قلل
ق - ل - ل
KÖK- 76 geçiş
- 74 ayet
- 12 sîga
- 8 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Az
Notlarım
Sözlükler(8)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.007 harfالقاف مع اللام
ق ل، ل ق مستعملان قَلَّ: قل الشيء فهو قليلٌ، ورجلٌ قليلٌ: صغير الجثة، والقُلُّ: القليلُ، قال لبيد:
كلُّ بني حُرةٍ مصيرُهـمُ قُلٌّ وإن أكثرت من العددِ
والقُلالُ: القليلُ أيضاً.
والقُلة والقِلَّةُ لغتان، والقُلَّةُ رأس كل شيء.
والرجل يُقِلُّ الشيء فيحمله، وكذلك يَسْتَقِلُّه.
واسَتَقلَّ الطائر ارتفع من الأرض. واستَقلَّ النَّباتُ إِذا أنافَ، والقَومُ إذا أَمعَنُوا في مَسِيرِهم.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.217 harfشيءٌ قَليلٌ وجمعه قُلُلٌ، مثل سَريرٍ وسُرُرٍ. وقومٌ قَليلونَ وقليلٌ أيضاً. قال تعالى: "واذْكُروا إذ كُنْتُم قَليلاً فَكَثَّرَكُمْ". وقد قلَّ الشيء يَقِلُّ قِلَّةً: وأقلَّهُ غَيْرُهُ وقلَّلهُ في عينِه، أي أراهُ إيَّاهُ قليلاً. وأقَلَّ: افْتَقر. وأقلَّ الجَرَّة: أطاق حَمْلَها. والقُلُّ: القِلَّةُ. والذُلُّ: الذِلَّةِ. يقال الحمد لله على القُلِّ والكُثْرِ، وما له قُلٌّ ولا كثرٌ. وفي الحديث: "الرِبا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.487 harfق ل ل
في ماله قلّة وقلّ " والرّبا وإن كثر فهو إلى قلّ " والحمد لله على القلّ والكثر وأخذ قلّه وترك كثره أي أقله وأكثره وكاد يذهب بصري إلا قلاً وأصبح فلان في قلّ وكان في كثر إذا صار مقلاً أي فقيراً بعد الإكثار وأقلّ.
" وهذا جهد المقلّ ".
وقلّما أراك.
وأقلّ كلامه.
وقلّلهم الله في أعينهم: وقلّلت الشيء فتقلل.
وهو يستقلّ الكثير ويتقالّه خلاف يستكثره ويتكاثره.
وأقلّه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.189 harfالقِلَّةُ: خِلاف الكثرة. والقُلُّ: خلاف الكُثْر، وقد قَلَّ يَقِلُّ قِلَّة وقُلاًّ، فهو قَليل وقُلال وقَلال، بالفتح؛ عن ابن جني. وقَلَّله وأقَلَّه: جعله قليلاً، وقيل: قَلَّله جعله قَليلاً. وأَقَلَّ: أَتى بقَلِيل. وأَقَلَّ منه: كقَلَّله؛ عن ابن جني. وقَلَّله في عينه أَي أَراه قَليلاً. وأَقَلَّ الشيء: صادَفه قَليلاً. واستقلَّه: رآه قَليلاً. يقال: تَقَلَّل الشيءَ واستقلَّه وتَقالَّه إِذا رآه قَليلاً.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR816 harf* ق ل ل * شيء * قَلِيلٌ * وجمعه * قُلُلٌ * مثل سرير وسرر وقوم * قَليلونَ * و * قَلِيلٌ * أيضا قال الله تعالى ﴿واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم﴾ و * قَلَّ * الشيء يقل بالكسر * قِلَّةً * و * أقَلَّهُ * غيره و * قَلَّلَهُ * بمعنى وقلله في عينه أي أراه إياه قليلا و * أقَلَّ * افتقر وأقل الجرة أطاق حملها و * القُلُّ * و * القِلَّةُ * كالذل والذلة يقال الحمد لله على القل والكثر وماله قل ولا كثر وفي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.880 harfالقل، بالضم، والقلة، بالكسر: ضد الكثرة والكثر، وفيه لف ونشر غير مرتب، قال شيخنا: وأجاز البرهان الحلبي في شرح الشفاء الكسر في القل والكثر، ونقله الشهاب في إعجاز القرآن. قلت: ونقله ابن سيده أيضا، ومنه قولهم: الحمد لله على القل والكثر، بالوجهين، وفي الحديث: الربا وإن كثر فهو إلى قل ، أي إلى قلة، وأنشد أبو عبيد للبيد:
كل بني حرة مصيرهـم قل وإن أكثرت من العدد وأنشد
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.988 harfقَلَّ
قَلَّ I ( n. ac. قِلّ 2 , قِلَّة 2t , قُلّ 3 ),
a. Was small, little, paltry; was rare, scarce.
b. Decreased, diminished.
c. ( n. ac. قَلّ 1 ), Bore, carried; supported.
قَلَّلَ
قَلَّلَ II ,
a. Lessened, diminished, decreased; humbled, abased, made small.
أَقْلَلَ
أَقْلَلَ IV ,
a. see I (c) & II.
c. Gave, produced, yielded little.
d. Considered small, little.
e. Became
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok43.413 harfقلل
قَلَّ - يَقِلُّ - قَلِيْل - قَلِيْلاً - قَلِيْلَة - قَلِيْلُوْن - أَقَلّ - قَلَّلَّ - يُقَلِّلُ
قََلَّ - يَقِلُّ + العدد أو المقدار: (ضد: كثر): يتغير المقدار، العددي أو الزمني أو الكمي، من مقدار حالي إلى مقدار جديد عدد مكوناته أصغر من العدد الحالي
قَلِيْل - قَلِيْلاً: اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة على وزن " فعيل " من " قَلَّ - يَقِلُّ ": صفة
Mücavir kökler120 mücavir (372 toplam)
- ثمن
10 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
- شري
9 ortak ayet · Satın aldılar
- متع
9 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
- غلف
2 ortak ayet · Kılıflılar
- شكر
6 ortak ayet · Sütle dolu memedir
- وثق
4 ortak ayet · Anlaşma
- فأد
3 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- حرف
2 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
- كلم
5 ortak ayet · Kelime
- سبع
3 ortak ayet · Yırtıcı hayvan demektir
- عيش
2 ortak ayet · Ekmek demektir
- لبث
3 ortak ayet · Kaldınız
Geçtiği ayetler(74)
وَآمِنُوا بِمَا أَنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُونُوا أَوَّلَ كَافِرٍ بِهِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَإِيَّايَ فَاتَّقُونِ
AzYanınızdaki Tevrat’ı tasdik edici olarak indirdiğime iman edin. Onu inkar edenlerin ilki olmayın. Ayetlerimizi az bir paha ile satmayın. Ve yalnız Ben’den sakının.
… يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا …
AzVay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.
… حُسْنًا وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ
AzHani, İsrailoğullarından; Allah’tan başkasına ibadet etmeyin; anaya, babaya, akrabalara, yetimlere, yoksullara iyilik yapın. İnsanlara güzellikle söyleyin, namaz kılın zekat verin diye söz almıştık. Sonra pek azınız müstesna yüz çevirdiniz. Ve siz hala yüz çevirenlerdensiniz.
… مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
AzHani, İbrahim demişti ki: Rabbım burasını emniyetli bir şehir yap. Ve halkından Allah’a, ahiret gününe iman etmiş olanları mahsullerle rızıklandır Allah da: Kafir olanı kısa bir zaman için geçindiririm. Sonra onu cehennem azabına zorlarım. Bu ne kötü bir sonuçtur, buyurmuştu.
… مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا …
AzAllah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.
… دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ
AzMusa’dan sonra İsrailoğullarından bir cemaate bakmadın mı? Hani, onlar peygamberlerine bize bir hükümdar gönder ki, Allah yolunda savaşalım, dediler. Peygamberleri de: Üzerinize savaş farz edilir de ya savaşmazsanız? dedi. Onlar dediler ki: Biz Allah yolunda neden savaşmayalım? Hem yurtlarımızdan çıkarıldık, hem de oğullarımızdan (ayrıldık) . Fakat onların üzerine savaş farz edildiği vakit, içlerinden pek azı müstesna hep geri döndüler. Allah, zalimleri çok iyi bilendir.
… إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا …
AzTalut orduyla birlikte ayrılıp çıktığı vakit dedi ki: Allah, sizi bir ırmakla deneyecektir. Kim ondan içerse benden değildir. Kim de ondan tatmazsa şüphesiz ki bendendir. Eliyle bir avuç alanlar başka. Derken onlardan birazı müstesna olmak üzere hepsi de ondan içiverdiler. Talut ve beraberindeki mü’minler ırmağı geçtikleri vakit; bizim bugün Calut ve ordusuna karşı gücümüz yoktur, dediler. Mutlaka Allah’a kavuşacaklarını bilenlerse dediler ki: Nice az topluluk, Allah’ın izniyle pek çok topluluğu yenmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.
إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ …
AzAllah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ
AzHani Allah, kendilerine kitab verilenlerden; onu mutlaka insanlara açıklayacaksınız, gizlemeyeceksiniz, diye söz almıştı. Onlar ise bunu arkalarına attılar ve az bir değere değiştiler. Satın aldıkları şey ne kötüdür.
… إِلَيْهِمْ خَاشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ …
AzEhl-i Kitab’tan öyleleri vardır ki; Allah’a, size indirlen ve kendilerine indirilmiş olana, Allah’a huşu’ duyarak inanırlar. Allah’ın ayetlerini az bir pahaya değişmezler. İşte onların ecirleri Rabbları katındadır. Allah, şüphesiz hesabı çabuk görendir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قلل |
| Yapı | Üçlü (muzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer (aynü’l-fiil ve lâmü’l-fiil aynı harf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نقص, بخس, طفف, نزر |
| Zıt Kök | كثر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin ağırlığının, hacminin, cüssesinin veya miktarının hafif olması ve kolayca yukarı kaldırılabilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık, sayı, süre ve dünya metâının hakikat, ahiret ve ilahi kudret karşısında değersiz, geçici ve sınırlı kalması |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikatin ve değerin niceliksel çoğunlukla değil niteliksel ağırlık ve sadakatle ölçüldüğü varlık düzeni |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit bir aritmetik azlık sayıp fiziksel hafiflik, kaldırılabilirlik ve değer düşüklüğü semantik bağını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قل | Yerinden kaldırma, hafiflik, yer değiştirme ve yoğunluğun azalması hareketini ifade eder; قلب (tersyüz edip çevirme), قلع (kökünden söküp kaldırma), قلم (ucunu kesip inceltme, hafifletme), قلد (boyna asarak taşıma) ve قلو (yerinden fırlatma) köklerinde bu dinamik ortak bir çekirdek olarak görülür. | ل | İkinci lâm harfinin eklenmesi ve şeddeli tekrarı, hafifliğin ve yerinden kalkabilirliğin nesnenin kendi cüssesinde ve miktarında kalıcı bir nitelemeye dönüşmesini sağlar; ağırlığın yok denecek kadar zayıflamasını, sayının ve hacmin mutlak küçüklüğünü tescil eder. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Nesnenin sınırlarının daralmasını, belirli bir odağa toplanıp hacminin küçülmesini ve sınırlı bir hatta çekilmesini temsil eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Nesnenin kolayca sevk edilmesini, hafifliği sebebiyle bir değnek veya elle rahatça yönlendirilip havaya kaldırılmasını imler. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketin süreklilik kazanarak nesnenin her türlü ağırlıktan arınmışlığını ve yönlendirilmeye hazır asgari seviyede durduğunu pekiştirir. |
| قلل | Sınırları daralmış bir nesnenin kolayca havaya kaldırılması ve ağırlıksız kalması | Cüssesi ve ağırlığı asgari sınıra çekilmiş bir varlığın, zeminle bağının gevşeyerek zahmetsizce taşınabilir, uçucu ve az miktarda kalışını gösterir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin cüssesinin küçüklüğü, ağırlığının hafif olması ve bu hafiflik sayesinde tek elle veya zahmetsizce yukarı kaldırılıp taşınabilmesi; bir dağın veya cismin en sivri, dar tepe noktası. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa kökün azlık ve tükeniş anlamını soy ve sayı bağlamında şu dizede kullanmıştır: كُلُّ بَنِي حُرَّةٍ مَصِيرُهُمُ / قُلٌّ وَإِنْ أَكْثَرَتْ مِنَ العَدَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Ağırlığı az olan yükün kaldırılması (أَقَلَّ الشَّيْءَ), kuşun yerden hafifçe havalanması (اسْتَقَلَّ الطَّائِرُ) ve çöl hayatında su kabının taşınabilir ölçüde olması (القُلَّةُ) anlamlarında kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Lisānü’l-ʿArab (İbn Manzûr), Asāsü’l-Belâga (Zemahşerî).
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde قلل kökü, ağırlığın azalması, hafiflik, önemsizlik ve hacimce ufalma semantik ekseninde yer alır. İbranicede ses denkliği ve anlam paralelliği gösteren soydaş kök kalal (קלל) olup hafif olmak, ağırlığını yitirmek, küçülmek, haysiyeti sarsılmak ve önemsizleşmek anlamlarını taşır. Süryanicede benzer fonetik yapıdaki qallīl (ܩܠܝܠ) biçimi hafif, az, tez ve önemsiz manalarına gelir. Akadcada qalālu fiili hafiflemek, hacim ve değer kaybetmek, alçalmak anlamındadır. Bu diller arası dağılım, kökün proto-Sami evresinden itibaren fiziksel yerçekimi ve ağırlık kaybı deneyiminden değer ve itibar düşüklüğüne doğru düzenli bir semantik kayma sergilediğini ortaya koyar. Arapçada kök hem fiziksel tartı ve miktar azlığını (kıllet) hem bir şeyi hafif bularak yukarı kaldırmayı (istıklâl) hem de niceliksel küçüklüğü bünyesinde birleştirerek Sami kök ailesinin fiziksel çekirdeğini eksiksiz korumuştur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قل ikili kökünden türeyen muzaaf yapı | Nesneyi yerinden zahmetsizce kaldırma eylemi (أَقَلَّ) ile nesnenin sayıca ve hacimce hafif olması (قَلَّ) arasındaki geçiş; dağ zirvesine dar ve sivri uç olması sebebiyle قُلَّة denmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kalal (קלל), Süryanice qallīl (ܩܠܝܠ), Akadca qalālu | Bütün ana Sami kollarında hafiflik, ağırlık azlığı, hız ve değer küçüklüğü bildiren ortak miras sözcük. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyerogliflerinde q-l-j (hafif olmak, küçük düşmek) paralelliği | Afro-Asyatik dil ailesinin diğer kollarında hafifleme ve ufalma göstergeleriyle muhtemel uzak ortaklık. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قلل | Anlamlı | Hafif olmak, sayıca ve hacimce az olmak | Bir şeyin ağırlığının, miktarının ve cüssesinin azlığı, taşınabilirliği ve yukarı kaldırılması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| لقل | Anlamlı | Ses çıkarmak, hızlı hareket etmek | Dilin ağız içinde hızla oynaması, leyleğin gaga sesi ve hafif adımlarla yürüme. | Kök olarak mevcuttur; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder; Kur'an'da geçmez. |
| للق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde bu diziliş bağımsız üçlü kök olarak teşekkül etmemiştir. | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn mühmel kabul eder. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قلل | Merkez | Sayı, hacim ve ağırlıkça azlık | Nesnenin kendi varlığında hafif, az ve kolay kaldırılabilir olması | Eksilme şartı aramaksızın bizatihi azlığı ve göreli hafifliği bildirir. |
| نقص | Komşu | Eksilme ve noksanlaşma | Önceden tam veya daha çok olan bir şeyin bütünlüğünden bir parçanın gitmesi | قلل bizatihi azlığı nitelerken نقص sonradan oluşan bir kayıp ve eksilmeyi vurgular. |
| بخس | Komşu | Değerini düşürme, hakkını eksiltme | Bir şeyin gerçek değerinin altında gösterilmesi ve haksızca kırpılması | بخس kasıtlı ve haksız bir eksiltmeyi içerir; قلل ise nesnel bir durum bildirir. |
| طفف | Komşu | Kabın kenarında kalan az miktar | Ölçü ve tartıda gözle görülmeyecek kadar küçük eksiltmeler yapma | طفف ölçü sınırındaki ince ve hileli azlığı belirtir; قلل genel miktar azlığıdır. |
| نزر | Komşu | Önemsiz ve kıymetsiz azlık | Zorlanarak ve isteksizce verilen, faydası dokunmayacak derecedeki az şey | نزر bereketsiz ve zoraki azlığı anlatırken قلل bereketli veya şerefli bir azlığı da niteleyebilir. |
| كثر | Zıt | Sayı, hacim ve yoğunlukça çokluk | Bir şeyin yığılması, sayısının kabarması ve ağırlığının artması | قلل kökünün her semantik katmandaki doğrudan karşıtıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قلل | Hafif, az, ufak olmak | Hem sayısal azlığı hem ağırlık hafifliğini hem de değer düşüklüğünü kapsayan kök. | Kesin |
| Latince | Paucus, levis | Az sayıda; hafif | Paucus yalnızca miktar ve sayı azlığını karşılar; levis ise ağırlık hafifliğini verir ancak tek başına ikisini birleştirmez. | Güçlü |
| İngilizce | Few, little, light | Sayıca az; miktar ve hacimce az; hafif | Few sayılabilen azlığı, little sayılamayan miktar azlığını, light ise fiziksel ağırlık azlığını karşılar; kökün bütünsel anlamı parçalanır. | Güçlü |
| Almanca | Wenig, gering, leicht | Az; önemsiz/kıt; hafif | Wenig miktar azlığını, gering kıymet ve hacim düşüklüğünü, leicht fiziksel ağırlıksızlığı ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Peu, faible, léger | Az; zayıf/kıt; hafif | Peu miktar sınırını çizer, léger ağırlık yönünü karşılar; kökün tek kökte topladığı anlam alanını ayrı sözcükler paylaşır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَلِيلًا | Süre ve zaman kısalığı | Dünya hayatının, eğlencenin ve azap öncesi mühletin çok kısa bir vakit olduğunu bildiren bağlamlar (Âl-i İmrân 3:197, Lokmân 31:24, Mürselât 77:46). |
| قَلِيلًا | Sayısal ve oransal azlık | Savaşa katılanların, inananların veya şükredenlerin toplum içindeki azınlığı (Nisâ 4:66, Enfâl 8:26, Sebe’ 34:13). |
| قَلِيلًا | İbadet ve zikirde süre/miktar | Gece ibadetinin gecenin tamamını değil bir kısmını kapsadığını belirten bağlam (Müzzemmil 73:2-3). |
| ثَمَنًا قَلِيلًا | Değersiz, fani ve adi bedel | Allah'ın ayetlerinin ve ahiret nimetlerinin dünya metâı karşılığında satılmasını yeren bağlamlar (Bakara 2:41, Âl-i İmrân 3:187, Tevbe 9:9). |
| أَقَلَّتْ سَحَابًا | Yüklenmek ve havaya kaldırmak | Rüzgârların su dolu ağır bulutları kolayca kaldırıp taşımasını anlatan kozmik kudret bağlamı (A‘râf 7:57). |
| وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ | Gözde küçültmek, önemsiz göstermek | Bedir Savaşı'nda düşmanın cesaretini kırmak veya savaşa girmelerini sağlamak için sayıca az gösterilme bağlamı (Enfâl 8:44). |
| فَقَلِيلًا مَا يُؤْمِنُونَ | Neredeyse hiç / mutlak olumsuzlama | İnkârcıların imanının yok denecek kadar hükümsüz olduğunu veya hiç iman etmediklerini ifade eden belağî bağlam (Bakara 2:88, Nisâ 4:46). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesret ve kıllet diyalektiği; imanın mahiyeti | Hakikatin ölçüsünün çoğunluk mu yoksa vahiy mi olduğu; فَقَلِيلًا مَا يُؤْمِنُونَ ifadesinde azlığın mutlak yokluk (adem) manasına gelip gelmediği tartışması. | Niceliksel azlığın hakikate ve imana halel getirmeyeceği, kâfirlerin iman iddiasının ise yok hükmünde bir azlık olduğu vurgusu. |
| Fıkıh | Suların temizliği (kulleyn bahsi); mülkiyette azlık | İki kulle (büyük testi) miktarına ulaşan suyun necaset kabul edip etmeyeceği; zekât ve mirasta قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ ölçüsünün asgari sınırları. | Kaldırılabilir hacim ölçüsü (kulle) ve her türlü payda az ile çoğun eşit hak doğurması ilkesi. |
| Tefsir | ثَمَنًا قَلِيلًا terkibinin semantik alanı | Dünya metâının tamamı verilse dahi ahirete ve ilahi ayetlere nispetle niçin mutlak manada az ve değersiz sayıldığı analizi. | Dünyanın sonlu oluşundan ötürü her halükarda hafif ve değersiz kalacağı neticesi. |
| Hadis | Az ve sürekli amel; fakirin infakı (cehdü'l-mukıll) | İbadette aşırılıktan kaçınıp az da olsa devamlı olanın fazileti; varlığı az olan kimsenin (mukıll) fedakârlığının değeri. | Sayı ve miktardan bağımsız olarak niyet ve sadakat ağırlığının azı bereketlendirmesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikatin intisabı ve kurtuluş zümresi | Nitelikli azınlık | Nicelik fetişizmini kırmak ve ihlası merkeze almak | Dinde hakikatin delili kalabalıklar değil sadık azınlıktır; şükredenlerin ve müminlerin daima az olacağı tescil edilir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve evren tasavvuru | İnsani bilginin sınırlılığı | İnsana tevazu kazandırmak | İnsana ilimden ancak az bir pay verildiği vurgulanarak mutlak ilmin yalnızca Allah'a ait olduğu hatırlatılır. | Kesin |
| Siyasi | Güç ve zafer dengesi | Nitelikli ve mukavemetli çekirdek kadro | İrade ve inanç üstünlüğünü sayısal üstünlüğün önüne geçirmek | Orduların ve toplulukların büyüklüğü değil, Allah'ın yardımıyla az bir topluluğun çok topluluğa galip gelebileceği ilkesi kurulur. | Kesin |
| İktisadi | Servet ve meta algısı | Dünyevi kazancın faniliği ve zayıflığı | Tüketim hırsını dizginlemek ve sermaye tekelleşmesini önlemek | Dünya nimetleri sayıca ne kadar çok olursa olsun ahiret sermayesi karşısında az ve hafif bir meta olarak konumlandırılır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik sıfıra yaklaşma; kütlesel hafiflik ve limit teorisi | Bir büyüklüğün sonsuz bir referans karşısında sonsuz küçüğe doğru yaklaşması ( durumu) ve sıfıra yakın kütlelerin sürtünmesiz ortamda ivmelenme kolaylığı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Elit teorisi ve Pareto dağılımındaki etkin azınlık ilkesi | Toplumsal dönüşümleri, medeniyet inşasını ve ahlaki direnişi kalabalık yığınların değil, yüksek bilinçli azınlıkların yönlendirmesi yasası. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | قلل kökünü yalnızca istatistiksel, matematiksel veya paraya dayalı bir miktar düşüklüğü olarak görmek; kökün hafiflik, yerinden kaldırılabilirlik ve değer kaybı anlam katmanlarını göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da sadece bir sayıyı değil; dünyanın, ömrün ve inkârcı zihniyetin kurduğu değerler sisteminin ağırlıksızlığını, uçuculuğunu ve nihai hakikat karşısındaki hükümsüzlüğünü bildirir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çoğunluğun meşruiyet ölçüsü sanılması, demokrasideki sayısal üstünlüğün ahlaki üstünlük zannedilmesi ve ثَمَنًا قَلِيلًا ifadesinin küçük meblağlarla sınırlı anlaşılarak büyük rüşvet ve hırsların kapsam dışı bırakılması hatası. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık ve değer hiyerarşisini nicelikten arındırıp niteliğe bağlar; insanın çoğunluk psikolojisine sığınarak aldanmasını önler ve dünyanın ahirete kıyasla mutlak hafifliğini zihne nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dünya hayatının geçiciliğini ve aldatıcılığını anlatan ayetlerde, cihad ve mücadele bağlamlarında müminlerin sayısal azlığına rağmen galip gelmesini işleyen kıssalarda ve şükrün azınlık eylemi olduğunu bildiren ayetlerde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin kalabalıkların kabulüyle ölçüleceği vehmini yıkar; dünya metâının çokluğunun bir üstünlük vesilesi olduğu zannını çürütür ve azlığın daima bir zayıflık veya yenilgi olduğu önyargısını tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir cismin ağırlığının ve hacminin hafif olması, zeminle bağının azalarak zahmetsizce havaya kaldırılabilmesi ve dağın sivri, dar tepe noktası.
- Soyut anlamSonsuz ve mutlak varlık alanı karşısında sonlu varlığın, zamanın ve dünyevi metâın değersizleşmesi, niceliksel kalabalığın manevi ağırlıktan yoksun oluşu.
- Sistematik karşılıkİman, ahlak ve şükür sahasında niteliğin niceliğe mutlak galebesi; dünya-ahiret dengesinde dünyanın sıfıra yakın hafiflikte bir geçit olması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülün ilk kısmında dünya metâını, ahiret varlığını, ilahi hakikatin ufkunu temsil eder; hakikatin sonsuzluğu karşısında dünya metâının ağırlığı sıfıra yaklaşarak mutlak kıllet (azlık ve hafiflik) konumuna iner. İkinci kısımda niteliksel azlığı, ihlas ve hakikati, ise sayısal çokluğu temsil eder; ihlasla donanmış azınlığın ağırlığı ve tesiri, ihlastan yoksun kalabalık yığınların etkisinden daima büyüktür.