دمدم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-م-د1 sîga, 5 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رببدمدمعقرفَدَمْدَمَذنبكذب

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 5

▶ Ağı aç (3B)

دمدم

د - م - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 4 sözlük

Ses taklidinden oluşmuş bir fiildir. Vurmada dağıtmada çıkan dum dum sesinin taklididir. Dem kelimesinin tekrarı da olabilir. Kana boyadı anlamında olabilir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(4)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ses taklidinden oluşmuş bir fiildir. Vurmada dağıtmada çıkan dum dum sesinin taklididir. Dem kelimesinin tekrarı da olabilir. Kana boyadı anlamında olabilir.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR122 harf
الدَمادِمُ من الأرض: رَوابٍ سهلة. ودَمْدَمْتُ الشيء، إذا ألزقتَه بالأرض وطحطحتَه. ودَمْدَمَ الله سبحانه عليهم، أي أهلكَهم.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR247 harf
- ﴿فدمدم عليهم ربهم﴾ [الشمس/14]، أي: أهلكهم، وأزعجهم، وقيل: الدمدمة حكاية صوت الهرة، ومنه: دمدم فلان في كلامه، ودممت الثوب: طليته بصبغ ما، والدمام: يطلى به، وبعير مدموم بالشحم، والداماء، والدممة: جحر اليربوع، والداماء بالتخفيف، والديمومة: المفازة.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR138 harf
دَمْدَمَ دَمْدَمَ a. [ 'Ala ], Burst out into invectives against. b. Destroyed ( God ). c. Rolled, rumbled ( thunder ). d. Mumbled.
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler5 mücavir (6 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عقر

    1 ortak ayet · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır

  2. ذنب

    1 ortak ayet · Zenb : Kuyruk demektir

  3. سوي

    1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  4. كذب

    1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  5. ربب

    1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوَّاهَا

    Hemen darmadağın ettiFakat onu yalanladılar ve derken deveyi kestiler. Bunu üzerine günahları sebebiyle Rabbları onları kırıp geçirerek yerle bir etti.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدمدم
YapıDörtlü (mükerrer / katlamalı)
Özel Durumİkili çekirdeğin (دم) tekrarıyla oluşan dörtlü kök
Bağlamsal Yakın Köklerدمر, دكك, سحق
Zıt Kökعمر
Çekirdek Özet 1Bir şeyi toprağa gömüp üzerini düzleme, ezerek ve kaplayarak tamamen yerle bir etme
Çekirdek Özet 2İlahi gazabın bir toplumu toptan kuşatıp kökünü kazıyacak şekilde üzerlerine çökmesi ve yerle bir etmesi
Çekirdek Özet 3Zulüm ve haddi aşmanın kaçınılmaz sonucu olarak varlığın fiziki ve kurumsal zeminle birlikte bütünüyle tasfiye edilmesi
Kritik Hata RiskiEylemin sadece ani bir öfke patlaması veya basit bir yıkım zannedilip kuşatıcı, ezici ve iz bırakmayan yerle bir edici karakterinin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دمSürme, örtme, kaplama, vurup ezme, toprağa gömme ve kan veya boya gibi bir maddeyle bir şeyin üzerini tamamen sıvama anlamı taşır; دمم, دمر, دمع, دمغ köklerinde de bu örtme, parçalama ve kaplama nüansı görülür.دİkili çekirdeğin ilk sesinin yinelenmesiyle hareketin sürekliliği ve darbenin tekrarı vurgulanır; ezme fiili tekil bir temas olmaktan çıkıp art arda inen bir baskıya dönüşür.
دمEzici ve kaplayıcı ana gövde hareketi.مÇekirdeğin son harfinin tekrarlanması, eylemin kuşatıcılığını, kapanışını ve üzerine çöken felaketin geri dönülmez biçimde nesneyi bütünüyle sarmasını pekiştirir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir yöne doğru açılma, kuvvetin hedefe doğru hızla geçişi ve yönelmesi.
مsu; akış, çokluk, derinlikDalga gibi kaplama, bütünüyle sarma, örtme ve içine alarak boğma.
دkapı; giriş, geçiş, hareketDarbenin ve yönelişin ikinci kez yinelenmesi, kaçış yolunun kapanması.
مsu; akış, çokluk, derinlikKaplamanın tam bir kuşatmaya dönüşmesi, üstün örtülüp hiçbir boşluk bırakılmaması.
دمدمKapının kapanıp dalganın üst üste binerek her yanı örtmesiBir kuvvetin nesne üzerine art arda inerek onu tamamen kuşatması, ezip toprağa gömmesi ve üzerini düzleyerek yok etmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi yere serip ezerek üzerinden geçmek, üzerini toprakla örtüp düzlemek, devenin üzerine eti ve yağı kat kat sıvamak veya bir nesneyi boyayla bütünüyle kaplamak.
Cahiliye şiiri kullanımıAntere b. Şeddâd el-Absî muallakasında atların ve savaşçıların öfkeyle homurdanmasını, birbirini ezmesini ve kuşatıcı gürültüyü tasvir ederken kökün ses ve şiddet boyutunu kullanır; kullanım savaş alanındaki boğuk ve ezici uğultuyu anlatır.
Erken Arapça kullanımBir kimsenin öfkeyle homurdanarak konuşması (دمدم في كلامه) ve kedi veya yırtıcı hayvanların saldırı anındaki boğuk hırıltısı için kullanılmıştır. Çöl hayatında ise bir yapının veya yerleşim yerinin tamamen yerle bir edilip yerle yeksan kılınması bağlamında yer almıştır.

