قنطر
ق - ن - ط
KÖK- 4 geçiş
- 3 ayet
- 4 sîga
- 7 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Bir kantar malı
Notlarım
Sözlükler(7)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.882 harfالقاف والطاء
قنطر: القَنْطَرة: معروفة.
والقِنْطار؛ يقال: أربعون أوقية من ذهب أو فضة، ويقال: ثمانون ألف درهم عن ابن عباس. وعن السدي رطل من ذهب أو فضة، ويقال: هو بالسريانية مثل ملء جلد ثور ذهباً أو فضة. وبالبربرية: ألف مثقال من ذهب أو فضة.
وفي التصريف مخرجه على قول العرب، لأن الرجل يُقَنطر قِنطاراً، كل قطعة أربعون أوقية، كل أوقية وزن سبعة مثاقيل.
وبنو قَنْطُور: الترك، ويقال: إن قَنْطُوراء كانت
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR265 harfالقَنْطَرَةُ: الجسرُ. والقِنْطِرُ، بالكسر: الداهيةُ. والقِنْطارُ: مِعيارٌ. ويروى عن معاذ بن جبل رضي الله عنه أنَّه قال: هو ألفٌ ومائتا أوْقية. ويقال: هو مائة وعشرون رطلاً. ويقال: ملءُ مسْكِ الثورِ ذهباً. ويقال غير ذلك، والله أعلم. ومنه قولهم: قَناطيرُ مُقَنْطَرَةٌ.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.281 harfالقَنْطَرة، معروفة: الجِسْرُ؛ قال الأَزهري: هو أَزَجٌ يبنى بالآجُرّ أَو بالحجارة على الماء يُعْبَرُ عليه؛ قال طَرَفَةُ: كقَنْطَرَةِ الرُّومِيِّ أَقْسَمَ رَبُّها
لَتُكْتَنَفَنْ، حتى تُشادَ بِقَرْمَدِ
وقيل: القَنْطَرة ما ارتفع من البنيان. وقَنْطَرَ الرجلُ: ترك البَدْوَ وأَقام بالأَمصار والقُرَى، وقيل: أَقام في أَيّ موضع قام. والقِنْطارُ: مِعْيارٌ، قيل: وَزْنُ أَربعين أُوقية من ذهب، ويقال: أَلف
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.478 harfالقنطرة: الجسر، فهما مترادفان وفرق بينها صاحب المصباح وغيره. قال الأزهري: هو أزج يبنى بالآجر أو بالحجارة على الماء يعبر عليه. وقيل: القنطرة: ما ارتفع من البنيان. وقنطرة أربك، ة بخوزستان. وقنطرة البردان: محلة ببغداد شرقيها، منها أبو الحسن علي بن داوود التميمي القنطري، وأبو الفضل العباس بن الحسين القنطري، من شيوخ البخاري، عن يحيى بن آدم وعنه أحمد، مات سنة 240. وقنطرة خرذاذ أم أردشير: بسمرقند بين
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.598 harfقَنْطَرَ الشّىْءِ
Q. 1 قَنْطَرَ الشّىْءِ ذ i. q. عَقَدَهُ وَأَحْكَمَهُ [He tied, or knit, the thing; or, agreeably with modern usage, he arched, or vaulted, it; and made it firm, or strong]. (Zj.) Hence what is called a قَنْطَرَة is thus called because of its being firmly, or strongly, knit together, or arched, or vaulted, لِاـِحْكَامِ عَقْدِهَا. (MF.) [It seems to signify He compacted the thing.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR665 harfقَنْطَرَ
قَنْطَرَ
a. Knit together; compacted; arched, vaulted.
b. Collected, aggregated.
c. Had many talents of money; possessed much property.
d. [ coll. ], Stumbled; fell.
تَقَنْطَرَ
تَقَنْطَرَ II
a. [ coll. ], Reared; stumbled, fell ( horse ).
قِنْطَاْر
قِنْطَاْر 49 , ( pl. قَنَاْطِيْرُ 67 ),
a. Hundredweight; talent.
قَنْطَرَة
قَنْطَرَة 51t , ( pl. قَنَاْطِرُ 47 ),
a. Bridge;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR15.746 harfقنطر
قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ - مُقَنْطَر- مُقَنْطَرَة - قِنْطَار - قَنَاطِيْر
قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ + كائن + شيئاً أو بنياناً: يجعله مبنياً من قناطير: يجعله مبنياً من دوائر وأقواس معدنية أو حجرية
مُقَنْطَر: اسم مفعول صفة مشبهة من " قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ ": مبني على شكل أقواس ودوائر
مُقَنْطَرَة: مؤنث " مُقَنْطَر "
قِنْطَار: اسم آلة من "
Mücavir kökler43 mücavir (53 toplam)
- دنر
1 ortak ayet · دِينَارٍ kelimesinin aslı دِنَّارٍ dir
- أدي
1 ortak ayet · İdave matara (su kabı) demektir
- بهت
1 ortak ayet · Mehd beşik demektir
- خيل
1 ortak ayet · Heyl (hı) : At demektir
- دوم
1 ortak ayet · Devam : Kışın yaprak dökmeyen ağaç, katran ağacı demektir
- فضض
1 ortak ayet · Fidde, (dat) Gümüş demektir
- حرث
1 ortak ayet · Hars ekin demektir
- شهو
1 ortak ayet · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
- سوم
1 ortak ayet · Sima çehre demektir
- أوب
1 ortak ayet · Ev arı sürüsü anlamındadır
- بدل
1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir
- أثم
1 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir
Geçtiği ayetler(3)
زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ …
İstiflenmişKadınlarından oğullarından, kantar kantar altın ve gümüşten, nişanlı atlardan, develerden ve ekinlerden gelen zevklere aşırı düşkünlük; insanlar için süslenip hoş göründü. Bunlar dünya hayatının geçimidir. Oysa gidilecek yerin güzel olanı Allah katındadır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قنطر |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كنز, جمع, وفر |
| Zıt Kök | قلل |
| Çekirdek Özet 1 | Birbirine bağlanarak sağlamlaştırılmış kemerli yüksek yapı ve büyük tartı ağırlığı |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük miktarlarda biriktirilmiş, tartıya ve sayıma gelen devasa servet ve değer yığını |
| Çekirdek Özet 3 | İnsanın sahiplenme ve biriktirme arzusunun ölçülebilir en üst maddi ve iktisadi ölçeği |
| Kritik Hata Riski | Kantarı yalnızca soyut bir çokluk sanıp denetim ve emanet sorumluluğu getiren somut bir ölçü birimi vasfını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قن | Bir şeyi bükerek, toplayarak veya sıkarak elde tutma, mülkiyet ve boyun eğdirme; nitekim قنت, قنط, قنع, قنو köklerinde toplanma, tutma ve boyun eğme anlamı ortaktır | ط | Anlam kuşatma, sarma ve hacimli bir biçimde çevreleyerek kütle oluşturma yönünde genişlemiştir |
| قن | Bir araya getirilip bağlanan ve denetim altına alınan temel kütle | ر | Yükselme, sağlamlaşma ve bir kemer yahut tepe gibi üst üste yığılarak doruk noktasına ulaşma anlamı kazanmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Maddenin bir merkez veya sınır etrafında yoğunlaşıp toplanması |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Toplanan maddenin ardışık biçimde akması ve miktarının kesintisiz artması |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Artan varlığın bir kap veya kütle içinde toparlanıp sıkıca kuşatılması |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Biriken kütlenin yukarıya doğru yükselmesi, baş hizasına gelmesi ve bir ağırlık standardı oluşturması |
| قنطر | Sınırlandırılıp toplanan varlığın kuşatılarak tepeleme yükseltilmesi | Değerin veya taşın kemerli bir köprü ya da devasa bir ağırlık birimi oluşturacak şekilde üst üste yığılması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taşların ve tuğlaların kemer biçiminde birbirine kenetlenmesiyle su üzerine kurulan sağlam köprü ve büyük ağırlık ölçüsü |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafa b. el-Abd muallakasında devesinin göğüs ve boyun yapısını Romalıların taştan ördüğü sağlam kemerli köprüye benzetir: كقَنْطَرَةِ الرُّومِيِّ أَقْسَمَ رَبُّها / لَتُكْتَنَفَنْ، حتى تُشادَ بِقَرْمَدِ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Abbâs ve es-Süddî gibi erken dönem otoritelerince büyük bir ağırlık veya servet mikyası; kırk veya yüz yirmi rıtl, bin iki yüz ukıyye yahut bir sığır derisi dolusu altın olarak açıklanmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Mu‘allaka-i Tarafa.
Sami etimolojik katman
Arapça قنطر kökü, geç dönem Doğu Akdeniz ticaret havzasında ve Sami dillerinde yüksek ağırlık ölçülerini ve kemerli bayındırlık yapılarını ifade eden ortak bir iktisadi ve teknik katmana aittir. Kökün Latincedeki centenarium (yüzlük ağırlık birimi, yüz librelik tartı) teriminden Grekçe kentēnárion aracılığıyla Aramice ve Süryaniceye qīntārā / qīṭnārā biçiminde geçtiği, oradan da Arapçaya aktarıldığı kabul edilmektedir. Buna karşılık klasik Arap filologları kökü Arap dilinin dörtlü vezin kurallarına göre işleyerek kemerli köprü anlamına gelen el-kantara ve büyük servet yığını anlamına gelen el-kıntâr kelimelerini aynı çatıda birleştirmiştir. Dolayısıyla kök, Akdeniz havzasındaki standart ağır sikke ve tartı kültürünün Sami dillerindeki morfolojik bir uyarlamasıdır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kemerli yapı ve üst üste yığılmış büyük tartı kütlesi | Arapçada taşların kemer biçiminde dizilmesi ile malların kantar kantar yığılması arasında sağlam ve yüksek bir bütünlük bağı kurulmuştur | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice qīntārā ve İbranice qintār | Süryanice ve İbranicede yüz librelik büyük tartı birimini ve devasa servet miktarını karşılamak üzere kullanılmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Latince centenarium ve Grekçe kentēnárion | Roma ağırlık sistemindeki yüz libreye dayalı resmi ölçü biriminin ticaret yollarıyla diğer dillere sirayet etmesidir | Güçlü |
Kaynak Arthur Jeffery, Lisān al-ʿArab, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قنطر | Anlamlı | Yığmak, sağlam kemer kurmak, büyük ağırlık ölçüsü olmak | Kökün Kur'an'da yer alan ve büyük servet yığınlarını bildiren ana dizilişi | Hedef kök |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قنطر | Merkez | Büyük servet yığını ve tartı ölçüsü | Devasa miktarda, tartıya ve tescile gelen, üst üste yığılmış kurumsal serveti bildirir | Muazzam hacimli mal ve ağırlık |
| كنز | Komşu | Malı saklamak ve gömmek | Parayı veya değerli madeni piyasadan çekip atıl biçimde toprağa ya da kasaya gizlemeyi hedefler | Dolaşımdan alıkonulmuş birikim |
| جمع | Komşu | Bir araya getirmek | Parçaları dağılmaktan kurtarıp toplama eylemidir; miktar büyüklüğü zorunlu değildir | Nitelik ve nicelikten bağımsız birleştirme |
| وفر | Komşu | Bollaştırmak, eksiksiz kılmak | Varlığın eksilmeden tam ve bol kalmasını ifade eder; kantar gibi tartı kütlesi vurgusu taşımaz | Eksiksiz çokluk ve zenginlik |
| قلل | Zıt | Azalmak, yetersiz kalmak | Varlığın tartılamayacak veya ağırlık teşkil etmeyecek ölçüde yetersiz ve minör seviyede bulunması | Hacimce ve değerce azlık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قنطر | Büyük ağırlık birimi, kemer, servet yığını | Sayıma, tartıya ve kurumsal hesaba dayalı devasa mal kütlesini belirtir | Kesin |
| Latince | Centenarium, talentum | Yüz librelik ağırlık, büyük servet | Roma ölçü sisteminde yüzlük kütleyi ifade eder; kemer yapısı anlamını karşılamaz | Güçlü |
| İngilizce | Quintal, hundredweight, hoard | Kantar, büyük ağırlık birimi, servet | Metrik ve geleneksel ağır tartı birimidir; Kur'an'daki yığılmış servet vurgusunu hoard ve quintal birlikte karşılar | Güçlü |
| Almanca | Zentner, Vermögensmasse | Kantar, devasa mal varlığı | Yüz kiloluk veya elli kiloluk ağır tartıyı ve birikmiş sermaye kütlesini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Quintal, trésor accumulé | Kantar, yığılmış hazine | Hem yüz kilogramlık resmi tartı birimini hem de muazzam birikimi aktarır | Güçlü |
Kaynak Oxford English Dictionary, Georges Lateinisch-Deutsches Handwörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ | Üst üste yığılmış, tescilli ve devasa servet kütleleri | Dünya hayatının çekici kılındığı altın ve gümüş gibi birikimlerin tutkulu sahiplenişini anlatan bağlamda geçer; Âl-i İmrân 3:14 |
| بِقِنْطَارٍ | Emanet olarak tevdi edilen muazzam değerdeki tescilli mali emanet | Ehl-i Kitabın ahde vefasını ve emanete sadakat derecelerini sınayan ahlaki ve hukuki bağlamda geçer; Âl-i İmrân 3:75 |
| قِنْطَارًا | Evlilikte kadına ödenen son derece yüksek mehir bedeli | Boşanma durumunda kadına verilmiş olan yüklü mehrin geri alınamayacağını hükme bağlayan hukuki bağlamda geçer; Nisâ 4:20 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Dünya metaına bağlılık ve imtihan | İnsanın sınırsız mülk edinme arzusunun ilahi irade karşısındaki ontolojik yetersizliği | Yaratılmış geçici servetin putlaştırılma riski |
| Fıkıh | Mehir sınırı ve emanet hukuku | Mehre üst sınır konulup konulamayacağı ve yüklü emanetlerin tazmini | Hukuken belirlenebilir fakat sınırlandırılamaz mehir ve güvenilirlik mikyası |
| Tefsir | قنطر lafzının niceliksel takdiri | Kantarın belirli bir dinar, dirhem yahut sığır derisi dolusu altına mı yoksa mutlak çokluğa mı delalet ettiği | Somut bir ağırlık ölçüsü ile soyut aşırı bolluk arasındaki denge |
| Hadis | Gece ibadetinin sevap tartısı | Geceleyin belirli sayıda ayet okuyarak namaz kılan kimsenin el-mukanterîn zümresine yazılması | Amellerin karşılığında verilecek sınırsız ve tartılamaz ilahi mükâfat |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun imtihan alanı | Dünyevi cazibe nesnesi | İnsanın kalbi bağlılığını ve zühdünü test etme | Yığılan altın ve gümüşün ahiret kazancı karşısındaki görece değersizliğini hatırlatır | Kesin |
| İlmi | İktisadi terminoloji | Ağırlık ve değer standardı | Devasa büyüklükleri tanımlama ve ölçümleme | Dağınık varlıkların kurumsal ve standart bir kütle birimiyle ifade edilmesini sağlar | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve emanet ahlakı | Devletler veya sınıflar arası emanet güveni | Adaletin ve güvenilirliğin en üst seviyesini belirleme | Toplumsal sözleşmelerde devasa servetler emanet edildiğinde bile dürüst kalabilmeyi hedefler | Güçlü |
| İktisadi | Sermaye birikimi ve mehir | Likit ve gayrimenkul sermaye kütlesi | Değer transferi ve piyasa hacmini gösterme | Sermayenin istiflenip dolaşımdan çekilme riskine ve kadının mali güvencesine işaret eder | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütleçekimsel yoğunlaşma ve makro kütle eşiği | Bağımsız parçacıkların birikerek büyük bir kütle oluşturması ve bu kütlenin kendi çekim alanını üretmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sermaye birikimi ve tekel yoğunlaşması | Bireylerin veya kurumların kaynakları ellerinde toplayarak piyasada kurumsal bir ağırlık merkezi teşkil etmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kantarı yalnızca köylülerin veya tüccarların kullandığı basit bir tartı aleti veya yüz kiloluk standart bir çuval seviyesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Birbirine kenetlenmiş, kemer gibi yükselmiş, hukuki ve iktisadi denetime konu olan en üst düzey sermaye ve servet yığını |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyetlerdeki mehir ve emanet hükümlerinin yalnızca küçük ve sıradan miktarları kapsadığını zannederek zenginliğin ahlaki sorumluluğunu daraltmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın biriktirme hırsının varabileceği en üst maddi sınırı gösterir; servetin ne kadar büyük olursa olsun ahlak, adalet ve emanet terazisine tabi olduğunu ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dünya sevgisinin fıtri çekiciliğini tasvir eden ayetlerde, emanete riayet sınavında ve kadının iktisadi bağımsızlığını garanti eden mehir hükümlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mehre sınır konulabileceği yanılgısını düzeltir ve büyük servet sahiplerinin emanet karşısındaki ahlaki sorumluluktan muaf olamayacağını vazeder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTaşların ve tuğlaların birbirine kemer biçiminde kenetlenmesiyle kurulan yüksek köprü ve ticarette kullanılan en ağır tartı kütlesi.
- Soyut anlamBir araya getirilerek kurumsal, tescilli ve ölçülebilir bir ağırlık oluşturan devasa servet ve sermaye yoğunluğu.
- Sistematik karşılıkHukuki güvence, evlilik akdi ve mülkiyet emanetinde ölçülebilen ve denetlenebilen en üst iktisadi değer standardı.
- LaTeX modeli
Modelin sade sembolik formu:
- LaTeX açıklamasıFormülde , belirli bir zaman aralığında toplanarak biriken toplam servet kütlesini; , anlık mali akış ve birikim yoğunluğunu; ise sıradan mülkiyet sınırını aşan kurumsal kantar eşiğini temsil eder. Bağıntı, kantarın parçalı değerlerin birleşerek niteliksel bir ağırlık merkezine dönüştüğü makro iktisadi durumu ifade eder.