عمر
ع - م - ر
KÖK- 27 geçiş
- 22 ayet
- 22 sîga
- 13 sözlük
“U’mare” katlı bina demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“U’mare” katlı bina demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.108 harfباب العين والرّاء والميم معهما
ع ر م، ع م ر، ر ع م، م ع ر، ر م ع، م ر ع مستعملات
عرم:
عَرَمَ الإنسانُ يَعْرُمُ عَرامةً فهو عارِمٌ. وعَرُم يَعْرُم. قال صقر بن حكيم:
إنّي امرؤٌ يَذُبُّ عن مَحارمي
بسطةُ كفٍّ ولسانٍ عارمِ
وعُرامُ الجيشِ: حدُّهم وشِرَّتُهم وكَثْرتُهم. قال سَلامَة بنُ جَنْدَل:
وإنّا كالحصى عَـدَداً وإنّـا بنو الحربِ التي فيها عُرامُ
وقال:
وليلةِ هَوْلٍ قد سَرَيْتُ وفِـتْـيةٍ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.461 harfعَمِرَ الرجل بالكسر يَعْمَرُ عَمراً وعُمراً على غير قياس، لأنَّ قياس مصدره التحريك، أي عاش زماناً طويلاً. ومنه قولهم: أطالَ الله عُمْرَكُ وعَمْرَكَ. وهما وإن كانا مصدرين بمعنًى، إلا أنه استعمل في القسم أحدهما وهو المفتوح. ومعنى لَعَمْرُ الله وعَمْرَ الله: أحلف ببقاء الله ودَوامِهِ. وإذا قلت عَمْرَكَ الله، فكأنَّك قلت بتعميرك اللهَ، أي بإقرارك له بالبقاء. وقول عمر بن أبي ربيعة المخزومي:
أيُّها
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok19.023 harfباب العين والراء مع الميم
عمر ، عرم ، رمع ، رعم ، مرع ، معر : مستعملات .
عمر : قال الله جلّ وعزّ في كتابه المنزل عليه : ( لَعَمْرُكَ إِنَّهُمْ لَفِى سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ ) ( الحِجر : 72 ) رَوَى أبو الجوزاء عن ابن عباس في قوله : ( لَعَمْرُكَ ( يقول : بحياتك . قال : وما أقسم الله تعالى بحياة أحد إلاّ بحياة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأخبر المنذريّ عن أبي الهيثم أنه قال : النحويون ينكرون هذا ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR15.990 harf(باب العين والميم وما يثلثهما)
(عمن) العين والميم والنون ليس بأصل، وفيه عُمان: بلد. ويقولون أعْمَن، إذا أتى عُمَان. قال:
فإن تُتْهِمُوا أُنْجِد خلافاً عليكُم *** وإن تُعمِنُوا مستحقِبي الشَّرِّ أُعرِقِ([1])
(عمه) العين والميم والهاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على حَيرة وقِلّة اهتداء. قال الخليل: عَمِهَ الرّجل يَعْمَهُ عَمَهاً، وذلك إذا تردَّد لا يدرِي أين يتوجَّه. قال الله: {وَيَذَرُهُم فِي
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.447 harfالعمارة: نقيض الخراب: يقال: عمر أرضه: يعمرها عمارة. قال تعالى: {وعمارة المسجد الحرام [التوبة/19]. ويقال: عمرته فعمر فهو معمور. قال: ﴿وعمروها أكثر مما عمروها﴾ [الروم/9]، ﴿والبيت المعمور﴾ [الطور/4]، وأعمرته الأرض واستعمرته: إذا فوضت إليه العمارة، قال: ﴿واستعمركم فيها﴾ [هود/61]. والعمر والعمر: اسم لمدة عمارة البدن بالحياة، فهو دون البقاء، فإذا قيل: طال عمره، فمعناه: عمارة بدنه بروحه، وإذا قيل: بقاؤه
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR971 harfع م ر
استعمر الله تعالى عباده في الأرض أي طلب منهم العمارة فيها.
وتقول: ما الدنيا إلا عمري ولا خلود إلا في الأخرى من أعمره الدار إذا قال: هي لك عمرك ثم هي لي.
