خشي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ش-ي31 sîga, 72 mücavir kök, 40 ayet, 24 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.زكوأنسرببيَخْشَىرضيخَشْيَةَخشيشفقغيبقلبيَخْشَوْنَلينألهخَشِيَمسك

KökSîga 31Ayet 40Sure 24Mücavir 72

▶ Ağı aç (3B)

خشي

خ - ش - ي

KÖK
  • 48 geçiş
  • 40 ayet
  • 31 sîga
  • 13 sözlük

Haşy : Ayaktaki kuru ottur. Hışırtı, otlardan gelen sestir. Hışırtı sesinden doğan korkudan gelişerek haşiye korku anlamına gelir, yani Rabbinden korkmak demek, onun sözüne kulak vermek demektir. Kulak verilmediği zaman başa gelecekleri hesap etmek demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: خشى

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Haşy : Ayaktaki kuru ottur. Hışırtı, otlardan gelen sestir. Hışırtı sesinden doğan korkudan gelişerek haşiye korku anlamına gelir, yani Rabbinden korkmak demek, onun sözüne kulak vermek demektir. Kulak verilmediği zaman başa gelecekleri hesap etmek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR977 harf
باب الخاء والشين وو ا ي ء معهما و خ ش، و ش خ، خ ي ش، خ و ش، خ ش ي، ش ي خ مستعملات وخش: الوَخْش: رذالةُ الناس وصغارُهم. الواحدُ والجميعُ والإناثُ سواء. وربما جُمِعَ وِخاشاً في اضطِرار الكلام، وربما أدخل فيه النون كما يدخل في الإسم فيقال "زيدن" ولم يجعل غير النون، قال: جارية ليست من الوَخْشَنِّ والنَون صلةٌ للروي. ويجمع على أوخاش. وشخ: الوَشْخُ: الرديء الضعيف، وتزداد النون فيه أيضا. خيش:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR568 harf
Madde başı: خشىخَشيَ الرجل يَخْشَى خَشْيَةً، أي خاف، فهو خَشْيانُ والمرأة خَشْيَاءُ. وخاشاني فلان فخَشَيتُهُ أَخْشيهِ بالكسر، عن أبي عبيد، أي كنت أشدّ خَشْيَةً منه. وهذا المكان أَخْشَى من ذاك، أي أشدُّ خوفاً. وقول الشاعر: ولقد خَشيتُ بأنَّ مَن تبِعَ الهُدىسكَنَ الجنانَ مع النبي مُحَمَّدِ قالوا: معناه عَلِمْتُ. وقوله تعالى: "فَخَشينا أن يُرهِقَهما طُغياناً وكُفراً". قال الأخفش: معناها كرهنا. وخَشَّاهُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.628 harf
Madde başı: خشىباب الخاء والشين خشى ، وخش ، خيش ، خاش ، شاخ ، خشا : مستعملة . خشى : قال الليثُ : الْخَشْيَةُ : الْخَوْف ، والفِعْلُ خَشِيَ يَخْشَى . ويقال : هذا المكانُ أَخْشَى من ذلك المكانِ . وقال العَجَّاجَ : قَطَعْتُ أَخْشَاهُ إذا ما أَحْجَبَا وقال الفرَّاءُ _ في قول الله جلّ وعزّ : ) فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا ( [ الكهف : 80 ] . قال : ( فخشينا ( _ أيْ : فَعَلِمْنَا . وقال الزّجَّاجُ : ( فخشينا ( : مِن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.577 harf
(باب الخاء والشين وما يثلثهما) (خشع) الخاء والشين والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على التَّطامُن. يقال خَشَع، إذا تطامَنَ وطأْطأَ رأسَه، يخشَع خُشوعاً. وهو قريبُ المعنى من الخضوع، إلاّ أنّ الخُضوع في البدَن والإقرارُ بالاستخذاء، والخشوعَ في الصَّوتِ والبصر. قال الله تعالى: ﴿خَاشِعَةً أبْصَارُهُمْ﴾ [القلم 43، المعارج 44]. قال ابنُ دريد: الخاشِع المستكينُ والرَّاكع. يقال اختشعَ فلانٌ، ولا يقال اختَشَع
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR662 harf
Madde başı: خشى- الخشية: خوف يشوبه تعظيم، وأكثر ما يكون ذلك عن علم بما يخشى منه، ولذلك خص العلماء بها في قوله: ﴿إنما يخشى الله من عباده العلماء﴾ [فاطر/28]، وقال: ﴿وأما من جاءك يسعى *** وهو يخشى﴾ [عبس/8 - 9]، ﴿من خشي الرحمن بالغيب﴾ [ق/33]، ﴿فخشينا أن يرهقهما﴾ [الكهف/80]، ﴿فلا تخشوهم واخشوني﴾ [البقرة/150]، ﴿يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية﴾ [النساء/77]، وقال: {الذين يبلغون رسالات الله ويخشونه ولا يخشون أحدا إلا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR200 harf
خ ش ي بالخشية ينال الأمن‏.‏ وخشي الله‏.‏ وخشي منه‏.‏ ‏"‏ ولا يخشون أحداً إلا الله ‏"‏ ورجل خاش وخـش وخشيـان‏.‏ تقول‏:‏ فلان خشيان‏.‏ كأنه من خشيته خشيان‏.‏ ومكان مخشي وهذا المكان أخشى من ذاك‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.207 harf
الخَشْيَة: الخَوْف. خَشِيَ الرجل يخْشى خَشْية أَي خاف. قال ابن بري: ويقال في الخَشْية الخَشَاةُ؛ قال الشاعر: كأَغْلَبَ من أُسُودِ كِرَاءَ وَرْدٍ، يَرُدُّ خَشايَةَ الرَّجُل الظَّلوم كِراءُ: ثَنِيَّة بِيشَةَ. ابن سيده: خَشِيَه يَخْشاه خَشْياً وخَشْيَة وخَشاةً ومَخْشاةً ومَخْشِيةً وخِشياناً وتَخَشَّاه كلاهما خافَهُ، وهو خاشٍ وخَشٍ وخَشْيانُ، والأُنثى خَشْيا، وجمعهما معاً خَشايا، أَجروه مُجْرى
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR285 harf
* خ ش ي * * خَشِيَ * بالكسر * خَشْيَةً * أي خاف فهو * خَشْيَانُ * والمرأة * خَشْيَا * وهذا المكان * أخْشَى * من ذاك أي أشد إخافة وقول الشاعر % ولقد خشيت بأن من تبع الهدى % سكن الجنان مع النبي محمد % قالوا معناه علمت وقوله تعالى ﴿فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا﴾ قال الأخفش معناه كرهنا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.036 harf
: ( ى ( *!خَشِيَهُ ، كرَضِيَهُ ) ، *!يَخشاه ( *!خَشياً ) ، بالفتْحِ ( ويُكْسَرُ ، *!وخَشْيَةً *!وخَشاةً *!ومَخْشاةً *!ومَخْشِيَةً ) ، على مَفْعِلَةٍ ، ( *!وخَشَياناً ) ، محرَّكةً ، فهذه سَبْعَة مَصادِر ، اقْتَصَرَ الجَوهرِيُّ منها على *!خَشْيَة . وذَكَرَهنَّ ابنُ سِيدَه ما عَدا *!خِشْياً بالكسْرِ . وذَكَرَ ابنُ برِّي *!الخَشاة ؛ وأَنْشَدَ له قَوْل الشاعِرِ : كأَغْلَبَ من أُسُودِ كِرَاءَ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.880 harf
Madde başı: خشىخَشِىَ 1 خَشِىَ ذ , aor. يَخْشَى, inf. n. خَشْيَةٌ (JK, S, M, Msb, K) and خَشْىٌ (JK, M, K) and خِشْىٌ (Sgh, K) [the second and third erroneously written in the CK خَشًا and (by indication) خِشًا] and خَشَاةٌ (M, K) and خَشْيَانٌ, (JK, M, K,) though it has been said that the only instances of this kind are شَنْآنٌ and لَيَّانٌ, [see the former of these two,] but in one copy of the M found written
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR497 harf
خَشِيَ خَشِيَ A ( n. ac. خَشْي 1 , خَشْيَة 1t , خِشْي 2 , خَشْيَاْنُ 33 ), a. Feared, dreaded. خَشَّيَ خَشَّيَ II , a. Frightened, terrified. تَخَشَّيَ تَخَشَّيَ V , a. see I . خَشْيَة خَشْيَة 1t , a. Fear, dread; fright, terror. خَشِي خَشِي 5 , a. Fearful, timid. خَاْشِي خَاْشِي 21 , خَشْيَاْنُ 33 . a. see 5 . خَشَيَاْن خَشَيَاْن 36 , a. see 1t . مَخْشَاة مَخْشَاة [ 17tA ], a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.161 harf
خشي خَشيَ - يَخْشَى - خِشْيَة خَشيَ - يَخْشى + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يتوقع إصابته بضر يمكن النجاة منه: يتوقع ويترقب حصول ضرر أو اذى محتمل وليس أكيداً، من كائن أو شيء أو أمر عظيم يملك القدرة على ذلك، ولكن يرافق ذلك نوع من الأمل والرجاء بأن الضرر قد لا يحصل خِشْيَة: على وزن " فـِعـْـلة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " خَشيَ - يَخْشى":
Tamamını oku

Sîgalar(31)

Mücavir kökler72 mücavir (273 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شفق

    3 ortak ayet · Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır

  2. غيب

    5 ortak ayet · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…

  3. أنس

    9 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  4. لين

    2 ortak ayet · “Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır

  5. رضي

    4 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  6. نعم

    5 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  7. أله

    21 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  8. زكو

    3 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

  9. تمم

    2 ortak ayet · Çiçeklenmiş ağaç demektir

  10. هدي

    6 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  11. ربب

    12 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  12. مسك

    2 ortak ayet · Koku veren yağdır

Geçtiği ayetler(40)

  1. … الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً وَقَالُوا رَبَّنَا …

    ÇekinirlerKendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.

  2. الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَهُمْ مِنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ

    ÇekinirlerOnlar ki görmedikleri halde, Rabblarından korkarlar ve kıyamet saatından titrerler.

  3. الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا

    ÇekinirlerAllah’ın risaletlerini tebliğ edenler ve O’ndan korkanlar; Allah’tan başka kimseden korkmazlar. Hesab görücü olarak Allah, yeter.

  4. … شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَمَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يَتَزَكَّى …

    ÇekinirlerGünah işleyen hiç bir nefis; başkasının günahını çekmez. Yükü ağır bir kişi onun yüklenilmesini istese-yakını bile olsaondan bir şey yüklenmez. Sen, ancak görmedikleri halde Rabblarından korkanları ve namazı kılmış olanları uyarırsın. Kim de arınırsa; ancak kendisi için arınmış olur ve dönüş, Allah’adır.

  5. … الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ …

    ÇekinirlerAllah, sözün en güzelini; ahenkli, ikişerli bir kitab halinde indirmiştir. Rabblarından korkanların ondan derileri ürperir. Sonra hem derileri hem de kalbleri Allah’ın zikrine karşı yumuşar. Bu, Allah’ın hidayet rehberidir, onunla istediğini hidayete eriştirir. Allah kimi de saptırırsa; ona bir daha yol gösteren bulunmaz.

  6. إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ

    ÇekinirlerMuhakkak ki gayb ile Rabblarından korkanlar, işte onlar için, mağfiret ve büyük mükafat vardır.

Sîga sayfası: تَخْشَوْهُمْ
Sîga sayfası: أَتَخْشَوْنَهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخشي
YapıÜçlü
Özel DurumÂhirinde nâkıs illet harfi (yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerخوف, وجل, رهب, حذر, تقي
Zıt Kökأمن
Çekirdek Özet 1Büyüklük, azamet veya tehlike karşısında bedenin ve zihnin çekinerek geriye çekilmesi, kuruyup donakalması
Çekirdek Özet 2Muhatabın azamet ve ilmini idrakten kaynaklanan, hürmet ve tazim yüklü bilinçli çekinme
Çekirdek Özet 3Yalnızca failin büyüklüğünü bilmekle ortaya çıkan ve insanı taşkınlıktan koruyan kurucu saygı ve itaat bilinci
Kritik Hata RiskiKökün salt psikolojik ve edilgen bir panik korkusu (خوف) sanılması ve arkasındaki bilgi (علم) ve tazim şartının göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خشSertlik, kuruluk, hışırtı, sert bir temas veya kabalık hissiyle geri çekilme; bu çekirdek خشب kökünde kütük ve dağ sertliğinde, خشع kökünde ise boyun büküp donuklaşmada görülürيMaddi sertlik ve hışırtı hissini canlının algı dünyasına ve içsel çekinme refleksine taşır; somut kuruluğu idrak temelli bir sakınma ve hürmetle geriye çekilmeye dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaح kök imgesinin sürtünmeli ve hırıltılı ses varyantı olup sınırı aşılmaz kılan, geçişi engelleyen ve tecrit eden sert bir perdelenmeyi gösterir
شDiş; ısırma, parçalama, keskinlikAyrışma, belirginleşme, bilincin keskinleşmesi ve uyaranın algıda yarattığı ani sarsıntıyı temsil eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaKişinin sınır karşısında eylemini geri çekmesi, iradesini toparlaması ve eylemsel duruşunu ayarlamasıdır
خشيAşılamaz bir sınır ve heybet karşısında bilincin uyanması ve eylemin hürmetle geri çekilmesiKişinin yüce bir güç veya tehlikeli sınır karşısında keskin bir idrakle iradesini kontrol altına alıp saygıyla geri çekilmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKuru otların çıkardığı hışırtı sesi, suyunun çekilip kuruması sebebiyle büzülen et ve hurma; sertleşip donakalarak geri çekilme durumu
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Accâc'ın recezinde geçen kullanım: قَطَعْت أَخْشاهُ إِذا ما أَحْبَجا / Bu beyitte kök, ıssızlığın ve azametin dehşet saçtığı, içine girilmesi en çok çekinilen ve ürkülen tehlikeli çöl arazisi anlamında kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımMûte Savaşı'nda Hâlid b. Velîd'in orduyu idaresini anlatan rivayette geçen dâfea'n-nâse ve hâşâ bihim ifadesi; ordusunu tehlikeye atmaktan sakınarak, temkin ve ihtiyatla koruyup geri çekmesi anlamındadır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde خشي kökü, özellikle Güney-Batı Sami (Arapça) havzasında duyusal algı, tehlike bilinci ve yücelik karşısında ürperme dairesinde özelleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan /ḫ-š-y/ ses dizilimiyle birebir örtüşen kökler nadirdir; zira Proto-Semitik sürtünmeli /ḫ/ sesi İbranicede /ḥ/ (ח) sesine kaymıştır. Bu bağlamda Süryanice ve İbranicedeki /ḥ-w-š/ (hissetmek, telaşlanmak, geri çekilmek) ve /ḥ-š-š/ (acı çekmek, hissetmek, endişe etmek) kökleri, somut duyusal uyarılma ve geri çekilme bakımından semantik paralellik gösterir. Arapçada kök, fiziksel kuruluk ve büzüşme (الخشو ve الخشي) tabanından hareketle, zihinsel bir idrak ve tazimle birlikte gelen çekinme hissine doğru gelişmiştir. Bu yönüyle kök, salt bir dehşet hissi değil, bilginin eşlik ettiği derin bir saygı ve sakınma manasını Arap dilinde tek başına yüklenmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönخش ikili çekirdeğinden türeyen somut büzüşme ve kurulukKuru ot hışırtısı ve etin kuruyup çekilmesi anlamından, tehlike veya büyüklük karşısında insanın büzüşüp donakalmasına geçilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice /ḥ-w-š/ ve Süryanice /ḥ-š-š/ kökleriyle his ve endişe düzleminde temasDuyu algısının uyarılması, telaş ve çekinme bağlamında ortak bir arkaik hissetme tabanına dayanırMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda güvenilir doğrudan soydaş biçim tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خشيAnlamlıÇekinmek, saygıyla korkmakBilgi ve tazimle yüce bir güçten sakınmakHedef kök; Kur'an'da geçer
خيشAnlamlıKaba dokuma, keten beziSert, kaba liflerden örülen çadır veya örtü beziKaba sertlik çekirdeğini taşır; Kur'an'da geçmez
شخيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir
شيخAnlamlıYaşlanmak, kemale ermekYaşça ve tecrübece ilerlemiş, hürmet gören kişiYaşlılığın getirdiği kuruluk ve ağırlıkla temaslıdır; Kur'an'da geçer
يخشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanım dışı fonetik diziliş
يشخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanım dışı fonetik diziliş

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خشيMerkezSaygı ve idrak kaynaklı çekinmeBüyüklüğü bilinen yüce bir kudret karşısında hürmetle geri çekilmeBilginin şart olduğu, tazim yüklü ve bilinçli çekinmedir
خوفKomşuGenel korku ve tehlike algısıİdraksiz de olabilen, zarar beklentisinden doğan genel kaçınmaZarar görme ihtimaline karşı duyulan doğrudan psikolojik ürperti
وجلKomşuKalbin sarsılmasıBir haber veya anımsama anında kalpte beliren ani ürperme ve titremeHaberin veya uyarının ilk çarpma anında bedende beliren fiziki sarsıntı
رهبKomşuSürekli ve derin kaygıKesintisiz bir dikkatle tetikte olma ve sakınma haliTehlikeye karşı sürekli uyanık ve tedirgin bir koruma tutumu alma
حذرKomşuÖnlem alma ve sakınmaTehlikeyi sezip somut eylemle tedbir almaZihinsel veya eylemsel savunma tedbirine yönelten sakınma
تقيKomşuKorunma ve siper edinmeZarar verecek şey ile kendi arasına kalkan koymaBilinçli bir koruyucu kalkan inşa ederek emniyete erme
أمنZıtGüvende olma, sükûnetTehlike ve ürperti duygusundan tamamen emin ve sakin olmaKalbin hiçbir tehdit, çekinme veya huzursuzluk hissetmemesi hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخشيBilgi ve tazimle çekinmekKarşı tarafın yüceliğini bilerek sakınmak ve hürmetle titremekKesin
LatinceRevereri, vereriHürmetle çekinmek, saygı duymakSıradan dehşeti değil, saygın bir otoriteye duyulan çekinmeyi karşılarGüçlü
İngilizceAwe, reverential fearDerin saygı yüklü çekinmeYalnızca tehlike korkusu olan fear kelimesini aşar, huşu ve tazim içerirGüçlü
AlmancaEhrfurchtSaygı korkusu, hürmetŞeref ve azamet karşısında duyulan ürperme ve saygı dengesini tam yansıtırGüçlü
FransızcaCrainte révérencielleHürmetkar korkuSıradan panik durumundan ayrılan, saygınlığa dayalı çekinmedirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَشْيَة / يَخْشَىİlim ve tazim temelli derin saygıAllah'ın azametini bilen alimlerin ve müminlerin içsel çekinmesi (Fâtır 35:28, Tâhâ 20:3)
خَشْيَةMaddi yoksulluk ve zarar endişesiÇocukları fakirlik endişesiyle öldürmeme veya malı infak edememe korkusu (İsrâ 17:31, İsrâ 17:100)
تَخْشَوْهُمْ / أَتَخْشَوْنَهُمْİnsan baskısı ve kınanmasından çekinmeİnsanların gücünden veya ayıplamasından sakınarak hakkı gizleme (Mâide 5:3, Tevbe 9:13, Ahzâb 33:37)
خَشِيَKesin olarak bilme ve farkında olmaOlayın varacağı tehlikeli neticeyi kesin bilgiyle öngörme hali (Kehf 18:80)
خَشْيَةِ اللَّهِVarlığın azamet karşısında boyun bükmesiTaşların yarılması ve dağın un ufak olması tasvirindeki kozmik teslimiyet (Bakara 2:74, Haşr 59:21)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMarifetullah ve sıfatlar bahsiAllah'tan hakkıyla çekinmenin ancak O'nun celal sıfatlarını bilmekle mümkün olması (Fâtır 35:28)Bilgiyle doğru orantılı olarak artan varoluşsal saygı ve sorumluluk
FıkıhAhkamda niyet ve ihlas zeminiİbadetlerin ifasında ve haramlardan kaçışta insanlardan değil yalnızca Allah'tan çekinme şartıAmelin meşruiyetini sağlayan içsel denetim ve ihlas
Tefsirخوف ile خشية kavramlarının tefrikiHer haşyetin bir havf olduğu fakat her havfın haşyet olmadığı; haşyette tazim ve ilmin şart koşulduğuKör korkudan bilinçli hürmete doğru semantik yükseliş
HadisTakva ve haşyet ahlakıHz. Peygamber'in Allah'ı en çok bilen ve O'ndan en çok çekinen kişi olduğunu bildiren nebevi bilinçEn kâmil ilmin sonucu olan zihni ve ameli titizlik

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet karşısındaki kullukTazim yüklü sakınmaİbadeti riyadan arındırmaİnsanın görünürde değil, gaybda dahi ilahi murakabeyi hissedip günah sınırından çekinmesidirKesin
İlmiHakikat ve delil karşısındaki duruşİlmi vakar ve temkinZan ve cehaletten alıkoymaAlimin kendi bilgisine güvenip kibirlenmesini önleyen, bilginin derinleştikçe tevazuyu artırmasıdırKesin
SiyasiOtorite ve kamu düzeni ilişkisiHaktan sapmama bilinciTiranlaşmayı ve zalimden çekinmeyi engellemeYöneticinin halktan veya zalimden değil yalnızca adaletten çekinmesi, halkın da menfaatperest korkulardan kurtulmasıdırGüçlü
İktisadiMülkiyet ve harcama ahlakıFakirlik kaygısını aşmaCimrilik ve ihtikarı kırmaRızkı tüketeceği korkusuyla infaktan kaçınmayı (خشية الإملاق) engelleyen tevekkül dengesidirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüksek potansiyel bariyeri veya çekim alanı karşısında parçacığın davranışıParçacığın, alanın şiddetini ve sınır parametrelerini hissettiğinde hızını ayarlayarak bariyeri zorlamadan yörüngede kalması veya geri dönmesi hareketidirGüçlü
Beşeri bilimlerYüksek meşruiyet ve normatif otorite karşısında rasyonel otokontrolBireyin, kurumun ve hukukun meşruiyetine duyduğu derin saygı sebebiyle dışsal cezadan ziyade içselleşmiş normla eylemini sınırlamasıdırKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün gündelik Türkçedeki panik, fobi, ürperme veya dehşet gibi kontrolsüz bir korku haliyle özdeşleştirilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKökün cehaletten kaynaklanan bir dehşet değil; aksine bilginin, azamet idrakinin ve sevgiyle karışık derin bir hürmetin ürünü olan bilinçli bir çekinme olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah ile kul arasındaki ilişkinin sevgi ve saygıdan kopuk, travmatik ve patolojik bir tehdit ilişkisi sanılması; alimin sorumluluğunun kuru bilgiye indirgenmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ahlak ve kulluk epistemolojisini kurar; hakiki dindarlığın körü körüne korkudan değil, varlığın ve Yaratan'ın büyüklüğünü kavramaktan doğan derin bir hürmetten beslendiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlim ile Allah bilinci arasındaki bağı kuran ayetlerde (Fâtır 35:28), tebliğde kimseden çekinmeme ilkesini koyan pasajlarda (Ahzâb 33:39) ve gayba duyulan saygıyı anlatan bağlamlarda (Mülk 67:12).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Korkunun insanı dinden uzaklaştıran yıkıcı bir duygu olduğu şeklindeki modern yanılgıyı tashih eder; haşyetin bir ceza kaygısından önce azameti idrak eden akıl ve kalbin asil bir duruşu olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKuru ot hışırtısı, dokunun büzüşmesi ve canlının sert bir uyaran karşısında irkilerek geriye çekilmesi.
  • Soyut anlamBir varlığın yüceliğini ve azametini bilmekten kaynaklanan, hürmet ve hayranlıkla karışık bilinçli bir çekinme ve sakınma hali.
  • Sistematik karşılıkDini, ahlaki ve hukuki alanda bireyi dış baskıyla değil, içselleşmiş hakikat bilgisi ve tazimle eylemini denetlemeye sevk eden kurucu saygı bilinci.
  • LaTeX modeliK=f(I,A)  ⟹  lim⁡I→∞ΔE=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde K çekinme ve haşyet düzeyini; I muhataba ve hakikate dair ilim ve marifeti; A algılanan azamet ve kudreti temsil eder. Haşyet, ilim ve azametin bir fonksiyonudur (f(I,A)). İlim ve azamet algısı arttıkça (lim⁡I→∞), kişinin haddi aşma, taşkınlık ve günaha sapma sapması sıfıra yaklaşır (ΔE=0), yani eylem mükemmel bir otokontrol ve sükûnet kazanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