كبكب
ك - ب - ك
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 5 sözlük
“Küme” yığın demektir. “Mim” “ba”ya dönüşmüş, “kübe” olmuş. Sonra da tekrarlanarak sık sık kümeleşen topluluklar için “kübküb” olmuştur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(5)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Küme” yığın demektir. “Mim” “ba”ya dönüşmüş, “kübe” olmuş. Sonra da tekrarlanarak sık sık kümeleşen topluluklar için “kübküb” olmuştur.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR122 harfكَبْكَبَهُ، أي كَبَّه. ومنه قوله تعالى: "فكُبْكِبوا فيها هُمْ والغاوونَ". وتقول: جاء مُتَكَبْكِباً في ثيابه، أي متزمِّلاً.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12 harfSee art. كب.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR874 harfكَبْكَبَ
كَبْكَبَ
a. Threw, cast down; overturned.
b. Collected.
c. [ coll. ], Scattered; spilt ( liquid ).
d. [ coll. ], Rounded, rolled into balls; wound ( thread ).
تَكَبْكَبَ
تَكَبْكَبَ II ,
a. Collected themselves together.
b. [ Fī ], Wrapped himself in.
c. Was overturned &c.
d. [ coll. ], Pass. of I ( c ), ( d ).
كَبْكَاْب
كَبْكَاْب 48 ,
a. A kind of date.
كَبْكَاْبَة
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.039 harfكبكب
كَبْكَبَ - يُكَبْكِبُ، كُبْكِبَ - يُكَبْكَبُ
كَبْكَبَ - يُكَبْكِبُ + كائن + شيئاً: يكوره ويكبتله بركم مكوناته وجمعها فوق بعضها: يجعل عدداَ من الأشياء تنقلب فوق بعضها على سطح وتتراكم طبقة فوق طبقة، وواحد فوق الآخر
كُبْكِبَ - يُكَبْكَبُ: مبني للمجهول من " كَبْكَبَ - يُكَبْكِبُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " جمع أشياء فوق بعضها على شكل
Mücavir kökler1 mücavir (3 toplam)
- غوي
1 ortak ayet · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…
Geçtiği ayetler(1)
فَكُبْكِبُوا فِيهَا هُمْ وَالْغَاوُونَ
Hemen çukura atıldılarOraya; onlar ve azgınlar atılırlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كبكب |
| Yapı | Dörtlü (katlamalı / mükerrer kök) |
| Özel Durum | Mükerrer (ikili çekirdeğin tekrarı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كبب, طرح, ردى |
| Zıt Kök | رفع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi veya kişiyi baş aşağı çevirerek art arda ve kontrolsüzce bir çukura yuvarlamak |
| Çekirdek Özet 2 | Haktan sapanların ve saptırıcı önderlerin cehennem uçurumuna birbirinin üzerine yığılarak tepe taklak devrilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Ahlaki ve itikadi sapmanın mekanik bir altüst oluş ve kaçınılmaz bir düşüş yığınına dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Fiili sıradan bir 'atılma' veya 'bırakılma' sayıp katlamalı yapının taşıdığı döngüsel yuvarlanma, birbirine dolanma ve tepe taklak devrilme dinamiğini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كب | Yüzüstü devrilme, kapanma, ters dönme ve yığılma hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan كبب kökünde yüzüstü düşürme, كبت kökünde yüzüstü yere çarpıp zelil etme, كبد kökünde zorluğun üst üste binmesi ve كبر kökünde baskın gelip ağırlaşma anlamı belirgindir. | كب | İkili çekirdeğin aynen yinelenmesiyle eylemin tek seferlik bir düşüş olmaktan çıkıp art arda yuvarlanan, birbirinin üstüne yığılan ve sarsıntılı biçimde tepe taklak devam eden kesintisiz bir düşüşe dönüşmesini sağlamıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bükülme, içe doğru kapanma ve yönün aşağıya çevrilmesi hareketini başlatır. |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir iç mekâna, kaba veya çukur bir boşluğun içine yönelmeyi temsil eder. |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bükülme ve tepe taklak oluş hareketinin kesintiye uğramadan yinelenmesini sağlar. |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Derinleşen çukurun veya kabın dibine doğru yığılarak hapsolmayı tamamlar. |
| كبكب | Avuç içiyle kapanıp ters dönme hareketinin bir çukurun içine doğru art arda yinelenmesi | Nesnenin dik duruşunu tamamen kaybederek baş aşağı vaziyette ve birbirinin üzerine devrilerek bir yarığa veya çukura katlanarak dökülüşünü resmeder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi yüzüstü çevirdikten sonra durduramayıp peş peşe yuvarlamak; devenin veya süvarinin tökezleyerek dikliğini kaybetmesi ve baş aşağı vaziyette bir yarığa katlanarak devrilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügat rivayetlerinde yüksek bir yerden aşağıya doğru yuvarlanan taşın veya sürüklenen yığının her devrilişte yeniden baş aşağı gelmesini ve bir uçuruma birbirinin üzerine çökerek dökülmesini ifade etmek üzere kullanılmıştır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs.
Sami etimolojik katman
Arapça كبكب kökü, Sami dil ailesinde ağırlık, yüzüstü devrilme, altüst olma ve eğilme bildiren ilksel *k-b / *k-p-p tabanının mükerrer (reduplicative) bir türevidir. İbranicede k-f-f (כָּפַף) kökü eğilmek, boyun bükmek ve iki büklüm olmak anlamını taşırken, Akadcada kapāpu fiili bükmek, eğriltmek ve çember şeklinde kapatmak sahasına aittir. Süryanicede k-p-p tabanı yine kapanma ve başını öne eğme hareketini karşılar. Bu ortak semantik matris, dik duran bir cismin merkezkaç kuvvetini veya dengesini yitirerek yüzeyinin tersine kapanmasını gösterir. Arapçada bu çekirdeğin ikilenmesiyle oluşan form, eylemin tek bir eğilme veya kapanma ile sınırlı kalmadığını; cismin kendi ağırlığıyla tepe taklak yuvarlandığını, her temas noktasında yeniden altüst olduğunu ve nihayetinde bir yığın halinde çukura döküldüğünü ifade eden tasviri bir yoğunlaşma kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كبب kökünden mükerrer türetim | Tekil 'yüzüstü devirme' eyleminin harf tekrarıyla sarsıntılı, kesintisiz ve döngüsel bir yuvarlanışa dönüştürülmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice כפף ve Akadca kapāpu | İlksel bükülme, kapanma ve yönün aşağıya çevrilmesi anlam matrisinin ortak Sami mirası olması. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كبكب | Anlamlı | Birbiri ardınca yüzüstü yuvarlanıp atılmak | Bir çukura veya ateşe tepe taklak, birbirinin üzerine yığılarak ve ardı ardına devrilmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كبكب | Merkez | Tepe taklak ve art arda yuvarlanma | Baş aşağı devrilmenin birbirini izleyen kontrolsüz yığılmalarla gerçekleşmesi. | Eylemin şiddetini, ardışıklığını ve aşağılayıcı biçimde birikmesini bildirir. |
| كبب | Komşu | Yüzüstü çevirme ve dökme | Eylemi döngüsel tekrar olmaksızın, bir defada yüzüstü yere kapama veya devirme yönüyle karşılar. | Tekil bir kapanma ve altüst oluş bildirir. |
| طرح | Komşu | Fırlatıp uzağa atma | Nesneyi kendi haline bırakarak uzak bir mesafeye doğru fırlatmayı anlatır; baş aşağı dönme şartı aramaz. | Mekânsal uzaklaştırma esastır. |
| ردى | Komşu | Uçuruma yuvarlanıp helak olma | Düşüşün getirdiği ölüm, çürüme ve nihai yıkım sonucuna odaklanır; düşüşün mekanik devrilişini öncelemez. | Sonuçtaki helak ve mahvoluş öne çıkar. |
| رفع | Zıt | Yukarı kaldırma ve yüceltme | Bir nesneyi veya şahsı aşağıdan yukarıya doğru doğrultup yüksek mertebeye çıkarma eylemidir. | Kökün yön ve değer bakımından tam karşıtıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كبكب | Baş aşağı ve art arda çukura yuvarlanmak | Eylemin hem biçimini (yüzüstü/tepe taklak) hem hareket tarzını (ardışık ve döngüsel yığılma) bir arada içerir. | Kesin |
| Latince | praecipitare, provolvere | Uçurumdan tepe taklak yuvarlamak | Baş aşağı düşüşü karşılar ancak art arda yığılma ve mükerrer çöküş nüansını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | to tumble headlong, to roll over and over | Tepe taklak yuvarlanmak, döne döne düşmek | Yuvarlanma ve kontrolsüz düşüşü verir; kolektif bir yığın halinde dökülme hissini kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | kopfüber hinabstürzen, hinabkollern | Baş aşağı yuvarlanarak düşmek | Düşüşün yönünü ve sarsıntılı devrilişini açıklar; nesnelerin birbirine dolanması boyutunu eksik bırakır. | Muhtemel |
| Fransızca | culbuter, précipiter pêle-mêle | Tepe taklak etmek, karmakarışık yuvarlamak | Düşüşteki kargaşa ve baş aşağı geliş durumunu iyi yakalar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Meçhul mazi fiil (فَكُبْكِبُوا) | Sahte ilahların, sapanların ve azgınların cehennem çukuruna birbirini sürükleyerek tepe taklak yuvarlanması | Ahiret sahnelerinde saptıranlar ile sapanların müşterek zillet ve çöküşünü tasvir eden bağlam; Şuarâ 26:94. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabı ve şirkin cezalandırılması | Putların ve onlara tapanların cehenneme birlikte atılmasının ontolojik anlamı; putların tapınanlar için bir utanç ve azap aletine dönüşmesi. | İtikadi kibrin mutlak zillet ve tepe taklak devrilişle cezalandırılması. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan bir hüküm veya fıkhi ameliyat terimi olarak kullanımı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Şuarâ Suresi 94. ayetinin lafzî tahlili | Katlamalı (rubâî mücerred) yapının getirdiği ardışık devrilme, birbiri üstüne yığılma ve çaresizce yuvarlanma tasviri. | Azabın sadece mekânsal bir hapis değil, bedeni ve ruhi bir altüst oluş olduğunu vurgulama. |
| Hadis | Cehenneme atılış tasvirleri | İnsanların dilleri yüzünden yüzüstü cehenneme sürüklenmesini anlatan rivayetlerle kavramsal paralellik kurma. | Yüzüstü devrilmenin kibir kırıcısı bir ceza biçimi olarak somutlaşması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Şirk hiyerarşisinin çöküşü | Sahte otoritelerin ontolojik tasfiyesi | İlahlaştırılan varlıkların değersizleştirilmesi | Bâtıl inanç nesneleri ile onlara bağlananların aynı çukura tepe taklak dökülmesi, aralarındaki kutsallık iddiasını bütünüyle sıfırlar. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve ahlaki denge | Denge yitiminin getirdiği zincirleme yuvarlanma | Kaotik ve kontrolsüz çöküş dinamiği | Hakikat merkezinden sapan bir kütlenin veya fikrin ivmelenerek kendi üzerine devrilmesini açıklar. | Güçlü |
| Siyasi | Despotik iktidar bloklarının çözülüşü | Kolektif siyasi enkaz | Otorite piramidinin tepe taklak olması | Zulme öncülük edenler ile onlara körü körüne uyan kitlelerin aynı akıbete birbirini sürükleyerek yuvarlanmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan iktisadi bir işlev veya model karşılığı bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kaotik yerçekimsel çöküş ve türbülanslı devrilme (avalanche effect) | Bir sistemin dengesini yitirdiğinde parçacıkların birbirini çarparak ve sürükleyerek bir potansiyel kuyusuna kontrolsüz biçimde akması dinamiğidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif anomi ve kitlesel itibar iflası | Yanlış bir değer sistemine dayanan toplumsal hiyerarşinin çöküş anında birbirini suçlayarak aynı zillet zeminine yığılması olgusudur. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece 'atılmak' veya 'fırlatılmak' gibi tek yönlü ve statik bir fiile indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün ikilenmiş yapısıyla anlatılan; baş aşağı çevrilme, tepe taklak sürüklenme, birbirinin üzerine devrilerek çukura yığılma şeklindeki dinamik, aşağılayıcı ve kolektif çöküş hali. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şirkin ve azgınlığın ahiretteki karşılığının sadece bir mekân değişikliği sanılması; oysa cezanın bizzat kibrin simetrisi olan baş aşağı yuvarlanma ve birbirini ezerek yığılma şeklinde tasarlanmış ontolojik bir zillet olduğunun gözden kaçırılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ses ve morfoloji uyumunu en üst düzeyde sergileyen köklerdendir; tek bir kelimede harf tekrarı yoluyla azap sahnesinin fiziksel şiddetini, süratini ve aşağılayıcı doğasını adeta canlandırmaktadır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Putperestliğin, sahte ilahların ve onları körü körüne takip eden kitlelerin akıbetini tasvir eden eskatolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kötülüğe uyanların sorumluluktan kurtulabileceği veya sahte otoritelerin taraftarlarını koruyabileceği zannını düzeltir; her iki zümrenin de aynı değersiz çöp yığını gibi birbirinin üstüne yıkılacağını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir cismi veya şahsı dik konumundan baş aşağı vaziyete çevirip durmaksızın yuvarlayarak bir çukurun içine art arda devirmek ve yığmak.
- Soyut anlamKibre dayalı bâtıl hiyerarşilerin ve sapkın rehberliklerin hakikat zemininden koparak birbirini sürükleyen kolektif bir zillete ve kaotik çöküşe uğraması.
- Sistematik karşılıkOtorite iddiasındaki varlıkların hakikat karşısında ağırlık merkezini kaybetmesi sonucu, takipçileriyle birlikte en dip noktaya doğru birbirini ezerek katlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde saptırıcı önderleri ve putları, ise onlara uyan azgın kitleleri temsil eder. ifadesi, hakikat zemininden kopuşla birlikte oluşan negatif potansiyel gradyanını ve kaçınılmaz düşüş eğimini gösterir. bileşeni kütlelerin ivmelenen düşüş hareketini, aşağı yönlü ters dönme ve baş aşağı doğrultuyu simgeler. Toplam sembolü eylemin tekil kalmayıp mükerrer ve birbirinin üstüne yığılan kolektif bir yığın oluşturmasını, ise tüm bu unsurların sürüklendiği nihai çukuru (uçurumu) ifade eder.