ذوق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ذ-و-ق33 sîga, 81 mücavir kök, 61 ayet, 32 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حرقخزيوَذُوقُوايَذُوقُونَمسسذوقعذبنُذِقْهُوبلرجعكفرأَذَقْنَادنو

KökSîga 33Ayet 61Sure 32Mücavir 81

▶ Ağı aç (3B)

ذوق

ذ - و - ق

KÖK
  • 63 geçiş
  • 61 ayet
  • 33 sîga
  • 13 sözlük

Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır. Sonra sin zel’e dönüşmüş. Tat anlamını almıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır. Sonra sin zel’e dönüşmüş. Tat anlamını almıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR985 harf
القاف والذال و"وايء" معهما و ق ذ، ذ و ق، ذ ق و، ق ذ ي مستعملات وقذ: الوَقْذُ: شدة الضرب، وشاة وَقيذةٌ مَوْقُوذةٌ أي مقتولة بالخشب، وتقول: وقَذَها يقِذها وَقْذاً، وهذا فعل العلوج كذلك كانوا يفعلون ثم يأكلون، فنهى الله عنه وحرمه. وحمل فلان وَقيذاً أي ثقيلاً دنفاً مشفياً. ذوق: ذاقَ يذوقُ ذَوْقاً ومَذاقة ومَذاقاً وذَواقاً. وذَواقُه ومَذاقُه طيب أي طعمه. وذُقْتُ فلاناً وذُقْتُ ما عنده، وما نزل بك
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR398 harf
ذُقْتُ الشيءَ أَذُوقُهُ ذَوْقاً وذَواقاً ومَذاقاً ومَذاقَةً. وما ذُقْتُ ذَواقاً، أي شيئاً. وذُقْتُ ما عند فلان، أي خَبَرْتُهُ. وذُقْتُ القوسَ، إذا جذبتَ وترها لتنظرَ ما شِدَّتُها. وأَذاقَهُ الله وبالَ أمرِه. قال طُفيلٌ: فَذوقوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجِّـرٍمن الغَيظِ في أكبادنا والتَحَوُّبِ وتَذَوَّقْتُهُ، أي ذُقْتُهُ شيئاً بعد شيء. وأمرٌ مُسْتَذاقٌ، أي مجرَّبٌ معلومٌ. والذَوٌّاقُ: المَلولُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.480 harf
ق ذ ( وايء ) قذى ، وقذ ، ذوق ، ذقي . ذقي : أمّا ذَقى فلا أحفظه لأحدٍ مِن الثقات . وذكره الليث في هذا الباب فقال : فَرَسٌ أَذْقَى والأنثى ذَقْواء ، والجميع الذُّقْوُ ، وهو الرِّخْو رانِف الأنف ، وكذلك الحمار . قلت : وهذا عندي تصحيف بيِّن ، والصواب فَرَسٌ أَذْفى ، والأنثى ذفْواء : إذا كان مُسترخِيَي الأذنين . وقد فسرته في كتاب الدال . وقذ : قال الله جلّ وعزّ : ( وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ )
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.132 harf
(باب الذال والواو وما يثلثهما) (ذوي) الذال والواو والياء كلمةٌ واحدة تدلُّ على يُبْسٍ وجُفوف. تقول ذَوَى العُود يَذْوِي، إذا جَفّ، وهو ذاوٍ([1])، وربَّما قالوا ذأَى يَذأَى، والأوّل الأجود. (ذوب) الذال والواو والباء أصلٌ واحد، وهو الذَّوْب، ثمَّ يحمل عليه ما قاربه في المعنى مجازاً. يقال ذَابَ الشيءُ يذُوب ذَوْباً، وهو ذائب. ثم يقولون مجازاً: ذاب لي عليه من المال كذا، أي وجَب؛ كأنّه لمّا وجب
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.374 harf
- الذوق: وجود الطعم بالفم، وأصله فيما يقل تناوله دون ما يكثر، فإن ما يكثر منه يقال له: الأكل، واختير في القرآن لفظ الذوق في العذاب؛ لأن ذلك - وإن كان في التعارف للقليل - فهو مستصلح للكثير، فخصه بالذكر ليعم الأمرين، وكثر استعماله في العذاب، نحو: ﴿ليذقوا العذاب﴾ [النساء/56]، ﴿وقيل لهم ذوقوا عذاب النار﴾ [السجدة/20]، ﴿فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون﴾ [الأنفال/35]، ﴿ذق إنك أنت العزيز الكريم﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.079 harf
ذ و ق ذقـت الطعـام وتذوقتـه شيئـاً بعد شيء‏.‏ وهو مر المذاق‏.‏ وما دفت اليوم ذواقاً ‏"‏ ولا تفرّقوا إلا عن ذواق ‏"‏‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ذقت فلاناً وذقت ما عنده‏.‏ وتقول‏:‏ ذقت الناس وأكلتهم ووزنتهم وكلتهم فمـا استطبت طعومهم ولا استرجحت حلومهم‏.‏ وهو حسن الذوق للشعر إذا كان مطبوعاً عليه‏.‏ وما ذقت عماضاً‏.‏ وما ذقت اليوم في عيني نوماً‏.‏ وذاق القوس‏:‏ تعرّفهـا ينظـر مـا مقـدار إعطائها‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.237 harf
الذّوْقُ: مصدر ذاقَ الشيءَ يذُوقه ذَوقاً وذَواقاً ومَذاقاً، فالذَّواق والمَذاق يكونان مصدرين ويكونان طَعْماً، كما تقول ذَواقُه ومذاقُه طيّب؛ والمَذاق: طَعْمُ الشيء. والذَّواقُ: هو المأْكول والمشروب. وفي الحديث: لم يكن يَذُمُّ ذَواقاً، فَعال بمعنى مفعول من الذَّوْقِ، ويقع على المصدر والاسم؛ وما ذُقْتُ ذَواقاً أَي شيئاً، وتقول: ذُقْتُ فلاناً وذُقْتُ ما عنده أَي خَبَرْته، وكذلك ما نزل بالإِنسان من
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR299 harf
* ذ و ق * * ذَاقَ * الشيء من باب قال و * ذَوَاقاً * بفتح الذال و * مَذَاقاً * و * مَذَاقَةً * أيضا وما ذاق * ذَوَاقاً * بالفتح أيضا أي شيئا و * ذَاقَ * ما عند فلان أي خبره و * أَذَاقَهُ * الله وبال أمره و * تَذَوَّقَهُ * ذاقه شيئا بعد شيء وأمرٌ * مُسْتَذَاقٌ * أي مجرب معلوم و * الذَّوَّاقُ * الملول
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.307 harf
ذاقه ذوقا، وذواقا، ومذاقا، ومذاقة: اختبر طعمه وأصله فيما يقل تناوله، فإن ما يكثر من ذلك يقال له: الأكل وأذقته أنا إذاقة. وفي البصائر والمفردات: اختير في القرآن لفظ الذوق للعذاب لأن ذلك وإن كان في التعارف للقليل، فهو مستصلح للكثير، فخصه بالذكر ليعلم الأمرين، وكثر استعماله في العذاب، وقد جاء في الرحمة، نحو قوله تعالى: ولئن أذقناه رحمة منا ويعبر به عن الاختبار، يقال: أذقته كذا فذاق، ويقال: فلان
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.507 harf
ذَاقَهُ 1 ذَاقَهُ ذ , (K,) first pers. ذُقْتُهُ, aor. أَذُوقْهُ, (S, Msb,) inf. n. ذَوْقٌ and ذَوَاقٌ and مَذَاقٌ (S, Msb, K) and مَذَاقَةٌ, (S, K,) He tasted it; i. e., perceived its taste, by means of the moisture of the tongue: (Msb:) or he tried, or knew, its taste: (K:) it is originally said of that of which little is taken: when much is taken, the term أَكْلٌ is used [and one says
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR648 harf
ذَاقَ ذَاقَ ( w ) U ( n. ac. ذَوْق 1 , مَذَاق [ 17A ] , مَذْوَق 17tA , ذَوَاْق 22 ), a. Tasted; tested, tried. b. Underwent, experienced, suffered ( trial ). ذَوَّقَ ذَوَّقَ II , أَذْوَقَ IV , a. Made or gave to taste. b. Made to undergo, experience, suffer. تَذَوَّقَ تَذَوَّقَ V , a. Tasted ( repeatedly ). تَذَاْوَقَ تَذَاْوَقَ VI , a. Touched or tasted one after another. ذَوْق
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.455 harf
ذوق ذَاقَ - يَذُوْقُ - ذَائِق - ذَائِقَة - أَذاقَ - يُذِيْقُ ذَاقَ - يَذُوْقُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يجرب أثره على حواسه ليعلم حاله وحقيقته: يحاول التعرف عليه باستعمال حواسه فيجرب أثره عليها ذَاقَ - يَذُوْقُ + كائن + شيئاً: يجرب أثره على حواسه ليعلم حاله وحقيقته: من حيث الطعم والألم والحرارة والقوة وما شابه: ويغلب فيه استعمال الحواس من تذوق
Tamamını oku

Sîgalar(33)

Mücavir kökler81 mücavir (272 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عذب

    36 ortak ayet · Su yosunudur

  2. وبل

    4 ortak ayet · Odun demeti demektir

  3. حرق

    4 ortak ayet · Yanık demektir

  4. كفر

    16 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  5. مسس

    5 ortak ayet · Ona dokundu

  6. نور

    8 ortak ayet · Ateş demektir

  7. رجع

    6 ortak ayet · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir

  8. ضرر

    5 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

  9. سوأ

    7 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  10. فرح

    3 ortak ayet · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…

  11. خزي

    3 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir

  12. دنو

    6 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

Geçtiği ayetler(61)

  1. يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَكَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

    Hemen tadınO gün; nice yüzler ağarır, nice yüzler kararır. O zaman yüzleri kara olanlara: İmanınızdan sonra küfür mü ettiniz? İşte o küfrünüzün cezası olarak tadın azabı, denir.

  2. وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى رَبِّهِمْ قَالَ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

    Hemen tadınBir görseydin eğer; Rabblarının huzurunda durdukları zaman, O: Bu, hak değil miymiş? deyince; onlar da: Rabbımız hakkı için evet, derler. Allah da buyurur ki: Öyleyse küfür edegeldiğinizden dolayı tadın azabı.

  3. وَقَالَتْ أُولَاهُمْ لِأُخْرَاهُمْ فَمَا كَانَ لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ

    Hemen tadınÖncekiler de sonrakilere: Sizin bizden bir üstünlüğünüz yoktur. Öyleyse ne kazandıysanız karşılığı olan azabı tadın, derler.

  4. وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكَاءً وَتَصْدِيَةً فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

    TadınOnların Beyt’in yanındaki duaları; sadece ıslık çalmak veya el çırpmaktan başka bir şey değildir. Öyleyse devamedegelmekte olduğunuz küfürden dolayı tadın azabı.

  5. يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ

    Hemen tadınO gün cehennem ateşinde bunların üzeri kızdırılır ve bunlarla onların alınları, böğürleri ve sırtları dağlanır. İşte bu, kendiniz için biriktirdiğiniz, tadın biriktirmiş olduğunuzu, denir.

  6. فَذُوقُوا بِمَا نَسِيتُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا إِنَّا نَسِينَاكُمْ وَذُوقُوا عَذَابَ الْخُلْدِ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

    Hemen tadınÖyleyse şu günümüze kavuşmayı unuttuğunuzdan ötürü tadın azabı. Doğrusu Biz de sizi unuttuk. Yaptıklarınıza karşılık sonsuz azabı tadın.

  7. … نُعَمِّرْكُمْ مَا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ وَجَاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ

    Hemen tadınOnlar orada bağırışırlar; Rabbımız, bizi çıkar da yapageldiklerimizden farklı olarak salih amel işleyelim. Öğüt alacak kişinin öğüt alacağı kadar bir süre sizi yaşatmadık mı? Ve size uyarıcı da gelmişti. Öyleyse azabı tadın. Zalimler için hiç bir yardımcı yoktur.

  8. وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

    Öyleyse tadınO küfredenler ateşe sunuldukları gün. Nasıl, bu gerçek değil miymiş? denildiğinde: Rabbımıza andolsunki, evet gerçekmiş, derler. O da: Şu halde küfrettiğinizden dolayı tadın azabı, der.

  9. وَلَقَدْ رَاوَدُوهُ عَنْ ضَيْفِهِ فَطَمَسْنَا أَعْيُنَهُمْ فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ

    Hemen tadınAndolsun ki; onlar, misafirlerine kötülük yapmayı kasdetmişlerdi. Biz de gözlerini kör ettik. Azabımı ve tehdidimi tadın.

  10. فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ

    TadınTadın, işte azabımı ve tehditlerimi.

Sîga sayfası: وَلَنُذِيقَنَّهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökذوق
YapıÜçlü kök
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli olan و)
Bağlamsal Yakın Köklerطعم, بلو, خبر, مسس
Zıt Kökمجج
Çekirdek Özet 1Bir nesnenin veya durumun niteliğini, az bir miktarını ağza alıp temas ettirerek dolaysız biçimde sınamak ve hissetmek
Çekirdek Özet 2İlahi cezanın, rahmetin ya da ölüm gerçeğinin insan bilincinde ve varlığında hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde doğrudan tecrübe edilmesi
Çekirdek Özet 3Bilginin ve algının teorik düzeyden ontolojik kesinlik ve kişisel yüzleşme düzeyine geçişini sağlayan tecrübi idrak süreci
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel dille tat alma organının duyumuna veya sadece mecazi bir lezzet arayışına indirgeyerek azap ve rahmet bağlamlarındaki varoluşsal tecrübe boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ذوBir şeye yaklaşma, yönelme, onun sınırına temas etme ve onu ayırt edici bir nitelikle karşılayıp savma veya sınırlandırma hareketidir; nitekim aynı çekirdeği paylaşan ذود kökünde de deve sürüsünü ya da bir nesneyi sınır koyarak defetme, yönünü çevirme ve ayırma anlamı belirgindir.قHareketin sonuna kesin temas, kuşatma ve nüfuz etme niteliği eklenerek bir şeyin sınırına yalnızca yaklaşmakla yetinilmeyip onun öz niteliğini bizzat temas ve tecrübe ile kesin olarak ayırt etme anlamı pekişmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ذKapı imgesinden türetme; aralama, yönelme ve sınır eşiğiBir nesnenin veya durumun dış yüzeyini aralayarak onun özüne doğru yönelme hareketini başlatır.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirmeAlgılayan özne ile algılanan nesne arasında doğrudan, kesintisiz bir bağ ve temas kurar.
قUfuktaki güneş, sınır, toplanmaNesnenin taşıdığı niteliğin algı merkezinde toplanarak kesin ve kuşatıcı bir sınırla netleşmesini sağlar.
ذوقSınırı aralayıp temas kurarak niteliği bütünüyle idrak etmeNesnenin veya halin sınırından içeri girilip onunla doğrudan bağ kurularak hakikatinin kesin biçimde algılanması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yiyecek veya içeceğin tadını ve niteliğini anlamak amacıyla ondan az bir miktarın ağza alınması; yayın gerilerek esneklik ve direnç derecesinin elle yoklanıp sınanması (ذاق القوس).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden birinin yay gerginliğini ve esnekliğini sınamayı tasvir ettiği beyitte fiil doğrudan fiziksel güç ve direnç testi anlamında geçmektedir: فذاق فأعطته من اللين جانبا / كفى ولها أن يغرق السهم حاجز
Erken Arapça kullanımBir kimsenin iç dünyasını, ahlakını veya niyetini doğrudan tecrübe ederek tanımak anlamında ذقت فلانا وذقت ما عنده ifadesi ile insanın başına gelen sıkıntı ve felaketleri bizzat yaşaması anlamında كل ما نزل بإنسان من مكروه فقد ذاقه deyimi erken dönem bedevi kullanımında yerleşiktir.

Kaynak İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab; İbn Fâris, Mekâyîsü’l-Luğa; Ebû Bekr el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ذوق kökü, zayıf orta harfli yapısıyla özellikle Güney ve Batı Sami kollarında fiziksel tat alma ve daha genel olarak doğrudan tecrübe etme, sınama matrisiyle paralellik gösterir. İbranicede fiziksel tat alma ve tecrübe etme alanı ağırlıklı olarak טעם kökü ile karşılansa da, Arapçada ذوق kökü tat almanın ötesinde bir nesnenin ya da hadisenin az bir miktarıyla bütününe dair kesin bilgi edinme ve tecrübe etme (اختبار) işlevini karşılayan özgün bir derinleşme kazanmıştır. Kökün esneklik yoklama (yayın çekilmesi) ve insanın başına gelen hadiseyi bizzat çekmesi gibi kullanımları, arkaik Sami algısında doğrudan temas ve mukavemet ölçme hareketinin Arapçadaki korunmuş yansımasıdır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; İbn Fâris, Mekâyîsü’l-Luğa.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönAz miktarda temasla nitelik test etmeYiyeceğin tadına bakmaktan yayın gerginliğini denemeye ve nihayet insanın ahlaki yapısını veya felaketi tecrübe etmesine uzanan düzenli bir soyutlama mevcuttur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami tecrübe/temas alanıDoğrudan duyumsal tecrübe ve yoklama matrisinde yer alır; Arapçada kavramsal sınırları en net biçimde korunmuş köklerdendir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında Afro-Asyatik diğer kollarda kökle doğrudan ses denkliği gösteren güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; İbn Fâris, Mekâyîsü’l-Luğa.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ذوقAnlamlıTatmak, sınamak, tecrübe etmekBir şeyin azıyla temas kurarak onun özünü ve niteliğini kesin olarak kavramak.Hedef kök; Kur'an'da 63 kez geçer.
ذقوAnlamlıSarkıklık, gevşeklikAt ve eşeğin kulak uçlarının öne doğru eğik ve yumuşak olması (أذقى).Kur'an'da geçmez; fiziksel bir doku gevşekliğini ifade eder.
وذقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilimde müstakil bir kök kaydı bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.
وقذAnlamlıŞiddetle vurup sersemletmek, öldürmekBir cisme veya canlıya vurarak onu hareketsiz bırakmak, canını yakmak veya öldürmek.Kur'an'da الموقوذة formunda geçer (Mâide 5:3).
قذوAnlamlıGöze yabancı cisim kaçması, çöpGözün içine düşen ve rahatsızlık veren çöp veya tortu (قذى).Kur'an'da geçmez; قذي ile bağlantılıdır.
قوذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilimde anlamlı bir kök oluşumu kayıtlı değildir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ذوقMerkezDolaysız tecrübe, tatmaBir şeyin özüne az bir temasla kesin olarak vakıf olma ve onu bizzat yaşama.Hem bedensel hem zihinsel hem de varoluşsal tecrübeyi kapsar.
طعمKomşuYeme, beslenme, tatAğırlıklı olarak fiziksel besin alımını ve gıdalanmayı merkeze alır; açlığı giderme boyutu öndedir.ذوق kökünde az miktar ve nitelik testi öne çıkarken طعم kökünde doyma ve yeme fiili esastır.
بلوKomşuİmtihan etme, sınamaBir varlığın gizli niteliklerini zorlu bir süreç ve sınama yoluyla açığa çıkarma.بلو dışsal ve zamana yayılan bir sınamadır; ذوق ise dolaysız ve anlık tecrübe hissidir.
خبرKomşuBilgi sahibi olma, denemeBir nesnenin veya kişinin iç yüzünü araştırarak bilgiye ulaşma.خبر akli ve tahlili bilme sürecidir; ذوق ise bizzat hissediş ve tecrübedir.
مسسKomşuDokunma, temasİki cismin veya halin dış yüzeylerinin birbiriyle fiziksel ya da manevi teması.مسس dış sınırdaki teması bildirir; ذوق ise temasın doğurduğu içsel idraki kapsar.
مججZıtTükürme, dışarı atmaAğza alınan bir şeyi tatmadan veya tadını beğenmeyip hemen dışarı püskürtme.ذوق içine alıp hissetmeyi içerirken مجج teması reddedip dışarı fırlatmadır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaذوقTatmak, sınamak, tecrübe etmekFiziksel tat alma ve varoluşsal yüzleşmenin dolaysız hissiyatı.Kesin
LatinceGustare, expeririTatmak, tecrübe etmek, denemekGustare ağızla tatmayı, experiri ise bir şeyi yaşayarak öğrenmeyi karşılar; Arapçadaki azap tatma şiddetini experiri kısmen içerir.Güçlü
İngilizceTo taste, to experience, to undergoTatmak, bizzat yaşamak, maruz kalmakTo taste fiziksel duyumu ve hafif tecrübeyi verir; acı ve azap bağlamında to undergo veya to experience anlamı tamamlar.Kesin
AlmancaSchmecken, kosten, erfahrenTatmak, lezzetini denemek, tecrübe etmekKosten hem tadına bakmayı hem de bedel ödemeyi çağrıştırır; erfahren ise tecrübe yoluyla kavramayı karşılar.Kesin
FransızcaGoûter, éprouverTatmak, hissetmek, sınanmakGoûter doğrudan tatmayı, éprouver ise bir acıyı veya hali derinden hissetmeyi ve sınanmayı ifade eder.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Oxford English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ذُوقُوا / فَذُوقُواAzabı bizzat yaşamak ve onunla dolaysız yüzleşmekAhirette inkârcılara yönelik ilahi hitap ve hak edilen cezanın tecrübe ettirilmesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:106, 3:181; Enbiyâ 21:35; Kamer 54:48).
ذَائِقَةُKaçınılmaz ve kesin bir akıbetle yüzleşmekHer canlı nefsin ölümü doğrudan ve istisnasız tecrübe edeceğini bildiren bağlam (Âl-i İmrân 3:185, Enbiyâ 21:35, Ankebût 29:57).
أَذَقْنَا / أَذَقْنَاهُRahmet ve nimeti tecrübe ettirmekİnsana dünyada lütfedilen esenliğin, bolluğun ve afiyetin dolaysız olarak yaşatılması bağlamı (Hûd 11:9-10, Rûm 30:36, Şûrâ 42:48).
ذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْEylemin dünyevi kötü sonucunu bizzat çekmekHaddi aşan toplumların ve bireylerin yaptıkları kötülüklerin cezasını dünyada tatmaları bağlamı (Mâide 5:95, Talâk 65:9, Haşr 59:15).
ذَاقَا الشَّجَرَةَYasaklanan şeyle fiziksel ilk teması kurmakÂdem ile eşinin yasak ağacın meyvesinden tadarak fıtri örtünmeyi kaybetmeleri bağlamı (A'râf 7:22).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret azabının ve nimetlerinin hakikatiAzabın ve mükâfatın ruhani bir algı mı yoksa bedensel ve duyusal olarak bizzat hissedilen bir gerçeklik mi olduğu tartışması; kök azabın hakiki ve dolaysız olduğunu ispatta temel delildir.Hissedilen kesin azap ve somut yüzleşme
FıkıhOruç, nikâh ve ceza hükümleriOruçlunun boğazına kaçırmadan yemeğin tadına bakmasının hükmü; boşanmış eşlerin tekrar evlenebilmesi için nikâhın fiilen gerçekleşmesi şartında (عسيلة) kökün kullanımı.Asgari duyusal temas ve fiili gerçekleşme
TefsirKur'an'ın üslup ve istiare tahliliCehennem azabı gibi en ağır cezalar için neden az yemeyi anlatan ذوق kökünün seçildiği; azı dahi dayanılmaz olan bir şeyin çoğunun ne derece helak edici olduğunu bildiren belagat inceliği.Bizzat idrak edilen dehşet ve az miktarla kavranan sınırsız gerçeklik
Hadisİmanın hazzı ve ahlaki tutumlarİmanın tadını almanın (ذاق طعم الإيمان) şartları; zevk düşkünü olup sürekli eş değiştirenlerin kınanması (الذواقون والذواقات).Kalbi hissediş, manevi kavrayış ve olumsuz anlamda geçici şehvet avcılığı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç ve uhrevi sorumlulukİmanın hakikatine veya ilahi azabın dehşetine bizzat şahit olmaTeori halindeki inancı veya uyarıyı varoluşsal bir kesinliğe dönüştürür.Din, hakikatin yalnızca zihnen bilinmesini değil, nefsin onu tecrübe ederek teslim olmasını hedefler.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiEmpirik doğrulama, tecrübi bilgiBir teorinin, hipotezin pratik temas ve deney yoluyla test edilmesi işlevini görür.Bilginin sadece nakil veya zan ile kalmayıp doğrudan gözlem ve deneyle sınanmasını ifade eder.Güçlü
SiyasiHukuki yaptırım ve adaletSuçun cezasını bizzat failine çektirmeİhlal edilen adaletin, yaptırımın bizzat tecrübe edilmesiyle tesis edilmesini sağlar.Kanunların caydırıcılığı, yaptırımın muhatap tarafından fiilen tadılmasıyla gerçekleşir.Güçlü
İktisadiTüketim, piyasa ve kalite kontrolüNumune alma, kalite testi, tüketici memnuniyetiÜrünün kalitesinin ve değerinin az bir örnekle piyasada sınanması sürecini yönetir.İktisadi mübadelede malın vasfını anlamak için yapılan ön tadım ve muayene hakkını kurar.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÖrneklem alma (sampling) ve sensör algılama eşiğiBir sistemin bütününü yok etmek yerine küçük bir parça üzerinden sistemin karakteristik niteliğini tespit eden algılama mekanizması.Güçlü
Beşeri bilimlerFenomenolojik tecrübe ve içselleştirmeDış dünyanın veya toplumsal kuralların birey bilincinde doğrudan, aracısız bir duyum ve yaşantı haline gelmesi süreci.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca estetik bir beğeniye (gusto, sanat zevki) ya da ağızdaki tat alma duyusunun basit bir uyarımına indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da azap, rahmet ve ölüm gibi varoluşsal eşiklerin nefis tarafından en çıplak ve inkâr edilemez biçimde bizzat tecrübe edilmesini ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki «ذُوقُوا الْعَذَابَ» gibi hitapları sadece metaforik bir söz sanatı sanıp, bu ifadenin cezanın bedene ve ruha bizzat temas eden ontolojik kesinliğini ve dehşetini bildirdiğini kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın bilgi teorisinde bilginin işitme ve görme basamaklarından sonra en üst düzeyi olan «bizzat yaşayarak bilme» (tecrübe) aşamasını temsil eder; muhataba ahiret sahnelerini soyut bir ihtimal değil, kaçınılmaz bir duyusal yüzleşme olarak sunar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cehennem ehlinin azapla yüzleştiği hitap ayetlerinde, insanın nankörlük ve refah psikolojisini tahlil eden ayetlerde ve ölümün evrenselliğini bildiren nefis ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ahiretteki mükâfat ve mücazatın sadece zihinsel bir tasavvurdan ibaret olduğu iddiasını çürüterek cezanın ve nimetin ferdi, dolaysız ve hissedilebilir bir gerçeklik olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin veya durumun niteliğini belirlemek üzere ondan az bir parça alarak doğrudan temas ve duyum yoluyla sınamak.
  • Soyut anlamBir gerçekliğin, duygunun veya hükmün dolaysız bir tecrübe ile kavranması; varoluşsal yüzleşme.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki potansiyel halin nesne ile kurulan dolaysız temas anında aktüel ve kesin bir bilgiye dönüşmesi.
  • LaTeX modeliS(x,t)=lim⁡Δx→0∫tt+Δt(P(x)∩E) dt  ⟹  K(x)
  • LaTeX açıklamasıFormülde P(x) incelenen nesnenin taşıdığı potansiyel niteliği, E algılayıcı öznenin alıcı alanını temsil eder. Δx→0 ifadesi bütünü tüketmeksizin gerçekleşen asgari temas miktarını, S(x,t) ise Δt zaman aralığındaki dolaysız duyumsal teması gösterir. Bu sınırlı ve dolaysız temasın gerçekleşmesi, nesnenin hakikatine dair kesin ve şüphesiz bir bilginin K(x) doğmasını zorunlu kılar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ذ