درهم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ر-ه1 sîga, 6 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عددكوندرهمدَرَاهِمَزهدبخسشري

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 6

▶ Ağı aç (3B)

درهم

د - ر - ه

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Dirhemler

Notlarım

Sözlükler(9)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.165 harf
الهاء والدال رهدن: الرَّهْدنُ: طائر شبه الحُمَّرة، يُرَهْدِنُ في مشيته كأنه يَسْتديرُ . دهثم: مكانٌ دَهْثَمٌ: مَمِثٌ سَهْل . والدّهثم: السَّهْل الخُلُق، قال: ثمَ تنحّت عم مَقامِ الحُوَّمِِ لِعَطَنِ رابي المقامِ دَهْثَمِ فرهد: الفُرْهُدُ: الحادرُ الفليظ. وفراهيد: اسم من اليَمَن من الأزد. هبرد: تقول العرب : ثَرِيدةٌ هِبْرِدانة مِبْرِدانةٌ، مُسَعْبَنةٌ، مُسَوّاةٌ هردب: رَجُلٌ هِرْدَبَّةٌ: جبان،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR279 harf
الدِرْهَمُ فارسيّ معرّب، وكسر الهاء لغة، وربَّما قالوا دِرْهامٌ. وجمع الدِرْهَمِ دَراهِمُ، وجمع الدِرْهامِ دَراهيمُ. وقال: تَنْفي يداها الحَصى في كل هاجِرَةٍنَفْيَ الدَراهيمِ تنقادُ الـصَـياريفِ وشيخٌ مُدْرَهِمٌّ، أي مُسِنٌّ. وقد ادْرَهَمَّ ادْرِهْماماً، أي سقَطَ من الكِبَر.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR90 harf
- قال تعالى: ﴿وشروه بثمن بخس دراهم معدودة﴾ [يوسف/20]، الدرهم: الفضة المطبوعة المتعامل بها.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.416 harf
المُدْرَهِمُّ: الساقط من الكِبَرِ، وقيل: هو الكبيرُ السِّنِّ أَيّاً كان. وقد ادْرَهَمَّ يَدْرَهِمُّ ادْرِهْماماً أَي سقط من الكبر؛ وقال القُلاخُ: أَنا القُلاخُ في بُغائي مِقْسَما، أَقْسمْتُ لا أَسْأَمُ حتى يَسْأَما، ويَدْرَهِمَّ هَرَماً وأَهْرَما وادْرَهَمَّ بصرُه: أَظلم. والدِّرْهَمُ والدِّرْهِمُ: لغتان، فارِسِيّ مُعَرَّبٌ مُلْحَقٌ ببناء كلامهم، فدِرْهَمٌ كهِجْرَعٍ، ودِرْهِمٌ، بكسر الهاء،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR135 harf
* د ر ه م * * الدِّرْهَمُ * فارسي معرب وكسر الهاء لغة فيه وربما قالوا * دِرْهَامٌ * وجمع الدرهم * دَرَاهِمُ * وجمع الدرهام * دَرَاهِيمُ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.192 harf
| | ( الدِّرْهَمُ ، كَمِنْبَرٍ ، ومِحْرَابٍ ) ، | قال شيخُنا : تَمْثِيلُه بِمِنْبر غَيْر | سَدِيد ، ولا جارٍ على قَواعِده . فإن | مِنْبَر مِفْعَل ودرهم فِعْلَل ، ولو | ضَبَطه بكَسْر الدَّالِ وسُكُون الرَّاء | وفَتْح الهاء لكان أَوْلَى ؛ لأنَّه مع | كَوْنِه من أوزانِه التي يُمَثِّل بها كَثِيرًا | من الأَوزان الغَرِيبَة حتى قَالَ الشَّيخ | بحرق في شَرْحه لِلاَمِيَّةِ الأفعال : | إنه لم يظْفَر
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.416 harf
دَرْهَمَتْ Q. 1 دَرْهَمَتْ درهمت , said of the خُبَازَى [or mallow], (K, TA,) It became round [in its leaves]; (TA;) its leaves became like [the silver coins called] دَرَاهِم. (K.) اِدْرَهَمَّ Q. 4 اِدْرَهَمَّ أدار أدر أدرى أدرهم ادرهم دار درى , (S, K,) inf. n. اِدْرِهْمَامٌ, (S,) He (a man, TA) became aged: (K, TA:) or he (an old man) tottered (سَقَطَ) by reason of age. (S, TA.) ― -b2- ادرهمّ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR239 harf
دَرْهَمَ دَرْهَمَ a. Produced round leaves like the dirhem. دِرْهَم دِرْهَم 52 , ( pl. دَرَاْهِمُ 47 ), a. Drachm, dram, eighth part of an ounce. b. Dirhem: silver coin. دَرْوِيْش دَرْوِيْش ( pl. دَرَاْهِيْمُ 67 ), P. , a. Dervish.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.775 harf
درهم دَرْهَمَ - يُدَرْهِمُ - دِرْهَم - دَراهِم دَرْهَمَ - يُدَرْهِمُ + الكائن: ينفرط ويتفرطع: يصير قطعاً صغيرة دائرية غير متصلة ببعضها وغير متماسكة وهو في نبت الخبازى يكون على شكل وريقات مستديرة صغيرة، والهرِم الكبير: يقل تماسك أعضائه وتسقط وتفرط من الهرم، والبصر يصير مظلماً لانفراط عقده، والنقود تصير: فراطة: قطع صغيرة دِرْهَم: على وزن "
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler6 mücavir (8 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. زهد

    1 ortak ayet · Zade : Azık demektir

  2. بخس

    1 ortak ayet · Çalgın ekin, cılız ekin demektir

  3. ثمن

    1 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  4. شري

    1 ortak ayet · Satın aldılar

  5. عدد

    1 ortak ayet · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…

  6. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ

    DirhemlerOnu, ucuz bir fiyata, birkaç dirheme sattılar. Onu yanlarında alıkoymak istemediler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدرهم
YapıDörtlü
Özel DurumArapçalaşmış isim kökü
Bağlamsal Yakın Köklerورق, دينر, نقد
Zıt Kökعوض
Çekirdek Özet 1Damgalı, standart ağırlık ve ayara sahip gümüş para birimi
Çekirdek Özet 2Değer ölçüsü ve mübadele aracı olarak sayılabilir dünyalık meta
Çekirdek Özet 3İtibari ve madeni değer standardı üzerinden iktisadi ölçüm ve takdir mekanizması
Kritik Hata RiskiKelimenin yalnızca modern madeni para olarak görülüp Kur'an iktisadındaki ağırlık, vezin ve tartı sisteminden soyutlanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
درAkma, kesintisiz dökülme, yayılma ve genişlik bildiren hareket; درأ, درج, درر, درس, درك, دري köklerinde olduğu gibi sürekli çıkış ve derecelenmeهHarekete nefes, belirginleşme ve yüzeye çıkma boyutu eklenerek soyut dökülme somut bir varlığa doğru açılmıştır
درAkma, kesintisiz dökülme ve tedavül kabiliyetiمKütle, sınır, toplanma ve mühürlenme anlamı katılarak akıcı ve geçerli olan madenin belirli bir kalıp ve ağırlıkta cisimleşmesi sağlanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دKapıGiriş, geçiş ve kapıdan kapıya el değiştirme serbestisi
رİnsan başıBaş, kıymet, otorite ve üstünlük imgesi
هKollarını kaldırmış insanOrtaya çıkma, görünürlük, dikkat çekme ve işaret edilme
مSuAkışkanlık, çokluk, bir araya toplanma ve ortak kabul
درهمOtorite damgasıyla belirlenmiş kapıdan kapıya akışkan tedavülResmi otoritenin başı ve işaretiyle görünür kılınmış, eller ve kapılar arasında değer taşıyıcısı olarak akıp toplanan standart madeni birim

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÜzerine resmi mühür ve resim basılmış, standart ağırlığı bulunan yuvarlak gümüş sikke
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden Kulâh el-Ukaylî'nin şiirinde kökten türeyen yaşlılık ve düşkünlük hali «أنا القلاخ في بغائي مقسما / أقسمت لا أسأم حتى يسأما / ويدرهم هرما وأهرما» mısralarında geçer
Erken Arapça kullanımKlasik sözlüklerde gümüş sikke anlamının yanında yaşlanıp çökmek ve gözün kararması için «ادرهم بصره» ve «ادرهم الشيخ» fiilleri zikredilmiştir

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-ʿArab ve Tâcü'l-Arûs.

Sami etimolojik katman

Arapça درهم lafzı, etimolojik kökeni itibarıyla Eski Yunanca avuç dolusu veya tutam anlamına gelen drakhme (δραχμή) kelimesine dayanır. Bu terim, Ahameniş ve Sasani İmparatorluğu döneminde Orta Farsçaya drahm / drahim biçiminde geçmiş, Sasani gümüş para biriminin adı olmuştur. Erken dönem ticaret yolları ve Hire-Yemen hattı üzerinden Arap yarımadasına aktarılmış ve Arapçalaşarak (muarreb) dörtharfli isim kalıbına (fa'lel / fi'lil) uydurulmuştur. Kelime, Klasik İbranice ve Aramicede de geç dönem ticaret dili içerisinde darkemonim veya drahma formlarında yer alır. Samî kök sistemi içerisinde yerli bir kökten türemeyip dil ilişkileri ve uluslararası ticaret yoluyla iktibas edilen kelime, Arap dilinde gerek tekil ve çoğul biçimleriyle gerekse kocamışlık ve zayıflığı niteleyen türevleriyle yerleşik bir kök hüviyeti kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدرهم isim kalıbı ve türevleriFarsçadan Arapçalaştırılmış, çoğulu دراهم, küçültme ismi دريهم olarak dilin ses ve vezin yapısına bağlanmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGeç Aramice ve İbranice paralelleriAramicede darmona ve geç İbranicede darkemon biçimleriyle ortak Yakındoğu ticaret terminolojisinin parçasıdırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGrekçe drakhmē ve Orta Farsça drahmEski Yunancadaki tutuş ve ağırlık ölçüsünden Sasani para birimine, oradan Arapçaya intikal eden uluslararası ödünçlemedirKesin

Kaynak Arthur Jeffery, Lisān al-ʿArab, Frisk Griechisches Etymologisches Wörterbuch.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
درهمAnlamlıGümüş para, dirhemStandart basılı madeni tedavül aracıKur'an'da tekil değil çoğul formda geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
درهمMerkezMadeni para ve değer ölçüsüGümüşten basılmış, tartılan ve sayılan standart sikkeBelirli bir madeni birimi ifade eder
ورقKomşuGümüş para ve cevherورق gümüşün maden ve para halini yalın olarak gösterirken درهم darbedilmiş resmi sikke adıdırKur'an'da Kehf suresinde gümüş para için kullanılır
دينرKomşuAltın para birimiدينر Roma menşeli altın parayı, درهم ise Sasani menşeli gümüş parayı karşılarİki ana madeni standardın altın kanadıdır
نقدKomşuPeşin değer ve madeni paraنقد paranın peşin ve kusursuz olma vasfını, درهم ise bizzat para birimini bildirirMuamelenin niteliği ile para aracı farkı
عوضZıtMalın malla değişimi veya karşılıkعوض trampada doğrudan aynî karşılığı ifade ederken درهم mübadeleyi dolaylı kılan ortak ölçüdürAracısız mübadeleye karşı aracılı mübadele

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدرهمGümüş sikke, dirhemStandart mühürlü gümüş para ve belirli bir ağırlık birimiKesin
Latincedrachma, nummus argenteusDrahmi, gümüş sikkeYunan ağırlık ve para birimi ile genel gümüş parayı karşılarKesin
İngilizcedirham, silver coin, drachmaDirhem, gümüş paraHem tarihsel İslami para birimini hem de antik Yakındoğu gümüş sikkesini ifade ederKesin
AlmancaDirhem, SilbermünzeDirhem, gümüş sikkeStandart ayarlı gümüş parayı ve ağırlık ölçüsünü tanımlarKesin
Fransızcadirham, pièce d'argentDirhem, gümüş paraGümüş madeni tedavül aracını ve tarihsel ağırlık standardını belirtirKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon, Wehr Arabic-English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
دَرَاهِمَSayılı gümüş akçeler, önemsiz ve az miktarda bedelYusuf peygamberin köleleştirilerek değersiz bir bedelle satılmasını anlatan kıssa bağlamı; Yûsuf 12:20

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEşyanın ve insanın ontolojik değeriİnsanın hürriyet ve kerametinin maddî bir bedele indirgenemeyeceği tartışmasıDeğersizleştirme ve hakikatin üstünü örtme metaforu
FıkıhZekât, diyet, mehir ve ribâ hükümleriŞer'î dirhemin vezni, gümüş nisabı ve sarf akdindeki peşinlik şartlarıKesin ağırlık standardı (yedi miskal = on dirhem dengesi)
TefsirYusuf kıssasındaki paha biçmeAzlık bildiren sıfatla birleşerek haksız tasarrufun ve kıymetsizleştirmenin tefsiriSayılabilir derecede az ve ehemmiyetsiz dünyalık bedel
HadisTicaret, borçlanma ve zekât rivayetleriDinar ve dirhem kullarına yönelik kınama ile adil ticaret ölçüleriServet hırsı ve dünyevileşme imgesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHakikatin metalaştırılmasıİtibari bedelİnsani keramet ile dünyevi meta arasındaki karşıtlığı ortaya koymaHür bir insanın dünyevi servet karşılığında ucuza elden çıkarılması kınanırKesin
İlmiAğırlık ve değer ölçüsüStandart metrolojiÖlçü, tartı ve hesaplama birimi olmaFiziksel ağırlık ile ekonomik değer arasındaki bağıntıyı kurarGüçlü
SiyasiHükümranlık ve darphaneSikke ve egemenlikEgemen otoritenin piyasaya güven ve nizam vermesiParanın basımı ve ayarının korunması siyasal otoritenin alametidirGüçlü
İktisadiTedavül ve mübadele aracıOrtak likiditeMalların değerini ölçme ve değişimi kolaylaştırmaTrampadan parasal ekonomiye geçişin temel dayanağıdırKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık değerleme birimi ve kalibrasyon standardıFizikte veya metrolojide sürekli bir büyüklüğün sabit, sayılabilir ve standart birimlere bölünerek ölçülebilir kılınmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal mübadele aracı ve simgesel değerSosyoloji ve iktisatta taraflar arası güveni somutlaştıran, toplumsal uzlaşıya dayalı sayılabilir simgeKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiDirhemin yalnızca günümüzdeki madeni bozuk para veya kağıt para gibi soyut bir kura indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamDirhem, sadece bir harcama aracı değil; tartıya gelen, madeni özü bulunan, hakkı ve batılı ayırt eden ilahi nizamda ölçü ve adalet sembolü olan bir değer standardıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYûsuf 12:20 ayetindeki azlık ve değersizlik vurgusunun kavranamaması; insanın kerametinin maddî birimlerle ölçülemeyeceği ilkesinin gözden kaçırılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin indiği çağdaki iktisadi dili, değer sistemini ve insanın metalaştırılmasına karşı Kur'an'ın benimsediği eleştirel tutumu anlamak için anahtar bir terimdir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamber kıssalarında haksız kazanç, köleleştirme ve değer biçme bağlamının geçtiği ayetlerde; özellikle Yusuf suresindeki ticaret ve esaret sahnesinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Paranın kendinde mutlak bir değer taşıdığı zannını yıkar; Kur'an'da paranın hakiki değerin değil, yalnızca geçici ve göreceli bir mübadelenin aracı olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBelirli bir ağırlık, ayar ve mühür taşıyan yuvarlak gümüş sikke.
  • Soyut anlamEşya ve emek için uzlaşılmış sayılabilir değer ölçüsü ve mübadele vasıtası.
  • Sistematik karşılıkİktisadi ilişkilerde güveni sağlayan, haksız tasarruflarda ise değersizleştirme aracı olarak işlev gören standart para birimi.
  • LaTeX modeliV(x)=∑i=1ndi≪Ω(x)
  • LaTeX açıklamasıFormülde x ontolojik ve ahlaki değeri haiz bir varlığı (bağlamda insanı), Ω(x) bu varlığın hakiki, mutlak ve fıtri kıymetini temsil eder. di birim dirhemi, n sayılabilir sonlu adedi ifade etmek üzere ∑i=1ndi toplanabilir ve sayılabilir itibari dünyevi bedeli gösterir. İki büyüklük arasındaki bağıntı (≪), dirhemlerle ifade edilen maddî karşılığın hakiki insan kerameti ve değeri yanında son derece cüz'i, eksik ve kıymetsiz kaldığını simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د