كبر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ب-ر63 sîga, 187 mücavir kök, 153 ayet, 57 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نكفضعفأَكْبَرُثويكونكبرصغرعلوكَبُرَالْكَبِيرُعزبكَبِيرًارأيأيي

KökSîga 63Ayet 153Sure 57Mücavir 187

▶ Ağı aç (3B)

كبر

ك - ب - ر

KÖK
  • 161 geçiş
  • 153 ayet
  • 63 sîga
  • 13 sözlük

Yaşlı adamdır. Büyük anlamında kullanılmaktadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Yaşlı adamdır. Büyük anlamında kullanılmaktadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.982 harf
الكاف والراء والباء معهما ك ر ب، ك ب ر، ر ك ب، ب ك ر، ر ب ك، ب ر ك كلهن مستعملات كرب: الكَرْبُ، مجزوم، هو الغم الذي يأخذ بالنفس. يقال: كَرَبه أمر، وإنه لمكروب ُالنفس. والكُربة: الاسم، والكَريبُ: المكروبُ. وأمر كاربٌ. والكُرُوبُ: مصدر كَرَبَ يكْرُبُ. وكل شيء داني أمراً فقد كَرَب، يقال: كَرَبَتِ الشمس أن تغيب، وكربت الجارية أن تدرك، وكَرَبَ الأمر أن يقطع. والكَرَبُ: الكِرْناف، وهو أصل السعفة، قال
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.050 harf
الكِبَرُ في السنّ. وقد كَبِرَ الرجل يَكْبَرُ كِبَراً، أي أسَنَّ، ومَكْبِراً أيضاً. ويقال: عَلاهُ المَكْبِرُ. والاسم الكَبْرَةُ بالفتح. يقال: عَلَتْ فلاناً كَبْرَةٌ. وكَبُرَ بالضم يَكْبُرُ، أي عَظُمَ، فهو كَبيرٌ وكُبارٌ. فإذا أفرط قيل: كُبَّارٌ بالتشديد. والكِبْرُ: العظَمة، وكذلك الكِبْرِياءُ. وكِبْرُ الشيء أيضاً: مُعظمه. قال الله تعالى: "والذي تَوَلَّى كِبْرَهُ". ويقال أيضاً: فلانٌ كِبْرَةُ ولدِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok27.935 harf
ك ر ب كرب ، كبر ، ركب ، ربك ، برك ، بكر : مستعملات . كرب : قال الليث : الكربُ مجزومٌ هو الغم الذي يأخذ بالنفس ، يقال : كربه الغم ، وإنه لمكروب النفس ، والكربة : الاسم ، والكريب : المكروب ، وأمرٌ كارب ، والكُرُوبُ : مصدر كَرَب يكرُب ، وكل شيء دنا فقد كرَب . يقال : كرَبت الشمس أن تغيبَ وكرَبت الجاريةُ أن تُدرِك . وفي الحديث : ( إذا اسْتَغْنى أو كرَبَ اسْتَعَفَّ ) . قال أبو عبيد : كرب أي دنا من ذلك
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.840 harf
(باب الكاف والباء وما يثلثهما) (كبت) الكاف والباء والتاء كلمة واحدة، وهي من الإذلال والصَّرفِ عن الشيء. يقال: كَبَتَ اللهُ العدُوَّ يَكْبِتُه، إذا صَرَفَهُ وأذلَّهُ. قال الله تعالى: ﴿إنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللهَ ورَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾ [المجادلة 5]. (كبث) الكاف والباء والثاء كلمةٌ، وهي الكَبَاث، يقال: إنَّه حَمْل الأراك. وحَكَوْا عن الشَّيباني: كَبِثَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR5.835 harf
- الكبير والصغير من الأسماء المتضايقة التي تقال عند اعتبار بعضها ببعض، فالشيء قد يكون صغيرا في جنب شيء، وكبيرا في جنب غيره، ويستعملان في الكمية المتصلة كالأجسام، وذلك كالكثير والقليل، وفي الكمية المنفصلة كالعدد، وربما يتعاقب الكثير والكبير على شيء واحد بنظرين مختلفين نحو: ﴿قل فيهما إثم كبير﴾ [البقرة/219] و: ﴿كثيرا﴾ (وهي قراءة حمزة والكسائي، ووافقهما الأعمش. انظر: الإتحاف ص 157) وقرئ بهما. وأصل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.466 harf
ك ب ر كبر الأمر وخطب كبير‏.‏ وكبر عليّ ذلك إذا شقّ عليك ‏"‏ كبر على المشركين ما تدعوهم إليه ‏"‏ وكبر الرجل في قدره وكبر في سنّه وشيخ كبير وذو كبر وكُبرٍ وعلته الكبرة والمكبر‏:‏ علوّ السن‏.‏ قال‏:‏ عجوز علتها كبرة في ملاحة أقاتلتي يا للرّجال عجوز وقال الحارث بن حرجة‏:‏ فأبدت معارفها والرسو - م داء دفينا على المكبر وهو كبر قومه‏:‏ أكبرهم في السنّ أو في الرياسة أو في النسب‏:‏ أقعدهم فيه‏.‏ وفي
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok14.942 harf
الكَبير في صفة الله تعالى: العظيم الجليل والمُتَكَبِّر الذي تَكَبَّر عن ظلم عباده، والكِبْرِياء عَظَمَة الله، جاءتْ على فِعْلِياء؛ قال ابن الأَثير: في أَسماء الله تعالى المتكبر والكبير أَي العظيم ذو الكبرياء، وقيل: المتعالي عن صفات الخلق، وقيل: المتكبر على عُتاةِ خَلْقه، والتاء فيه للتفرّد والتَّخَصُّصِ لا تاء التَّعاطِي والتَّكَلُّف. والكِبْرِياء: العَظَمة والملك، وقيل: هي عبارة عن كمال الذات
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.098 harf
* ك ب ر * * كَبِرَ * أي أسن وبابه طرب و * مَكْبِراً * أيضا بوزن مجلس يقال علاه المكبر والاسم * الكَبْرةُ * بالفتح يقال علته كبرة و * كَبُرً * أي عظم يكبر بالضم * كَبراً * بوزن عنب فهو * كَبِيرٌ * و * كُبَارٌ * بالضم فإذا أفرط قيل * كُبَّارٌ * بالتشديد و * الكِبْرُ * بالكسر العظمة وكذا * الكبْرياءُ * مكسورا ممدودا و * كِبْرُ * الشيء أيضا معظمه ومنه قوله تعالى ﴿والذي تولى كبره﴾ وقولهم هو * كُبْرُ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.723 harf
كبر الرجل، ككرم، يكبر كبرا، كعنب، وكبرا بالضم، وكبارة، بالفتح: نقيض صغر، فهو كبير وكبار، كرمان، إذا أفرط، ويخفف، وهي بهاء، ج كبار، بالكسر، وكبارون، مشددة، أي مع ضم الكاف، ومكبوراء، كمعيوراء ومشيوخاء. والكابر: الكبير، ومنه قولهم: سادوك كابرا عن كابر، أي كبيرا عن كبير، في المجد والشرف. وكبر تكبيرا وكبارا، بالكسر مشددة - وهي لغة بلحارث بن كعب وكثير من اليمن، كما نقله الصاغاني. - : قال: الله أكبر،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR19.158 harf
كَبُرَ 1 كَبُرَ ذ , aor. كَبُرَ , (S, A, Msb, K,) inf. n. كُبْرٌ (A, Msb, K) and كِبَرٌ and كَبَارَةٌ, (A, K,) He, (TA,) or it, (Msb,) was, or became, great, [big, or large in body, or corporeal substance: and in years, or age; (when said of a human being, often particularly signifying he attained to puberty;) and in estimation or rank or dignity;] contr. of ضَغُرَ; (A, K;) syn. عَظُمَ, (S, Msb,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.383 harf
كَبَرَ كَبَرَ U ( n. ac. كَبْر 1 ) a. [ acc. & Bi ], Was older than....by. كَبِرَ كَبِرَ A ( n. ac. كِبَر 7 , مَكْبِر 18 ), a. Was, became full-grown. b. Was old. _ast; كَبُرَ كَبُرَ U ( n. ac. كُبْر 3 , كِبَر 7 , كَبَاْرَة 22t ), a. Was, became great, large, big; waxed, grew, increased; grew up. b. Was momentous, important; was troublesome, grievous. c. [ 'Ala ], Was hard for;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR44.320 harf
كبر كَبِرَ - يَكْبَرُ - كِبَر -كَبِيْر - أكْبَر - كُبْرى كَبِرَ - يَكْبَرُ + الكائن: ينمو ويكبر في الجسم والعقل والسن ﴿ولا تأكلوها إسرافا وبدارا أن يَكْبَروا﴾ كِبَر - الكِبَر: اسم فعل " كَبِرَ - يَكْبَرُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " كَبِرَ - يَكْبَرُ ": الزيادة في الجسم والسن: التقدم والطعن في السن والعمر: العمر الذي يعتبر أعلى من عمر آخر مرجع
Tamamını oku

Sîgalar(63)

Mücavir kökler187 mücavir (496 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صغر

    7 ortak ayet · Küçük

  2. علو

    11 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır

  3. ضعف

    9 ortak ayet · Katlanmış deri demektir

  4. رأي

    21 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  5. كون

    49 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  6. مقت

    3 ortak ayet · Mikat (tı) ile sicim demektir

  7. عزب

    2 ortak ayet · Meraya salınmış sahibinden uzak develer

  8. نكف

    2 ortak ayet · Kaçınır

  9. مكر

    5 ortak ayet · Sinek kapan bitki demektir

  10. جرم

    8 ortak ayet · Cürame hurma döküntüsü demektir

  11. ثوي

    4 ortak ayet · Saye develerin ahırı demektir

  12. أيي

    29 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

Geçtiği ayetler(153)

  1. … مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ …

    BüyükEy iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

  2. وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا

    BüyükYetimlere mallarını verin. Temizi murdara değişmeyin. Onların mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin. Çünkü bu, büyük bir günahtır.

  3. … فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

    BüyükAllah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

  4. قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَبًا شَيْخًا كَبِيرًا فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

    BüyükDediler ki: Ey Aziz, gerçekten bunun ihtiyar bir babası var, onun yerine bizden birini al. Doğrusu biz seni ihsan edenlerden görüyoruz.

  5. وَقَضَيْنَا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا

    Büyükİsrailoğullarına kitabda hükmettik ki: Doğrusu yeryüzünde iki defa bozgunculuk yapacak ve kibirlendikçe kibirleneceksiniz.

  6. إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا

    BüyükMuhakkak ki bu Kur’an; en doğru olana götürür. Ve salih amel işleyen mü’ minlere kendileri için büyük bir mükafat olduğunu müjdeler.

  7. وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا

    BüyükÇocuklarınızı açlık korkusuyla öldürmeyin. Onlara da size de Biz; rızık veririz. Muhakkak ki onları öldürmek, büyük bir günahtır.

  8. سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيرًا

    BüyükOnların söylediklerinden O, münezzehtir, yücedir ve uludur.

  9. … الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا

    BüyükHani sana demiştik ki: Rabbın gerçekten insanları kuşatmıştır. Sonra göstermiş olduğumuz rüyayı sadece insanlar için bir imtihan kıldık. Kur’an’da lanetlenmiş olan ağacı da. Biz onları korkutuyoruz ama bu, onlara büyük bir azgınlık vermekten başka bir şeyi artırmıyor.

  10. إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ إِنَّ فَضْلَهُ كَانَ عَلَيْكَ كَبِيرًا

    BüyükAncak Rabbından bir rahmet iledir. Muhakkak ki O’nun sana olan lutfu, pek büyüktür.

Sîga sayfası: اسْتَكْبَرُوا
Sîga sayfası: يَسْتَكْبِرُونَ
Sîga sayfası: فَاسْتَكْبَرُوا
Sîga sayfası: وَاسْتَكْبَرُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكبر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعظم, فخر, جبر, كثر
Zıt Kökصغر
Çekirdek Özet 1Cisim, hacim, yaş ve mertebe bakımından küçüklüğün zıddı olarak genişleme, büyüme ve baskın hale gelme
Çekirdek Özet 2Allah'ın mutlak aşkın azameti ile insanın haddini aşarak hakikate karşı sergilediği haksız üstünlük iddiası (istikbâr) arasındaki ontolojik gerilim
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde gerçek büyüklüğün yalnızca mutlak yaratıcıya ait olduğu, meşru olmayan büyüklük taslamanın zulüm ve sapma ürettiği ilkesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca ahlaki bir kusur olan bireysel gurura indirgenmesi; siyasi, ontolojik ve epistemolojik tahakküm biçimlerinin (müstekbirlik) gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كبYığılma, kütle oluşturma, ters yüz etme ve yoğunlaşarak ağırlık kazanma (كبب, كبت, كبد, كبكب)رÇekirdekteki kütleleşme ve ağırlık hareketine boyutsal yükseliş, yaş, rütbe ve aşkınlık katarak küçüklüğün karşıtı olan aşamalı büyüme ve heybete dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaAlanı veya nesneyi çepeçevre kuşatma, kavrayarak içine alma ve hacim sınırlarını belirleme hareketidir.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaKavranan kütlenin içsel olarak dolması, yapının kendi içinde yerleşiklik ve yoğunluk kazanmasıdır.
رinsan başı; baş, ilk, üstKütle ve hacmin dikey doğrultuda zirveye yönelmesi, başat konuma yükselmesi ve görünür biçimde öne çıkmasıdır.
كبرAvuç içiyle kavranan bir özün kendi içinde yoğunlaşarak baş ve üst konuma tırmanması, hacim ve mertebe bakımından diğerlerini aşan bir heybete ulaşması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin cüsse ve hacimce genişlemesi, bedenin yaşlanarak cüsse ve ağırlık kazanması; ayrıca bir yüzü deriyle gerilmiş büyükçe kaba davul (el-keber).
Cahiliye şiiri kullanımıAlkame b. Abede, atın cüssesinin ve ana gövdesinin gecenin karanlığında örtülü kalmasını bu kökten isimle tasvir etmiştir: بدت سوابق من أولاه نعرفها / وكُبْرُهُ في سواد الليل مستور
Erken Arapça kullanımErken dönem şairi el-Mudar b. Munkız, kabilesi içindeki yaş, şeref ve mevki büyüklüğünü şu mısra ile dile getirmiştir: ولي الأعظم من سلافها / ولي الهامة فيها والكُبُرْ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Belāġa.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde كبر kökü, fiziksel kalınlık, büyüme, ağırlık ve saygınlık bildiren ortak bir Afro-Asyatik miras alanına aittir. Kök, Doğu Sami kolunda Akadcada kabāru biçiminde kalınlaşmak, irileşmek, büyümek ve kabru şeklinde iri, kalın, büyük anlamlarıyla temel fiziksel cüsse artışını karşılar. Ayrıca Akadca kabtu kelimesi ağır, şerefli ve önemli varlıkları tanımlayarak kökün fiziksel ağırlıktan toplumsal ve ontolojik saygınlığa geçişini belgeler. Batı Sami sahasında Ugarit dilinde kbr doğrudan büyük olmak ve büyüklük bildiren kök olarak kullanılır. Kuzeybatı Sami dillerinden İbranicede kök kābar biçimiyle çoğalmak, büyümek, güçlenmek manasını taşırken, kebār yapısı zamansal çokluğu ve doluluğu bildirir; ayrıca semantik olarak kābēd (ağır ve şerefli olmak) kavramıyla örtüşen bir değerler alanı üretir. Aramice ve Süryanicede kbar kökünden türeyen kabbīrā kelimesi ulu, büyük ve güçlü anlamlarını taşır. Arapçada kök hem maddî cisim ve yaş büyümesini (kiber) hem de manevi şeref, ilahî azamet (kibriyâ) ve insanın haddini aşarak sahte büyüklük davasına kalkışması (istikbâr) boyutlarını koruyarak zenginleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكب yığılma ve kütle kökünden ر uzantısıyla türetimMaddî yığılmanın boyutsal, zamansal (yaş) ve rütbesel büyüklüğe dönüşmesi yönünde semantik evrilme göstermiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca kabāru, Ugaritçe kbr, İbranice kābar, Süryanice kabbīrāOrtak Sami kökü olan *kbr, cüsse genişliği, ağırlık, çoğalma ve mertebe yüksekliğini ifade eden ortak mirastır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik k-b / k-p tabakasıKütleleşme, kabarma ve dışa doğru şişme eylemini niteleyen ilksel fonetik tabakayla örtüşmektedir.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; CAD; HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كبرAnlamlıBüyümek, ulu olmak, yaşlanmakHacim, yaş, mevki ve kudretçe küçüklüğün zıddı olma.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
كربAnlamlıGam, keder, sıkıştırmak, yaklaşmakİç dünyayı kuşatan ve nefesi daraltan yoğun ağırlık.Tersine çevrilmiş ağırlık; Kur'an'da geçer.
بكرAnlamlıErken davranmak, ilk vakit, gençlikZamanın başlangıç noktası, tazelik ve olgunlaşmamışlık.Kökün yaşlılık anlamına zıt uç; Kur'an'da geçer.
بركAnlamlıÇökmek, yerleşmek, bereketlenmekDevenin göğsü üstüne çöküp sabitlenmesi, hayrın kalıcı olması.Ağır kütlenin yere oturup sabit kalması; Kur'an'da geçer.
ركب / ركبAnlamlıBinmek, üstüne çıkmak, katmanlaşmakBir nesnenin diğerinin üzerine çıkıp ona hâkim olması.Yükseklik ve üstünlük yönü; Kur'an'da geçer.
ربكAnlamlıKarıştırmak, yoğurmak, dolaştırmakBir şeyi bir şeye katarak iç içe geçirmek, zihnin karışması.Yoğunlaştırma eylemi; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كبرMerkezHacim, yaş, mertebe büyüklüğü ve aşkınlıkBoyut, yaş ve yetkide zâtî veya izâfî olarak küçükten ayrılıp başat olma durumu.Cisimden ahlaka ve ontolojiye uzanan genel büyüklük.
عظمKomşuKemiksel sağlamlık, heybet ve ağırlıkعظم kökünde yapısal sertlik, metanet ve sarsılmaz heybet öne çıkarken, كبر boyutsal ve aşamalı genişlemeyi anlatır.Cüsse ve yapının dayanak noktası olan kemik (azm) merkezlidir.
فخرKomşuÖvünme, kabarma, üstünlük taslamaفخر hak edilmemiş veya geçici erdemlerle başkalarına karşı övünmeyi imlerken, كبر içsel bir üstünlük inancı taşır.Dışa dönük sözlü ve gösterişçi böbürlenmedir.
جبرKomşuKırığı sarma, zorbalıkla boyun eğdirmeجبر güç kullanarak eksikliği zorla gidermeyi ve baskı kurmayı ifade eder; كبر ise zâtî büyüklüğü veya sahte büyüklük algısını imler.Kudretin fiilî zorlama ve tahakkümle açığa çıkmasıdır.
كثرKomşuSayıca ve miktarca artışكثر kökü ayrık ve parçalı sayılabilirlikteki artışı anlatırken, كبر bütüncül hacim ve mertebe büyümesidir.Niceliksel fazlalıktır.
صغرZıtUfalmak, alçalmak, hakir olmakصغر boyut, yaş veya değer bakımından önemsizleşme ve boyun eğmedir; كبر bunun tam zıddıdır.Varlıkça daralma, etkisizleşme ve aşağıda kalma.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكبرBüyümek, ululuk, kibirMaddî boyuttan zâtî azamete ve ahlaki büyüklenmeye uzanan geniş anlam yelpazesi.Kesin
LatinceGrandis, magnus, superbiaBüyük, iri, kibirMagnus ve grandis fiziksel ve mevkisel büyüklüğü; superbia ise haddi aşan böbürlenmeyi (istikbâr) karşılar.Güçlü
İngilizceGreat, magnitude, elder, arroganceBüyük, boyut, yaşlı, kibirGreat genel niteliği, magnitude boyutsal hacmi, elder yaş büyüklüğünü, arrogance ise haksız büyüklenmeyi verir.Kesin
AlmancaGroß, Größe, Älteste, HochmutBüyük, büyüklük, en yaşlı, kibirGröße maddî ve manevi ölçeği, Hochmut ise hakikati tanımayan üstten bakışı (istikbâr) açıklar.Güçlü
FransızcaGrand, grandeur, aîné, orgueilBüyük, azamet, yaşça büyük, kibirGrandeur nesnel ve ahlaki büyüklüğü, aîné ailedeki yaşça büyüklüğü (kübr), orgueil haksız gururu karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْكِبَرُİleri yaş, ihtiyarlıkYaşın ilerlemesi, bedensel zaafın gelmesi bağlamında (İsrâ 17:23, Âl-i İmrân 3:40).
كَبِيرٌ / كَبِيرَةً / كَبَائِرَAğır günah, büyük suçHukuki ve ahlaki sorumluluğu yüksek, cezası ağır olan fiiller (Nisâ 4:31, Şûrâ 42:37).
الْكَبِيرُ / الْكِبْرِيَاءُİlahî azamet ve mutlak büyüklükAllah'ın zâtına mahsus aşkınlık, eşsizlik ve mutlak hükümranlık (Ra'd 13:9, Câsiye 45:37).
اسْتَكْبَرُوا / مُسْتَكْبِرُونَHakka boyun eğmeme, tahakküm ve kibirPeygamberlerin çağrısını reddeden seçkinlerin ve zalimlerin serkeşliği (A'râf 7:75, Mü'min 40:60).
كَبُرَAğır gelme, katlanılması zor olmaBir tebliğin veya olayın muhatabın nefsine son derece ağır gelmesi (En'âm 6:35, Yûnus 10:71).
كُبْرَهُOlayın başını çekme, ağırlık merkeziToplumsal iftiranın veya eylemin organizasyonunu ve en büyük payını üstlenme (Nûr 24:11).
الْكُبْرَى / أَكْبَرُNisbî veya mutlak en büyük boyutÂhiret azabının veya mucizelerin kıyas kabul etmez derecesi (Tâhâ 20:23, Nâziât 79:34).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahî sıfatlar ve istikbârEl-Kebîr ve el-Mütekebbir isimlerinin tenzihi; kulun büyüklenmesinin küfürle ilişkisi.Mutlak kemal ve azametin Allah'a has kılınması, kula nispetinin ontolojik hadsizlik sayılması.
FıkıhKebâir (büyük günahlar) ve yaş hadleriBüyük günah işleyenin hukuki durumu (fısk); miras ve velayette en büyük evladın (el-ekber) hakları.Şer'î hadd gerektiren fiillerin ağırlığı ve yaşa dayalı ehliyet tespiti.
Tefsirİstikbâr ayetleri ve vücûh analiziİblis'in secdeden kaçınma sebebi ve kavimlerin helakine yol açan inkârcı kibrin mahiyeti.İsyankârlığın temel psikolojik ve epistemolojik kökeni olarak gerçeği inkâr ve insanları tahkir.
HadisAhlaki kibir ve namaz tekbiriKibrin hakkı inkâr ve insanları küçümseme olarak tanımlanması; tekbirin (Allâhu ekber) ibadetteki yeri.Kulun kendi aczini ikrar ederek büyüklüğü sadece Allah'a atfetmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk bilinciMutlak azamet ve tekbirKulluğun sınırını belirlemeAllah'ın mutlak büyük (el-Kebîr) kabul edilmesi, insanın sahte tanrılık ve azamet iddialarını kökten yıkar.Kesin
İlmiEpistemolojik tevazuHakikate teslimiyetDogmatizm ve kör inadı kırmaGerçeği kabullenmeyi engelleyen zihinsel kibir kırılmadıkça nesnel ve doğru bilgiye ulaşılamaz.Güçlü
SiyasiYönetim ve iktidar ilişkileriMüstekbirlik - müstaz'aflıkTahakküm ve adalet dengesiGücü elinde tutan seçkinlerin kibre kapılarak halkı ezmesi tiranlığa, hukukun üstünlüğü ise adalete yol açar.Kesin
İktisadiServet dağılımı ve tekelleşmeKarunlaşma ve mülk kibriPaylaşım ve sömürüyü önlemeSermayenin belli ellerde büyüklük vesilesi kılınması tekelleşme üretir; infak ve zekât bu kibri dağıtır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSkaler büyüklük, kütle artışı ve tensör genleşmesiBir sistemin uzaydaki hacminin, kütlesinin veya mertebesinin diğer referans noktalarına kıyasla katlanarak artması durumudur.Kesin
Beşeri bilimlerNarsistik kişilik şişmesi ve oligarşik tahakkümBireyin kendi egosunu gerçeklikten kopuk biçimde mutlaklaştırması veya bir sınıfın toplumu baskılayan kurumsal güce dönüşmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiكبر kökünün sadece bireysel, ahlaki bir huysuzluk veya içsel bir kibir duygusu olarak algılanması; fiziksel, hukuki ve siyasal boyutlarının ihmal edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; yaşlılıktan (kiber), en ağır toplumsal ve hukuki suçlara (kebâir), toplumsal sınıfsal baskı araçlarına (istikbâr) ve kâinatın yegâne sahibinin aşkınlığına (el-Kebîr) kadar uzanan bir nizam kavramıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİstikbâr kavramı salt bireysel ahlaka indirgendiğinde, Kur'an'ın firavunlaşma, kurumsal zulüm, sömürü düzeni ve hakikati reddeden sistemik baskılara dair siyasi ve toplumsal eleştirisi görünmez hale gelir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık tasavvurunda ontolojik dengeyi kuran temel kavramdır. Büyüklüğün gerçek kaynağının Allah olduğunu ilan ederek, tarihteki tüm zalim ve inkârcı odakların sapma gerekçesi olan sahte büyüklük davasını (istikbâr) deşifre eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin inkârcı kavimlerle mücadelelerini anlatan kıssalarda, İblis'in ilk isyanını bildiren ayetlerde, ibadetlerin merkezindeki tekbir ifadelerinde ve büyük günahların sınırlandırıldığı ahkâm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Güç ve zenginliğin insana meşru bir üstünlük sağladığı yanılgısını yıkar; insanın haddini bilmesini sağlayarak her türlü tiranlığın temelindeki psikolojik ve ideolojik putlaştırmayı ortadan kaldırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCisimlerin hacimce genişlemesi, bedenin yaşlanarak cüsse ve ağırlık kazanması, küçüklüğün zıddı bir iriliğe ulaşmasıdır.
  • Soyut anlamVarlık düzeninde bir mertebenin diğerlerinden üstün olması, mutlak kemal ve azametin tecellisi veya insanın yanılarak haddini aşan bir büyüklük taslamasıdır.
  • Sistematik karşılıkOntolojide tenzih ve tevhidi; siyasette tiranlığa karşı adalet ve eşitliği; ahlakta ise tevazu ve hakka teslimiyeti kuran aşkınlık ölçütüdür.
  • LaTeX modeliM(x)={∞,x=Af(t),x=H∧lim⁡t→∞f(t)=0Δ(x)>0  ⟹  Ψ(x)=⊥,x=H∧iddia
  • LaTeX açıklamasıModelde M varlıktaki büyüklük ve yetki mertebesini; A mutlak yaratıcıyı; H ise insanı temsil eder. Yaratıcı için büyüklük sonsuz ve zâtîdir. İnsan için büyüklük zamana bağlı bir fonksiyon olup (f(t)) yaşlanma ile nihayette acziyete ve sıfıra yaklaşır. İnsanın meşru sınırları aşarak büyüklük iddia etmesi (Δ(x)>0), hakikatin inkârı ve ontolojik bir sapma olan bâtılla (Ψ(x)=⊥) sonuçlanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك