شيخ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ي-خ3 sîga, 43 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نطفعلقعجبشيخذودخطبشَيْخًاأبومدينبعلرعيترب

KökSîga 3Ayet 4Sure 4Mücavir 43

▶ Ağı aç (3B)

شيخ

ش - ي - خ

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 3 sîga
  • 12 sözlük

Kurumaya başlayan bitkidir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kurumaya başlayan bitkidir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR977 harf
باب الخاء والشين وو ا ي ء معهما و خ ش، و ش خ، خ ي ش، خ و ش، خ ش ي، ش ي خ مستعملات وخش: الوَخْش: رذالةُ الناس وصغارُهم. الواحدُ والجميعُ والإناثُ سواء. وربما جُمِعَ وِخاشاً في اضطِرار الكلام، وربما أدخل فيه النون كما يدخل في الإسم فيقال "زيدن" ولم يجعل غير النون، قال: جارية ليست من الوَخْشَنِّ والنَون صلةٌ للروي. ويجمع على أوخاش. وشخ: الوَشْخُ: الرديء الضعيف، وتزداد النون فيه أيضا. خيش:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR315 harf
جمع الشَيْخِ شُيوخٌ وأَشْياخٌ وشِيَخَةٌ وشيخانٌ ومَشْيَخَةٌ ومَشايخُ ومَشْيوخاءُ. والمرأة شَيْخَةٌ. وقد شاخَ الرجل يَشِيخُ شَيَخاً بالتحريك، جاء على أصله، وشَيْخوخةً وأصل الياء متحركة. وشَيَّخَ تَشييخاً، أي شَاخَ. وشَيَّخْته: دعوته شَيْخاً للتبجيل. وتصغير الشَيْخِ شُيَيْخٌ وشِيَيْخٌ أيضاً بالكسر؛ ولا تقل شُوَيْخٌ.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.967 harf
(باب الشين والياء وما يثلثهما) (شيأ) الشين والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال شَيَّأ الله وجْهَه؛ إِذا دعا عليه بالقُبح. ووجهٌ مُشَيَّأٌ.وأنشد: إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ *** قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1]) (شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR227 harf
- يقال لمن طعن في السن: الشيخ، وقد يعبر به فيما بيننا عمن يكثر علمه، لما كان من شأن الشيخ أن يكثر تجاربه ومعارفه، ويقال: شيخ بين الشيخوخة، والشيخ والتشييخ. قال الله تعالى: ﴿هذا بعلي شيخا﴾ [هود/72]، ﴿وأبونا شيخ كبير﴾ [القصص/23].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR341 harf
ش ي خ شاخ شيخوخة وشيخ تشييخاً وهو شيخ وهي شيخة‏:‏ عجوز وهم شيوخ وأشياخ ومشيخة ومشايخ ومشيوخاء وشيخان وفي حديث رقيقة ‏"‏ شيخان قريش ‏"‏‏.‏ وأنشد المفضل‏:‏ فلا تصرمي الشيخان يا حمز إنهم هم يعصمون الناس في اليوم ذي الوغى وقال‏:‏ بني لي به الشيخان من آل دارم بناء يرى عند المجرة عالياً ومن المجاز‏:‏ ورث من شيخه الكرم ومن أشياخه‏:‏ من آبائه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.798 harf
الشيْخُ: الذي استبانتْ فيه السن وظهر عليه الشيبُ؛ وقيل: هو شَيْخٌ من خمسين إِلى آخره؛ وقيل: هو من إِحدى وخمسين إِلى آخر عمره؛ وقيل: هو من الخمسين إِلى الثمانين، والجمع أَشياخ وشِيخانٌ وشُيوخٌ وشِيَخَة وشِيخةٌ ومَشْيَخٍة ومَِشِيخة ومَشْيُوخاء ومَشايِخُ، وأَنكره ابن دريد. وفي الحديث ذكر شِيخانِ قريش، جمع شَيْخ كضَيْف وضِيفانٍ، والأُنثى شَيْخَة؛ قال عَبِيدُ بنُ الأَبرَص: كأَنها لِقْوَةٌ طَلُوبُ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR294 harf
* ش ي خ * جمع الشيخ شيوخ و * أَشْياخٌ * و * شِيَخَةٌ * بوزن عنبة و * شِيخَانٌ * بوزن غلمان و * مَشْيَخةٌ * بفتح الميم والياء بوزن متربة و * مَشايخُ * و * مَشْيُوخاءُ * بالمد وسكون الشين والمرأة * شَيْخُوخَةً * و * شَيَخا * أيضا بفتح الياء وتصغير الشيخ * شُيَيْخٌ * بضم الشين وكسرها ولا تقل شويخ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.226 harf
الشيخ والشيخون، قال شيخنا الثاني غريب غير معروف في الأمهات المشهورة، وأورده بعض شراح الفصيح وقالوا: هو مبالغة في الشيخ: من استبانت فيه السن وظهر عليه الشيب، أو شيخ من خمسسين إلى آخره، أو هو من إحدى وخمسين إلى آخر عمره، وقد ذكرهما شراح الفصيح، أو هو من الخمسين إلى الثمانين، حكاه ابن سيده في المخصص، والقزاز في الجامع، وكراع، وغير واحد. ج شيوخ، بالضم على القياس، وشيوخ، بالكسر لمناسبة التحتية، كما في
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.661 harf
شَاخَ 1 شَاخَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. يَشِيخُ, (S, Msb, K,) inf. n. شَيَخٌ, with fet-h to the ى, (S, K,) and شُيُوخَةٌ (K) and شِيُوخَةٌ (TA) and شُيُوخِيَّةٌ (K) and شِيُوخِيَّةٌ (Zbd, TA) and شَيْخُوخَةٌ [the most common form, respecting which see what follows,] (S, A, Msb, K) and شَيْخُوخِيَّةٌ; (K;) and ↓ شيّخ, inf. n. تَشْيِيخٌ; (S, A, K;) and ↓ تشيّخ; (K;) He became a شَيْخ [i. e. an old,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.113 harf
شَاخَ شَاخَ ( y ) I ( n. ac. شَيَخ [ 4 ] , شُيُوْخَة [ 27t ] , شُيُوْخِيَّة [ 27yit ] , شَيْخُوْخَة شَيْخُوْخَة , شَيْخُوْخِيَّة ), a. Was, became old, elderly, aged. شَيَّخَ شَيَّخَ II , a. Was old, aged, ancient. b. Called, made a شَيْخ . c. [ Bi ], Affronted. d. [ 'Ala ], Reproached, rebuked, blamed. تَشَيَّخَ تَشَيَّخَ V , a. see I . b. Pretended to be old, to be a شَيْخ .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.275 harf
شيخ شَاخَ - يَشِيخُ - شَيْخ - شُيُوْخ شَاخَ - يَشِيْخُ + الكائن: يكبر في العمر ويزيد عمره عن ستين سنة ويظهر عليه الشيب وعلامات الخور والضعف شَيْخ: على وزن " فـَعـْل" : اسم فعل من " شَاخَ - يَشِيْخُ ": وهو بمعنى مفعول: البشر الذكر الذي كبر في العمر فوق الستين شُيًوْخ: حمع " شَيْخ " عجوز: مؤنث " شَيْخ ": البشر الأنثى التي كبرت في السن واللفظ
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler43 mücavir (58 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ذود

    1 ortak ayet · Zevd: Küçük deve sürüsü (3-10 arasında) demektir

  2. أبو

    2 ortak ayet · Bab kapı demektir

  3. طفل

    1 ortak ayet · Yeni doğan çocuktur

  4. بعل

    1 ortak ayet · Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır

  5. علق

    1 ortak ayet · Sülük demektir

  6. كبر

    2 ortak ayet · Yaşlı adamdır

  7. رعي

    1 ortak ayet · Otlak yerdir

  8. ورد

    1 ortak ayet · Gül demektir

  9. مدين

    1 ortak ayet · Medyen

  10. خطب

    1 ortak ayet · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir

  11. نطف

    1 ortak ayet · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır

  12. ترب

    1 ortak ayet · Toprak demektir

Geçtiği ayetler(4)

  1. قَالَتْ يَاوَيْلَتَا أَأَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ وَهَذَا بَعْلِي شَيْخًا إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ

    Yaşlı adamVay başıma gelenler, ben mi doğuracağım? Ben kocamış biri, şu erim de bir ihtiyar iken. Doğrusu bu, şaşılacak bir şey, dedi.

  2. قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَبًا شَيْخًا كَبِيرًا فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

    Yaşlı adamDediler ki: Ey Aziz, gerçekten bunun ihtiyar bir babası var, onun yerine bizden birini al. Doğrusu biz seni ihsan edenlerden görüyoruz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشيخ
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli ي)
Bağlamsal Yakın Köklerشيب, كبر, كهل
Zıt Kökشبب
Çekirdek Özet 1Yaşın ilerlemesi, bedensel diriliğin ve nemin azalarak yerini olgunluk, kuruluk ve zayıflığa bırakması hali
Çekirdek Özet 2İnsan ömrünün biyolojik ve toplumsal olgunluk ile zayıflık evresini, nesil zincirindeki tecrübe ve yetki konumunu niteleme
Çekirdek Özet 3Fiziksel gücün tükenişine karşılık toplumsal itibar, akli tecrübe ve hukuki koruma gereksiniminin eşzamanlı ortaya çıkışı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca kurumsal bir dini unvan veya tarikat önderliği olarak daraltıp biyolojik ve fıtri yaşlılık/olgunluk zemininden koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شيBelirme, ayrışma, varlık kazanma ve yayılma; شيع kökünde yayılma ve taraftar bulma, شيب kökünde saçta beyazlığın belirip yayılması, شيد kökünde yapının yükselip görünür kılınmasıخHırıltılı ve sert خ harfinin eklenmesiyle bu belirginleşme süreci, biyolojik yıpranma, kuruma, sertleşme ve yaşlanma ile nihai sınırına ulaşarak yaşlılık olgusuna özgülenmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDiş; keskinlik, çiğneme, tüketme, zamanın öğütmesiZamanın ve hayat şartlarının biyolojik yapıyı aşındırması, ömrü öğüterek tüketmesi hareketini temsil eder.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanma, tasarruf kabiliyetiİnsanın hayatta edindiği birikimi, pratik iş görme tecrübesini ve etkin tasarruf kapasitesini simgeler.
خÇit veya duvar imgesinin sertleşmiş türevi; sınırlanma, sertlik, geçit vermeme, kurulukYaşam döngüsünün son sınırına dayanmayı, bedenin esnekliğini yitirip sertleşmesini ve hareket alanının daralmasını anlatır.
شيخZamanın öğütücülüğü altında tecrübe kazanan varlığın biyolojik sınırına ulaşmasıZamanın aşındırmasıyla (ش) azalan bedensel güce karşılık, kazanılan hayat tecrübesinin (ي) nihai biyolojik sınıra ve kuruma evresine (خ) varması hareketini oluşturur.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYaşın ilerlemesiyle bedenin nemini ve esnekliğini kaybedip kurumaya meyletmesi, saç ve sakalın ağarması, derinin kırışarak kişinin yaşlılık ve olgunluk evresine girmesi
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Abîd b. el-Ebras, avına süzülen kartalı yuvasında aç bekleyen ve yavrusunu korumaya çalışan yaşlı bir kadına benzetirken dişil formu kullanmıştır: كأنها شيخة رقوب
Erken Arapça kullanımErken dönem kabile kültüründe kabilenin en yaşlı, görmüş geçirmiş ve sözü dinlenen reisine veya topluluk meclisinin ileri gelenlerine شيخ denilmiştir; nitekim erken rivayetlerde kabile uluları için شِيخان قريش tabiri geçmektedir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha ve Dīwānu ʿAbīd b. el-Ebras.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde شيخ kökü ağırlıklı olarak Güney Sami ve Arapça sahasında morfolojik ve semantik olarak kristalleşmiş bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce/Süryânîce) yaşlılık, bilgelik ve kabile ululuğu kavramları çoğunlukla زقن (İbranice zāqēn / זָקֵן: sakallı olmak, yaşlanmak) veya كبر ve ربب kökleriyle karşılanırken, Arapçada شيخ kökü bedensel yıpranma, yaşın ilerlemesi ve buna bağlı olarak gelişen toplumsal nüfuz anlamını üstlenmiştir. Kökün ilk anlam tabakasında, canlı organizmanın yaşlanarak suyunu kaybetmesi, dokuların kurumaya ve sertleşmeye yüz tutması ve olgunlaşması yönündeki semantik nüans mevcuttur. Arap dilinde bu biyolojik olgu, doğrudan toplumsal statüye ve kabile içi hiyerarşik saygınlığa aktarılmış; yaşlı adam hem fiziksel acziyeti hem de tecrübi otoriteyi bünyesinde barındıran bir adlandırmaya kavuşmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشاخ — ي شي خBedende yaşlılık alametlerinin belirginleşmesi, gücün zayıflaması ve yaşça ilerleme fiili; asıl masdarı الشيخوخة biçimindedir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapça ve Güney Sami dilleri paralelliğiDiğer Sami dillerindeki sakallılık ve yaşlılık kökü olan زقن yerine Arapçada ömrün son evresini niteleyen bağımsız ve köklü bir isim-kök olarak yerleşmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği kanıtlanmış bir türev tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شيخAnlamlıYaşlanmak, olgunlaşmak, yaşlı adam olmakBedenin diriliğini yitirmesi ve insanın ömrünün son dilimine girmesi.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
شخيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişle müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
يشخAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde anlamlı bir kök çatısı oluşturmaz.Kur'an'da geçmez.
يخشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonetik yapısı gereği Arap dilinde kullanılmayan terkip.Kur'an'da geçmez.
خشيAnlamlıKorkmak, saygıyla çekinmek, haşyet duymakBilgi ve tazim temelli derin ürperti ve saygı hali; kalb veya fonetik akrabalık bağı bulunabilir.Kur'an'da geçer.
خيشAnlamlıKaba kumaş, kendir veya keten lifinden dokunmuş örtüDokunun sertliği ve pürüzlülüğü; liflerin kurumuş ve bükülmüş yapısıyla ilişkilidir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شيخMerkezYaşlılık ve olgunlukBiyolojik olarak ellili yaşlardan ömrün sonuna kadar olan evreyi, bedensel zayıflık ile toplumsal tecrübeyi birlikte ifade eder.İnsanın hem himayeye muhtaç fiziksel zaafını hem de saygıdeğerliğini içerir.
شيبKomşuYaşlanma emaresiDoğrudan saç ve sakalın ağarmasını ve rengin beyazlaşmasını niteleyen fiziksel alamettir.شيخ genel bedensel evreyi anlatırken شيب sadece saçın beyazlamasına odaklanır.
كبرKomşuBüyüklük ve yaşlılıkHacim, derece veya yaş bakımından büyük olmayı ifade eden genel kapsamlı kavramdır.كبر her türlü büyüklüğü kapsar; شيخ ise doğrudan insani yaşlılık dönemine özgüdür.
كهلKomşuOrta yaşlılıkGençlik ile yaşlılık arasındaki, gücün dorukta olduğu ve olgunluğun oturduğu otuz-elli yaş aralığıdır.كهل gücün henüz tükenmediği evre iken شيخ gücün belirgin biçimde azaldığı dönemi anlatır.
شببZıtGençlik ve dirilikHayat enerjisinin, fiziksel kuvvetin, kanın ve nemin en coşkulu olduğu ilk yetişkinlik çağıdır.شيخ kökünün zıddı olup bedensel gücün ve dinamizmin zirvesini ifade eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشيخYaşlı adam, kabile reisi, bilginYaşlılığı, tecrübeyi ve kabilevi/ilmi saygınlığı kapsar.Kesin
LatinceSenex, SeniorYaşlı kimse, kıdemli yurttaşBiyolojik yaşlılığı ve senato gibi kurumlarda tecrübeye dayalı otoriteyi karşılar; kabilevi bağlamı eksiktir.Güçlü
İngilizceOld man, Elder, SheikhYaşlı adam, heyet büyüğü, şeyh"Elder" tecrübe ve cemaat içi statüyü, "old man" ise sadece biyolojik yaşı verir; bütüncül anlamı tek kelimeyle karşılamaz.Güçlü
AlmancaGreis, ÄltesterYaşlı adam, ihtiyar, meclis büyüğü"Greis" fiziksel düşkünlüğü ve ak saçlılığı, "Ältester" ise toplumsal yetkiyi ve tecrübeyi karşılar.Güçlü
FransızcaVieillard, Aînéİhtiyar, yaşça büyük"Vieillard" ileri yaş halini, "aîné" kıdem ve önceliği ifade eder; kökün saygınlık ve acziyet dengesini kısmen yansıtır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
شَيْخًاBiyolojik olarak çocuk sahibi olamayacak kadar ileri yaşta bulunan kimseHz. İbrâhim'in yaşlılık döneminde çocuk müjdesi alması bağlamındaki hayret ifadesi (Hûd 11:72).
شَيْخًاİleri yaşı sebebiyle evlatlarına ve desteğe muhtaç, saygıdeğer babaHz. Yûsuf'un kardeşlerinin, Bünyâmin'in babalarına olan düşkünlüğünü ve babalarının ileri yaşını gerekçe göstermeleri (Yûsuf 12:78).
شَيْخٌFiziksel gücü tükenmiş olduğu için koyunlarını bizzat güdemeyen ve himaye bekleyen ihtiyarMedyen suyunun başında kızların koyunları sulayamama mazereti olarak babalarının yaşlılığını belirtmeleri (Kasas 28:23).
شُيُوخًاİnsanın biyolojik yaratılış merhalelerinin bebeklik ve yetişkinlikten sonraki nihai zayıflık ve ölüm öncesi evresiİnsanın topraktan başlayıp ölüme kadar uzanan biyolojik evrelerinin sıralandığı ontolojik bağlam (Mü'min 40:67).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratılış delili ve dirilişİnsanın anne karnından başlayıp nihayetinde zayıf bir yaşlılığa (شيوخ) sürüklenmesi, ilahi kudretin ve ahiretin delili olarak ele alınır.Hayat döngüsündeki kaçınılmaz zayıflık ve ontolojik acziyet yönü.
FıkıhHukuki ehliyet ve ibadet mükellefiyetiŞeyh-i fâni (şiddetli yaşlılık sebebiyle oruç tutamayan) kimselerin fidye vermesi ve yaşlılığın getirdiği ehliyet kısıtları tartışılır.Fiziksel güç yetmezliği ve bedeni ibadetlerde ruhsat sebebi olma.
TefsirPeygamber kıssaları ve mucizeİleri yaşta çocuk sahibi olmanın (Hz. İbrâhim ve Hz. Zekeriyyâ) fıtri adetleri aşan ilahi bir lütuf ve ayet oluşu vurgulanır.Fıtri üreme imkanının tükendiği nihai biyolojik eşik.
HadisRivayet ilmi ve ahlakHadis nakleden üstatlar için "şeyh" tabiri kullanılırken; yaşlılara saygı göstermenin ilahi rahmete vesile olduğu belirtilir.İlim rivayetinde otorite ve toplumsal saygı nesnesi olma.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve ömür merhaleleriBiyolojik son evreİnsana acziyetini hatırlatmaİnsanın kudret iddiasını kıran ve onu nihai hesaba hazırlayan zayıflık durağıdır.Kesin
İlmiBilgi aktarımı ve tecrübeHafıza ve otoriteBilgi ve tecrübe birikimini taşımaYıllar içinde süzülen görgünün sonraki nesillere aktarılmasında doğal danışma merciidir.Güçlü
SiyasiToplumsal hiyerarşi ve istişareİhtiyarlar heyeti / DanışmanToplumsal denge ve itidal sağlamaToplumda fevri kararları dengeleyen, hafızayı temsil eden meclis ve hakemlik unsurudur.Güçlü
İktisadiBakım yükümlülüğü ve infakHimayeye muhtaç nüfusEmeklilik ve aile içi dayanışmaÜretimden düşen yaşlıların aile ve toplum tarafından iktisadi olarak korunmasını gerektirir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi artışı ve sönümlenme eğrisi (Damping/Decay)Kapalı bir sistemde enerjinin kullanılabilirliğinin tükenmesi, mekanik sistemlerin aşınması ve bir sinyalin genliğinin zamanla sıfıra yaklaşması gibi, biyolojik organizmanın da nemini ve gücünü yitirerek minimum enerji seviyesine inmesi sürecidir.Güçlü
Beşeri bilimlerGerontoloji ve geleneksel kurumsal hafızaToplumların yaşlılık olgusuna yüklediği sosyolojik rol; fiziksel üretim kapasitesi düşen bireyin, sembolik sermaye ve kurumsal hafıza taşıyıcısı olarak sosyal yapı içinde yeniden konumlandırılmasıdır.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin yalnızca tasavvufi/tarikat bağlamındaki mürşid unvanına veya kabile hiyerarşisindeki zengin otoriteye indirgenerek fıtri ve biyolojik anlamının göz ardı edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, insanın kaçınılmaz biyolojik zayıflık evresini, çocuk sahibi olunamayacak dereceye gelen fizyolojik sınırı ve evlatların bakımına muhtaç yaşlı ebeveynliği ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki peygamber kıssalarındaki veya yaratılış safhalarındaki ifadelerin sosyolojik unvanlarla karıştırılarak, ayetlerdeki fıtri acziyet ve mucize vurgusunun üstünün örtülmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın yaratılış döngüsünün kaçınılmaz sınırını sergiler; insanın güç ve kudretinin mutlak olmadığını, eninde sonunda acziyet ve yaşlılıkla nihayetlendiğini hatırlatan ontolojik bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın ana rahminden başlayıp kabre giden biyolojik safhalarını bildiren ayetlerde ve Hz. İbrâhim, Hz. Yûsuf ve Hz. Mûsâ kıssalarındaki ailevi/hukuki bağlamlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaşlılığın sadece dışlanan bir iş göremezlik hali değil, aynı zamanda saygı, himaye ve hukuki mazeret kaynağı olduğunu göstererek modern faydacı bakışı düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBiyolojik dokuların nemini, esnekliğini ve diriliğini kaybetmesi; saç ve sakalın ağararak insanın yaşlılık ve olgunluk evresine ulaşması.
  • Soyut anlamHayat enerjisinin ve bedensel kuvvetin azalmasına mukabil, tecrübe, hafıza ve toplumsal saygınlığın yoğunlaşması.
  • Sistematik karşılıkYaşam döngüsünde fiziksel üretkenliğin yerini bakım ihtiyacı ve tecrübi rehberliğe bıraktığı fıtri ve toplumsal denge noktası.
  • LaTeX modeliL(t)=P0 e−λt+E0 (1−e−μt)
  • LaTeX açıklamasıModelde L(t) bireyin yaşam evresindeki bütüncül durumunu; P0 başlangıçtaki saf bedensel gücü, λ biyolojik yıpranma katsayısını ve e−λt zamanla zayıflayan fiziksel kuvveti; E0 potansiyel tecrübe ve vakar kapasitesini, μ idrak ve olgunlaşma katsayısını, (1−e−μt) ise yaşlandıkça artan toplumsal ve ahlaki tecrübe birikimini temsil eder. Formül, شيخ kökünün bedensel çözülme ile manevi/tecrübi olgunlaşma arasındaki ters orantılı fıtri hareketini gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش