قلد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ل-د3 sîga, 39 mücavir kök, 4 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بسطأرضصددقلدهديشهرمَقَالِيدُسموعونوَالْقَلَائِدَأثمحرمكعببرر

KökSîga 3Ayet 4Sure 3Mücavir 39

▶ Ağı aç (3B)

قلد

ق - ل - د

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Anahtardır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Anahtardır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.332 harf
القاف والدال واللام معهما د ل ق، د ق ل، ق ل د مستعملات دلق: دَلَقَ السيف من غمده، وكل شيء خرج من مخرجه، دَلقاً سريعاً من غير أن يسل. قال: أبيض خـراج مـن الـمـآزق كالسيف من جفن السلاح الدّالِقِ وبيناهم آمنون إذ دَلَقَ عليهم السيل، قال: وغرداً يستن سيلاً دُلقا واندَلَقَ الرجل كأنه أقبل من بين أصحابه فمضى. وادْلَقْتُ المخة فانْدَلَقَتْ. دقل: الدَّقَلُ من أردأ التمر، وما لم يكن ألواناً.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR818 harf
القلادَةُ: التي في العنق. وقَلَّدْتُ المرأة فَتَقَلَّدَتْ هي. ومنه التَقليد في الدينِ، وتَقليدُ الوُلاةِ الأعمالَ. وتَقْليدُ البَدَنةِ: أن يُعلَّقَ في عنقها شيءٌ ليُعلمَ أنَّها هَدْيٌ. ويقال: تَقَلَّدْتُ السيفَ. ومُقَلَّدُ الرجُلِ: موضعُ نِجاد السيف على مُنكِبه. والمُقَلَّدُ من الخيل: السابقُ يُقَلَّدُ شيئاً ليُعرَف أنَّه قد سبق. وقَلَدْتُ الحبلَ أقْلِدُهُ قَلْداً، أي فَتَلْتُهُ؛ والحبلُ قَليدٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR6.090 harf
ق د ل دلق ، دقل ، قلد ، لقد : ( مستعملة ) . دلق : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يؤتى بالرجل يومَ القيامة فيُلقى في النار فتندلق أقتاب بطنه ) . قال أبو عبيد : الاندلاق : خروج الشيء مِن مكانه ، وكلُّ شيءٍ نَدَر خارجاً فقد اندلق . ومنه قيل للسيف : قد اندَلَق مِن جَفْنِه ، إذا شقَّه حتى يخرج منه . ويقال للخيل : قد اندلقَتْ ، إذا خرجتْ فأسرعَتِ السَّيْرَ . وقال طرفة يصف خيلاً :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.061 harf
(باب القاف واللام وما يثلثهما) (قلم) القاف واللام والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تسويةِ شيء عند بَرْيه وإصلاحه. من ذلك: قَلَمْتُ الظُّفُر وقلَّمْته. ويقال للضَّعيف: هو مَقلُوم الأظفار. والقُلاَمَة: ما يسقُط من الظُّفُر إذا قُلِم. ومن هذا الباب سمِّي القلمُ قَلماً، قالوا: سمِّي به لأنَّه يُقْلَم منه كما يُقْلمُ من الظُّفر، ثمَّ شُبِّه القِدْح به فقيل: قلم. ويمكن أن يكون القِدحُ سُمِّي قلماً لما
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR464 harf
- القلد: الفتل. يقال قلدت الحبل فهو قليد ومقلود، والقلادة: المفتولة التي تجعل في العنق من خيط وفضة وغيرهما، وبها شبه كل ما يتطوق، وكل ما يحيط بشيء. يقال: تقلد سيفه تشبيها بالقلادة، كقوله: توشح به تشبيها بالوشاح، وقلدته سيفا يقال تارة إذا وشحته به، وتارة إذا ضربت عنقه. وقلدته عملا: ألزمته. وقلدته هجاء: ألزمته، وقوله: ﴿له مقاليد السموات والأرض﴾ [الزمر/63] أي: ما يحيط بها، وقيل: خزائنها، وقيل:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR834 harf