قال لبيد: وما البر إلا مضمراتٌ من التّقى وما المال إلا معمراتٌ ودائع عمرك الله: دعاء بالتعمير ومنه: العمارة: ريحانة كان الرجل يحيّي بها الملك مع قوله عمرك الله والجمع: عمار.
قال الأعشى: فلما أتانا بعيد الكرى سجدنا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR23.126 harfالعَمْر والعُمُر والعُمْر: الحياة. يقال قد طال عَمْرُه وعُمْرُه، لغتان فصيحتان، فإِذا أَقسموا فقالوا: لَعَمْرُك فتحوا لا غير، والجمع أَعْمار. وسُمِّي الرجل عَمْراً تفاؤلاً أَن يبقى. والعرب تقول في القسَم: لَعَمْرِي ولَعَمْرُك، يرفعونه بالابتداء ويضمرون الخبر كأَنه قال: لَعَمْرُك قَسَمِي أَو يميني أَو ما أَحْلِفُ به؛ قال ابن جني: ومما يجيزه القياس غير أَن لم يرد به الاستعمال خبر العَمْر من قولهم:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.023 harf* ع م ر * * عَمِرَ * الرجل من باب فهم و * عُمْرا * أيضا بالضم أي عاش زمانا طويلا ومنه قولهم أطال الله * ُعَمْرك * بضم العين وفتحها ولم يستعمل في القسم إلا المفتوح منهما تقول لَعَمْرُ * الله فاللام لتوكيد الابتداء والخبر محذوف تقديره لَعَمْرُ الله قسمي أو لعمر الله ما أُقسم به فإن لم تُدْخل عليه اللام نصبته نصب المصادر فقلت عَمْرَ الله ما فعلت كذا وعَمْرَك الله يعني * بتَعْمِيرِك * الله أي بإقرارك
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR28.545 harfالعمر بالفتح وبالضم وبضمتين: الحياة، يقال: قد طال عمره وعمره، لغتان فصيحتان. فإذا أقسموا فقالوا: لعمرك، فتحوا لا غير، كما سيأتي قريبا، ج أعمار، وفي البصائر للمصنف: العمر والعمر واحد، لكن خص القسم بالمفتوحة. وفي المحكم: سمى الرجل عمرا تفاؤلا أن يبقى. وقال المصنف في البصائر: والعمر والعمر اسم لمدة عمارة البدن بالحياة فهو دون البقاء، فإذا قيل: طال عمره، فمعناه عمارة بدنه بروحه، وإذا قيل: طال بقاؤه،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok27.890 harfعَمِرَ
1 عَمِرَ ذ , aor. عَمَرَ ; (S, O, Msb, K;) and عَمَرَ, aor. عَمُرَ (K) and عَمِرَ ; (Sb, K;) inf. n. عَمْرٌ (S, O, Msb, K) and عُمْرٌ, (S, O, Msb,) both anomalous, as inf. ns. of عَمِرَ, for by rule the inf. n. should be عَمَرٌ, (S,) but عَمَرٌ is also an inf. n., (TA,) and عُمُرٌ, which is the most chaste, (O,) and عَمَارَةٌ; (K;) He lived, (S, O,) or continued in life (بَقِىَ), (K,)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.492 harfعَمَرَ
عَمَرَ U ( n. ac. عَمْر 1 ),
a. Inhabited, peopled; frequented, visited; haunted, resorted to.
b. [ Bi ], Was inhabited, peopled by; was frequented, resorted to, visited by.
c. Constructed, built, erected ( house ).
d. Preserved, kept alive, prolonged the life of.
e. ( n. ac. عِمَاْرَة 23t ), Rendered prosperous, made to flourish.
f. I , U ( n. ac. عَمْر 1 , عُمْر 3 ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR76.340 harfعمر
عَمَرَ - يَعْمُرُ - عِمارَة - عُمْرَة - مَعْمَوْر - اعْتَمَرَ - يَعْتَمِرُ - العمرة - المعمور- اسْتَعْمَرَ - يَسْتَعمِرُ - عُمْران - آل ِ عُمْران
عَمَر - يَعْمُرُ + كائن + مكاناً: يلزمه ويقيم ويعيش فيه: يعتبر أرضاً من الأراضي مكاناً مناسباً للإقامة والعيش، فيبقى فيها ويجعلها مناسبة لعيشه من حيث البناء والخدمات إلخ
عِمَارَة: على وزن "
Sîgalar(22)
Mücavir kökler57 mücavir (196 toplam)
- رذل
2 ortak ayet · Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir
- حجج
3 ortak ayet · Hacebe kaş demektir
- سجد
4 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
- طول
2 ortak ayet · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
- نقص
2 ortak ayet · “Nukade” çözülmüş ip demektir
- نطف
2 ortak ayet · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır
- ربو
2 ortak ayet · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
- صفو
2 ortak ayet · Seçip ayırdı
- سنه
2 ortak ayet · Seneler
- ترب
2 ortak ayet · Toprak demektir
- نشأ
2 ortak ayet · “Neş’et” sürgün, filiz demektir
- لبث
2 ortak ayet · Kaldınız
Geçtiği ayetler(22)
إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ
İmranŞüphe yok ki Allah, Ademi, Nuh’u, İbrahim soyunu ve İmran soyunu seçti. Alemlere üstün kıldı.
إِذْ قَالَتِ امْرَأَةُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّي إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
İmranHani, İmran’ın karısı: Rabbım karnımdakini hür olarak Sana adadım, benden kabul buyur. Doğrusu Sensin Sen, Semi, Alim, demişti.
وَمَرْيَمَ ابْنَةَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَاتِ رَبِّهَا وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنَ الْقَانِتِينَ
İmranMahrem yerini korumuş olan İmran kızı Meryem’i de. Ona ruhumuzdan üflemiştik de Rabbının sözlerini ve kitablarını tasdik etmişti. Ve o, gönülden itaat edenlerdendi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عمر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حيي, سكن, بني, خلد |
| Zıt Kök | خرب |
| Çekirdek Özet 1 | Varlığın belirli bir mekânda veya bedende canlılık, bayındırlık ve süreklilik üzere tutunması; harap olmanın zıddı |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın yeryüzünü ilahi iradeye uygun biçimde mamur kılması ve kendisine bağışlanan süreyi (ömrü) anlamlı kılma sorumluluğu |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın (ömür) ve mekânın (imar) atıl ve metruk bırakılmayıp hak ve adaletle donatılarak canlı tutulması nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel yapılaşma (inşaat, bina yapma) veya salt biyolojik yaşam süresi olarak daraltılıp varoluşsal ve manevi bayındırlık boyutunun yok sayılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عم | Kapsama, kuşatma, yaygınlaşma, bir araya gelip bütünü oluşturma; عمم (genellik, kuşatıcılık), عمل (etkiyi yayma), عمق (derinlemesine yayılma), عمد (dayanak olma, dikilme) köklerinde olduğu gibi bir şeyin bütününe sirayet eden doluluk ve tutunma hali | ر | Çekirdeğe eklenen tepe, devamlılık ve hareket boyutu, kuşatıcı varlığı zaman ve mekân düzleminde kesintisiz bir akışa, kalıcı bir bayındırlığa ve süregiden bir diriliğe dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Farkındalık, kaynak olma, hayatın pınarı ve mevcudiyetin gözetilip korunması gücünü temsil eder. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Canlılığın temeli olan akışkanlığı, besleyiciliği, birleşmeyi ve sürekliliği ifade eder. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zirveye yönelişi, hiyerarşik yükselişi, bidayetten nihayete doğru ilerleyen zaman bilincini temsil eder. |
| عمر | Kaynaktan (su ve göz) fışkıran diriliğin insan bilinci ve gayretiyle yükselip süreklilik kazanması | Canlılığın (su/kaynak) bir mekânda veya bedende baş gösterip atıl kalmaksızın yükselmesi, orayı şenlendirmesi ve zaman içinde tutunması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yerin ıssız ve çorak olmaktan çıkarılıp içinde ikamet edilir, su ve ziraatle şenlenir hale gelmesi; canın bedende kalarak bedeni ayakta tutması (diş etinin dişi sarması gibi canın bedeni sarması). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ, kasidesinde meliki selamlarken başa konulan reyhan tacı ve uzun ömür dileği anlamında şu beyti zikreder: فَلَمَّا أَتَانَا بُعَيْدَ الكَرَى / سَجَدْنَا لَهُ وَرَفَعْنَا العَمَارَا |
| Erken Arapça kullanım | Lebîd b. Rebîa, mülk ve servetin insana geçici bir ömürlük emanet (umrâ) kılındığını şöyle ifade eder: وَمَا البِرُّ إِلَّا مُضْمَرَاتٌ مِنَ التُّقَى / وَمَا المَالُ إِلَّا مُعْمَرَاتٌ وَدَائِعُ |
Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Mekâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde عمر kökü, yaşam süresi, topluluk halinde bir arada bulunma, meskûn olma ve bayındırlık dairesinde ortak bir semantik ağa sahiptir. İbranicede yer alan עֹמֶר (‘omer) kökü deste, toplanmış demet ve bir araya getirilmiş mahsul anlamına gelirken, Aramice ve Süryanicede ‘-m-r (ܥܡܪ / ‘mar) biçimi doğrudan bir yerde ikamet etmek, mesken tutmak, yerleşmek ve orayı bayındır kılmak anlamlarını taşır. Erken Sami katmanında kök, bir sahanın terk edilmişlikten kurtarılıp canlılar tarafından doldurulması, bir araya toplanması ve orada hayatın sürdürülmesi fikrine dayanır. Arapçada bu semantik çekirdek iki temel eksende zenginleşmiştir: Zaman boyutunda insanın bedeninde canın tutunması ve yaşam süresi (el-umr), mekân boyutunda ise toprağın ya da meskenin mamur edilmesi, oranın hayatla donatılması (el-imâre). Kökün her iki yönü de yokluk ve yıkımın (harâb) zıddı olarak süreklilik ve canlı mevcudiyet ilkesine bağlanır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Canlılık ile bir mekânı şenlendirme arasındaki bağ | Bedende canın kalması ferdin ömrünü, mekânda insanın kalması ise oranın imarını oluşturur; her iki yön de atıllığın ve harabiyetin zıddıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ‘-m-r (demetleme, toplama); Süryanice ‘mar (ikamet etme, yerleşme, yaşama) | Süryanicedeki doğrudan ikamet ve mesken kurma anlamı, Arapçadaki imar ve ömür kavramlarıyla tam bir semantik simetri içindedir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapçası ve epigrafik metinlerde yerleşim yeri ve kült yapıları | Erken Güney Arap kitabelerinde tapınakların veya yerleşimlerin mamur tutulması bağlamında türevler görülür. | Muhtemel |
Kaynak Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عمر | Anlamlı | İmar etmek, yaşamak, ömür sürmek | Bir yeri şenlendirmek, bedende canın devamı ve zamanın bereketli kılınması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عرم | Anlamlı | Şiddet, sertlik, hırçınlık, taşkınlık | Suyun veya selin bendi yıkacak dereceye ulaşması (Seylü'l-Arim); kökteki birikimin taşkınlaşması | Kur'an'da geçer (Sebe 34:16) |
| معر | Anlamlı | Cildin veya toprağın kılsız/bitkisiz kalması, rengin değişmesi | Üzerindeki örtünün ve zenginliğin çekilip alınması; bir bakıma imarın zıddı olan kuraklık | Kur'an'da geçmez |
| مرع | Anlamlı | Otlağın verimli ve bol olması, yayılma kolaylığı | Hayvanların doymasını sağlayan yeşillik ve genişlik; mamurluğun gıda ve zemin boyutu | Kur'an'da geçmez |
| رعم | Anlamlı | Burnundan akıntı gelmek, sevgiyle yaklaşmak | Hayvanın burnundaki akıntı veya yavrusuna şefkatle meyli; canın içsel akışı ve bağlılığı | Kur'an'da geçmez |
| رمع | Anlamlı | Hızlı hareket etmek, kıpırdamak, seğirmek | Yaşam belirtisi olarak damarın atması veya bir uzvun hızla oynaması | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عمر | Merkez | Bayındırlık, yaşam süresi, yerleşme | Maddi ve manevi canlılığın zaman ve mekânda kesintisiz devamı | Varlığın atıl kalmayıp hayatla donatılması |
| حيي | Komşu | Biyolojik ve manevi dirilik | حيي ölümün zıddı olarak salt can taşımayı ifade ederken, عمر o canın zaman içinde uzaması ve esere dönüşmesidir. | Salt canlılık ile yaşanılan süre ve bayındırlık farkı |
| سكن | Komşu | Yerleşme, sakin olma, barınma | سكن hareketin durulması ve sükûnet bulmayı hedeflerken, عمر yerleşilen yerin geliştirilip üretken kılınmasıdır. | Hareketsiz yerleşme ile aktif şenlendirme farkı |
| بني | Komşu | Fiziksel inşa, yapı yükseltme | بني taş ve harçla yapıyı çatmayı ifade eder; عمر ise o binanın içinde hayatın sürmesi ve işlevsel kılınmasıdır. | Salt taş yapı ile içinde yaşam olan mamur mekân farkı |
| خلد | Komşu | Kesintisiz kalıcılık, ebediyet | خلد değişmeksizin bir halde sürüp gitmeyi imlerken, عمر sonlu bir zaman dilimindeki akışı ve bayındırlığı anlatır. | Ebedi sabitlik ile dünyevi ömür ve mesken farkı |
| خرب | Zıt | Harap olma, yıkılma, terk edilme | Mekânın ıssızlaşması, binaların çökmesi, hayatın ve işlevin çekilip gitmesi | عمر kökünün tam zıddı olarak metrukiyet ve yıkım hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عمر | İmar etmek, ömür sürmek, meskûn kılmak | Mekânı hayatla donatma ve canın bedende tutunma süresi | Kesin |
| Latince | colere, aedificare, aetas | Yerleşmek/bakmak, inşa etmek, yaşam çağı | 'Colere' fiili hem ekip biçmeyi hem tapınmayı ve ikameti kapsayarak 'umrân' ile benzer bir kültürel derinlik sunar. | Güçlü |
| İngilizce | inhabit, cultivate, life-span | Meskûn kılmak, imar etmek/ekmek, ömür | Tek bir kelime hem zamanı (ömrü) hem mekânsal bayındırlığı karşılamaz; parçalı olarak ifade edilir. | Güçlü |
| Almanca | bewohnen, kultivieren, Lebenszeit | İkamet etmek, kültüre almak/işlemek, ömür süresi | 'Kultivieren' kelimesi doğayı ıslah edip yaşanır kılma yönüyle 'imâret' boyutuna yaklaşır. | Güçlü |
| Fransızca | habiter, aménager, durée de vie | Yerleşmek, mamur kılmak/düzenlemek, hayat süresi | 'Aménager' teknik ve mekânsal ıslahı karşılarken, varoluşsal ömür boyutu ayrı kalır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اَلْعُمُر / عُمُرًا (el-Umur / Umuran) | İnsana tanınan dünyevi yaşam süresi, yaş | İnsanın yaratılış evreleri, ihtiyarlık ve tefekkür için verilen mühlet (Hac 22:5, Kasas 28:45, Yûnus 10:16) |
| يُعَمَّرُ / عَمَّرْنَاكُمْ (Yuammeru / Ammernâkum) | Bir kimseye uzun yaşam bahşedilmesi, yaşatılma | Kafirlerin bin yıl yaşama arzusu ve ahirette kendilerine mühlet verildiğinin hatırlatılması (Bakara 2:96, Fâtır 35:11, Fâtır 35:37) |
| عِمَارَة / عَمَرُوهَا (İmâret / Amerûhâ) | Toprağın işlenmesi, ziraat ve medeniyet inşası | Geçmiş kavimlerin yeryüzünü ekip biçmesi ve bayındır kılması bağlamı (Rûm 30:9) |
| يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللّٰهِ (Ya'muru mesâcidallâh) | Mescitlerin manevi ve ruhi ihyası, ibadetle diri tutulması | Mescitleri ancak Allah'a inananların ibadet, zikir ve cemaatle ihya edebileceği (Tevbe 9:17, Tevbe 9:18) |
| اِعْتَمَرَ / عُمْرَة (İ'temera / Umre) | Belirli bir vakte bağlı olmaksızın Kâbe'yi ziyaret | Hac dışında Beytullah'ı ziyaret ederek orayı tavaf ve say ile ihya etme ibadeti (Bakara 2:158, Bakara 2:196) |
| اَلْبَيْتِ الْمَعْمُورِ (el-Beyti'l-Ma'mûr) | Meleklerin tavaf ve ibadetiyle sürekli şenlendirilen göksel makam | Semadaki kesintisiz ibadet ve tazim mekânı üzerine yapılan yemin (Tûr 52:4) |
| لَعَمْرُكَ (Le'amruke) | Bir kimsenin hayatı/bekası üzerine yapılan tekit kasemi | Resûlullah'ın hayatı üzerine yapılan ilahi yemin bağlamı (Hicr 15:72) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel ve rızık meselesi, ömrün uzayıp kısalması | Sadaka ve sıla-i rahim ile ömrün uzamasının hakikati mi yoksa bereketlenmesi mi olduğu tartışması; ecel-i müsemmâ ile kaza ilişkisi | Zamanın biyolojik miktarı ile bereket ve hidayetle mamur kılınması arasındaki fark |
| Fıkıh | Mescitlerin imarı, umre menasiki, mevat arazinin ihyası, 'umrâ' akdi | Terk edilmiş arazinin tarım veya bina ile mülkiyete geçirilmesi (ihyâu'l-mevât); kişinin hayatı boyunca bağışlanan mülkiyet akdi (el-umrâ) | Hukuki hak doğuran fiziksel tasarruf ve canın süresine bağlı mülkiyet intikali |
| Tefsir | {استعمركم فيها} ve mescitlerin imarı ayetleri | İnsanın yeryüzündeki hilafet görevinin yeryüzünü fesada vermeden ıslah ve mamur kılmak olduğu tespiti | Taş ve kireç inşasından ziyade tevhid, adalet ve salih amelle sahanın doldurulması |
| Hadis | Dünyanın imarı, kıyamet kopsa da fidan dikme, ömür sermayesi | "Kıyamet kopuyor olsa bile elinizdeki fidanı dikin" nebevi emriyle yeryüzünü son ana kadar mamur bırakma gayesi | Tembellik ve atıllığın reddi, son nefese kadar ameli süreklilik |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mabedin ve kalbin ihyası | İman ve ibadetle donatma | Kutsal mekânı ve gönlü şirkin viraneliğinden koruyup tevhidle diri tutmak | Mescidin imarı yalnızca fiziksel duvar değil, cemaat ve zikirle canlandırılmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Cehaletin izalesi ve hakikatin inşası | Marifet ve medeniyet üretimi | Aklı ve cemiyeti cehalet çölünden çıkarıp ilim ve hikmetle mamur bir zihne dönüştürmek | Zihnin bilgiyle bayındır hale getirilmesi, düşünce dünyasının kuraklıktan kurtarılmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Hilafet ve yeryüzü nizamı | Adalet ve kamu düzeni | Toplumun dağılmasını önleyip emniyet ve refah zemininde medeni hayatı tesis etmek | Devlete meşruiyet veren temel ilke, beldeleri harabeye çevirmeyip adaletle mamur etmektir. | Güçlü |
| İktisadi | Arazinin ve sermayenin işletilmesi | Üretim, imar ve atıl bırakmama | Boş ve ölü toprakları (mevat) üretime sokmak, emeği ve serveti tedavülde tutmak | Malın ve arazinin terk edilmeyip istihdam ve bayındırlık aracı haline getirilmesidir. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Negentropi (Negatif Entropi) ve Dinamik Kararlılık | Fizikte kapalı sistemler kaçınılmaz olarak düzensizliğe, çürümeye ve harabiyete (maksimum entropi) gider. İmar hareketi, sisteme dışarıdan düzenli enerji ve iş katarak bozunmayı geciktiren, yapıyı canlı ve işlevsel tutan negatif entropi fonksiyonudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşma ve Sosyal Sermaye İnşası | Sosyolojide bir toplumun binaları kalsa bile güven, dayanışma ve adalet mekanizmaları çökerse o toplum viraneye döner. Umrân, maddi altyapı ile beşeri ve ahlaki ilişkilerin birbirini besleyerek toplumsal düzeni sürdürülebilir kılmasıdır. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca gayrimenkul geliştirme, betonarme bina yapma (inşaat sektörü) veya salt biyolojik bir yaş sayacına (ömür) indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | عمر kavramı, fiziksel çevre ile manevi-ahlaki hayatın kopmaz birliğidir. Taşları üst üste koymak tek başına 'imâret' değildir; Kur'an'a göre hakiki imar, adaletin, tevhidin ve fıtratın bir mekânda ikame edilmesidir. Bir yeri zulümle donatanlar orayı imar etmiş değil, bilakis harabeye sürüklemiş olurlar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Doğayı tahrip eden hoyrat bir sanayileşme veya lüks yapılaşma 'yeryüzünün imarı' sanılır; mescitlerin yalnızca kubbe ve süsleri yüceltilip cemaati ve ruhu ihmal edilir; insana verilen ömür ise sadece biyolojik varoluşu uzatma çabasına indirgenip ameli kıymeti ıskalanır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an insanı yeryüzünde anlamsız bir tüketici değil, yeryüzünü Allah adına bayındır kılmakla sorumlu (müstamar) bir halife olarak tanımlar. عمر kökü, zamanın (ömür) ve mekânın (ümrân/mâbed) atıl bırakılmayıp ilahi amaç doğrultusunda canlı tutulması gerektiğini ortaya koyan ontolojik köprüdür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yeryüzündeki yaratılış gayesini bildiren ayetlerde (Hûd 11:61), mescitlerin kimler tarafından ve nasıl idare edileceğini beyan eden fıkhi-itikadi nasslarda (Tevbe 9:17-18) ve insana verilen yaşam süresinin ahiretteki hesabı nasıl belirleyeceğini bildiren uyarılarda (Fâtır 35:37). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünyayı tümüyle değersiz görüp onu virane bırakmayı dindarlık zanneden pasif mistik sapmayı ve aksine yeryüzünü sadece taş, beton ve güç biriktirmekten ibaret sayan seküler kalkınmacı kibri aynı anda tashih eder. İmarın ancak takva ile anlam kazandığını bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir sahanın su, yerleşim ve üretimle canlandırılması, boşluk ve harabiyetten arındırılarak içinde hayatın sürekli kılınması.
- Soyut anlamZamanın ilahi gaye doğrultusunda anlamlı kılınması (ömür) ve mekânın tevhid, adalet ve salih amellerle diriltilmesi (imâret).
- Sistematik karşılıkBozunmaya, yıkıma ve yok oluşa karşı koyan; irade, emek ve iman bileşeniyle varlığı en yüksek nizam ve refah seviyesinde tutan medeniyet (umrân) ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , hasıl olan nihai bayındırlığı ve medeni yetkinliği (umrân / mamurluk derecesi) temsil eder. , varlığa veya insana tanınan toplam biyolojik/fiziksel süredir (ömür). , bu zaman dilimine vakfedilen yapıcı enerjiyi, ameli ve maddi emeği; ise ona istikamet ve değer kazandıran ahlaki-ruhi bilinci ve imanı gösterir. çarpımı, zaman boyunca biriken faydalı ihya hareketidir. ise sistemin doğasında bulunan zaman kaynaklı yıpranma, çürüme, zulüm ve harabiyet (dezentegrasyon/entropi) faktörüdür. Bayındırlık, ancak harcanan bilinçli emek tabii çürüme hızını aştığında pozitif bir değer olarak kalıcı hale gelir.