otonom taşkınlık ve hareketlilik vektörü olan va, bu büyüklüğün ters orantılı baskısı altında sıfıra yaklaşır. Bu limit durumu (H), kökün ifade ettiği huşû halini, yani sınırsız bir azamet karşısında tüm bedensel ve zihinsel iddiaların sükûnete ve hareketsizliğe erimesini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