ذود
ذ - و - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Zevd: Küçük deve sürüsü (3-10 arasında) demektir. Üç ile on arasındaki deve grubu demektir. Sonra bu develeri güdene denmiştir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Zevd: Küçük deve sürüsü (3-10 arasında) demektir. Üç ile on arasındaki deve grubu demektir. Sonra bu develeri güdene denmiştir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR134 harfباب الدال والذال وواي معهما
ذود:
الذَّوْد من الإِبِل من الثلاث إلى العشر.
وذُدْتُه أذودُه عن كذا أي دَفَعته.
دوذ:
والداذيُّ: نَبْتٌ.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR494 harfالذوْدُ من الإبل: ما بين الثلاث إلى العشر؛ وهي مؤنثة لا واحد لها من لفظها، والكثير أَذْواد. وفي المثل: الذَوْدُ إلى الذَوْدِ إبِلٌ، قولهم إلى بمعنى مَعَ، أي إذا جمعت القليلَ مع القليل صار كثيراً. والذِيادُ: الطرْدُ، تقول: ذُدْتُه عن كذا. وذُدْتُ الإبلَ: سُقْتُها وطَرَدْتُها. والتذويد مثله. وأَذَدْتُ الرجل: أَعَنْتُه على ذِياد إبله. ورجل ذائد وذَوَّادٌ، أي حامي الحقيقة دَفَّاعٌ. والمِذْوَدُ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR1.849 harfد ذ ( وايء )
ذود
استعمل من وجوهه .
ذود : قال الليث : الذَّوْدُ لا يكون إلا إناثاً ، وهو القَطيعُ من الإبل ما بين الثّلاثِ إلى العَشْر .
قلت : ونحو ذلك حفظتُه عن العرب ، وقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( ليس مما دون خمس ذود من الإبل صدقة ) فأنَّثَها في قوله خمس ذود .
أبو عبيدة عن أبي زيد : الذود من الإبل بعد الثلاثة إلى العشرة .
شمِر قال أبو عبيدة : الذَّوْد : ما بين الثنتين إلى التِّسع من
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.132 harf(باب الذال والواو وما يثلثهما)
(ذوي) الذال والواو والياء كلمةٌ واحدة تدلُّ على يُبْسٍ وجُفوف. تقول ذَوَى العُود يَذْوِي، إذا جَفّ، وهو ذاوٍ([1])، وربَّما قالوا ذأَى يَذأَى، والأوّل الأجود.
(ذوب) الذال والواو والباء أصلٌ واحد، وهو الذَّوْب، ثمَّ يحمل عليه ما قاربه في المعنى مجازاً. يقال ذَابَ الشيءُ يذُوب ذَوْباً، وهو ذائب. ثم يقولون مجازاً: ذاب لي عليه من المال كذا، أي وجَب؛ كأنّه لمّا وجب
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR117 harf- ذدته عن كذا أذوده. قال تعالى: ﴿ووجد من دونهم امرأتين تذودان﴾ [القصص/23]، أي: تطردان، ذودا، والذود من الإبل: العشرة.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR667 harfذ و د
ذاد الإبل عن الماء ذوداً وذياداً وأداده غيره: أعانه على ذيادها.
قال: ناديت في الحيّ ألا مذيدا فأقبلت فتيانهم تخويدا ويقال: أذدني كما يقال: أخطني في الاستعانة على الخياطة.
وله ذود من الإبل وأذواد وهو القطيع من الثلاثة إلى العشرة.
ومن المجاز: فلان يزود عن حسبه.
وذاد عني الهم.
وقال: أذود القوافـي عني ذيادا والثور يذود عن نفسه بمذوده وهو قرنه.
والفارس بمذوده وهو
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.262 harfالذَّوْد: السَّوق والطرد والدفع.
تقول: ذُدْتُه عن كذا، وذاده عن الشيءِ ذَوْداً وذِياداً، ورجل ذائد أَي حامي الحقيقة دفاع، من قوم ذُوَّذٍ وذُوَّادٍ؛ وزَادَه وأَذاده: أَعانه على الذَّيادِ. وفي حديث الحوض: إِني لَبِعُقْرِ حوضي أَذُودُ الناس عنه لأَهل اليمن أَي أَطردهم وأَدفعهم؛ وفي الحديث: لَيُذادَنَّ رجال عن حوضي أَي ليُطْرَدَنَّ، ويروى فلا تُذادُنَّ أَي لا تفعلوا فعلاً يوجب طردكم عنه؛ قال ابن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR330 harf* ذ و د * * الذَّوْدُ * من الإبل ما بين الثلاث إلى العشر وهي مؤنثة لا واحد لها من لفظها والكثير * أَذْوَادٌ * وفي المثل الذَّودُ إلى الذَّودِ إبل أي إذا جمعت القليل مع القليل صار كثيرا فإلى بمعنى مع و * ذَادَهُ * عن كذا يذوده * ذِيَاداً * بالكسر أي طرده و * ذَادَ * الإبل من باب قال أي ساقها وطردها و * ذَوَّدَهَا تَذْوِيدا * مثله
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.119 harfالذود: السوق، والطرد، والدفع تقول ذدته عن كذا، وذاده عن الشيء ذودا، كالذياد، بالكسر. وفي حديث الحوض: ليذادن رجال عن حوضي، أي ليطردن. والتذويد مثله، وهو ذائد، من قوم ذود وذواد وذادة، الأخير كقادة. قال شيخنا: هو مستدرك، لأنه التزم في الخطبة أن لا يذكر مثله، وجعل ذلك من قواعده. قلت: وقد جاء في الحديث: وأما إخوأننا بنو أمية فقادة ذادة، قيل: أراد أنهم يذودون عن الحرم. والذود ثلاثة أبعرة إلى التسعة،
الذود: السوق، والطرد، والدفع تقول ذدته عن كذا، وذاده عن الشيء ذودا، كالذياد، بالكسر. وفي حديث الحوض: ليذادن رجال عن حوضي، أي ليطردن. والتذويد مثله، وهو ذائد، من قوم ذود وذواد وذادة، الأخير كقادة. قال شيخنا: هو مستدرك، لأنه التزم في الخطبة أن لا يذكر مثله، وجعل ذلك من قواعده. قلت: وقد جاء في الحديث: وأما إخوأننا بنو أمية فقادة ذادة، قيل: أراد أنهم يذودون عن الحرم. والذود ثلاثة أبعرة إلى التسعة، وقيل إلى العشرة، قال أبو منصور: ونحو ذلك حفظته عن العرب وهو قول الأصمعي. أو من ثلاث إلى خمس عشرة، وهو قول ابن شميل. وقال أبو الجراح: كذلك قال، والناس يقولون إلى العشر أو إلى عشرين وفويق ذل أو ما بين الثلاث إلى الثلاثين أو ما بين الثنتين والتسع. وأشهر الأقوال من ذلك هو القول الأول. وهو الذي صدر به الجوهري وصاحب الكفاية، ونقله ابن الأنباري عن أبي العباس، واقتصر عليه الفارابي. وقال في البارع، الذود مؤنث، ولا يكون إلا من الإناث دون الذكور. وفي الحديث: ليس فيما دون خمس ذود من الإبل صدقة. قال أبو عبيد: والحديث عام لأن من ملك خمسة من الإبل وجبت فيها الزكاة، ذكورا كانت أو إناثا. قال ابن سيده: الذود مؤنث، وتصغيره بغير هاء، على غير قياس، توهموا أنه المصدر وهو واحد وجمع، كالفلك. قاله بعض اللغويين أو جمع لا واحد له من لفظه كالنعم. وقد جزم به الأكثر أو واحد وج: أذواد أنشد ابن الأعرابي: وما أبقت الأيام م المال عندنا سوى جذم أذواد محذفة النسل وقالوا: ثلاث أذواد، وثلاث ذود، فأضافوا إليه جميع ألفاظ أدنى العدد، جعلوه بدلا من أذواد، قال الحطيئة: ثلاثة أنـفـس وثـلاث ذود لقد جار الزمان على عيالي ونظيره: ثلاثة رحلة، جعلوه بدلا من أرحال. قال ابن سيده: هذا كله قول سيبويه، وله نظائر. وقد قالوا: ثلاث ذود، يعنون ثلاث أينق. وقولهم: الذود إلى الذود إبل مثل مشهور أورده الزمخشري والميداني وغيرهما، وهو يدل على أنها في موضع اثنتين، لأن الثنتين إلى الثنتين جمع، قال شيخنا. وفي هذه الدلالة نظر، والمصرح به خلافه. واختلف في: إلى، فقيل: هي بمعنى مع، أي إذا جمعت القليل إلى الكثير صار كثيرا، ويجوز أن تبقى على بابها بإدخال الطرفين، كما صرح به جماعة، وأشار غير واحد أن متعلق إلى محذوف، أي الذود مضموم إلى الذود أو مجموع، أو نحو ذلك. والمذود كمنبر: اللسان، لأنه يذاد به عن العرض، قال عنترة: سيأتيكم مني وإن كنت نـائيا دخان العلندى دون بيتي مذود قال الأصمعي: أراد بمذوده: لسانه. وبيته: شرفه. وقال حسان بن ثابت: لساني وسيفي صارمان كلاهما ويبـلـغ الـسـيف مـذودي وهو مجأز. والمذود: معتلف الدابة، هكذا في النسخ، وفي بعضها معلف الدابة. وهو نص التكملة. والمذود من الثور: قرنه، وهو يذود عن نفسه به، وهو مجا. والمذود. جبل عن الصاغاني. والذائد: فرس نجيب جدا من نسل الحرون، قال الأصمعي: هو الذائد بن بطين بن بطان بن الحرون. والذائد: اسم سيف خبيب بن إساف، نقله الصاغاني. والذائد: الرجل الحامي الحقيقة الدفاع عن عرضه كالذواد، كشداد. والذائد: لقب امرئ القيس بن بكر بن امرئ القيس بن الحارث بن معاوية الكندي، وهو جاهلي، لقب به لقوله: أذود القوافي عني ذيادا ذياد غلام غوي جرادا نقله الصاغاني.
والذواد ككتان: سيف ذي مرحب القيل الحضرمي. نقله الصاغاني. والذواد: اسم شاعر، وهو الذواد بن أبي الرقراق الغطفاني. وذواد بن علية: محدث كنيته أبو المنذر. ووالده مزاحم وإسماعيل، كتب عنهما أبو كريب. وذواد بن المبارك، له ذكر حكى عنه العباس الشكلي، وأبو الذواد أمير كبير متأخر روى، ولقبه: إقبال الدولة. وفاته: الذواد بن عبد الله بن الحسين لابصري، ذكره ابن منده في تاريخ أصبهان. وذواد بن محفوظ القريعي روى عن أخيه رواد. والمجذر بن ذياد، بالكسر، ويقال: ابن ذياد ككتان، والأول أكثر، البلوي الصحابي، والمجذر هو الغليظ الضخم، لقب به، واسمه عبد الله، قتل يوم بدر أبا البختري ابن هشام، والمجذر هو القاتل سويد بن الصامت في الجاهلية فهاج قتله وقعة بعاث، ثم استشهد يوم أحد، قتله الحارث بن سويد بن الصامت بأبيه، وارتد ولحق بمكة، ثم أتى مسلما بعد الفتح، فقتله النبي صلى الله عليه وسلم بالمجذر، بأمر جبريل فيما ورد، كما في معجم ابن فهد. وذياد بن عزيز وقيل: ذياد بن زيد بن الحويرث بن مالك بن واقد: الشاعر، بالكسر، وأورده أبو الطيب اللغوي في طبقات الشعراء وعبد الله بن معقل، وفي نسخة مغفل ابن عبد نهم بن عفيف بن سحيم بن ربيعة بن عدي بن ثعلبة بن ذويد بن سعد بن عدي بن عثمان بن عمرو بن أد بن طابخة صحابي جليل، مات أبوه بمكة سنة ثمان قبل الفتح بقليل. وعبد الله بن ذويد شيخ للوليد ابن مسلم الدمشقي. وفروة بن مسيك بن الحارث بن سلمة بن الحارث بن ذويد بن مالك المرادي صحابي. والمذاد: المرتع، قاله ابن الأعرابي وأنشد: لا تحبسا الحوساء في المذاد قال شيخنا: وفي بعض النسخ، المرتبع، والأول أكثر. وأذدته: أعنته على ذياد أهله، وهذا كقولك: أطلبت الرجل إذا أعنته على طلبته، وأحلبته: أعنته على حلب ناقته. والمذيد: هو المعين لك على ما تذود، قال الشاعر: ناديت في القوم ألا مذيدا ومما يستدرك عليه: فلان يذود عن جسمه، وذاد عني الهم، والفارس بمذوده، وهو مطرده، ورجال مذاود ومذاويد. كل ذلك من المجاز. وذويد بن نهد أحد المعمرين في الجاهلية، قاله شيخنا. وأنا أخشى أن يكون هذا هو دويد الذي ذكره المصنف في المهملة، فلينظر. والمذاد، كسحاب: موضع بالمدينة وقد جاء ذكره في شعر كعب بن مالك: فليأت مأسدة تسن سيوفنا بين المذاد وبين جزع الخندق قال البكري في المعجم: المذاد هو الموضع الذي حفر فيه رسول الله صلى الله عليه وسلم الخندق. وقال السيوطي: هو أطم بالمدينة. وقال تلميذه الشامي في سيرته: هو لبني حرام غربي مساجد الفتح، سميت به الناحية. ونقله في شرح شواهد الرضي. وزاد في المراصد أنه اسم واد بين سلع وخندق المدينة. قاله شيخنا. وذواد العقيلي، تابعي، يروي عن سعد بن أبي وقاص.وعنه معمر بن راشد. كذا في كتاب الثقات لابن حبان.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.433 harfذَادَ
1 ذَادَ ذ , (M, A,) first pers. ذُدْتُ, (T, S,) aor. يَذُودُ, (T, A,) inf. n. ذَوْدٌ, (T,) or ذِيَادٌ, (S,) or both, (M, A, K,) He drove: (S, M, K:) he drove away: (T, S, M, A, K:) and he repelled. (M, K.) You say, ذَدْتُ الاـِبِلَ I drove the camels: (S:) and I drove them away: (T, S:) and [so ↓ ذَوَّدْتُهَا, for] تَذْوِيدٌ signifies the same as ذِيَادٌ. (S.) And ذاد الاـِبَلِ عَنِ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR396 harfذَادَ
ذَادَ ( w ) U ( n. ac. ذَوْد [ 1 ] , ذِيَاد [ 23I ] )
a. [ acc. & 'An ], Drove away, repelled from.
ذَوَّدَ
ذَوَّدَ II ,
a. see I .
أَذْوَدَ
أَذْوَدَ IV ,
a. Assisted to drive away.
ذَوْد
ذَوْد 1 ,
a. A few camels.
مَذَاد
مَذَاد [ 17A ],
a. Pasture; provision.
مِذْدوَد
مِذْدوَد [ 20 ] , ( pl. مَذَاْوِدُ 44 ),
a. Manger, crib, trough.
b. Ox-goad.
c. Spear.
d. Tongue.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.264 harfذود
ذَادَ - يَذُوْدُ
ذَادَ - يَذُوْدُ + كائن + شيئاً أو أمراً + عن شيء أو كائن: يصده ويطرده ويسوقه بعيداً عنه: يدفع متحركاً بعيداً عن كائن، مُغَيِّراً اتجاه حركته إلى اتجاه جديد يريده هو
يذود الغنم: يدفعها مغيراً اتجاه حركتها من الاتجاه غير المراد، نحو جهة يريدها الراعي
﴿ووجد من دونهم امرأتين تذودان﴾: تذودان غنمهما بعيداً عن الماء ريثما
Sîgalar(1)
Mücavir kökler16 mücavir (22 toplam)
- شيخ
1 ortak ayet · Kurumaya başlayan bitkidir
- رعي
1 ortak ayet · Otlak yerdir
- ورد
1 ortak ayet · Gül demektir
- مدين
1 ortak ayet · Medyen
- خطب
1 ortak ayet · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir
- سقي
1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- مرأ
1 ortak ayet · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
- صدر
1 ortak ayet · Okun ön yarısına denir
- موه
1 ortak ayet · Su
- وجد
1 ortak ayet · Su birikintisidir
- أبو
1 ortak ayet · Bab kapı demektir
- أمم
1 ortak ayet · Emam ön demektir
Geçtiği ayetler(1)
… أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ وَوَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ امْرَأَتَيْنِ تَذُودَانِ قَالَ مَا خَطْبُكُمَا قَالَتَا لَا نَسْقِي حَتَّى يُصْدِرَ …
İkisi güderMedyen suyuna varınca; davarlarını sulayan bir insan topluluğu gördü. Ve onlardan başka sürülerini gözetleyen iki kadın buldu. Onlara: İşiniz nedir? dedi. Onlar da: Çobanlar ayrılana kadar biz sulamayız. Babamız çok yaşlıdır da ondan, dediler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذود |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دفع, ردع, حمي, سوق |
| Zıt Kök | ورد |
| Çekirdek Özet 1 | Sürüyü veya bir nesneyi yabancılardan ayırıp geri tutmak, koruyucu biçimde savmak ve uzaklaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Zayıf olanın hak ve mahremiyetini korumak adına geri durarak yabancı unsurları engelleme refleksi |
| Çekirdek Özet 3 | Savunma, tecrit, sınır muhafazası ve güçlünün baskısına karşı zayıfı koruyan direnç mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kasas 28:23'teki eylemi sıradan bir bekleme veya pasif güdücülük sayıp, fiilin özündeki aktif savunma ve geri itme boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذو | Yönelme, temas etme, ilişki kurma ve bir niteliğe sahip olma hareketi (ذوق, ذو) | د | Kapı ve sınır bildiren harfin eklenmesiyle yönelim geri püskürtülmüş, temas engellenerek koruyucu bir savunma ve savma hareketine dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | İkiz harfi د (kapı, geçiş, hareket) imgesini temel alır; peltek ses değeriyle sınır koyma ve durdurma eylemine süreklilik ve esneklik katar (türetme) | Sınırda durdurma ve geçişe engel olma payını taşır |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Korunan unsurları bir arada ve bağlı tutma payını taşır |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır | Girişi kapatma, eşiği muhafaza etme ve dışarıda bırakma payını taşır |
| ذود | İki sınır ve kapı imgesi arasında nesneyi bağlı tutarak dış unsurları kapı dışı etme | Korunan sürüyü veya sınırı dışarıdan gelen baskıya karşı kapalı tutarak yabancıları savuşturma ve geri itme hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Develeri veya küçük davar sürüsünü diğer sürülere karışmaktan alıkoymak, yabancı hayvanları sudan ve otlaktan savuşturmak, küçük sürüyü (üç ila on deve) korumak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antara b. Şeddâd'ın divanında geçen beyit: سيأتيكم مني وإن كنت نائيا / دخان العَلَندى دون بيتي ومِذودي (Şair burada مذود kelimesini şerefini ve kabilesini savunduğu dili ve silahı anlamında kullanmıştır) |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in havuz hadisi: إني لبعقر حوضي أذود الناس عنه لأهل اليمن (Kıyamet gününde yabancıları havuzdan savuşturup Yemen ehline yer açma eylemi) |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça ذود kökü, Sami dillerinin pastoral katmanında sürüyü tehlikeden ve yabancı hayvanlardan ayırıp geride tutma, kovma ve savunma eylemleriyle ilişkilidir. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde birebir fonetik denklikle korunmuş doğrudan bir formu tespit edilememekle birlikte, kök Merkezi ve Güney Sami sahasında göçebe hayvancılığın ayrılmaz bir parçası olan küçük sürü (üç ila on deve arası topluluk) ve bu sürüyü koruyucu itme ve savma eylemi etrafında uzmanlaşmıştır. Semantik kayma, hayvanların fiziksel olarak başkalarının sürüsüne karışmasını engellemekten bir kimsenin şerefini, hakkını veya sınırını yabancı tecavüzüne karşı koruması yönünde soyutlaşmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sürüyü koruyup yabancıları kovma | Hayvanların karışmasını önleme eyleminden haysiyet ve sınır savunmasına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Merkezi Sami pastoral söz varlığı | Göçebe çobanlıkta sürüyü tecrit etme ve koruma pratiğiyle ilişkilenme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik pastoral katman | Veri bulunamadı | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذود | Anlamlı | Uzaklaştırmak, korumak, savmak | Küçük deve sürüsü; yabancıları kovup sürüyü geri tutmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ذدو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| وذد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ودذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| دذو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| دوذ | Anlamlı | Bir tür bitki adı | Şarap mayalamada kullanılan yabani bir bitki (dâzî) | Kur'an'da geçmez; hedef kökle anlamsal bağı bulunmaz |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذود | Merkez | Geri iterek savunma, savma | Korunan nesneyi yabancı unsurlardan ayırmak için geri çekme ve savuşturma | Fiziksel ve ahlaki tecrit, koruyucu engelleme |
| دفع | Komşu | İtme, bertaraf etme | ذود kökünde koruyucu bir geri çekme ve ayırma varken دفع doğrudan güç uygulayarak öteye itmektir | Güç kullanarak uzaklaştırma |
| ردع | Komşu | Vazgeçirme, önleme | ذود fiziksel savma ve geri tutma iken ردع ahlaki veya cezai yaptırımla caydırmadır | Caydırıcı engelleme |
| حمي | Komşu | Himaye etme, koruma | ذود itme ve savuşturma hareketini vurgularken حمي koruma kalkanı oluşturmaya odaklanır | Sahiplenici muhafaza |
| سوق | Komşu | Sürme, sevk etme | ذود hayvanları tehlikeden geri çekip ayırmak iken سوق arkadan sürerek ileri yürütmektir | İleriye doğru yöneltme |
| ورد | Zıt | Suya ulaşma, girme | ذود suya veya alana erişimi engelleyip geri durmak iken ورد su kaynağına inmek ve dahil olmaktır | Kaynağa varış, dahil oluş |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذود | Koruyarak geri püskürtmek, küçük sürü | Kök hem aktif savunmayı hem de korunmaya muhtaç küçük sürüyü kapsar | Kesin |
| Latince | arcere, propellere | Uzak tutmak, men etmek, geri püskürtmek | Arcere koruyucu uzak tutmayı, propellere itmeyi karşılar; deve sürüsü anlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to fend off, to ward off, to keep back | Savmak, defetmek, geride tutmak | Koruyucu savuşturma ve geri çekme hareketini tam verir; isim halini içermez | Güçlü |
| Almanca | abwehren, zurückdrängen, fernhalten | Savuşturmak, geri püskürtmek, uzak tutmak | Aktif koruma ve geri itme dinamiğini karşılar; pastoral sürü terimini kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | repousser, écarter | Geri itmek, uzaklaştırmak | Savunma ve uzaklaştırmayı karşılar; kökün sosyo-kültürel derinliğini taşımaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَذُودَانِ | Hayvanları geri çekip suya girmesini engelleme, koruma amaçlı tecrit | İki kadının çobanların baskısı karşısında sürülerini korumak için su başından geride tutması (Kasas 28:23) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Havz-ı Kevser bahsi | Ahirette dinden sapanların havuzdan melekler veya Hz. Peygamber tarafından savuşturulması akait metinlerinde adaletin tecellisi olarak tartışılır | Hak etmeyenin rahmet alanından uzaklaştırılması |
| Fıkıh | Zekat nisabı ve su hakkı | Küçük sürü (üç ila on deve) zekatın başlangıç eşiği sayılmış; su başında zayıfların hayvanlarını sulama önceliği tartışılmıştır | Hukuki nisap ve kaynak paylaşımında adalet |
| Tefsir | Kasas suresi 23. ayet | İki kadının vakar ve iffetlerini korumak için sürülerini geride tutması, güçlülerin haksızlığına karşı sabırla direnmesi | Zayıfın hakkı, haya duygusu ve peygamberi müdahale gereksinimi |
| Hadis | Havuz rivayetleri ve ırz savunması | Hz. Peygamber'in havuz başında ümmetini koruması ve kişinin diliyle haysiyetini savunmasını bildiren rivayetler | Koruyucu savunma ve mahrum bırakıcı geri çevirme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kutsal alanın ve ilkelerin korunması | Tecrit ve arındırma | Kutsal olanı harici kirleticilerden ve ehil olmayanlardan uzak tutma | Dini sınırları koruyarak tahrifat ve istilaya set çekme | Kesin |
| İlmi | Bilimsel metodoloji ve epistemik sınır | Tenkit ve ayıklama | Bilgi havzasına safsatanın ve asılsız iddiaların girmesini engelleme | Hakikati tahriften korumak için bâtıl delilleri savuşturma | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve zayıfların himayesi | Savunma ve adil müdahale | Güçlülerin zorbalığına karşı zayıf kesimlerin hakkını muhafaza etme | Güçlünün zayıfı ezmesini engelleyen kamusal koruma kalkanı kurma | Kesin |
| İktisadi | Kaynak dağıtımı ve pazar regülasyonu | Tekel engelleme ve mülkiyet güvenliği | Küçük üreticinin büyük sermaye tarafından ezilmesini önleme | Kaynaklara adil erişim sağlayarak haksız tekelciliği defetme | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri / İtici kuvvet alanı | Sisteme yaklaşan harici parçacıkların içeri nüfuz etmesini engelleyen ve dengeyi koruyan itme gradyanı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Zayıfın meşru müdafaası ve pozitif koruma hakkı | Hiyerarşik baskı altında ezilen zayıf grupların sınırlarını tecrit etmesi ve hukukun koruyucu kalkanı | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kasas 28:23'teki eylemi sadece hayvanları bekletmek veya çaresizce boyun eğip koyun otlatmak gibi pasif bir duruma indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, başkalarının baskısı ve kargaşası karşısında sürünün dağılmasını önlemek, vakar ve iffetle kendi sınırını korumak için uygulanan bilinçli bir savunma ve geri çekilme eylemidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İki kadının eylemindeki direnç, ahlaki titizlik ve savunma bilincini gözden kaçırarak onları tamamen edilgen kurbanlar olarak görmek ve Hz. Musa'nın müdahalesinin adalet boyutunu kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da tek bir yerde geçmesine rağmen, toplumsal adaletsizlik karşısında zayıfın sergilediği vakur direnişi ve peygamberi adaletin zayıfı koruma mecburiyetini tek bir fiilde kristalleştirdiği için çok önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kasas suresindeki Hz. Musa kıssasında, Medyen su başındaki güç dengesizliğini ve adalet müdahalesini anlatan ayetlerde belirleyicidir (Kasas 28:23-25) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak aramanın ve iffeti korumanın yalnızca kaba kuvvetle değil, sınırını muhafaza edip geri durarak da bir direniş biçimi olabileceğini gösterir; ayrıca adaletin güçlülerin sırasını beklemek değil, hakkı sahibine teslim etmekle gerçekleşeceğini öğretir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKüçük deve veya koyun sürüsünü yabancı sürülerden ve su başındaki kargaşadan ayırıp geri tutmak, tehlikelere karşı savuşturmak.
- Soyut anlamBir hakkı, sınırı, şerefi veya zayıf varlığı harici tecavüz ve haksızlıklara karşı savunarak muhafaza etmek, geri püskürtmek.
- Sistematik karşılıkGüç asimetrisinin bulunduğu ortamlarda zayıfı koruyan, yabancı istilasına set çeken savunma eşiği ve dengeleyici müdahale ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde korunan öznenin veya sürünün kaynağa olan mesafesini, güvenli sınır eşiğini, harici baskıya karşı gösterilen koruma katsayısını, savuşturma ve geri tutma kuvvetini, ise tecavüz ve karışmayı önlemek amacıyla kaynağa doğru ilerlemenin durdurulup geride kalma hareketini temsil eder.