Kaynak el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn; İbn Düreyd, el-İştikâk; İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde دم kökü temel olarak kan, sıvı ile kaplama, sıvama ve örtme semantik alanı etrafında gelişmiştir. İbranicede dām (דם) kelimesi kan anlamına gelirken, kökten türeyen fiiller suskunlaştırma, yok etme ve yerle bir etme (dāmam / dāmāh) çizgisine kayar. Süryanicede dəmā benzer şekilde kan ve hayat sıvısı anlamını korur; katlamalı ve tekrarlı köklerde ise boğuk ses çıkarma, ezme ve yerle bir etme anlamları yoğunlaşır. Akadcada damu kelimesi kan anlamında aslidir; dâmu ise koyulaşma ve kaplama çağrışımı taşır. Arapçada دمدم biçimindeki dörtlü tekrar, hem fiziki bir ezilme ve toprağa gömülme sesini (onomatopoetik) hem de üzerine kat kat çökerek örtme ve kökünü kurutma hareketini bir arada barındıran fonosemantik bir genişleme sergiler.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; Brockelmann, Lexicon Syriacum; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدم kökünün mükerrer biçimiBir şeyi ezerek toprağa gömme, üzerini düzleme ve boyayla tamamen sıvama eyleminin şiddet ve kapsam bildiren tekrarıdır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice dāmam / Süryanice dəmāKan, sıvama ve ardından gelen suskunlaştırıcı, yok edici felaket anlam alanıyla kökteş semantik matris paylaşımı.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ses taklidi köklerEzilme, gürültü ve baskıyı taklit eden katlamalı (reduplicative) morfolojik yapı.Muhtemel

Kaynak Gesenius’ Hebrew and Chaldee Lexicon; Lisânü’l-Arab; Lane’s Arabic-English Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دمدمAnlamlıEzerek yerle bir etme, toprağa gömme, öfkeyle kuşatmaBir kavmin üzerine felaketin çöküp onları bütünüyle tasfiye etmesi.Hedef kök; Kur'an'da geçer (91:14).
مدمدAnlamlıÇalkalanma, hareket etme, sallanmaBir şeyin sarsılması veya suyun çalkalanması anlamında zayıf ve nadir kullanım.Kur'an'da geçmez; kalb ve yer değiştirme yoluyla hareket nüansı taşır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دمدمMerkezKuşatıcı yıkım ve ezmeBir şeyin üzerine kat kat çöküp onu toprağa gömerek yerle bir etme.Felaketin her yandan kaplayıp iz bırakmaması.
دمرKomşuHelak ve kök kazımaBir şeyin iç düzenini bozup varlığını tamamen ortadan kaldırma.İçten ve dıştan genel imha; toprağa gömme vurgusu دمدم kadar baskın değildir.
دككKomşuEzme ve düzlemeYüksek bir yapıyı veya dağı vurarak un ufak etme ve zeminle bir kılma.Mekanik parçalanma ve toz haline getirme ön plandadır.
سحقKomşuİncelterek yok etmeBir nesneyi sürterek ve ezerek ufalamak, uzaklaştırmak.Sürtünmeyle öğütme ve uzaklara savurma nüansı taşır.
عمرZıtİmar ve ihyaBir mekânı canlandırma, iskân etme, ayakta tutma ve yaşatma.Yıkımın ve yok oluşun tam karşıtı olarak varlığı sürdürme.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدمدمEzerek yerle bir etmek, üzerine çökmekEylemin hem kuşatıcı hem de iz bırakmayacak biçimde toprağa gömücü niteliğini ifade eder.Kesin
LatinceConterere, obruereEzmek, un ufak etmek, toprağa gömmekObruere kökün üzerini örtme ve gömme yönünü; conterere ise ezici baskısını karşılar.Güçlü
İngilizceCrush completely, devastate, bury under ruinsBütünüyle ezmek, yerle bir etmekKuşatıcı yıkımı karşılar ancak kökteki kat kat sıvama ve ses taklidi nüansını dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaZermalmen, dem Erdboden gleichmachenEzerek yok etmek, yerle bir etmekYıkımın zeminle bir kılma ve ezip geçme yönünü verir.Güçlü
FransızcaAnéantir, écraser totalementYok etmek, tamamen ezmekBütünüyle ortadan kaldırmayı karşılar; fiziksel örtü ve homurtu boyutunu eksik bırakır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَدَمْدَمَ (Mazi fiil)İlahi gazabın bir toplumu toptan ezerek yerle bir etmesi ve üzerlerini kapatmasıHaddi aşan Semûd kavminin deveyi katletmesi üzerine gelen kuşatıcı ve kök kazıyıcı helak bağlamı (Şems 91:14).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi adalet ve ceza (istisâl)Bir toplumun toptan helak edilmesinde ilahi iradenin adaleti ve hiçbir kimseden çekinmeme ilkesi (ولا يخاف عقباها).Zulmün kolektif onay gördüğü noktada cezanın kuşatıcılığı ve geri dönülmezliği.
FıkıhOrtak suça iştirak sorumluluğuSuçu bizzat işleyen bir kişi (Kıdâr b. Sâlif) olmasına rağmen toplumun buna rıza göstermesinin hükmü.Cürme rıza gösteren topluluğun fail gibi aynı cezai akıbete uğraması.
TefsirSemûd kavminin helak tasviriAyetteki «aleyhim» ve «fesevvâhâ» ifadeleriyle helakin üzerlerine kapanması ve yerle bir edilip düzlenmesi.Yıkımın tavanın çökmesi gibi kavmi örtüp yeryüzünü düzlemesi.
HadisŞiddetli öfke ve felaket tasvirleriRivayetlerde gazap anındaki boğuk ses veya helak tehditlerinin büyüklüğünü anlatmak için kök türevleri anılır.Gazabın ağırlığı ve içten gelen homurtulu şiddet.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi ceza yasasıToptan tasfiye (istisâl)Sınırı aşan yapının izini silmeBireysel ve kolektif tuğyanın varoluşsal dengeyi bozduğu noktada sistemin sıfırlanması.Kesin
İlmiJeolojik veya mekanik felaketLevha çökmesi, yerle yeksan oluşYapıyı tabana indirgemeSistemin taşıyıcı unsurlarının kırılıp üst üste çökerek boşluk bırakmayacak şekilde kapanması.Güçlü
SiyasiTiranlıkların çöküşüRejimin bütünüyle tasfiyesiGayrimeşru iktidarın ezilmesiZulmü meşrulaştıran ve uyarıları çiğneyen siyasal aygıtın kalıntısız çökertilmesi.Güçlü
İktisadiSömürü çarkının yıkılmasıİktisadi altüst oluşHaksız sermaye düzeninin batışıHaddi aşan ve kamusal hakkı gasp eden düzenin kendi enkazı altında kalması.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKademeli çöküş ve sıkışma (implosion / flattening)Dış ve iç basınç dengesinin bozulması sonucu bir kütlenin kendi içine veya zemine doğru çökerek hacminin sıfırlanması ve düzlenmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal anomi ve kolektif çöküşToplumun ortak ahlaki ve hukuki bağı reddetmesi durumunda tüm kurumların birbirinin üzerine yıkılarak toplumsal yapının silinmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir «kızgınlık gösterme» ya da soyut bir «cezalandırma» olarak anlayıp fiziki çöküşü ve ezilme hareketini göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamدمدم yalnızca yok etmeyi değil; suçun işlendiği zemini örtmeyi, suçluları kendi yapıları altına gömmeyi ve ardından o alanı dümdüz etmeyi (فسواها) içeren çok aşamalı bir tasfiye hareketidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi müdahalenin rasgele bir tahrip olduğu sanılır; oysa eylem, varlığın nizamını bozan bir urun temizlenip yerin ıslah edilmesine yönelik cerrahi ve mutlak bir düzlemedir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yalnızca bir defa geçen bu kök, ilahi gazabın mekanik ve fiziki boyutunu en yüksek yoğunlukta ifade eden kelimelerden biridir; suç ile ceza arasındaki hacimsel denkliği gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberleri yalanlayan, apaçık mucizelere ve toplumsal emanete (Salih'in devesi) saldıran kavimlerin nihai akıbetini tasvir eden kıssa ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Suça sadece failin değil, suça onay veren ve ses çıkarmayan bütün toplumun ortak olduğunu ve cezanın bu sebeple istisnasız herkesin üzerine kapandığını hatırlatarak pasif rızanın masumiyet doğurmadığını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin üzerine baskıyla çöküp onu ezmek, toprağa gömmek, kat kat sıvayarak izini silmek ve üzerini düzlemek.
  • Soyut anlamİlahi gazap ve adaletin, azgınlaşmış bir yapıyı kaçış boşluğu bırakmaksızın bütünüyle kuşatarak varlığını sıfırlaması.
  • Sistematik karşılıkBozulan ontolojik dengenin, yapıyı kendi zeminine indirgeyip dümdüz eden kapsayıcı bir kuvvetle yeniden kurulması.
  • LaTeX modeliF(S)=lim⁡t→tc(P⋅∇Φ(S))  ⟹  S→0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S varlık veya toplum sistemini, Φ sınırları aşan tuğyan ve zulüm potansiyelini, ∇Φ(S) bu cürmün yönelttiği etkiyi, P sistemin üzerine inen kaçınılmaz ilahi baskı ve gazap kuvvetini temsil eder; t zamanının kritik helak anı olan tc değerine yaklaşmasıyla uygulanan bu kuşatıcı kuvvet (P⋅∇Φ), sistemin (S) hacmini ve varlığını sıfıra indirgeyerek onu bütünüyle düzler ve tasfiye eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د