دنر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ن-ر1 sîga, 14 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أمنأممأهلألهدنربِدِينَارٍقنطرقومأديكتبليسسبلعلم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 14

▶ Ağı aç (3B)

دنر

د - ن - ر

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

دِينَارٍ kelimesinin aslı دِنَّارٍ dir. İlk nun harfi ya harfine dönüşmüştür.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

دِينَارٍ kelimesinin aslı دِنَّارٍ dir. İlk nun harfi ya harfine dönüşmüştür.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.591 harf
باب الدال والراء والنون معهما د ر ن، ر د ن، ن د ر، ر ن د، د ن ر، ن ر د مستعملات درن: الدَّرَنُ: تَلَطُّخُ الوَسَخُ، وثَوْبٌ دَرِنٌ وأَدْرنُ داخِلٌ عليه ويجوز في الشِّعْر قال رؤبة يمدح رجلاً: إِنِ امرُؤٌ دَغْمَرَ لونَ الأَدْرَنِ سَلِمتَ عِرْضاً ثوبُه لم يُدْكَنِ والفِعلُ دَرِنَ يدرَنُ. والدَّرينُ: اليَبيسُ الحَوْلِيُّ، ويقال: ما في الأرض من اليَبيس إلاّ الدُّرانةُ. والدُّرَيْنةُ: الأَحمَقُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR59 harf
المُدَنَّرُ من الخيل: الذي يكون فيه نُكَثٌ فَوْقَ البَرَشِ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.287 harf
د ر ن دنر ، ردن ، رند ، ندر ، نرد : ( مستعملة ) . ( درن ) : قال الليث : الدَّرَنُ تَلَطُّخ الوَسَخ ، وثوب دَرِنٌ وأدْرَنُ أي وسخ . قال رؤبة يمدح رجلاً : إنِ امرُؤٌ دَغْمَرَ لَوْنَ الأدْرَنِ سَلِمْتَ عِرْضاً ثَوْبُه لم يَدْكَنِ أبو عبيد عن الأصمعيّ : كلُّ حُطام شَجر أو حَمْضٍ أو أَحرار بَقْل ، فهو الدَّرين إذا قَدُم . وقال الليث : اليَبيسُ الحَوْليُّ هو الدَّرين . ويقال : ما في الأرض من اليَبيسِ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.827 harf
(باب الدال والنون وما يثلثهما في الثلاثي) (دنـي) الدال والنون والحرف المعتل أصلٌ واحد يُقاس بعضُه على بعض، وهو المقارَبَة. ومن ذلك الدّنِيُّ، وهو القَريب، مِن دنا يدنُو. وسُمِّيت الدُّنيا لدنوّها، والنِّسبة إليها دُنْياوِيّ. والدَّنِيُّ من الرجال: الضعيف الدُّونُ، وهو مِن ذاكَ لأنّه قريب المأخذ والمنزلة. ودانَيْت بين الأمرَين: قاربْتُ بينهما. وهو ابن عَمِّهِ دُِنْيا(1) ودِنْيَةً. والدّنِيُّ:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR137 harf
- قال تعالى: ﴿من إن تأمنه بدينار﴾ [آل عمران/75]، أصله: دنار، فأبدل من إحدى النونين ياء، وقيل: أصله بالفارسية دين آر، أي: الشريعة جاءت به.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR307 harf
د ن ر وجه كأنه الدينار الهرقليّ‏.‏ قال‏:‏ كأن دنانيراً على قسماتهم وإن كان قد شفّ الوجوه لقاء وذهب مدنر‏:‏ مضروب‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ثوب مدنر‏:‏ وشيه كالدينار نحو مسهم ومرحل‏.‏ قال ابن المفرغ‏:‏ وبرود مدنرات وقز ومـلاء مـن أعتـق الكتـان وبرذون مدنر اللون‏:‏ أشهب مفلس بسواد‏.‏ وكلمته فدنر وجهه إذا أشرق‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR784 harf
الدِّيْنَارُ: فارسي مُعَرَّبٌ، وأَصله دِنَّارٌ، بالتشديد، بدليل قولهم دَنانِير ودُنَيْنِير فقلبت إِحدى النونين ياء لئلاَّ يلتبس بالمصادر التي تجيء على فِعَّالٍ، كقوله تعالى: وكذبوا بآياتنا كِذَّاباً؛ إِلاَّ أَن يكون بالهاء فيخرّج على أَصله مثل الصِّنَّارَةِ والدِّنَّامَة لأَنه أَمن الآن من الإِلتباس، ولذلك جمع على دنانير، ومثله قِيراط ودِيباج وأَصله دِبَّاجٌ. قال أَبو منصور: دينار وقيراط وديباج
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.072 harf
الدينار، بالكسر، معرب، واختلف في أصله، فقال الراغب: دين آر، أي الشريعة جاءت به، وقيل أصله دنار، بالتشديد، بدليل قولهم دنانير ودنينير، فأبدل من إحداهما ياء، ولا يخفى لو قال: فقلبت إحداهما ياء، كان أحسن، لئلا يلتبس بالمصادر التي تجئ على فعال، ككذاب، في قوله تعالى: وكذبوا بآياتنا كذابا إلا أن يكون بالهاء فيخرج على أصله مثل الصنارة والدنامة، لأنه أمن الآن من الالتباس، ولذلك جمعت على دنانير. ومثله
Maddenin bağlantısı

الدينار، بالكسر، معرب، واختلف في أصله، فقال الراغب: دين آر، أي الشريعة جاءت به، وقيل أصله دنار، بالتشديد، بدليل قولهم دنانير ودنينير، فأبدل من إحداهما ياء، ولا يخفى لو قال: فقلبت إحداهما ياء، كان أحسن، لئلا يلتبس بالمصادر التي تجئ على فعال، ككذاب، في قوله تعالى: وكذبوا بآياتنا كذابا إلا أن يكون بالهاء فيخرج على أصله مثل الصنارة والدنامة، لأنه أمن الآن من الالتباس، ولذلك جمعت على دنانير. ومثله قيراط وديباج. وقال أبو منصور: دينار وقيراط وديباج أصلها أعجمية، غير أن العرب تكلمت بها قديما فصارت عربية. وقد مر تفسيره في ح ب ب فراجعه. والديناري: فرس بكر بن وائل، وهو ابن الهجيس فرس بني تغلب، ابن زاد الركب فرس الأزد الذي دفعه إليهم سليمان عليه السلام، كذا في أنساب الخيل لمحمد بن السائب الكلبي، وهذا الكتاب عندي بخط قديم كتب في مصر سنة 522 يقول في آخره: وعامة خيل الجاهلية والإسلام تنسب إلى الهجيس والديناري، وزاد الركب، وجلوى الكبرى، وجلوى الصغرى وذي الموتة والقسامة وسوادة. والفياض وذلك مائة وسبعة وخمسون فرسا سوابق مشهورة في الجاهلية والإسلام سوى خيل رسول الله صلى الله عليه وسلم. ودينار الأنصاري: صحابي، وهو جد عدي بن ثابت بن دينار، قاله ابن معين، وقيل اسمه قيس، كذا في معجم ابن فهد. قلت: والضمير في قوله اسمه راجع إلى جد عدي، بدليل ما في تحرير المشتبه للحافظ ابن حجر: وقيل: اسم جده قيس. وعمرو بن دينار: تابعي. وأبوه دينار هذا قيل صحابي هكذا أورده عبدان في الصحابة مجردا، وليس بصحيح. قلت: وإليه نسب أبو بكر محمد بن زكريا بن يحيى بن عبد الله بن ناصح بن عمرو بن دينار الديناري، ويقال فيه الحارثي أيضا، حدث عن هانئ بن النضر، ومحمد بن المهلب، وتوفي سنة 302. وبقي عليه: دينار بن عمرو الأسدي أبو عمرو البزار الكوفي. ودينار الخزاعي القراط. ودينار الكوفي والد عيسى. ودينار والد سفيان العصفري. ودينار أبو حازم: محدثون. والدينور، بكسر الدال وفتح النون، كذا ضبطه ابن خلكان، وضبطه السمعاني وغيره بفتح الدال وضم النون وفتحها أيضا: د من أعمال الجبل، بين الموصل وأذربيجان، بينهما وبين همذان نيف وعشرون فرسخا، كثيرة الزروع والثمار. وقال ابن الأثير: عند قرميسين. وقد خرج منه علماء أجلة، ذكرهم أهل الأنساب. والمدنر، كمعظم: فرس فيه نكت فوق البرش، قاله أبو عبيدة. وقال غيره: فرس مدنر: فيه تدنير: سواد تخالطه شهبة. وبرذون مدنر اللون: أشهب على متنيه وعجزه سواد مستدير يخالطه شهبة. وفي الأساس: برذون مدنر اللون أشهب مفلس بسواد، وهو مجاز. ومن المجاز أيضا: دنر وجهه تدنيرا: تلألأ كالدينار. ويقال: كلمته فتدنر وجهه، أي أشرق. ودينار مدنر: مضروب، وكذا ذهب مدنر. ودنر الرجل، بالضم، فهو مدنر: كثر دنانيره، كالمفلس لمن كثر فلسه. ومما يستدرك عليه:

الشراب الديناري نسبة لابن دينار الحكيم، ذكره داوود وغيره، أو لأنه كالدينار في حمرته. ومالك بن دينار: زاهد مشهور. وأبو عبد الله محمد بن عبد الله بن دينار النيسابوري، ذكره ابن الأثير. وأبو الفتح محمد بن الحسن الديناري، من ولد دينار بن عبد الله. وابنه أبو الحسن، حدثا. ودينار آباد: قرية باستراباذ. ودرب دينار: محلة ببغداد. ودينار بن النجار بن ثعلبة: بطن من الأنصار. وأبو العباس أحمد بن بيان بن عمرو بن عوف الديناري، لأن أبا أمه أحدث الدينار المتعامل به بما وراء النهر للأمير الساماني. وأم دينار: قريتان بمصر، إحداهما بالجيزة، وقد رأيتها، والثانية بالغربية. وزميل بن أم دينار في فزارة، وهو قاتل سالم بن دارة، لأنه هجاه فقال: أبلغ فزارة أني لن أصالحها حتى ينيك زميل أم دينـار وأبو دينار: قرية بالبحيرة من مصر.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.325 harf
دَنَّرَ 2 دَنَّرَ دنر , (T, M, K,) inf. n. تَدْنِيرٌ; (K;) and ↓ تدنّر; (A;) (tropical:) It (a man's face) glistened (T, M, A, K) like a دِينَار. (TA.) ― -b2- دُنِّرَ He (a man, TA) had many دَنَانِير [pl. of دِينَار]. (K.) ― -b3- See also the pass. part. n., below. 5 تَدَنَّرَ see 2. دُنَيْنِيرٌ دُنَيْنِيرٌ دنينير : see the next paragraph. دِينَارٌ دِينَارٌ دينار , an arabicized word, (M,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR135 harf
دَنَرَ دَنَرَ دَنَّرَ II , a. Glistened, shone ( face ). دِيْنَار دِيْنَار ( pl. دَنَانِيْر ), P. , a. A certain gold coin : dinar.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.105 harf
دنر دَنَرَ - يَدْنِرُ - دِيْنَار دَنَرَ - يَدْنِرُ + الكائن أوالشيئ: يشرق ويتلألأ بلون أسود فيه شهبة دَنَّرَ - يُدَنِّرُ +كائن + شيئاً: على وزن " فـَعـَّل" من " دَنَرَ - يَدْنِرُ "يجعله " يَدْنِرُ ": يصكه على شكل دينار دِيْنار: على وزن " فـِعلال": الشيء المتألق واللامع بشدة بلونه الأسود: وهو اصطلاحاً: العملة المصكوكة على شكل قطع معدنية لامعة:
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler14 mücavir (24 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قنطر

    1 ortak ayet · Bir kantar malı

  2. أدي

    1 ortak ayet · İdave matara (su kabı) demektir

  3. دوم

    1 ortak ayet · Devam : Kışın yaprak dökmeyen ağaç, katran ağacı demektir

  4. ليس

    1 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

  5. أمم

    1 ortak ayet · Emam ön demektir

  6. أهل

    1 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

  7. سبل

    1 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  8. كذب

    1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  9. كتب

    1 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  10. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  11. أمن

    1 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  12. علم

    1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا …

    DinarıEhl-i Kitab’dan öylesi vardır ki; kantarla emanet bıraksan; onu sana öder. Öylesi de vardır ki; bir tek altın emanet etsen; tepesine dikilmedikçe onu sana ödemez. Bu, onların: Ümmiler hakkında bize karşı sorumluluk yoktur, demelerindendir. Onlar, bile bile Allah’a karşı yalan söylemektedirler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدنر
YapıÜçlü (İsimden türetilmiş / Muarreb kök)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerورق, قنطر, نقد
Zıt Kökفلس
Çekirdek Özet 1Basılmış, damgalanmış, yuvarlak ve parlak altın para birimi
Çekirdek Özet 2Emanete riayet ve ahlaki sadakatin ölçüldüğü en küçük altın değer birimi
Çekirdek Özet 3Standartlaştırılmış mübadele aracı, iktisadi güven ve zimmet taahhüdünün sembolü
Kritik Hata RiskiKelimenin sadece yabancı kökenli bir sikke adı sayılarak Kur'an'daki ahlaki ve hukuki ölçü karşıtlığı işlevinin göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دنAlçaklık, yaklaşma, tabana oturma ve içine alma (karşılaştırınız: دنو, دنن, دنف)رÇekirdeğin alçaklık ve yayılma anlamına baş, tepe ve parlaklık eklenerek taban/ölçü birimi olan madeni sikkenin dairesel ve ışıltılı biçimde somutlaşması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دKapı; giriş, geçiş, hareketDeğerin elden ele dolaşımı, mübadele kapısı ve iktisadi geçişkenlik
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkDeğerin tedavüldeki akıcılığı, canlılığı ve zenginliğin sürekliliği
رİnsan başı; baş, ilk, üstEn üst kıymet basamağı, sikkenin üzerindeki hükümdar başı veya damga ve madenin parlaklığı
دنرKapıdan geçerek sürekli dolaşan en üstün madeni değerDolaşıma giren, üzerine yetki damgası vurulmuş, parıldayan ve en üst mübadele gücünü taşıyan dairesel değer birimi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDarp edilmiş, üzeri nakışlı veya resimli, dairesel altın sikke; yüzün sevinçten dinar gibi parlaması (دَنَّرَ وَجْهُهُ) ve hayvanın üzerinde dinar büyüklüğünde dairesel siyah-beyaz beneklerin bulunması (بَرْذَوْنٌ مُدَنَّرٌ).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde hükümdar yüzünün veya sevgilinin çehresinin parlaklığını ve güzelliğini Bizans darplı Heraklios dinarına benzetme yaygındır (örnek: وجه كأنه الدينار الهرقليّ).
Erken Arapça kullanımİbnü'l-Müferriğ divanında kumaşların dinar şeklinde nakışlarla bezenmesini ifade eden kullanım: وبرود مدنرات وقز ومـلاء مـن أعتـق الكتـان

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça دنر kökü, doğrudan bir fiil kökünden ziyade, dile erken dönemde giren ve zamanla morfolojik olarak kökleşen isim kökenli (muarreb) bir yapı arz eder. Kelimenin aslı Grekçe dēnárion (δηνάριον) üzerinden Latince denarius (onluk birim, on as değerinde gümüş sikke) kelimesine dayanır. Bu terim Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu'nun altın sikkesini ifade etmek üzere Süryanice ve Aramiceye dīnārā (ܕܝܺܢܳܪܳܐ) biçiminde geçmiş, oradan da Sasaniler ve ticaret kervanları aracılığıyla erken dönem Arapçasına دِنَّارٌ olarak intikal etmiştir. Arap fonetiğinde çift nun harfinden birincisi ses uyumu ve hafifletme amacıyla ya harfine dönüşerek دِينَارٌ yapısını kazanmış, çoğulu ise asıl kök seslerini koruyarak دنانير şeklinde kalmıştır. Kökün Arapçada دَنَّرَ gibi fiillere türetilmesi, sikkenin dairesel formu ve altının ışıltısının çehreye ve desenlere benzetilmesiyle gelişen iç Arapça bir semantik genişlemedir.

Güven Kesin

Kaynak Lisān al-ʿArab, Fraenkel (Die aramäischen Fremdwörter im Arabischen), Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an), Payne Smith (Thesaurus Syriacus).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدِنَّار / دِينَارAslı şeddeli nun olan kelimede hafifletme için nun harfi yâ harfine dönüşmüş, kökten parıldama ve yuvarlak beneklilik anlamında fiiller türetilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve Aramice dīnārāGrekçe üzerinden Sami sahasına giren ve altın para birimini niteleyen ortak ticaret terimi.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiLatince denarius, Grekçe dēnárionRoma para sisteminde onluk birimi temsil eden deni kökünden türeyen sikke adı.Kesin

Kaynak Arthur Jeffery, David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دنرAnlamlıAltın para, parıldamaDarp edilmiş dairesel altın sikke ve onun parlaklığıHedef kök; Kur'an'da geçer
درنAnlamlıKir, pas, lekeElbisede veya bedende biriken kir; manevi kusurHedef kökteki parlaklığın zıddı bir kirlilik anlamı taşır; Kur'an'da geçmez
ندرAnlamlıDışarı fırlama, tek kalma, azlıkBir şeyin benzerlerinin arasından sıyrılıp tek veya az bulunmasıSeyreklik ve değerlilik bakımından hedef kökle anlamsal teması vardır; Kur'an'da geçmez
نردAnlamlıTavla oyunuZarlarla ve pullarla oynanan meşhur oyun tahtası ve aletiFarsça kökenli muarreb isimdir; Kur'an'da geçmez
ردنAnlamlıYen, kol ucu; bükmeElbisenin kol ucu ve ipliğin eğrilip bükülmesiKumaş ve giysi parçasıyla ilgilidir; Kur'an'da geçmez
رندAnlamlıGüzel kokulu çöl ağacıMersin ağacı veya defneye benzer hoş kokulu nebatBotanik terimidir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دنرMerkezPara, mübadele aracıEn yüksek madeni kıymeti temsil eden tekil altın sikkeDarp edilmiş, ağırlığı ve ayarı belirli tekil altın para birimi
ورقKomşuPara, madeni değerGümüş parayı ve genel madeni tedavül aracını ifade ederورق gümüş sikkeye odaklanırken, دنر som altın değerini temsil eder
قنطرKomşuYığılmış büyük servetKantarlarla tartılan, yığılmış ve muazzam miktardaki servetقنطر servetin devasa hacmini, دنر ise tekil ve asgari altın birimini gösterir
نقدKomşuNakit, hazır paraAyıklanmış, sahtesinden ayrılmış peşin tedavül aracıنقد paranın peşin ve kusursuz niteliğine, دنر bizzat altın sikkenin kendisine bakar
فلسZıtDeğersiz para, iflasDeğeri en düşük bakır sikke ve iktisadi yoksunlukدنر en üstün madeni kıymet iken, فلس en alt basamağı ve sıfırlanmayı simgeler

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaدنر / دِينَارAltın sikke, değer ölçüsüDarp edilmiş standart altın para; sevinçten parlayan çehreKesin
Latincedenarius, nummus aureusOnluk sikke, altın paraLatince denarius gümüş sikkeyle başlasa da altın aureus karşılığı olarak tedavül etmiştirKesin
İngilizcedinar, gold coin, standard monetary unitAltın para birimiDeğer birimi ve nakit servet aracını karşılar; ahlaki emanet bağlamını doğrudan içermezGüçlü
AlmancaDinar, Goldmünze, WährungseinheitDinar, altın madeni paraDarp edilmiş kıymetli maden birimini eksiksiz verir; mecazi parıltı anlamını taşımazGüçlü
Fransızcadinar, pièce d'or, monnaieDinar, altın sikkeResmi damgalı altın sikkeyi karşılar; metinsel bağlamdaki emanet boyutunu dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Nişanyan Sözlük, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
دِينَارٍAsgari altın değer birimi ve emanet testiEmanete riayet ve hıyanetin taban sınırını, ahlaki sebatın en küçük altın miktarda dahi denenmesini beyan eden bağlam (Âl-i İmrân 3:75).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEmanet ve ahlaki sorumlulukMüminin ve ehlikitabın fıtri ve akdi güvenilirliği; kalpteki niyetin somut maddeyle imtihanıEmanete sadakatin miktar büyüklüğüne göre değişmeyen ilahi bir yükümlülük oluşu
FıkıhZekat, diyet ve borçlar hukukuZekat nisabı (yirmi dinar), tam diyet miktarı (bin dinar) ve şer'i dirhem-dinar paritesiStandart ağırlığı olan (şer'i miskal/4.25 gr) altın para birimi
TefsirKarşılaştırmalı sebat ve hıyanetKintar (büyük servet) ile dinar (tekil altın) arasındaki mukayese üzerinden insan tabiatıİhanetin az veya çok mala değil, zihniyet ve ahlaki ilkeye bağlı olduğunun tespiti
HadisAhiret hesabı ve zühd rivayetleriDinar ve dirhem kulu olanların kınanması; kalbinde dinar ağırlığında iman bulunanın kurtuluşuDünyevi hırsın sembolü veya imanın tartılabilir en somut asgari kıymeti

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve zekat hukukuAsli mübadele ve nisab ölçüsüArınma ve infak yükümlülüğünün eşiğini tayin etmeKişinin dini mükellefiyet sınırına ulaşıp ulaşmadığını belirleyen altın taban.Kesin
İlmiİktisat ve nümizmatikStandart ağırlık ve maden ayarıDeğerin ölçülmesinde sabit referans birimi olmaKeyfi değer kayıplarını engelleyen, ağırlığı tanımlı evrensel hesap standardı.Güçlü
SiyasiEgemenlik ve darphane hakkıHükümranlık ve sikke basma yetkisiMeşruiyetin ve devlet otoritesinin ilanıDevletin piyasaya sunduğu resmi güvence ve mali egemenlik alameti.Güçlü
İktisadiTicaret ve borç tasfiyesiLikit altın tedavül aracıDeğer saklama ve borçları nihai ifa etmeMal ve hizmet değişimini sağlayan en güvenilir ve genel kabul gören ödeme vasıtası.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKuantum (kesikli asgari enerji paketi) / Birim metrikSürekli akış içinde parçalanamaz en küçük standart değer basamağı; hesaplamanın taban birimi.Güçlü
Beşeri bilimlerHukuki zimmet eşiği / Güven test parametresiBir aktörün ahlaki tutarlılığını test etmek için tasarlanmış asgari güvenilirlik eşiği.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiDinar kelimesini sadece tarihsel bir Bizans sikkesi veya günümüzdeki bazı Arap ülkelerinin kağıt para birimi olarak algılayıp daraltmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da dinar, kintar (muazzam servet) kavramının karşıtı olarak ahlaki sadakatin, emanete vefanın ve zihniyet dürüstlüğünün sınandığı en küçük reel altın birimidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin getirdiği derin ahlak psikolojisini ıskalayarak meselenin sadece Yahudiler ile Hristiyanlar arasındaki etnik veya yerel bir para meselesi olduğunu zannetmek; küçük meblağlarda hıyaneti önemsiz gören modern zaafı fark edememek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İktisadi değerlerin en alt ve en üst sınırları (kintar-dinar) üzerinden insanoğlunun emanet psikolojisini, hak tanımazlığını ve ahlaki sebatını çarpıcı bir diyalektikle ortaya koyduğu için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i kitabın emanete bakışını, ahitleri yerine getirme ahlakını ve iktisadi muamelelerde ötekileştirici zihniyeti eleştiren ayet grubunda (Âl-i İmrân 3:75) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın dürüstlüğünün sadece büyük servetler karşısında sınandığı yanılgısını düzeltir; hakiki emanet bilincinin tek bir dinarda bile taviz vermez bir sebat gerektirdiğini öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamStandart ağırlıkta, damgalı, yuvarlak ve parlak altın sikke.
  • Soyut anlamAsgari değer ölçüsü, borç zimmeti ve ahlaki sadakatin sınır eşiği.
  • Sistematik karşılıkDeğer saklama ve mübadele aracı; fıkıhta nisab ve diyetin referans matrisi; emanet testinde taban parametresi.
  • LaTeX modeliT(x)=lim⁡v→δ(∂E(x,v)∂v)buradaδ∈{d,k}
  • LaTeX açıklamasıFormülde x ahlaki faili, v emanet edilen iktisadi değer miktarını temsil eder. E(x,v) fonksiyonu failin emaneti geri ödeme kararlılığını gösterir. δ parametresi Kur'an'ın vazettiği iki kutuplu test sınırlarıdır; k kintar (üst sınır, devasa servet), d ise dinar (alt sınır, asgari altın birim) değerini ifade eder. Model, ahlaki güvenilirlik testinin (T) değerin taban birime (v→d) yaklaştığı anda dahi türevsel sürekliliğini koruması gerektiğini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د