ق ل د قلدته السيف‏:‏ ألقيت حمالته في عنقه فتقلّده ونجاد السيف على مقلّده‏.‏ وقلّد البدن‏.‏ وفتح الباب بالإقليد وهو المفتاح‏.‏ قال تبّعٌ حين حجّ‏:‏ وأقمنا به من الدهر سنباً وجعلنا لبابه إقليدا واستوفي قلده من الماء‏:‏ شربه‏.‏ واستوفوا أقلادهم‏.‏ وأقمت إقلدي إذا سقى أرضه بقلده‏.‏ وهم يتقالدون الماء‏:‏ يتناوبونه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ قلد العمل فتقلّده‏.‏ وألقيت إليه مقاليد الأمور‏.‏ وضاقت عليه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.151 harf
قَلَد الماءَ في الحَوْضِ واللبن في السقاء والسمْنَ في النِّحْي يَقْلِدهُ قَلْداً: جمعه فيه؛ وكذلك قَلَد الشرابَ في بَطْنِه. والقَلْدُ: جمع الماء في الشيء. يقال: قَلَدْتُ أَقْلِدُ قَلْداً أَي جمعت ماء إِلى ماء. أَبو عمرو: هم يَتَقالَدون الماء ويتَفَارطُون ويَتَرَقَّطون ويَتَهاجَرون ويتفارَصُونَ وكذلك يَترافَصُون أَي يتناوبون. وفي حديث عبد الله بن عمرو: أَنه قال لِقَيِّمِه على الوهط: إِذا أَقَمْتَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR585 harf
* ق ل د * * القِلاَدَةُ * التي في العنق و * قَلَّدَهُ فَتَقَلَّدَ * ومنه * التَّقْلِيدُ * في الدين وتقليد الولاة الأعمال وتقليد البدنة أن يعلق في عنقها شيء ليعلم أنها هدي و * تَقَلَّدَ * السيف و * الإقْلِيدُ * بكسر الهمزة المفتاح و * المِقْلَدُ * بوزن الفلس القذف وبابه ضرب وقال الخليل القلس ما خرج من الحلق ملء الفم أو دونه وليس بقيء فإن عاد فهو القيء و * القَلَنْسُوَةُ * بفتح القاف و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.833 harf
قلد الماء في الحوض، واللبن في السقاء، والسمن في النحى، والشراب في البطن، يقلده، بالكسر، قلدا جمعه فيه، قال ابن الأعرابي: قلدت اللبن في السقاء وقريته: جمعته فيه، وعن أبي زيد: قلدت الماء في الحوض، وقلدت اللبن في السقاء، أقلده قلدا، إذا قدحت بقدحك من الماء ثم صببته في الحوض أو في السقاء. وقلد من الشراب في جوفه، إذا شرب منه، كذا في الأفعال. وقلد الشيء على الشيء: لواه كإدارة القلب على القلب من الحلي.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.872 harf
قَلَدَ 1 قَلَدَ ذ , (aor. قَلِدَ , inf. n. قَلْدٌ, L.) He twisted, wound, or wreathed, a thing (or anything, L,) upon (على) another thing; (L, K;) as a قُلْب (the ornament so called) upon another قُلْب. (L.) ― -b2- [Hence,] aor. and inf. n. as above (S, L) He twisted a rope. (S, L, K.) قُلِدَ حَبْلُهُ (tropical:) His rope was twisted: said of an old man who has become weak in judgment by reason
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.806 harf
قَلَدَ قَلَدَ I ( n. ac. قَلْد 1 ) a. [ acc. & 'Ala ], Twisted, wreathed, wound, rolled round. b. Bent thin, rolled out ( metal ). c. Seized, attacked ( fever ). d. Put round ( collar ). e. Watered, irrigated. f. Twisted ( rope ). g. [ acc. & Fī ], Collected, put in. h. [ Min ], Drank of. قَلَّدَ قَلَّدَ II , a. Put a cord round ( animal ); put a necklace on ( woman ). b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok24.977 harf
قلد قَلَدَ - يَقْلِدُ - قِلادة - قَلائِد - مِقْلاد - مَقالِيْد قَلَدَ - يَقْلِدُ + كائن + على كائن: يلتف ويلتوي الكائن، على آخر فيعلق ويرتبط به قِلادة: على وزن " فـِعالة " اسم فعل بمعنى مفعول من " قَلَدَ - يَقْلِدُ ": ما " يُقَلِّدُ ": نوع مراد من الأشياء يربط في كائن مراد لغاية مرادة: قلادة النساء للزينة، وقلادة النياشين للأمراء والعسكر،
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler39 mücavir (54 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شهر

