دهي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ه-ي1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وعددهيمررأَدْهَىسوع

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

دهي

د - ه - ي

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Dehiy (dal, he) : Arslan demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: دهى

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dehiy (dal, he) : Arslan demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.658 harf
باب الهاء والدال و ا ي ء معهما ه و د، د ه و، وه د،ه د ي،ه ي د، د ه ي، د ه د ي، ه د أ مستعملات هود: الهَوْد: التَّوْبة. قال الله جلّ وعزّ: "إنّا هُدْنا إليك" أي: تُبْنا إليك. والهُودُ: اليهود، هادوا يَهودون هَوْداً. وسُمّيت اليهود اشتقاقاً من هادوا، أي: تابوا، ويُقال: نسبوا إلى يهوذا وهو أكبرُ ولد يعقوبَ، وحُوّلت الذّال إلى الدّال حين عُرِّبت. والتّهويد: شبه الدَّبيب في المَشْي، والسُّكون في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR274 harf
Madde başı: دهىالداهِيَةُ: الأمر العظيم. ودَواهي الدهر: ما يصيب الناسَ من عظيم نُوَبه وحوادثه. ودَهَتْهُ دَاهِيَةٌ دَهْياءُ ودَهْواءُ، وهو توكيدٌ لها. والدَهْيُ، ساكنة الهاء: النُكْرُ وجودة الرأي. يقال: رجلٌ داهِيَةٌ بيّن الدَهْي. والدَهاءُ ممدود، وهما دَهْياوانِ. وما دَهاكَ، أي ما أصابك.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok15.315 harf
باب الهاء والدال هدى ، هدأ ، دها ، دهي ، دهو ، دها ، هاد ، وهد ، وده ، دهدى . هدى : قال الليث : الهُدَى : نقيض الضلالة . ويقال : هُدِيَ فاهْتَدَى . وقال الزجاج في قول الله جلّ وعزّ : ( قُلِ اللَّهُ يَهْدِى لِلْحَقِّ ) ( يُونس : 35 ) يقال : هَدَيْتُ إلى الحق ، وهدَيْتُ للحق ، بمعنًى واحد ؛ لأن هَدَيْتُ يتعدّى إلى المَهْدِيِّين ، والحق يتعدَّى بحرف جرّ ، المعنى الله يَهدِي من يشاء إلى الحق . أبو
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.569 harf
(باب الدال والهاء وما يثلثهما) (دهي) الدال والهاء والحرف المعتلّ يدلُّ على إصابة الشّيء بالشيء بما لا يَسُرُّ. يقال ما دَهَاه: أيْ ما أصابه. لا يقال ذلك إلاّ فيما يسوء. ودواهِي الدَّهر: ما أصابَ الإِنسانَ من عظائم نُوَبِه. والدَّهْي: النُّكْر وجَودةُ الرّأي؛ وهو من الباب؛ لأنَّه يُصِيب برأيه ما يريدُه. (دهر) الدال والهاء والراء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبة والقَهْر. وسُمِّي الدّهرُ دَهْراً
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR232 harf
د ه ي ما دهاك وفلان مدهيٌّ‏.‏ وكثرت دواهي الدهر‏.‏ وداهية دهياء‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هو داهية من الدواهي إذا كان بصيراً بالأمور منكراً‏.‏ ورجل داهٍ ودهيّ ودَهٍ بوزن شجٍ. وقوم دُهاة وأدهياء. ودَهَا ودَهُوَ ودَهيَ. وفيه دهاء ودَهْيٌ.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR308 harf
* د ه ي * * الداهِيةُ * الأمر العظيم و * دَوَاهِي * الدهر ما يصيب الناس من عظيم نوبه ويقال * دَهَتْهُ * داهية * دَهْواءُ * و * دَهْياءُ * وهو توكيد لها و * الدَّهْيُ * ساكن الهاء و * الدَّهَاءُ * ممدود النكر وجودة الرأي يقال رجل * دَاهيةٌ * بين * الدَّهْيِ * و * الدَّهَاءِ * ويقال ما * دَهَاكَ * أي ما أصابك
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.316 harf
: ( ى ( *!الدَّهْيُ ) ، بالفتْحِ ، ( *!والدَّهاءُ ) ، كسَحابٍ . قالَ الجوهرِيُّ : الهَمْزةُ فيه مُنْقلبَةٌ مِن الياءِ لا مِن الواوِ ؛ ( النُّكْرُ وجَوْدَةُ الرَّأْي ) . يقالُ : رجُلٌ *!داهِيَةٌ بَيِّنُ *!الدَّهْي *!والدَّهاء ؛ كما في الصِّحاحِ . ( و ) *!الدَّهْيُ : ( الأَدَبُ . ( ورجُلٌ *!داهٍ *!وداهِيَةٌ ) : أَي مُنْكَرٌ بَصِيرٌ بالأُمُورِ ؛ ( ج *!دُهاةٌ *!ودَهُونَ ) ، فداهٍ مِن قوْمٍ دُهاةٍ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR655 harf
دَهَى دَهَى A ( n. ac. دَهْي 1I ), a. Befell ( misfortune ), دَهَّيَ دَهَّيَ II , a. Was astute & c. دَاْهَيَ دَاْهَيَ III , a. Endeavoured to outwit, circumvent. تَدَهَّيَ تَدَهَّيَ V , a. Acted cunningly; was astute, clever, adroit. دَهْو دَهْو [ 1U ], a. see 22 . دَاهٍ دَاهٍ [ 21 ] , ( pl. دُهَاة [ 9tA ] ), a. Ingenious, quick-witted; crafty, cunning, wily, astute. دَاهِيَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.845 harf
دهي دَهَى - يَدْهُى (دَهِيَ - يَدْهَى) - دَاهِي - دَاهِيَة - أَدْهَى دَهَى - يَدْهُى (دَهِيَ - يَدْهَى) + كائن أو أمر + كائناً أو شيئاً: يصيبه بأذى عظيم خلسة وخفية، ومن حيث لا يتوقع ولا يشعر: يصيبه بضر عظيم وذلك بحنكة وذكاء ومخاتلة: يخفي مراده الحقيقي بذكاء ومخاتلة، ثم يضربه ويصيبه بضر عظيم من حيث لا يشعر ولا يتوقع ولا يحتسب دَاهِي: اسم فاعل
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مرر

    1 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

  2. سوع

    1 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

  3. وعد

    1 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ

    Gizlice daha fazla eziyet ediciDaha doğrusu onlara vaadolunan asıl saattir. O saat ne belalı, ne acıdır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدهي
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nakıs)
Bağlamsal Yakın Köklerنكب, دهم, فجع
Zıt Kökسلم
Çekirdek Özet 1İnsana ansızın çarpan, çaresiz bırakan, altından kalkılması güç ağır felaket ve isabet
Çekirdek Özet 2Kıyamet saatinin inkârcılar için kaçışı ve telafisi imkânsız nihai felaket oluşu
Çekirdek Özet 3Öngörülemez ve savuşturulamaz mutlak musibet karşısında insanın beşerî tedbirlerinin çöküşü
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca zihinsel zekâ veya kurnazlık anlamına indirgeyerek ayetteki yıkıcı felaket boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دهKuşatan, aniden bastıran, ezen ve kaplayan yoğun güç; nitekim دهم kökünde ansızın karartarak basma, دهر kökünde zamanın her şeyi ezip tüketen kahrediciliği, دهق kökünde bardağın taşarcasına dolup taşması ve sıkıştırma anlamı mevcutturيKuşatıcı ve ezici gücü somut bir fiziksel baskıdan çıkarıp ferdin idrakini, çaresini ve savunmasını aşan, doğrudan hedefe yönelen kaçınılmaz bir felaket ve isabet haline dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دKapıGeçiş, eşik, aniden aralanıp karşıya çıkan durum
هKollarını kaldırmış insanDehşet, dikkat çekme, sarsıcı bir tecelliyle afallama
يEl ve kolDoğrudan etki, yakalama, fiilen hedefe ulaşan güç
دهيEşikten ansızın çıkıp insanı dehşet içinde yakalayan kaçınılmaz darbeAçılan kapıdan ansızın giren bir gücün insanı eliyle kıskıvrak yakalaması ve çaresiz bırakması hareketini tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseye altından kalkamayacağı, savunma imkânı bulamayacağı ağır bir musibetin ve ezici bir felaketin (dāhiye) ansızın isabet etmesi
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairleri dahiye kelimesini kabilelerin başına ansızın çöken, kurtuluşu olmayan büyük yıkım ve savuşturulamaz baskınlar için kullanmışlardır
Erken Arapça kullanımErken dönemde hem insanın aklını başından alan büyük musibet (ed-devāhî) hem de kimsenin çözemediği zorlukları zekâsıyla delen, isabetli karar alan kişi (racülün dâhin) için kullanılmıştır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde دهي ve paralel kök varyantı دهو, doğrudan doğruya hedefe vurma, ansızın çökme, akıl almaz ve altından kalkılmaz bir ağırlıkla yüklenme semantik matrisiyle ilişkilidir. Güney Sami (Arapça) havzasında kök, bir yandan felaketin kaçınılmazlığı (ed-dāhiye), diğer yandan ise hedefini doğrudan bulan keskin ve öngörülemez zekâ (ed-dehā) olmak üzere iki kutuplu ama ortak bir nedensellik zemininde gelişmiştir. İbranice ve Süryanicede kök harfleri düzeyinde doğrudan birebir morfolojik denkliği sınırlı olmakla birlikte, kavramsal düzeyde aniden bastıran ve dehşete düşüren felaket mefhumu arkaik Sami tahrip/baskın tabakasıyla örtüşmektedir. Arapçada illetli son harf ile kök, fiziksel yıkımdan hem psikolojik hem de teolojik bir kaçınılmazlık boyutuna doğru semantik genişleme göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدهي ve دهو çift biçimliliğiÇarpma ve musibetin isabeti anlamından zihinsel keskinlik ve dehaya doğru soyutlanmaKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı ve Güney Sami baskın/ezme katmanıAni çöküş, şaşırtıcı musibet ve savuşturulamaz baskı kavramlarıyla semantik paralellikGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında doğrulanmış doğrudan bir morfolojik kök akrabalığı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دهيAnlamlıİsabet eden büyük musibet, dehaKarşı konulamaz felaket ve hedefi vuran kavrayışKur'an'da geçer (hedef kök)
ديهAnlamlıDiyet, kan bedeliÖldürülen kimse karşılığında ödenen mali tazminatKur'an'da geçmez (v-d-y kökünden dönüşüm)
هديAnlamlıYol göstermek, kılavuzluk etmekHedefe ulaştıran doğru ve aydınlık yolu açmakKur'an'da geçer
هيدAnlamlıHareket ettirmek, korkutmakBir şeyi yerinden oynatmak, sarsmak veya geri çekilmekKur'an'da geçmez
يدهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişle müstakil bir kök kaydı yokturKur'an'da geçmez
يهدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu dizilişte müstakil bir kök kaydı bulunmamaktadırKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دهيMerkezÖnlenemez, şaşırtıcı ve yıkıcı musibetİnsanın tedbirini boşa çıkaran, zihnen ve fiilen çaresiz bırakan mutlak isabetSavunma ve kaçış kapılarını tamamen kapatan felaket
نكبKomşuYolundan saptıran felaketİnsanı dengesinden ve yönünden saptıran çarpmaHayatın normal akışını bozan musibet
دهمKomşuAniden karartarak basan musibetAnsızın bastıran ve etrafı karanlığa boğan kuşatıcı tehlikeHacimsel ve anlık karartıcı baskın
فجعKomşuYürek yakan ani acıBeklenmedik bir kayıpla insanı derinden sarsan elemDuygusal ve yakıcı yıkım hissi
سلمZıtEsenlik, barış ve güvenlikBütün tehlike, kusur ve felaketlerden berî olma haliHiçbir zarar ve dehşetin bulunmadığı mutlak emniyet

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدهيBüyük musibet, önlenemez felaketKarşı konulamayan, aklı ve tedbiri çaresiz bırakan isabetKesin
LatinceCalamitas, cladesYıkıcı felaket, ağır yenilgiBir toplumu veya kişiyi çökerten musibeti karşılar; zihinsel öngörülemezlik boyutunu tam içermezGüçlü
İngilizceCalamity, catastrophe, disastrousÖnlenemez felaket, büyük musibetTahrip gücü yüksek yıkımı verir; kökteki hile, çare bulamama ve şaşkınlık nüansını kısmen dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaUnheil, KatastropheBüyük yıkım, ağır musibetBireyin veya toplumun başına gelen bertaraf edilemez belayı karşılarGüçlü
FransızcaCalamité, désastreBüyük felaket, afetAni ve üstesinden gelinemez yıkımı ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَدْهَىÇok daha korkunç, savuşturulması imkânsız nihai felaketKıyamet azabının dünyevi yenilgilerden ve Bedir mağlubiyetinden katbekat daha ezici olduğunu bildiren bağlam (Kamer 54:46)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ve kıyamet tasvirleriKıyamet azabının dünyadaki hiçbir musibetle kıyaslanamayacak derecede mutlak ve telafisiz oluşuKaçınılmaz ve savuşturulamaz nihai ilahi ceza
FıkıhHukuki ve fiili imkânsızlıklarDahiye boyutuna ulaşan umumi musibetlerin akitlere ve mükellefiyetlere etkisiİnsan gücünü ve tedbirini aşan mücbir sebep
TefsirKamer suresi 46. ayetin tefsiriMüşriklerin Bedir'de uğradığı hezimetin dünya boyutu ile kıyametin dehşeti (edhā ve emerr) arasındaki karşılaştırmaDünyadaki her musibeti gölgede bırakan mutlak felaket
HadisFitne ve kıyamet alametleri rivayetleriÜmmetin karşılaşacağı dāhiyetü'd-dehvā (altından kalkılmaz büyük fitne) uyarılarıToplumun aklını ve dirayetini darmadağın eden büyük sarsıntı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi hesap ve vaatNihai hesaplaşmaSahte güven duygularını yıkmaİnkârcıların dünyevi güçlerine güvenerek kurdukları savunma hatlarını kıyamet gerçeğiyle kökten çökertirKesin
İlmiKriz ve nedensellikÖngörülemez kırılmaHesap modellerinin sınırını göstermeİnsan aklının kurduğu bütün determinist güvenlik mekanizmalarının yetersiz kaldığı eşiği temsil ederGüçlü
SiyasiGüç dengeleri ve hezimetÇaresiz bırakan mağlubiyetSiyasi kibrin tasfiyesiAskeri veya siyasi gücün savuşturamayacağı stratejik bir çöküş anını ifade ederGüçlü
İktisadiRisk ve çöküş yönetimiTelafisiz iflasKoruma kalkanlarının tükenmesiSistematik bir krizin eldeki tüm sermaye ve emniyet araçlarını değersiz kılması durumuyla örtüşürMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKaotik tekillik ve kritik kırılma noktası (catastrophe point)Bir dinamik sistemin parametrelerinin kademeli artışına rağmen aniden geri döndürülemez ve modellenemez bir çöküş evresine girmesiGüçlü
Beşeri bilimlerAnomi ve kolektif bilişsel felçBireyin ve toplumun mevcut başa çıkma stratejilerini tamamen aşan bir şok karşısında çaresiz kalıp tepkisizleşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün modern dildeki deha türevi sebebiyle yalnızca pozitif zihinsel üstünlük veya kurnazlık olarak algılanması
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın tüm akli, fiziki ve toplumsal tedbirlerini felç eden, savuşturulamaz en dehşetli musibet ve hesap anı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKamer 54:46 ayetindeki ifadenin kıyametin ontolojik dehşetini ve kaçınılmazlığını anlatan vurgusunu gözden kaçırıp sığ bir edebi tasvire indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Dünyadaki en büyük kriz ve hezimetlerin dahi ahiretteki ilahi karşılaşma yanında önemsiz kaldığını, insanın hiçbir dünyevi tedbirle ilahi adaletten kaçamayacağını tek bir kavramla vurguladığı için hayati önemdedir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcıların dünyevi güçlerine, ordularına veya topluluklarına güvenerek şımardığı ve akıbet tehditlerine karşı meydan okuduğu kıyamet ve tehdit bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyevi başarı veya hezimetlerin mutlak nihayet olduğu zannını yıkar; insanın kontrol yanılsamasını parçalayarak nihai ve en ağır faturanın kaçınılmaz kıyamet anında kesileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir hedefe doğrudan isabet ederek onu hazırlıksız yakalayan ve bütün savunma araçlarını hükümsüz kılan ağır felaket.
  • Soyut anlamİnsan idrakini, tedbirini ve gücünü aşan, savuşturulması ve ertelenmesi imkânsız mutlak kriz durumu.
  • Sistematik karşılıkDünyevi ceza ve felaketlerin ötesinde, hiçbir sığınağın bulunmadığı nihai ve kuşatıcı ilahi hesaplaşma saati.
  • LaTeX modeliMt≪D∞velim⁡t→tsΩ(t)P(t)=∞
  • LaTeX açıklamasıFormülde Mt dünyevi ve zamansal musibetlerin şiddetini, D∞ ise kıyamet anındaki nihai ve aşılamaz felaketi (edhaˉ) temsil eder. ts kıyamet saatinin vaktini, Ω(t) bu saatte ortaya çıkan kuşatıcı azabın büyüklüğünü, P(t) ise insanın geliştirebileceği koruma ve savunma kapasitesini gösterir. Kıyamet anına ulaşıldığında insanın savunma gücüne oranla felaketin büyüklüğü sonsuza ıraksar, böylece beşerî tedbir tamamen sıfırlanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د