خمص

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-م-ص2 sîga, 56 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كملوقذخمصنصبخنقمَخْمَصَةٌجنفنطحهلل

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 56

▶ Ağı aç (3B)

خمص

خ - م - ص

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen çöküntü anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen çöküntü anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.500 harf
باب الخاء والصاد والميم معهما خ ص م، خ م ص، ص م خ، م ص خ مستعملات خصم: الخَصْم: واحد وجميعٌ، قال الله عز وجل: "وهل أتاك نبأُ الخَصْم إذ تَسوَّروا المِحْراب" فجعله جمعاً لأنه سمي بالمصدر. وخَصيمُك: الذي يُخاصِمكَ، وجمعه: خُصَماء. والخُصومةُ: الأسم من التَّخاصُم والإختصام. يقال: أختصم القوم وتخاصموا، وخاصم فلان فلاناً، مُخَاصَمَةً وخِصاماً. والخُصْمُ: طرف الراوية الذي بحيال العزلاء في مؤخرها.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR597 harf
خَمَصَ الجرحُ: لغة في حَمَصَ، أي سكن وَرَمُهُ. والأَخْمَصُ: ما دخل من باطن القدم فلم يصب الأرض. ورجلٌ خُمْصانٌ وخَميصُ الحَشا، أي ضامرُ البطنِ، والجمع خِماصٌ. وامرأةٌ خَميصةٌ وخُمْصانَةٌ. والخَمْصَةُ: الجوْعَةُ. يقال: ليس للبِطْنَةِ خيرٌ من خَمْصَةٍ تتبعها. والمَخْمَصَةُ: المَجاعَةُ، وهو مصدرٌ مثل المَغْضَبَةُ والمَعْتَبَةُ. وقد خَمَصَهُ الجوع خَمْصاً ومَخْمَصَةً. والخَميصةُ: كساءٌ أسودُ مربّعٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.945 harf
خ ص م خصم ، خمص ، مصخ ، صمخ ، صخم : مستعملة . خصم : قال الليث : الْخَصْمُ واحدٌ وجميعٌ ، قال الله جلّ وعزّ : ( وهل أَتَكَ نَبَؤُا الْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرَابَ ( [ ص : 21 ] فجعله جَمْعاً لأنه سُمِّيَ بالمصْدَر ، وخَصِيمُك : الذي يخَاصِمُك وجمعُه خُصمَاءُ . ويُجْمَعُ الْخَصْمُ خُصُوماً . والْخُصُومَة : الأسمُ من التَّخَاصُمِ والاخْتِصَامِ . يقال : اخْتَصَمَ القوْمُ وتخَاصَموا ، وخَاصَمَ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.181 harf
(باب الخاء والميم وما يثلثهما في الثلاثي) (خمج) الخاء والميم والجيم يدلُّ على فتورٍ وتغيُّر. فالخَمَج في الإنسان: الفتور. يقال أصبَحَ فلانٌ خَمِجاً، أي فاتِراً. وهو في شعر الهُذَليّ([1]): * أخْشَى دُونَه الخَمَجَا([2]) * ويقولون خَمِجَ اللّحمُ، إذا تغيَّر وأرْوَحَ. (خمد) الخاء والميم والدال أصلٌ واحد، يدلُّ على سكونِ الحركة والسُّقوط. خَمَدَتِ النارُ خُموداً، إذا سكَنَ لَهبُها. وخَمَدَت
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR133 harf
- قوله تعالى: ﴿في مخمصة﴾ [المائدة/3]، أي: مجاعة تورث خمص البطن، أي ضموره، يقال: رجل خامص، أي: ضامر، وأخمص القدم: باطنها وذلك لضمورها.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR894 harf
خ م ص خمص بطنه بثلاث لغات خمصاً وهو خميص البطن وهي خميصة البطن وهو خمصان وهي خمصانة وهو خميص البطن من الجوع وهم خماص وهنّ خمائص‏.‏ وأصابتهم مخمصة وخمص وخمصة‏.‏ قال حاتم‏:‏ يرى الخمص تعذيباً وإن نال شبعة يبت قلبـه مـن قلـة الهـم مبهمـاً وليس للبطنة خير من خمصة تتبعها‏.‏ ولبس خميصة وهي كساء أسود معلم‏.‏ وكأن أخمصها منتعل بالشوك‏.‏ ومن المجاز‏:‏ زمن خميص‏:‏ ذو مجاعة‏.‏ قال‏:‏ كلوا فـي بعـض
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.915 harf
الخَمْصانُ والخُمْصانُ: الجائعُ الضامرُ البطنِ، والأُنثى خَمْصانةٌ وخُمْصانةٌ، وجَمْعُها خِمَاصٌ، ولم يجمعوه بالواو والنون، وإِن دخلَت الهاءُ في مؤنثه، حملاً له على فَعْلان الذي أُثناه فَعْلى لأَنه مثله في العِدّة والحركة والسكون؛ وحكى ابن الأَعرابي: امرأَة خَمْصى وأَنشد للأَصم عبد اللّه بن رِبْعِيٍّ الدُّبَيْري: ما لِلّذي تُصْبي عجوزٌ لا صَبا، سَريعةُ السُّخْطِ بَطِيئةُ الرِّضا مُبِينةُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR243 harf
* خ م ص * * الأخْمَصُ * ما دخل من باطن القدم فلم يُصب الأرض و * الخَمْصَةُ * بالفتح الجوعة يقال ليس للبطنة خير من * خَمْصَةٍ * تتبعها و * المَخْمَصَةُ * المجاعة وهي مصدر كالمغضبة والمعتبة وقد * خَمَصَهُ * الجوع من باب نصر و * مَخْمَصَةً * أيضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.668 harf
خمص الجرح: لغة في حمص، وكذا انخمص: لغة في انحمص، وهذه عن أبي زيد أي سكن ورمه. الأولى نقلها الجوهري عن ابن السكيت في كتاب القلب والإبدال، والثانية نقلها الصاغاني عن أبي زيد، وقال ابن جنى: لا تكون الخاء فيه بدلا من الحاء، ولا الحاء بدلا من الخاء، ألا ترى أن كل واحد من المثالين يتصرف في الكلام تصرف صاحبه، فليست لأحدهما مزية من التصرف والعموم في الاستعمال يكون بها أصلا ليست لصاحبه. والخمصة: الجوعة،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.348 harf
خَمِصَتِ القَدَمُ 1 خَمِصَتِ القَدَمُ خمصت القدم , aor. خَمَصَ , inf. n. خَمَصٌ, The man's foot rose from the ground, [or was hollow in the middle of the sole,] so that it did not touch it. (Msb.) ― -b2- خَمَصَ البَطْنُ, (A, K,) aor. خَمُصَ ; (TK;) and خَمِصَ, aor. خَمَصَ ; and خَمُصَ, aor. خَمُصَ ; (A, K, TK;) inf. n. خمص [i. e. خَمْصٌ or خُمْصٌ or probably both] and خُمُوصٌ and مَخْمَصَةٌ;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR690 harf
خَمَُصَ خَمَُصَ U ( n. ac. خَمْص 1 , خُمُوْص 27 ), a. Subsided, went down; became lank ( inflammation; belly ). b. ( n. ac. مَخْمَصَة 17t ), Rendered lank in the belly ( hunger ). خَمِصَ خَمِصَ A ( n. ac. خَمَص 4 ), خَمُصَ U ( n. ac. خَمْص 1 , خُمْص 3 , مَخْمَصَة 17t ) a. Was hollow, empty ( belly ). b. Was hungry. تَخَاْمَصَ تَخَاْمَصَ VI , a. Dispersed, retreated ( darkness ). - b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR13.222 harf
خمص خَمَصَ - يَخْمُصُ - مَخْمَصَة خَمَصَ _ يَخْمُصُ + شيء أو أمر + كائناً أو شيئاً: يضغطه في جزء من سطحه فيرق هذا الجزء من السطح ويغور ويضمر: يضمر وخاصة البطن من ضغط الجوع وأثره عليه، فيذهب عنه شحمه ويرق جلده مَخْمَصَة : على وزن " مـَفـْعـَـلـَة ": اسم آلة من فعل " خَمَصَ - يَخْمُصُ ": الشيء أو العامل أو الظرف العام الذي يؤدي إلى خمص البطون:
Maddenin bağlantısı

خمص خَمَصَ - يَخْمُصُ - مَخْمَصَة خَمَصَ _ يَخْمُصُ + شيء أو أمر + كائناً أو شيئاً: يضغطه في جزء من سطحه فيرق هذا الجزء من السطح ويغور ويضمر: يضمر وخاصة البطن من ضغط الجوع وأثره عليه، فيذهب عنه شحمه ويرق جلده مَخْمَصَة : على وزن " مـَفـْعـَـلـَة ": اسم آلة من فعل " خَمَصَ - يَخْمُصُ ": الشيء أو العامل أو الظرف العام الذي يؤدي إلى خمص البطون: وهو كناية عن المجاعة أو الحروب أو أية ظروف تؤدي إلى نقص الغذاء العام المتوفر فيقع في الناس خمص البطون واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " دفع وتحريك وخفض كائن أو سطح للأسفل"، وهي: خَسَفَ - يَخْسِفُ، دَلَكَ - يَدْلُكُ، خَفَضَ - يَخْفِضُ، أَمَتَ - يَأمِتُ، دَلا - يَدْلُوْ، خَمَصَ _ يَخْمُصُ مخمصة ﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة ﴿ما كان لأهل المدينة ومن حولهم من الأعراب أن يتخلفوا عن رسول الله ولا يرغبوا بأنفسهم عن نفسه ذلك بأنهم لا يصيبهم ظمأ ولا نصب ولا مخمصة في سبيل الله ولا يطئون موطئا يغيظ الكفار ولا ينالون من عدو نيلا إلا كتب لهم به عمل صالح إن الله لا يضيع أجر المحسنين(120)﴾ التوبة مختار الصحاح ● [خمص] خ م ص: الأخْمَصُ ما دخل من باطن القدم فلم يُصب الأرض و الخَمْصَةُ بالفتح الجوعة يقال ليس للبطنة خير من خَمْصَةٍ تتبعها و المَخْمَصَةُ المجاعة وهي مصدر كالمغضبة والمعتبة وقد خَمَصَهُ الجوع من باب نصر و مَخْمَصَةً أيضا الراغب خمص - قوله تعالى: }في مخمصة{ [المائدة/3]، أي: مجاعة تورث خمص البطن، أي ضموره، يقال: رجل خامص، أي: ضامر، وأخمص القدم: باطنها وذلك لضمورها. ملخص اللسان ملخص اللسان 1. وقد خَمِصَ بطنُه يَخْمَصُ وخَمُصَ وخَمِصَ خَمْصاً وخَمَصاً وخَماصة. والخَميص: كالخُمْصانِ، والأُنثى خَميصة. 2. والخَمَصُ: خَماصةُ البطن، وهو دِقّةُ خِلْقتِه. ورجل خُمْصان وخَمِيصُ الحَشا أَي ضامر البطن. 3. الخَمْصانُ والخُمْصانُ: الجائعُ الضامرُ البطنِ، والأُنثى خَمْصانةٌ وخُمْصانةٌ، وجَمْعُها خِمَاصٌ، 4. والخَمْصُ والخَمَصُ والمَخْمَصَة: الجوع، وهو خَلاء البطن من الطعام جوعاً. والمَخْمَصة: المَجاعةُ، - وقد خَمَصه الجوعُ خَمْصاً ومَخْمَصةً 5. والأَخْمَصُ: باطنُ القَدَم وما رَقَّ من أَسْفلها وتجافى عن الأَرض، وقيل: الأَخْمَصُ خَصْرُ القدم.- الأَخْمَصُ من القدم الموضع الذي لا يَلْصَقُ بالأَرض منها عند الوطءِ. 6. والخَمْصةُ: بَطْنٌ من الأَرض صغيرٌ لَيّنُ المَوْطِئِ. 7. والخَمَصُ الجُرْحُ. وخَمَصَ الجُرْحُ يَخْمُصُ خُموصاً وانْخَمَصَ، بالخاء والحاء: ذهب ورَمُه 8. والخَمِيصةُ: كساء أَسْودُ مُرَبَّع له عَلَمانِ لسان العرب ● - خمص: الخَمْصانُ والخُمْصانُ: الجائعُ الضامرُ البطنِ، والأُنثى خَمْصانةٌ وخُمْصانةٌ، وجَمْعُها خِمَاصٌ، ولم يجمعوه بالواو والنون، وإِن دخلَت الهاءُ في مؤنثه، حملاً له على فَعْلان الذي أُثناه فَعْلى لأَنه مثله في العِدّة والحركة والسكون؛ وحكى ابن الأَعرابي: امرأَة خَمْصى وأَنشد للأَصم عبد اللّه بن رِبْعِيٍّ الدُّبَيْري: ما لِلّذي تُصْبي عجوزٌ لا صَبا، سَريعةُ السُّخْطِ بَطِيئةُ الرِّضا مُبِينةُ الخُسْرانِ حينَ تُجْتَلى، كأَن فاها مِيلغٌ فيه خُصى، لكنْ فَتاةٌ طفْلة خَمْصى الحَشا، عَزِيزةٌ تَنام نَوْماتِ الضُّحى مثلُ المَهاةِ خَذَلَت عن المَها والخَمَصُ: خَماصةُ البطن، وهو دِقّةُ خِلْقتِه. ورجل خُمْصان وخَمِيصُ الحَشا أَي ضامر البطن. وقد خَمِصَ بطنُه يَخْمَصُ وخَمُصَ وخَمِصَ خَمْصاً وخَمَصاً وخَماصة. والخَميص: كالخُمْصانِ، والأُنثى خَميصة. وامرأَة خَمِيصةُ البطن: خُمْصانةٌ، وهُنّ خُمْصاناتٌ. وفي حديث جابر: رأَيت بالنبي، صلّى اللّه عليه وسلّم؛ خَمْصاً شديداً. ومنه الحديث: كالطير تَغْدُو خِمَاصاً وتَرُوحُ بِطاناً أَي تَغْدو بُكْرةً وهي جِيَاعٌ وتروح عِشاءً وهي مُمْتَلِئةُ الأَجوافِ؛ ومنه الحديث الآخر: خِمَاصُ البُطونِ خِفاف الظهور أَي أَنهم أَعِفَّةٌ عن أَموال الناس، فهم ضامرو البطون من أَكلها خِفافُ الظهورِ من ثِقلِ وِزْرِها. والمِخْماصُ: كالخَمِيص؛ قال أُمية بن أَبي عائذ: أَو مُغْزِل بالخَلِّ أَو بجُلَيَّةٍ، تَقْرُو السِّلام بِشادِنٍ مِخْماصِ والخَمْصُ والخَمَصُ والمَخْمَصَة: الجوع، وهو خَلاء البطن من الطعام جوعاً. والمَخْمَصة: المَجاعةُ، وهي مصدرٌ مثل المَغْضَبَةِ والمَعْتَبةِ، وقد خَمَصه الجوعُ خَمْصاً ومَخْمَصةً. والخَمْصةُ: الجَوْعة. يُقال: ليس البِطْنةُ خيراً من خَمْصةٍ تتبعها. وفلان خَمِيصُ البطنِ عن أَموال الناس أَي عَفِيفٌ عنها. ابن بري: والمَخامِيصُ خُمُصُ البطونِ لأَن كثرةَ الأَكل وعِظَمَ البطنِ مَعِيبٌ. والأَخْمَصُ: باطنُ القَدَم وما رَقَّ من أَسْفلها وتجافى عن الأَرض، وقيل: الأَخْمَصُ خَصْرُ القدم. قال ثعلب: سأَلت ابن الأَعرابي عن قول عليّ، كرم اللّه وجهه، في الحديث كان رسولُ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، خُمْصانَ الأَخْمَصَين، فقال: إِذا كان خَمَصُ الأَخْمَصِ بِقَدْرٍ لم يرتفِع جدّاً ولم يستوِ أَسْفلُ القدمِ جِدّاً فهو أَحسنُ ما يكون، فإِذا استوى أَو ارتفع جدّاً فهو ذمّ، فيكون المعنى أَن أَخْمَصَه مُعْتدل الخَمَصِ. الأَزهري: الأَخْمَصُ من القدم الموضع الذي لا يَلْصَقُ بالأَرض منها عند الوطءِ. والخُمْصانُ: المبالِغُ منه، أَي أَن ذلك الموضع من أَسْفلِ قدَمِه شديدُ التجافي عن الأَرض. الصحاح: الأَخْمَصُ ما دخل من باطن القدم فلم يُصِب الأَرض. والتَّخامُصُ: التجافي عن الشيء؛ قال الشماخ: تَخامَصُ عن بَرْدِ الوِشاحِ، إِذا مَشَتْ، تَخامُصَ جافي الخيلِ في الأَمْعَزِ الوَجِي وتقول للرجل: تَخامَصْ للرجُلِ عن حَقِّه وتَجافَ له عن حَقِّه أَي أَعْطِه. وتَخامَصَ الليلُ تَخامُصاً إِذا رَقَّتْ ظُلْمتُه عند وقت السحَر؛ قال الفرزدق: فما زِلْتُ حتى صعَّدَتْني حِبالُها إِليها، ولَيْلي قد تَخامَصَ آخرُهْ والخَمْصةُ: بَطْنٌ من الأَرض صغيرٌ لَيّنُ المَوْطِئِ. أَبو زيد: والخَمَصُ الجُرْحُ. وخَمَصَ الجُرْحُ يَخْمُصُ خُموصاً وانْخَمَصَ، بالخاء والحاء: ذهب ورَمُه كحَمَصَ وانْحَمَصَ؛ حكاه يعقوب وعدّه في البدل؛ قال ابن جني: لا تكون الخاء فيه بدلاً من الحاء ولا الحاء بدلاً من الخاء، أَلا ترى أَن كل واحد من المثالين يتصرف في الكلام تصرُّفَ صاحبِه فليست لأَحدهما مَزِيَّةٌ من التصرُّف؟ والعموم في الاستعمال يكون بها أَصلاً ليست لصاحبه. والخَمِيصةُ: بَرْنَكانٌ أَسْوَدُ مُعْلَم من المِرْعِزَّى والصُّوفِ ونحوه. والخَمِيصةُ: كساء أَسْودُ مُرَبَّع له عَلَمانِ فإِن لم يكن مُعْلماً فليس بخميصة؛ قال الأَعشى: إِذا جُرِّدَتْ يوماً حَسِبْتَ خَمِيصةً عليها، وجِرْيالَ النَّضِيرِ الدُّلامِصَا أَراد شعرها الأَسود، شَبَّهه بالخَمِيصة والخَمِيصةُ سَوْداء، وشبّه لونَ بَشَرَتِها بالذهب. والنَّضِيرُ: الذهب. والدُّلامِصُ: البَرّاق. وفي الحديث: جئتُ إِليه وعليه خَمِيصة، تكرر ذكرها في الحديث، وهي ثوبُ خَزٍّ أَو صُوفٍ مُعلَم، وقيل: لا تسمى خَمِيصة إِلا أَن تكون سَوْداءَ مُعْلَمة، وكانت من لباس الناس قديماً، وجمعها الخَمائِصُ، وقيل: الخمائص ثيابٌ من خَزٍّ ثخانٌ سُودٌ وحُمْر ولها أَعْلامٌ ثِخانٌ أَيضاً. وخُماصة: اسم موضع( ) بهامش الأصل هنا ما نصه: حاشية لي من غير الاصول، وفي الحديث: صلّى بنا رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، العصر بالمخمص، هو بميم مضمومة وخاء معجمة ثم ميم مفتوحتين، وهو موضع معروف. . مقاييس اللغة: (خمص) الخاء والميم والصاد أصلٌ واحد يدلُّ على الضُّمْر والتّطامُن. فالخميص: الضّامر البَطْن؛ والمصدر الخَمَْص. وامرأةٌ خُمْصانةٌ: دقيقة الخَصْرِ. ويقال لباطن القَدَم الأخْمَص. وهو قياسُ الباب، لأنّه قد تداخَل. ومن الباب المَخْمَصة، وهي المجاعة؛ لأنَّ الجائِع ضامرُ البطْن. ويقال للجائع الخميص، وامرأةٌ خميصة قال الأعشى: تَبِيتون في المَشْتَى مِلاءً بطونُكُمْ *** وجاراتُكم غَرْثى يَبِتْن خمائصا([21]) فأمّا الخَمِيصة فالكِساء الأسودُ. وبها شَبَّه الأعشى شَعْرَ المرأة: إذا جُرِّدَتْ يوماً حَسِبْتَ خَميصةً *** عليها وجرْيالَ النَّضيرِ الدُّلامِصا([22]) فإنْ قيل: فأينَ قِياسُ هذا من الباب؟ فالجواب أنّا نقول على حَدِّ الإمكان والاحتمال: إنّه يجوز أن يسمَّى خميصةً لأنّ الإنسانَ يشتمِل بها فيكون عند أخْمَصِهِ، يريد به وسطَه. فإن كان ذلك صحيحاً وإلاَّ عُدَّ فيما شذَّ عن الأصل. القاموس المحيط: خَمَصَ الجُرْحُ وانْخَمَصَ سَكَنَ ورَمُه. والخَمْصَةُ الجَوْعةُ، وبَطْنٌ من الأرضِ صغيرٌ لَيِّنُ المَوْطِىءِ. والمَخْمَصَةُ المَجاعةُ، وقد خَمَصَه الجُوعُ خَمْصاً ومَخْمَصَةً. وخَمَِصَ البَطْنُ، مُثَلَّثَةَ الميمِ خَلا. والمَخْمِصُ، كَمنْزِلٍ اسْمُ طَريقٍ. ورجُلٌ خُمْصانٌ، بالضم وبالتحريك، وخَميصُ الحَشَى: ضامِرُ البَطْنِ، وهي خُمْصانَةٌ، وخَميصةٌ، من خَمائصَ. وهُمْ خِماصٌ: جِياعٌ. والخَمِيصةُ: كساءٌ أسْوَدُ مُرَبَّعٌ له عَلَمانِ. وأبو خَميصةَ عبدُ اللهِ بنُ قَيْسٍ، وأحمدُ بنُ أبي خَميصةَ: محدّثان. وأبو خَميصةَ مَعْبَدُ بنُ عَبَّادٍ: صَحابِيٌّ، أو بالضاد المعجمةِ والحاءِ المهملةِ. وتَخَامَصَ عنه: تَجافَى، اللَّيْلُ: رَقَّتْ ظُلْمَتُه عندَ السَّحَرِ. وتَخَامَصْ عن حَقِّه، أي: أعْطِه. والأَخْمَصُ من باطِنِ القَدَمِ: ما لم يُصِبِ الأرضَ، وكانَ صلى الله عليه وسلّم، خُمْصانَ الأَخْمَصَيْنِ. تاج العروس: خ - م - ص خَمَصَ الجُرْحُ : لُغَةٌ في حَمَصَ وكَذا انْخَمَصَ : لُغَةٌ في انْحَمَصَ وهذِه عن أَبِي زيْد أَيْ سَكَن وَرَمُه . الأُوْلَى نَقَلَها الجَوْهَرِيُّ عن ابنِ السَّكِّيتِ في كِتابِ القَلْبِ والإِبْدَالِ والثانِيَةُ نقلها الصّاغانِيُّ عن أَبِي زَيْدٍ وقال ابنُ جِنِّى : لا تكُونُ الخاءُ فِيهِ بَدَلاً مِنَ الحاءِ ولا الحَاءُ بَدَلاً من الخاءِ أَلا تَرَى أَنَّ كلَّ وَاحِدٍ من المِثَالَيْنِ يَتَصَرَّفُ في الكَلامِ تَصَرُّفَ صاحبهِ فلَيْسَتْ لأَحَدِهَما مَزِيَّةٌ من التَّصَرُّفِ والعُمُومِ في الاسْتِعْمَالِ يكونُ بها أَصْلاً ليسَتْ لِصَاحِبِه . والخَمْصَةُ : الجَوْعَةُ يُقال : لَيْسَ لِلْبَطْنَةِ خَيْرٌ مِنْ خَمْصَةِ تَتْبَعُها . وقالَ اللَّيْثُ : الخَمْصَةُ : بَطْنٌ من الأَرْضِ صَغِيرٌ ليِّنُ المَوْطِئِ نَقَلَهُ الصّاغانِيُّ . والمَخْمَصَةُ : المَجَاعَةُ وهو مَصْدَرٌ مِثْلُ المَغْضَبَةِ والمَعْتبَةِ . وقد خَمَصَه الجُوعُ خَمْصاً ومَخْمَصَةً كمَا في الصّحاحِ . وخَمِصَ البَطْنُ مُثَلَّثَةَ المِيمِ : خلا فهو خَمِيصٌ ومنه قَوْلُ الشّاعِر : فالبَطْنُ مِنْها خَمِيصٌ ... والوَجْهُ مِثْلُ الهِلاَلِ والمَخْمِصُ كمَنْزِلٍ وضَبَطَه الصّاغانِيُّ كمَقْعَدٍ : اسْمُ طَرِيقٍ في جَبَلِ عَيْرٍ إِلى مَكَّة حَرَسَها الله تعالَى وقد جاءَ ذِكْرُه في الحَدِيث قال أَبُو صَخْرٍ الهُذَلِيُّ يَصِفُ سَحَاباً : فجَلَّلَ ذَا عَيْرٍ ووَالَى رِهَامَهُ ... وعَنْ مَخْمِصِ الحُجَّاجِ لَيْسَ بناكِب ورَجُلٌ خُمْصَانٌ بالضّمِّ وخَمَصَانٌ بالتَّحْرِيكِ وهذِه عن ابنِ عَبّادٍ وخَمِيصُ الحَشَا : ضامِرُ البَطْنِ دَقِيقُ الخِلْقَةِ وهِيَ خُمْصانَةٌ وخَمَصَانةٌ بالضَّمِ والتَّحْرِيك الأُوْلَى عَنْ يَعْقُوبَ وخَمِيصَةٌ مِنْ نِسْوَةٍ خَمَائصَ وهُمْ خِمَاصٌ : جِيَاعٌ ضُمْرُالبُطُونِ ولمْ يَجْمَعُوهُ بالواوِ والنُّونِ وإِنْ دَخَلتِ الهاءُ في مُؤَنَّثُه حَمْلاً لهُ على فُعْلان الَّذِي مُؤَنَّثُه فَعْلَى ؛ لأَنَّهُ مِثْلُه في العِدَّةِ والحَرَكَةِ والسُّكُونِ وحَكَى ابنُ الأَعْرَابِيِّ : امْرَأَةٌ خَمْصَى وأَنْشَد لِلأَصَمِّ الدُّبَيْرِيِّ : لكِنْ فَتاةٌ طَفْلَةٌ خُمْصَى الحَشَا ... غَرِيرَةٌ تَنامُ نَوْماتِ الضُّحَى وفي الحَدِيثِ كالطَّيْرِ تَغْدُو خِمَاصاً وتَرُوحُ بِطاناً وكذا قوْلُه خِمَاصُ البُطُونِ من أَموال الناس خِفَافُ الظُّهُورِ من دِمائِهِم أَي أَنّهم أَعِفَّهٌ عن أَمْوَالِ الناسِ فهم ضَامِرُ والبُطُونِ من أَكْلِها خِفَافُ الظُّهُورِ من ثِقَلِ وِزْرِهَا . وأَنشدني بعضُ الشُّيُوخِ : أَيا مَلِكاً تَأْتِي الخِمَاصُ لِبَابِه ... فتغْدُو بِطَاناً من نَوالٍ ومِنْ جَاهِ إَذا جَاءَ نصْرُ اللهِ والفتْحُ بَعْدَه ... فتَبَّتْ يَدَا شانِيكَ والحَمْدُ للهِ والخَمِيصَةُ : كِسَاءٌ أَسْوَدُ مُرَبَّعٌ له عَلمَانِ فإِنْ لمْ يَكُنْ مُعْلَماً فليْسَ بخَمِيصَةٍ قاله الجَوْهَرِيُّ وأَنْشدَ لِلأَعْشَى : إِذا جُرِّدَتْ يَوْماً حَسِبْتَ خَمِيصَةً ... عَلَيْها وجِرْيَال النَّضِيرِ الدُّلاَمِصَا قالَ الأَصْمَعِيُّ : شَبَّه شَعرَهَا بالخَمِيصَةِ والخَمِيصَةُ سَوْدَاءُ والجَمْعُ خَمَائِصُ . وقِيلَ : الخَمَائِصُ : ثِيَابٌ من خَزٍّ ثِخَانٌ سُودٌ وحُمْرٌ ولها أَعْلامٌ ثِخانٌ أَيْضاً وكانَتْ من لِبَاسِ النّاسِ قَدِيماً . وأَبُو خَمِيصَة : عَبْدُ اللهِ بنُ قَيْسٍ التُّجِيبيُّ عن عَلِيّ . وأَحْمَدُ بنُ أَبِي خَمِيصَةَ هكذا في سَائِرِ الأُصُولِ وصَوابُه حَرَمِيّ بنُ أَبِي العَلاءِ بنِ أَبِي خَمِيصَة : مُحَدِّثانِ الأَخِيرُ عن الزُّبَيْرِ بنِ بَكّارٍ . وأَبُو خَمِيصَةَ مَعْبَدُ بنُ عَبّادٍ الخَزْرَجِيُّ : صَحَابِيٌّ بَدْرِيٌّ أَوْ بالضّادِ المُعْجَمَةِ والحَاءِ المُهْمَلَةِ واضْطرَبُوا في اسْمِه أَيْضاً فقيل : مَعْبَدُ بنُ عُمَارَة وقيل : غيرُ ذلِك وقيل : هو أَبُو عُصَيْمَة . وفاتَهُ : أَزْهَرُ بنُ خَمِيصَةَ : تَابِعِيّ . ومن المَجَازِ : تَخَامَصَ عَنْهُ أَيْ تَجَافَى . وفي الأَسَاسِ : وكُلُّ شَئٍ كَرِهْتَ قُرْبَه فقدْ تَخَامَصْتَ عَنْه وتقُولُ : مَسَسْتُه بيَدِي وهِيَ بَارِدَةٌ فتَخامَصَ عَنْ بَرْدِ يَدِي وقال الشَّمّاخُ : " تَخامَصُ عَنْ بَرْدِ الوِشَاحِ إِذا مَشَتْتَخامُصَ حافِي الخَيْلِ في الأَمْعَزِ الوَجِي ومن المَجَاز : تخامَصَ اللَّيْلُ إِذا رَقَّتْ ظُلْمَتُه عندَ السَّحَرِ قال الفَرَزْدَقُ : فَمَا زِلْتُ حَتّى صَعَّدَتْنِي حِبَالُها ... إِليْها ولَيْلِي قد تَخَامَصَ آخِرُهْ ومِنَ المَجَازِ : تقُولُ للرَّجُل : تَخامَصْ لِلرَّجُلِ عَنْ حَقِّه وتَجَافَ لَهُ عَنْ حَقِّه أَيْ أَعْطِه . كذا في الأسَاسِ والتَّكْمِلةِ . والأَخْمَصُ : ما دَخَل مِنْ باطِنِ القَدَمِ ما لمْ يُصِبِ الأَرْضَ وهُوَ ما رَقَّ من أَسْفَلِها وتَجَافَى عَنِ الأَرْضِ وقِيلَ : الأَخْمَصُ : خَصْرُ القَدَمِ . وقالَ ثَعْلَبٌ : سَأَلْتُ ابنَ الأَعْرَابِيِّ عَنْ قوْلِ عَلِيٍّ كرَّم اللهُ وَجْهَه : كانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَليْهِ وسَلّمَ خُمْصانَ الأَخْمَصَيْنِ فقالَ : إِذا كان خَمَصُ الأَخْمَصِ بقَدْرٍ لمْ يَرْتَفِعُ جِدّاً ولمْ يَسْتوِ أَسْفلُ القَدَمِ جِدّاً فهُوَ أَحْسَنُ مَا يَكُونُ فإِذا اسْتَوى أَو ارتَفَعَ جِدّاً فهُوَ ذَمٌّ فيَكُونُ المَعْنَى أَنّ أَخْمَصَه مُعْتَدِلُ الخَمَصِ . وقالَ الأَزْهَرِيُّ : الأَخْمَصُ مِنَ القَدَمِ : المَوْضِعُ الَّذِي لا يِلْصَقُ بالأَرْضِ مِنْها عِنْدَ الوَطْءِ والخُمْصَانُ : المُبَالِغُ مِنْه أَيْ أَنّ ذلِك المَوْضِعَ مِنْ أَسْفلِ قدَمِه شَدِيدُ التَّجافِي عن الأَرْضِ . ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : المِخْمَاصُ كالخَمِيصِ قالَ أُمَيّةُ ابنُ أَبِي عائِذٍ : أَوْ مُغْزِلٍ بالخَلِّ أَوْ بِحُلَيَّةٍ ... تَقْرُو السَّلامَ بشَادِنٍ مِخْماصِ والخَمْصُ والخَمَصُ المَخْمَصَةُ . والمَخامِيصُ : خُمُصُ البُطُونِ . وخُمَاصَةُ بالضَّمِّ : اسْمُ مَوْضِعٍ . وزَمَنٌ خَمِيصٌ : ذُو مَجَاعَةٍ وهو مَجَازٌ

Sîgalar(2)

Mücavir kökler56 mücavir (69 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نصب

    2 ortak ayet · Dikili taş demektir

  2. خنق

    1 ortak ayet · Haneke (Kef) çene demektir

  3. ذكو

    1 ortak ayet · Kestiniz

  4. نطح

    1 ortak ayet · Ve toslanan

  5. وقذ

    1 ortak ayet · Ve vurularak öldürülen

  6. دين

    2 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  7. جنف

    1 ortak ayet · Ecnef kambur demektir

  8. زلم

    1 ortak ayet · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir

  9. ظمأ

    1 ortak ayet · Susamak

  10. خنزر

    1 ortak ayet · Domuz

  11. كمل

    1 ortak ayet · Tam

  12. هلل

    1 ortak ayet · Boğazlandı

Geçtiği ayetler(2)

  1. … ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ …

    AçlıkGerek Medine’liler için, gerekse onların çevresinde bulunan Bedeviler için; Allah’ın peygamberinden geri kalmak, kendilerini ona tercih etmek yaraşmaz. Çünkü Allah yolunda susuzluk, yorgunluk, açlık, kafirleri kızdıracak bir yere ayak basmak ve düşmana karşı başarı kazanmak karşılığında; onlara mutlaka bir salih amel yazılır. Muhakkak ki Allah, ihsan edenlerin mükafatını zayi etmez.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخمص
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجوع, سغب, ضمر, هزل
Zıt Kökبطن
Çekirdek Özet 1Açlık veya yaratılış sebebiyle karnın veya bir uzvun içe çökmesi, boşalıp incelmesi ve çukurlaşması
Çekirdek Özet 2Hayati tükeniş ve zaruret sınırına dayanan, bedeni içe çökertecek derecedeki şiddetli açlık ve mahrumiyet
Çekirdek Özet 3Varlıkta hacim ve direnç kaybı oluşturan kriz eşiğinde hayatı korumaya dönük ruhsat ve fedakarlık dengesi
Kritik Hata RiskiSıradan bir iştah veya geçici acıkma hali sanılması; ayetteki hayati tehlike ve çöküntü eşiğinin ıskalanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خمHacmin sönmesi, hararetin veya hareketin dinmesi, gizlenip içe çekilme; nitekim خمد ateşin sönüp yatışması, خمر örtüp gizleme ve sindirme, خمس tam sayıyı beşte bir oranında içe doğru eksiltme, خمط ise kabarıp keskinleşme veya sönümlenmedirصÇekirdekteki içe çekilme ve sönme hareketine sert bir daralma, sıkışma ve biçimsel çukurluk katarak karnın veya dokunun boşalıp içeri doğru çökmesini ifade eder

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خİkiz harf türetmesi: çit veya duvar imgesinin sürtünmeli ve pürüzlü haliDış yüzeyin aşınması, engelin delinmesi veya koruyucu çeperin esnekliğini yitirmesi
مSuSıvı, akışkanlık, iç doluluk, besleyici madde ve hayatın kaynağı olan kütle
صOlta, bitkiSıkıştırma, yakalama, daralma, tutunarak büzüşme
خمصDoluluğun çekilmesiyle yüzeyin içeri doğru büzüşüp sıkışmasıBesleyici iç doluluğun çekilmesi sonucunda koruyucu gövdenin içe doğru çökmesi, büzüşmesi ve zayıflayıp çukurlaşması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAçlıktan veya yaratılıştan ötürü karnın iki yanının birbirine yapışacak derecede içe çekilmesi, ayak tabanının yere basmayan iç kavisli çukurluğu ve gevşek zemine basıldığında oluşan çöküntü
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ bir beytinde açlıktan karınları içe çökmüş komşu kadınları şu sözlerle niteler: تَبِيتون في المَشْتَى مِلاءً بطونُكُمْ / وجاراتُكم غَرْثى يَبِتْن خمائصا
Erken Arapça kullanımHâtim et-Tâî tokluk karşısında açlığın getirdiği beden incelmesini överken kökü şöyle kullanır: يرى الخمص تعذيباً وإن نال شبعة / يبت قلبه من قلة الهم مبهما

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça خمص kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen ve temelde içe büzülme, çökme, zayıflayıp incelme semantiğini taşıyan bir köktür. İbranice ve Aramice gibi Kuzey-Batı Sami dillerinde doğrudan aynı konsonant dizilişiyle yaygın bir kullanım görülmez; ancak benzer fonetik çatıya sahip köklerde zayıflama, büzülme ve tükenme anlamları mevcuttur. Arapçada kök, hem fizyolojik olarak karın boşluğunun çekilmesini hem de anatomik olarak ayak tabanının yere değmeyen çukurunu ifade ederek somut bir morfolojik nitelik kazanmıştır. Bu durum, kökün çöl ve bedevi hayatında yetersiz beslenmenin bedendeki doğrudan izdüşümünü adlandırmada özelleştiğini gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönخمص kökünden türeyen kelimelerKarnın içe çökmesi, ayak tabanı kavisi ve haram mal yemeyip tok gözlü kalma mecazıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami morfolojik gelişimiFiziksel incelme, çekilme ve çökme anlam alanı etrafında gelişen özel kökGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik büzülme ve sönme kökleriKökün ilk iki harfindeki sönümlenme ve içe çekilme semantemiMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خمصAnlamlıİçe çökme ve incelmeKarnın açlıktan boşalıp çekilmesi, ayak tabanının çukuruHedef kök; Kur'an'da geçer
خصمAnlamlıBirbirine karşı çekişmeİki tarafın birbiriyle münazaa etmesi, davanın iki ucuKur'an'da geçer; ortak sertlik ve sınır anlamı taşır
مخصAnlamlıÇalkalama ve ayırmaYağın sütten ayrılması için tulumun hızlıca çalkalanmasıKur'an'da geçmez; içindekini boşaltıp ayrıştırma yönü vardır
مصخAnlamlıÇekip çıkarmaBir şeyi bulunduğu yerden kuvvetle çekip sıyırmakKur'an'da geçmez; içeriden dışarıya doğru boşaltma
صخمAnlamlıAğır ve keskin kokuKokunun bozulup genzi yakacak derecede keskinleşmesiKur'an'da geçmez; içsel bozulma ve çürüme
صمخAnlamlıKulak deliği ve tıkanmaKulağın dimağa açılan iç oyuğu, kulağın dar çukuruKur'an'da geçmez; anatomik çukurluk bağı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خمصMerkezBedeni çökerten şiddetli açlıkKarnın içe çekilip kaburgaların belirmesiyle oluşan fiziksel çöküntüAçlığın beden anatomisinde bıraktığı somut hacim kaybı
جوعKomşuGenel açlık durumuYiyecek ihtiyacının doğurduğu genel arzu ve besinsizlik haliFiziksel çöküntü şartı aramaksızın tokluğun zıddı olan her açlık
سغبKomşuYorgunlukla birleşen açlıkAçlığa meşakkat, takatsizlik ve bitkinliğin eşlik etmesiBesinsizlikten ötürü bedenin mecalsiz kalması
ضمرKomşuBedenin incelip zayıflamasıDüzenli egzersiz veya az beslenmeyle form kazanma ve incelmeÇöküntü ve kriz olmaksızın zayıf ve ince yapılı olma
هزلKomşuHastalık veya kıtlıktan erimeBedenin et ve yağ dokusunu kaybetmesi, çelimsizleşmeAçlıktan ziyade zayıflık ve dermansızlık niteliği
بطنZıtTıka basa dolma ve doymaKarnın şişmesi, dolup dışa doğru çıkıntı yapmasıİç doluluğun azamiye ulaşması, tokluk ve hacim artışı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخمصKarnın içe çökmesi ve şiddetli açlıkAçlıktan ötürü hacim kaybetme, incelme ve çukurlaşmaKesin
Latinceinanitio, famesBoşalma, takatsizlik, şiddetli açlıkBedensel boşalma ve tükenişi karşılar; anatomik çukurluk imgesini tam vermezGüçlü
İngilizcestarvation, famine, hollow-bellied hungerAçlıktan ölme derecesine gelme, karın çökerten açlıkHayati tehlike ve tükeniş boyutunu tam verir; sıradan açlıktan ayrılırGüçlü
AlmancaHungersnot, AuszehrungKıtlık, açlıktan tükenip erimeMaddi boşalma ve fiziksel erime yönünü vurgularGüçlü
Fransızcafamine, inanitionKıtlık, besinsizlikten çökmeHayati fonksiyonların durma noktasına gelmesini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَخْمَصَةٍHaram gıdayı tüketmeyi mubah kılan hayati açlık ve zaruret haliHelal gıda bulunamadığında canı korumak için leş veya domuz eti yemeye izin veren hüküm bağlamı (Mâide 5:3)
مَخْمَصَةٌAllah yolunda katlanılan, bedenî çöküntü ve zafiyet getiren şiddetli kıtlık ve meşakkatCihad ve sefer sırasında müminlere isabet eden açlık ve sıkıntının ecir vesilesi olması bağlamı (Tevbe 9:120)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİhtiyar ve zaruret teorisiİnsanın hayatta kalma mecburiyeti ile ilahi emirlerin çatışma anında canın korunmasıZaruret sınırında ilahi iradenin haramı helale dönüştürme veya mesuliyeti kaldırma hikmeti
FıkıhZaruret halinde haramın mubah kılınmasıZaruret miktarının tayini; ölmeyecek kadar mı yoksa doyacak kadar mı yenilebileceğiHayati tehlike doğuran açlık sınırı olarak zaruret eşiği
TefsirAhkam ayetlerinin takyidiAçlık sebebiyle harama yönelmenin günaha meyletmeme şartıyla sınırlandırılmasıSıradan bir iştahın değil, bedeni çökertecek düzeydeki açlığın ölçü alınması
HadisZühd, tevekkül ve iffet tasviriKuşların sabah aç çıkıp akşam tok dönmesi ve harama el uzatmama iffetiKarın boşluğu üzerinden dünyevi hırslardan arınma ve kanaat ahlakı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniZaruret fıkhıCanın muhafazasıYasakları askıya almaHayati tehlike eşiğinde dini yasakların korunmasından canın korunmasına geçiş ilkesiKesin
İlmiFizyoloji ve biyokimyaKatabolik kriz eşiğiEnerji kaynaklarını tüketmeBedenin dışarıdan besin alamayıp kendi dokularını yakmaya başladığı çöküş evresiGüçlü
SiyasiKriz yönetimi ve seferberlikKıtlık ve abluka direnciToplumsal dayanıklılıkKuşatma veya savaş ortamında toplumun asgari tüketimle ayakta kalma kapasitesiGüçlü
İktisadiRezerv tükenmesiKritik dip noktasıİflas öncesi acil önlemSistemik sermaye veya gıda stokunun sıfırlanarak mecburi daralmaya gidilmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVakum ve hacimsel çökmeBir sistemin iç basıncının dış basınca yenik düşerek hacmini kaybetmesi ve içeri doğru içbükey biçimde büzüşmesiGüçlü
Beşeri bilimlerTemel haklar eşiği ve varoluşsal krizSosyal ve hukuki düzende bireyin varlığını sürdürebilmesi için olağan kuralların askıya alındığı acil durum düzlemiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin herhangi bir öğün atlama, sıradan acıkma veya oruçtaki olağan iştah haliyle bir tutulması
Kur'an içi daha geniş anlamKarın dokularının içe çekildiği, bedenin tükeniş sınırına vardığı ve can tehlikesinin belirdiği kriz eşiği
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMâide 5:3 ayetindeki ruhsatın hafif bir açlıkta keyfi olarak işletilmesi veya Tevbe 9:120 ayetindeki fedakarlık seviyesinin basitleştirilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan biyolojisi ile hukuki sorumluluk arasındaki sınırı ne kadar hassas ve somut bir dille belirlediğini ortaya koyar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yiyecek ve içecek haramlarının sınırlarını çizen hüküm ayetlerinde ve cihadın bedensel meşakkatlerini anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini kuralların katı ve canı hiçe sayan buyruklar olduğu zannını çürütür; sistemin merkezine canın korunmasını koyduğunu somutlaştırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAçlık veya fiziki yapı sebebiyle karın iç boşluğunun çekilmesi, dokunun incelip içe çökmesi ve çukurlaşmasıdır.
  • Soyut anlamBir yapının iç rezervlerinin tükenmesi sonucunda direnç kaybına uğraması ve varoluşunu sürdürebilmek için acil durum moduna geçmesidir.
  • Sistematik karşılıkHukuki ve ahlaki sistemde olağan kuralların yerini zaruret hukukuna bıraktığı kritik hayatta kalma eşiğidir.
  • LaTeX modeliS(t)={C0,R(t)>RcC0∖K,R(t)≤Rc
  • LaTeX açıklamasıModelde S(t) anlık sistemik norm kümesini, C0 olağan emir ve yasaklar bütününü, K hayati zaruret sebebiyle askıya alınan yasakları temsil eder. R(t) sistemin anlık enerji ve besin rezervi seviyesini, Rc ise kökün işaret ettiği fiziksel çöküntü ve hayati tehlike kritik eşiğini ifade eder. Rezerv kritik eşiğin altına indiğinde (R(t)≤Rc), kökün temsil ettiği kriz devreye girer ve olağan kural kümesinden yasaklar düşürülerek canın korunması hedeflenir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