    2 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  2. سمو

    3 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  3. بيت

    2 ortak ayet · Beyt ev demektir

  4. حرم

    2 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  5. أرض

    3 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  6. شنأ

    1 ortak ayet · “Şeneka” koparılmış et parçası, “şenea” yırtılmış elbise…

  7. كعب

    1 ortak ayet · Topuk demektir

  8. صيد

    1 ortak ayet · Av

  9. عون

    1 ortak ayet · Yardım istenilen

  10. هدي

    2 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  11. بسط

    1 ortak ayet · Bisat kilim demektir

  12. برر

    1 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir

Geçtiği ayetler(4)

  1. لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

    Kilitleme aletleriGöklerin ve yerin anahtarları O’nundur. Allah’ın ayetlerine küfredenler; işte onlar hüsrana uğrayanlardır.

  2. لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    Kilitleme aletleriGöklerin ve yerin anahtarları O’nundur. Dilediğinin rızkını genişletir, ve kısar. Muhakkak ki O; her şeyi bilendir.

Sîga sayfası: الْقَلَائِدَ
Sîga sayfası: وَالْقَلَائِدَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقلد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطوق, حمل, علق, فتح
Zıt Kökخلع
Çekirdek Özet 1Bir şeyi büküp dolayarak bir nesnenin veya canlının boynuna, çevresine bağlamak, sabitlemek ve kilitlemek
Çekirdek Özet 2Hedy kurbanına nişan olarak gerdanlık takılması ve gökler ile yerin mutlak kilitlerinin, anahtarlarının ve hazinelerinin Allah’ın elinde bulunması
Çekirdek Özet 3Bağlayıcı bir yükümlülüğü veya tasarruf yetkisini kopmayacak biçimde boynuna alma, kilitleme, yetki ve mülk tasarrufunun merkezî kontrolü
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sonradan türeyen mezhebi taklit veya kuru bir boyunbağı manasına hapsedip kilit, anahtar ve mutlak mülkiyet tasarrufu boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قلHafiflik, yerinden oynama, kalkma, bükülme ve bir şeyi ekseninden çevirme hareketidir; nitekim قلب tersyüz etmeyi, قلع kökünden sökmeyi, قلل hafifleyip azalmayı, قلم ucunu kesip yontmayı ve قلو fırlatıp atmayı ifade eder.دKapı, giriş, bağlanma ve sabitleme bildiren harfin eklenmesiyle dönüp bükülen nesne serbestçe hareket etmekten çıkarak bir gövdeye dolanmış, boyna kilitlenmiş, sabitlenmiş ve bir düzen altına sokulmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırÇevrelenmiş bir hattı, odaklanmayı, bir merkezin etrafında dairesel olarak toplanmayı temsil eder.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaBir nesneyi veya canlıyı sevk etmeyi, boyunduruk veya kavisle kontrol altına alıp yönlendirmeyi imler.
دKapı; giriş, geçiş, hareketKapının kanadı gibi açılıp kapanmayı, sınırlayıcı bir girişi, kilitlenmeyi ve sabit bir geçidi gösterir.
قلدDairesel bir yönlendirme bağıyla kilitleme hareketiDairesel biçimde kıvrılan ve bükülen bir bağın, bir kapı veya eşik gibi bir gövdeye dolanarak onu yetki, denetim veya mülkiyet altında kilitleyip sabitlemesini resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİp veya teli birbirine katlayıp kuvvetlice bükmek (فتل), bükülmüş ipten veya deriden boyun bağı (قلادة) yapmak, suyu sırayla havuzda biriktirip nöbetle (قلد) dağıtmak ve bükülmüş madenle kapı kilitlemek veya açmaktır.
Cahiliye şiiri kullanımıBişr b. Ebî Hâzim bir hicviyesinde boyundan hiç çıkmayan gerdanlığı ve lekeyi anlatırken şöyle der: حَبَاكَ بها مولاكَ عَنْ ظَهْرِ بِغْضَةٍ / وقُلِّدَها طوقَ الحمامة جَعْفَرُ
Erken Arapça kullanımGüney Arabistan geleneğinde ve Himyer dilinde anahtar veya kapı kilidi manasında kullanılmış olup kadim Yemen meliki Tübba' hac ibadetini icra ederken Kâbe kapısına kilit/anahtar yaptırdığını şu beytiyle ifade etmiştir: وأقَمْنا به من الدهر سبتاً / وجعلنا لبابـه إقـلـيدا

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça قلد kökü, bükme, dolama, kilit ve anahtar manalarıyla özellikle Güney Sami dilleri ve Yemen Arapçası havzasında zengin bir somutlaşma gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan q-l-d kökü kilit ve anahtar anlamında sınırlı veya geç dönem ödünçleme olarak görülürken, genel Sami dillerinde bükme, halka yapma ve boyunduruk geçirme semantik matrisi canlıdır. Nitekim klasik dilciler kapıyı açıp kapayan alet manasındaki «el-iqlīd» lafzının kadim Yemen Arapçasına ait olduğunu açıkça kaydeder. Kökün İbranice ve Aramice gibi komşu dillerdeki kilit, kapı sürgüsü ve dolama anlam alanlarıyla kesişimi, yerleşik ve kurumsal düzene geçişin simgesi olan kapı donanımları ve mülk emniyeti üzerinden şekillenmiştir. Arapçada kök bir yandan hac kurbanının boynuna takılan tanıtıcı gerdanlığı, diğer yandan göklerin ve yerin tasarruf hazinelerini ve kilitlerini (makālīd) ifade eden merkezî bir teolojik ve hukuki kavrama evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönİpi bükmek, boyna gerdanlık dolamak, kılıç kuşanmak, suyu nöbetleşe toplamakBükme ve sarma fiziksel eyleminden bağlayıcı vazife üstlenmeye ve kapı açma-kapama aletine intikal etmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Yemen havzasında kilit/anahtar ve halka donanımıKuzeybatı Sami dillerindeki kapı kilit ve sürgü kavramlarıyla semantik örtüşme taşır; Yemen lehçesinde kökleşmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGrekçe kleis / kleidos (anahtar, kilit) ile olası kadim temasAkdeniz havzasındaki anahtar ve kilit sözcükleriyle fonetik ve anlamsal benzerlik kurulmuşsa da kök Arapçada özgün bükme çekirdeğinden türemiştir.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Arthur Jeffery, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قلدAnlamlıBükmek, boyna takmak, kilitlemekGerdanlık, anahtar, kilit ve su nöbeti anlamlarını içerir.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
قدلAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız kök olarak işlenmemiştir.Kur'an'da geçmez.
لقدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıArapçada yemin ve tekit edatlarının birleşimi dışında üçlü fiil kökü olarak müstakil bir anlam taşımaz.Kur'an'da geçmez; edat terkibidir.
لدقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve mûtemed sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
دقلAnlamlıAdi hurma, zayıf deve kuşu, gemi direğiHurmanın kalitesiz türünü veya dikilip bağlanan direği ifade eder.Kur'an'da geçmez; bükme değil dikilme nüansı taşır.
دلقAnlamlıKılıcın kınından fırlaması, ani çıkışBir şeyin yuvasından veya kınından hızla ileri atılmasıdır.Kur'an'da geçmez; kilitlenmenin zıddına fırlayıp çıkmayı imler.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قلدMerkezDolama, bağlama, kilit ve yetkiBir nesneyi bükerek boyna sabitleme ve kapıyı kilitleyip açma yetkisidir.Kuşanılan veya takılan şey boyundan ayrılmaz bir alamet ve mülk tasarrufu oluşturur.
طوقKomşuÇevreleme, halka geçirmeطوق boynu dairesel olarak tamamen kuşatmayı ve taşınması güç bir ağırlığı yüklemeyi vurgular.Kuşatıcı halka yönü öne çıkar, kilit veya anahtar anlamı içermez.
حملKomşuYüklenme, taşımaحمل nesnenin veya sorumluluğun ağırlığını kaldırmayı anlatır.Boyna bükülüp asılma veya kilitlenme şartı aranmaksızın genel taşıma fiilidir.
علقKomşuAsılma, iliştirilmeعلق bir yere takılıp sallanmayı veya yapışmayı ifade eder.Bükülerek boyna dolanma ve kilitlenme mecburiyeti taşımaz.
فتحKomşuAçma, hükmetme, genişletmeفتح kapalı olanı açma ve hüküm verme işlevidir; anahtara miftâh denmesi bundandır.قلد hem açma hem kilitleme ve muhafaza etme vasfını havidir.
خلعZıtÇıkarıp atma, çözme, soyunmaKuşanılan kılıcı, boyundaki gerdanlığı veya verilen yetkiyi üzerinden çıkarıp bağı tamamen koparmaktır.قلد kökünün tesis ettiği bağlayıcı dolamayı ve mülk tasarrufunu hükümsüz kılar.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقلدBükmek, boyna takmak, kilitlemekBir bağı dolayarak boyna geçirmek, yetki yüklemek ve kilit/anahtarla tasarruf etmek.Kesin
Latincetorquere, monile, clavisBükmek, gerdanlık, kilit/anahtarTorquere bükme fiilini, monile boyun takısını, clavis ise kilit açma aletini karşılar; tek kelimede birleşmez.Güçlü
İngilizcecollar, wreathe, lock/key, investitureGerdanlık takmak, bükmek, kilit/anahtar, yetki devriGerdanlık bağlama ve yetkiyle donatma yönünü karşılar; kökün su nöbeti ve hazine kilitleri nüansını dışarıda bırakır.Güçlü
Almancaumhängen, flechten, Schlüssel/SchlossGerdanlık geçirmek, örmek, kilit/anahtarÖrme ve dolama ile kilit aleti anlamlarını ayrı sözcüklerle karşılar.Güçlü
Fransızcatresser, collier, clef/verrou, investitureÖrmek, tasma/gerdanlık, kilit/anahtar, yetkilendirmeBoyna nişan takma ve kilit/anahtar tasarrufu mefhumlarını parçalı olarak verir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْقَلَائِدَHac kurbanlarına takılan nişanlar, gerdanlıklarHac menasiki ve ihram yasakları bağlamında, kurbanlık hayvanların boynuna dolanan ve onların Allah’a adandığını belgeleyen bağlar (Mâide 5:2, 5:97).
مَقَالِيدُMutlak tasarruf kilitleri, anahtarları ve hazineleriTevhid, uluhiyet ve mutlak kudret bağlamında, göklerin ve yerin bütün kapılarını, mülkiyet kilitlerini ve rızık hazinelerini elinde tutma yetkisi (Zümer 39:63, Şûrâ 42:12).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade, kudret ve mülk tasarrufuZümer 39:63 ve Şûrâ 42:12 ayetlerindeki «makālīd» lafzı üzerinden evrenin var ediliş, idare ve tasarruf kilitlerinin yalnızca Allah’a ait oluşu, hiçbir varlığın bu kilitleri açıp kapamada bağımsız olamayacağı.Mutlak egemenlik, yaratma ve rızık kapılarının kilit ve anahtarlarının tevhid ekseninde yoğunlaşması.
FıkıhMenasik (hac) hukuku ve taklit meselesiHedy kurbanına nişan takılması (teklîd) sünneti ile bir müctehidin ictihadına delilsiz bağlanma (taklîd) kavramının meşruiyeti ve sınırları.Kurbanın boynuna dokunulmazlık bağı asılması; terim olarak ise ameli bir yükümlülüğü boynuna borç kılması.
TefsirDilsel hakikat-mecaz dengesi«Makālīd» kelimesinin anahtarlar mı (mefâtîh), hazineler mi (hazâin) yoksa bizzat kilitler mi olduğu yönündeki lügavî tercihler.Bükülmüş kilit ve anahtar aletinin, Allah’ın gayb ve rızık üzerindeki tasarruf yetkisini temsil eden istiareye dönüşmesi.
HadisKılıç kuşanma, kurban nişanı ve emanet yükümlülüğüGazvede kılıç bağını boyna takma (tekallüdü’s-seyf) ve kamu vazifesini bir kimsenin boynuna borç kılma rivayetleri.Kişinin ayrılmaz bir parçası haline gelen sorumluluk ve teçhizat bağı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKurbanın tescili ve adanmışlıkAlamet ve kutsiyet bağıBir canlının Allah yoluna ayrıldığını tescil ederek ona dokunulmazlık kazandırır.Gerdanlık takılan hayvan artık sıradan bir meta değil, haram ay ve kutsal mekan nizamına dahil edilmiş kurbandır.Kesin
İlmiTasnif ve yetki sınırlarıKilit ve anahtar mekanizmasıBilgi ve varlık mertebelerinin kapılarını yöntemle açma ve kontrol altında tutma yetkisi.Doğru metodoloji, eşyanın hakikat kapılarını açan ve kontrolsüz girişleri engelleyen bir kilit düzeneğidir.Güçlü
SiyasiHilafet, emanet ve yetki devriHükümranlık kilitleri ve mazbataKamusal görevin idarecinin boynuna bir yükümlülük zinciri olarak asılması.Klasik kamu hukukunda velayet ve vezaret yetkisinin verilmesine «teklîd» denmesi, kilitleri açıp kapama yetkisinin devridir.Güçlü
İktisadiKaynak kontrolü ve hazine yönetimiNöbetleşe su hakkı ve hazine anahtarlarıOrtak kaynakların adil bir sıra ve nöbetle dağıtılması, mülkiyetin kilit altına alınması.Çöl hayatındaki kuyu ve havuz paylaşımındaki sıra (kıld), makro iktisatta hazine kilitlerinin emanetiyle eşleşir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKriptografik anahtar ve yetkilendirme algoritması (Public-Key Cryptography)Bilgisayar biliminde ve matematikte bir sistemin kapalı tutulması veya erişime açılması tekil bir anahtar matrisine bağlıdır; anahtara sahip olmayan sistem durumunu değiştiremez.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal akreditasyon ve bağlayıcı rol yükümlülüğüSosyoloji ve hukukta bir aktöre unvan, rozet veya yetki belgesi verilerek belirli bir eylem alanını yönetme salahiyetinin kurumsal olarak devredilmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiقلد kökünü yalnızca düşünmeksizin körü körüne başkasını izlemek (taklitçilik) veya kurbanın boynuna asılan basit bir süs düzeyine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, göklerin ve yerin varoluşsal yönetim kilitlerini, kâinatın hazinelerini açıp kapama tasarrufunu ve ilahi nizamda bir şeyi dokunulmaz kılan adanmışlık mühürlerini kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerde geçen «makālīd» kelimesinin getirdiği mutlak ontolojik ve iktisadi egemenlik boyutu gözden kaçırılarak, mülkiyet ve rızık meselesi sahipsiz mekanik süreçler gibi algılanır; kurbanın nişanı ise folklorik bir süs zannedilir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık nizamındaki mutlak mülkiyet ve tasarrufun kime ait olduğunu (anahtar ve kilit metaforu üzerinden) billurlaştırır; ayrıca ibadet nesnelerinin sembolik tescil ile nasıl koruma altına alındığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kurban ibadeti ve hac şiarlarının dokunulmazlığını belirleyen hüküm ayetlerinde (el-Mâide) ve evrenin yegâne yaratıcı ve yöneticisinin Allah olduğunu bildiren tevhid ayetlerinde (ez-Zümer, eş-Şûrâ).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Rızkın, gücün ve tabiat kanunlarının bağımsız tesadüfler veya aracı güçler elinde olduğu zannını yıkar; kilitlerin ve anahtarların bizzat Allah’ın tasarrufunda olduğunu tescil eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİp, lif veya madeni birbirine katlayıp kuvvetle bükmek, bu bükülmüş bağı bir varlığın boynuna ayrılmaz biçimde geçirmek, suyu nöbetle dağıtmak ve bükülmüş sürgü/anahtar ile bir kapıyı kilitleyip emniyete almaktır.
  • Soyut anlamBir nesneye dokunulmazlık kazandıran adanmışlık bağını kurmak, bir makama bağlayıcı sorumluluk yüklemek ve bir mülk alanının açılıp kapanmasını sağlayan nihai tasarruf yetkisini elinde bulundurmaktır.
  • Sistematik karşılıkHem ilahi hükümranlığın kâinatın kapılarını açıp kapayan mutlak kilit yetkisi (makālīd) hem de hukuki ve ritüel planda korunan varlığın tescil edilerek dokunulmazlık zırhına büründürülmesidir (kalâid).
  • LaTeX modeliK=∑i=1n(Li∘Ai)  ⟹  S∩ker⁡(T)=∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde K yetki ve tasarruf kilidini temsil eder. Bu kilit, sisteme ait kapıların kilitlenme durumları (Li) ile bu kilitleri açmaya yetkili anahtarların ve kaynak paylarının (Ai) bileşkesiyle (∘) belirlenir. Bu kilit mekanizmasının kurulması, sistemin (S) kontrolsüz ve yetkisiz müdahalelerden (ker⁡(T) yani yetki çekirdeği dışındaki eylemlerden) mutlak surette yalıtıldığını ve kapalı tutulduğunu sembolize eder. Bu yapı hem göklerin ve yerin tasarruf anahtarlarının yalnızca Allah’a ait oluşunu hem de boynuna nişan takılan kurbanlığın dokunulmazlık sahasına alınarak ihlalden korunmasını matematiksel bir sınır kapalılığı olarak yansıtır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق