كبب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ب-ب2 sîga, 12 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جيأقومجزيسوأمُكِبًّاكببوجهفَكُبَّتْعملمشيهديسوينوركون

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 12

▶ Ağı aç (3B)

كبب

ك - ب - ب

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Yüzüstü sürünen

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR811 harf
الكاف والباء ك ب، ب ك مستعملان كب: كَبَبْتُه لوجهه فانكبّ، أي: قلبته. وأكب القوم على الشيء يعملونه. وأكب فلان على فلان يطالبه. قال لبيد: جنوح الهالكي على يديه مُكِبّاً يجتلي ثقب النصال والفارس يكُبُّ الوحش إذا طعنها فألقاها على وجهها، قال: فهو يكُبُّ العيط منها للذقن والكبكبة: جماعة من الخيل. وكَبَبْتُ الغزل: جعلته كُبَّةً. وقيس كُبّة: حي من اليمن. والكَبابُ: الطباهج. والتكْبيبُ: فعله.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR683 harf
كَبَّه الله لوجهه، أي صَرَعه، فأكبَّ على وجهه. وهذا من النوادر أن يقال أفَعَلْتُ أنا وفَعَلْتُ غيري. يقال: كَبَّ الله عدوَّ المسلمين، ولا يقال أكَبَّ. وأكبَّ فلانٌ على الأمر يفعله وانكبَّ، بمعنًى. وتَكَبَّبَتِ الإبلُ، إذا صُرِعت من داءٍ أو هُزال. والكُبَّةُ أيضاً: الجَروَهْقُ من الغَزْل؛ تقول منه: كَبَبْتُ الغزْل، أي جعلته كُبَباً. والكَبَّةُ بالفتح: الدَفعة في القتال والجري، وهو إفلات الخيل على
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.467 harf
ك ب ب أكبب لوجهه وعلى وجهه فانكب ‏"‏ أفمن يمشي مكباً على وجهه ‏"‏ وكببته وهو مكبوب ومكبوت وكببته في الهوّة وكبكبته وكذلك إذا رمى به من رأس جبل أو حائط‏.‏ والفارس يكبّون العشار لمن أتاهم إذا لم تسكت المائة الوليدا ورجل أكب‏:‏ لا يزال يعثر‏.‏ قال عديّ‏:‏ إن يصبني بعض الهنات فلا وا - ن ضعيف ولا أكب عثور ومن المجاز‏:‏ أكبّ على عمله وهو مكب عليه‏:‏ لازم له لا يفارقه‏.‏ قال لبيد‏:‏ جنوح الهالكيّ
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.312 harf
كَبَّ الشيءَ يَكُبُّه، وكَبْكَبَه: قَلَبه. وكَبَّ الرجلُ إِناءَه يَكُبُّه كَبّاً، وحكى ابن الأَعرابي أَكَبَّهُ؛ وأَنشد: يا صاحبَ القَعْوِ الـمُكَبِّ الـمُدْبِرِ، * إِنْ تَمْنَعي قَعْوَكِ أَمْنَعْ مِحْوَرِي وكَبَّه لوجهه فانْكَبَّ أَي صَرَعَه. وأَكَبَّ هو على وجْهه. وهذا من النوادر أَن يقال: أَفْعَلْتُ أَنا، وفَعَلْتُ غيري. يقال: كَبَّ اللّهُ عَدُوَّ المسلمين، ولا يقال أَكَبَّ. وفي حديث ابن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR295 harf
* ك ب ب * * كَبَّهُ * الله لوجهه من باب رد أي صرعه * فَأَكَبَّ * هو على وجهه وهو من النوادر أن يكون يكون فعل متعديا وأفعل لازما و * كَبُكَبَهُ * أي كبه ومنه قوله تعالى ﴿فكبكبوا فيها﴾ و * أكَبَّ * فلان على كذا يفعله و * انكَبَّ * بمعنى و * الكَبَابُ * الطباهج قلت قال الأزهري والفعل * التَّكبيب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.652 harf
كبه يكبه كبا، وكبكبه: قلبه. وكب الرجل إناءه، يكبه، كبا. كبه لوجهه، فانكب أي: صرعه، كأكبه، حكاه ابن الأعرابي، مردفا للمعنى الأول، وأنشد: يا صاحب القعو المكب المدبر إن تمنعي قعوك أمنع محوري وكببت القصعة: قلبتها على وجهها. وطعنه فكبه لوجهه، كذلك، قال أبو النجم: فكبه بالرمح في دمائه والفرس يكب الحمار، إذا ألقاه على وجهه، وهو مجاز. والفارس يكب الوحوش:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.945 harf
كَبَّ كَبَّ U ( n. ac. كَبّ 1 ), a. Inverted, turned upside down; overturned, upset. b. [ acc. & 'Ala or La ], Threw down upon ( his face ); overthrew. c. Wounded, cut in the legs ( camel ). d. Wound, rolled into balls; convolved, agglomerated ( thread ). e. Was weighty, heavy. f. Set on fire. g. [ coll. ], Poured out, emptied. كَبَّبَ كَبَّبَ II , a. Made into balls. أَكْبَبَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.259 harf
كبب كَبَّ - يَكُبُّ، كُبَّ - يُكَبُّ - أكَبَّ - يُكِبُّ - مُكِبّ - مُكِبّاً كَبَّ - يَكُبُّ + كائن + كائناً أو شيئاً: يؤثر على الشيء بقوة فيقلبه بحيث يصبح الجزء المتجه منه للأعلى يتجه نحو الأسفل كُبَّ - يُكَبُّ: مبني للمجهول من " كَبَّ - يَكُبُّ " أَكَبَّ - يُكِبُّ + الكائن (على وجهه): على وزن " أفعل من " كَبَّ - يَكُبُّ ": جعله أو جعل نفسه "
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler12 mücavir (19 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وجه

    2 ortak ayet · Yüz demektir

  2. مشي

    1 ortak ayet · Yürür

  3. صرط

    1 ortak ayet · Yol

  4. سوي

    1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  5. جزي

    1 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…

  6. سوأ

    1 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  7. نور

    1 ortak ayet · Ateş demektir

  8. جيأ

    1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  9. هدي

    1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  10. عمل

    1 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  11. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  12. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

    Öyleyse yüzüstü atıldıKim de bir kötülükle gelirse; yüzleri ateşte sürtülür. Ya siz, yaptıklarınızdan başka bir şeyle mi cezalandırılacaksınız?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكبب
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer (muzaaf)
Bağlamsal Yakın Köklerكبكب, كبت, نكس, صرع
Zıt Kökقوم
Çekirdek Özet 1Bir şeyi ters çevirmek, altını üstüne getirmek, yüzüstü yere kapaklamak
Çekirdek Özet 2İstikameti ve dik duruşu kaybedip baş aşağı yuvarlanma veya yüzüstü kapanarak bütünü göremez hale gelme
Çekirdek Özet 3Varoluşsal dengenin ve vizyonun yitirilmesiyle sistemik yıkıma ve düşüşe uğrama
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel bir düşüş veya alelade bir devrilme sanılarak, zihinsel odaklanma ve ahlaki yön kaybı boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كبBir varlığı ağırlığıyla veya şiddetle öne, aşağıya doğru devirme, yüzüstü bastırmaبİkinci harfin yinelenmesiyle hareket süreklilik ve tam bir kapanma, altüst olma veya baş aşağı yığılma niteliği kazanmıştır; nitekim aynı çekirdeği paylaşan كبت kökünde yere serme ve zelil etme, كبد kökünde merkeze çöken ağırlık ve meşakkat, كبر kökünde hacimsel ağırlık ve baskınlık görülürken كبب kökünde doğrudan yüzün yere gelmesi ve tepeüstü devrilme sabitleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaYukarıdan üzerine kapanan, kavrayıp baskı uygulayan ve yönü aşağıya çeviren güç
بEv, çadır; iç, barınma, zeminVarlığın üzerine oturduğu taban, zemin veya içe dönük alan
بEv, çadır; iç, barınma, zeminTabanın katlanması, zemine yapışma ve hareket kabiliyetinin tamamen toprağa kapanması
كببAvuç içiyle kavranıp zemine bastırılma ve tabana kapanmaÜstten gelen kuvvetin etkisiyle varlığın ön yüzünün, başının veya tabanının tamamen zemine çevrilerek hareket alanının kapanması ve tersyüz oluşu

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kabı, tencereyi veya eşyayı ters çevirip ağzını yere kapatmak; süvarinin mızrakla vurduğu avı veya hasmı yüzüstü yere devirmesi; yünü sarıp yumak (kstate/kubbe) haline getirmek
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa, demircinin veya kılıç ustasının iki eli üzerinde öne eğilip dikkatle kılıç deliklerine bakışını tasvir ederken kökün türevi olan ismi faili kullanır: جنوح الهالكي على يديه / مُكِبّاً يجتلي ثقب النصال
Erken Arapça kullanımEbu’n-Necm el-İclî mızrak darbesiyle düşmanın yüzüstü devrilişini bu kökle tasvir etmiştir: فكَبَّه بالرُّمْح في دِمائِه

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde كبب ve buna paralel ikili çekirdek كب, ağırlık, bükülme, öne eğilme, ters çevrilme ve yuvarlaklaşarak toplanma semantik ekseninde yer alır. İbranicede k-b-ş / k-b-v ve Süryanicede k-b-b kökleri bastırmak, ezmek, baş aşağı etmek ve üzerine kapanmak anlamlarında morfolojik paralellik sergiler. Akadca kabātu kökü ağırlaşmak, baskı yapmak ve yere çökmek manası taşırken, Arapçada kök özellikle ön yüzün zemine dönmesi, kabın altüst edilmesi ve bir işe başını kaldırıp ufka bakmaksızın tamamen gömülme fiillerinde özelleşmiştir. Bu semantik kayma, fiziki bir devrilmenin yanı sıra yönelimsel körlüğü de içeren bir tasvire dönüşmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇevirme, yüzüstü kapama ve yumak yapmaBir nesneyi tabanından ayırıp ön yüzü üzerine yıkmak veya kendi içine doğru sarıp bükmekKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice k-b-b / k-p-p tabakasıÜzerine eğilme, bükülme, baş aşağı bastırma ve kavis yapma ortak semantik matrisiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bükülme ve ağırlık çekirdekleriAğır basarak yere çökme ve yuvarlanma bildiren ilksel kök formlarıMuhtemel

Kaynak D. Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كببAnlamlıYüzüstü devirmek, ters çevirmekBir nesneyi veya şahsı ön yüzü yere gelecek şekilde tepeüstü yığmakHedef kök; Kur'an'da geçer
بكبAnlamlıSıkıştırmak, ezmek, boynunu kırmakBir şeyi zorla içeri tıkıştırmak veya kalabalığın birbirini ezmesi; Mekke'nin diğer adı olan Bekke türevi bu kökle ilişkilendirilirKur'an'da geçmez; ters permütasyon (kalb)
ببكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan mühmel dizilişMühmel kombinasyon

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كببMerkezYüzüstü devrilme ve öne kapanmaVarlığın ön yüzünün yere yapışması, baş aşağı yıkılması ve ufku göremeyecek şekilde kapanmasıBir şeyi ters çevirmek veya başını yere eğerek hedefsizce yürümek
كبكبKomşuArt arda yuvarlanmaDüşüşün bir defada değil, katlanarak ve tepe taklak birbiri üzerine yığılarak gerçekleşmesiAteşe veya uçuruma arka arkaya yığılarak atılma
كبتKomşuZelil ederek yere sermeDüşüşün fiziksel olmaktan ziyade haysiyet kırıcı bir çöküş ve kahırla sonuçlanmasıDüşmanı boyun eğdirip perişan etme
نكسKomşuBaş aşağı çevrilmeBir yapının üstünü alta getirme, tersine döndürme veya fıtri gelişimin geriye işlemesiBaşı öne eğdirilme, yaratılışta geriletilme
صرعKomşuYere çarpılmaGüreşte veya savaşta hasmın yere şiddetle vurulmasıİki gücün karşılaşması neticesinde devrilme
قومZıtDik duruş ve doğrulmaBaşın dik, yönün açık ve ayakların yer üzerinde dengeli biçimde sebat etmesiDenge, istikamet, basiret ve rükûsuz dikiliş hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكببTersyüz etmek, yüzüstü düşmekÖn yüzün zemine dönmesi ve istikamet algısının kapanmasıKesin
LatinceProsternere, InvertereYere sermek, ters çevirmekProsternere yere yüzüstü sermeyi, invertere ise tepeüstü etmeyi karşılarGüçlü
İngilizceTo overthrow, to cast down prone, to grovelDevirmek, yüzüstü kapaklanmak, başı yerde sürünmekFiziksel devrilmeyi ve ufuktan mahrum biçimde yere yapışarak ilerlemeyi içerirGüçlü
AlmancaStürzen, vornüberfallenDevirmek, yüzüstü kapaklanmakKontrolsüzce öne doğru yıkılmayı ve kapanmayı ifade ederGüçlü
FransızcaRenverser, prosternerYıkmak, yüzüstü düşürmekDüzeni altüst etmeyi ve yere doğru eğilmeyi karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كُبَّتْCehenneme yüzüstü atılma ve tepeüstü devrilmeKötülük ve şirk eylemlerinin ahiretteki cezası; izzetin zillete dönüşerek yüzlerin ateşe çevrilmesi (Neml 27:90)
مُكِبًّاBaşını yerden kaldırmadan, hedefsiz ve körlemesine sürünmeHidayet üzere dimdik yürüyen ile basiretten yoksun, önünü görmeden sadece yere bakarak bocalayan insanın karşılaştırılması (Mülk 67:22)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet ve dalalet tasviriDalalette olanın zihinsel ve ahlaki durumu; hakikati göremeyecek derecede yere kapanması, cehennem azabında yüzlerin ateşe çevrilmesinin adaletiBilişsel miyopluk ve hakikat körlüğü
FıkıhVeri bulunamadıKök fıkıh literatüründe doğrudan bir hüküm terimi olarak yer almazVeri bulunamadı
TefsirKarşılaştırmalı ontoloji ve ahlakMülk Suresi 22. ayette geçen müstakim yol ile yüzüstü bocalama arasındaki ontolojik ve pratik zıtlığın tahliliİstikamete karşı ufuksuzluk
HadisAhlaki düşüş ve ceza tasviriİnsanları cehenneme dillerinin ürettiklerinin yüzüstü dökeceğini bildiren rivayetlerdeki ikbâb kullanımıAmelin felakete dönüştürülmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve istikametDalalet haliHakikatin bütünsel ufkundan koparak sadece yere odaklanmaİnsanın yaratılış gayesindeki dik duruşunu kaybedip dünyevi tabana çakılmasıKesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiParçacı ve hedefsiz kavrayışUfku ve nihai ilkeyi görmeden tekil olgulara saplanıp kalmaİlimde tümel gayeyi yitirip körlemesine veri yığma haliGüçlü
SiyasiYönetim ve stratejiVizyonsuzluk ve çöküşStratejik ufku kaybetmiş yönetimin krizler karşısında devrilmesiGeleceği okuyamayan iktidarların baş aşağı yıkılışıMuhtemel
İktisadiÜretim ve piyasaKısa vadeli rant hırsıUzun vadeli ekonomik dengeyi göremeyip günübirlik kazanca gömülmeİktisadi sistemin dengesini yitirerek iflasa ve çöküşe yuvarlanmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDenge yitimi ve vektörel tersinme (inversion)Fiziksel bir sistemin ağırlık merkezinin taban destek alanının dışına çıkması sonucu sistemin devrilmesi ve yön vektörünün negatif konuma geçmesiGüçlü
Beşeri bilimlerAnomi ve tünel vizyonuBireyin veya toplumun genel değer ve gaye ufkunu yitirerek sadece anlık reflekslere kilitlenmesi ve bunun doğurduğu sosyal bocalamaGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece kazaen yere düşme veya fiziki bir sendeleyişe indirgenmesi; zihinsel ve ahlaki yönelimin iflası manasının ihmal edilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamكبب kavramı, Kur'an'da insanın bütüncül varoluş yönelimini temsil eder; yürüyüş tarzı, zihnin odak noktası ve ahirette amellerin kişiyi baş aşağı yuvarlaması arasındaki ontolojik bağı kurar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMülk Suresi 22. ayetteki benzetmenin derin ahlaki ve zihni tahlili ıskalanarak ayetin yalnızca somut bir engellilik veya yürüyüş kusuru tasviri olduğu zannına kapılmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın istikamet üzere mi yoksa körlemesine yere saplanarak mı yol aldığını gösteren temel yönelim metaforunu kurduğu için hayati öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hidayet ve dalaletin psikolojik tahlilini yapan ayetlerde ve inkarın ahiretteki tepeüstü devrilme cezasını bildiren sahnelerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dalaletin sadece statik bir bilgisizlik değil, hedefsiz ve ufuksuz bir devriliş ve bocalama süreci olduğu gerçeğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi veya canlıyı ön yüzü, ağzı veya tepe noktası yere gelecek şekilde ters çevirmek, yüzüstü kapaklamak.
  • Soyut anlamUfuk algısını, basireti ve gaye bilincini kaybederek hakikate karşı körleşme ve zihnen veya ahlaken baş aşağı sürüklenme.
  • Sistematik karşılıkDikey eksendeki istikamet ve dengenin bozularak sistemin kendi zeminine kapanması ve fonksiyonel körlüğe uğraması.
  • LaTeX modeliv⃗⋅z^<0  ⟹  lim⁡t→∞θ(t)=π
  • LaTeX açıklamasıModelde v⃗ bireyin veya sistemin hareket vektörünü, z^ ise fıtri dik duruş ve hidayet eksenini (yukarı ve ufka doğru birim vektör) temsil eder. Hareket vektörünün istikamet ekseniyle skaler çarpımının sıfırdan küçük olması (v⃗⋅z^<0), yönelimin aşağıya ve zemine kilitlendiğini gösterir. Bu durum zaman içinde yönelim açısının (θ) tersyüz oluş noktasına (π), yani yüzüstü devrilme ve baş aşağı kapanma durumuna evrildiğini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك