رخو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-خ-و1 sîga, 6 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جريأمررخوحيثرُخَاءًسخرصوب

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 6

▶ Ağı aç (3B)

رخو

ر - خ - و

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Salyangoza benzer iskeletsiz hayvanlar.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Salyangoza benzer iskeletsiz hayvanlar.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.455 harf
باب الخاء والراء وو ا ي ء معهما ر ي خ، و ر خ، ر خ و، أ ر خ، خ ي ر، خ و ر، خ ر أ، أ خ ر مستعملات ريخ: راخَ يَريخ: ذَلَّ وتَكَسَّر. والتَّرْييخُ: ضعف الشيء ووهنه. ويسمى العظيم الهشُّ الوَالِجُ في جوفِ القَرْنِ الرِّخْوِ مُرَيِّخَ القَرْنِ . وضربوا فلانا حتى رَيَّخُوْهُ أي: أوهنوه، قال: بوقعها يُرَيَّخُ المُرَيَّخُ والمُرَيَّخُ: المرتك. ورخ: ورخَ العجين وَرْخا أي استَرْخَى، وأورَخْتُه. وهو مثل
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR17.416 harf
باب الخاء والراء خير ، خرأ ، خور ، ريخ ، رخى ، رخو ، ورخ ، أخر ، أرخ : مستعملة . ريخ : قال الليث : التَّرْيِيخُ : ضَعْفُ الشيء ووَهْنُه . قال : ويُسَمَّى العُظَيْمُ الهَشُّ الوَالِجُ في جَوْف القَرْن _ : ) ( مُرَيَّخَ الْقَرْنِ ) ( . قال : ويقال : ضَرَبوا فلاناً حتى رَيَّخُوهُ _ أي : أَوْهَنُوهُ . وأنشد : بِوَقْعِهَا يُرَيَّخُ الْمُرَيَّخُ وَالْحَسَبُ الأوْفَى وَعِزٌّ جُنْبُخُ قال : والْمُرَيَّخُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.041 harf
(باب الراء والخاء وما يثلثهما) (رخص) الراء والخاء والصاد أصلٌ يدلُّ على لِينٍ وخلافِ شِدّة. من ذلك اللّحْمُ الرَّخْص، هو الناعم. ومن ذلك الرُّخْص: خِلاف الغَلاء. والرُّخْصَة في الأمر: خَلاف التَّشْديد. وفي الحديث: "إنَّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ أن يؤخذ برُخَصِهِ كما يحبُّ أن تُؤتَى عزائِمهُ". (رخف) الراء والخاء والفاء أُصَيلٌ يدلُّ على رَخاوةٍ ولِين. فيقال: إن الرَّخْفَة: الزُّبدة الرَّقيقة.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR751 harf
ر خ و شـيء رخو وقد رخو رحاوة واسترخى‏.‏ وريح رخاء‏:‏ لينة الهبوب‏.‏ وفرس مرخاء من خيل مراخ من الإرخاء وهو الحضر الذي ليس بالملهب‏.‏ وتراخى عن الأمر‏:‏ تقاعس عنه‏.‏ وتراخى ما بينهما‏:‏ تباعد وراخيته عنّي‏:‏ باعدته‏.‏ وراخى العقدة‏:‏ أرخاها‏.‏ قال زهير‏:‏ وملعـن ذاق الهوان مدفع راخيـت عقـدة كبلـه فانحلت وإنه لقي عيش رخيّ وفي رخاء من العيش‏.‏ وهو رخيّ البال‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فرس رخو ورخو
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR234 harf
* ر خ و * شيء * َرِخْوٌ * بكسر الراء وفتحها أي هش و * أرْخَى * الستر وغيره أرسله و * اسْتَرْخَى * الشيء و * تَرَاخَى * السماء أبطأ المطر ورجل * رَخِيٌ * البال أي واسع الحال بين * الرَّخَاءِ * بالمد و * رُخَاءٌ * بضم الراء الريح اللينة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.869 harf
: ( و ( *!الرَّخْوُ ، مُثَلَّثَةً : الهَشُّ من كُلِّ شيءٍ ، وهي بهاءٍ ) . ( التَّثْلِيث ذَكَرَه ابنُ سِيدَه . واقْتَصَر الجوهريُّ على الكَسْر والفَتْح . وفي التَّهذيبِ : قَالَ الليْثُ : *!الرَّخْوُ *!والرُّخْوُ لُغَتانِ في الشيءِ الذي فيه رَخاوَةٌ . قُلْتُ : كَلامُهم الجَيِّد بالكَسْر ، قالَهُ الأصْمعيُّ والفرَّاء ، قالا : والفتْحُ مُوَلّد ، انتهى . وفي المِصْباحِ : الضمُّ لُغَةُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.595 harf
رَخُوَ 1 رَخُوَ ذ , aor. يَرْخُو; and رَخِىَ, aor. يَرْخَى; (S, M, Msb, K;) inf. n. رَخَاوَةٌ (M, Msb, K) and رَخَآءٌ, (M, K, but in several copies of the latter رَخًا,) or this is a simple subst., (Msb,) and رِخْوَةٌ, with kesr, (M, K,) which is extr., (M,) and some add رُخْوَةٌ, and رَخْوَةٌ; (MF, TA;) It (a thing, S) was, or became, soft, yielding, flaccid, flabby, lax, slack, uncompact,
Maddenin bağlantısı

رَخُوَ 1 رَخُوَ ذ , aor. يَرْخُو; and رَخِىَ, aor. يَرْخَى; (S, M, Msb, K;) inf. n. رَخَاوَةٌ (M, Msb, K) and رَخَآءٌ, (M, K, but in several copies of the latter رَخًا,) or this is a simple subst., (Msb,) and رِخْوَةٌ, with kesr, (M, K,) which is extr., (M,) and some add رُخْوَةٌ, and رَخْوَةٌ; (MF, TA;) It (a thing, S) was, or became, soft, yielding, flaccid, flabby, lax, slack, uncompact, crummy, fragile, frangible, brittle, friable, easily or quickly broken; i. q. صَارَ رِخْوًا, (S, K, TA,) i. e. هَشَّا; (TA;) or لَانَ; (Msb;) and ↓ استرخى signifies the same. (S,* K.) ― -b2- And رَخُوَ, and رَخِىَ, (Msb, K,) and [رَخَا] like دَعَا [of which the aor. is يَدْعُو], and [رَخَا] like رَعَى [of which the aor. is يَرْعَى; in the CK, erroneously, like رُعِىَ]; (K, TA;) the aor. [or the first and third] being يَرْخُو and [that of the second and fourth being] يَرْخَى; (TA;) said of life (عَيْش), (assumed tropical:) It was, or became, ample, unstraitened, or plentiful, in its means, or circumstances: (Msb, K: *) or said of a man, inf. n. رَخَآءٌ, (assumed tropical:) he was, or became, in an ample, an unstraitened, or a plentiful, state of life. (TK.)

تَرْخِيَةُ الشَّىْءِ بِالشَّىْءِ 2 تَرْخِيَةُ الشَّىْءِ بِالشَّىْءِ ذ The mixing of the thing with the thing. (TA.) [The verb is رَخَّى, He mixed; like رَخَّ, which is mentioned in this sense in the present art. in the JK, app. for رَخَّى.]

راخاهُ 3 راخاهُ ذ : see 4, in three places. ― -b2- Also, inf. n. مُرَاخَاةٌ, i. q. بَاعَدَهُ [He was, or became, distant, remote, &c., from him: or he made, or caused, him, or it, to be, or become, distant, remote, &c.]. (K.) -A2- And راخت She (a woman, TA) was, or became, near to bringing forth. (K, TA.)

ارخاهُ 4 ارخاهُ ذ He made it, or rendered it, soft, yielding, flaccid, flabby, lax, slack, uncompact, crummy, fragile, frangible, brittle, friable, easily or quickly broken; i. q. جَعَلَهُ رِخْوًا; as also ↓راخاهُ. (K.) You say, ارخى الرِّبَاطَ [He relaxed, or slackened, the tie, or bond]; (M, TA;) and ↓راخاهُ, inf. n. مُرَاخَاةٌ. (JK, TA.) And لَهُ مِنْ خِنَاقِهِ ↓ رَاخِ [lit, Relax thou, or slacken thou, his cord with which he is being strangled]; meaning (assumed tropical:) make thou his circumstances ample and easy to him; ease him; relieve him; or grant him a delay. (TA. [See a similar phrase in art. ربو, conj. 2.]) And أَرْخِ لَهُ قَيْدَهُ Make thou his shackle, or shackles, wide, or ample, not strait, to him. (TA.) And أَرْخِ لَهُ الحَبْلَ [lit. Relax thou, or slacken thou, to him the rope]; meaning (tropical:) give thou to him ample scope for using his own judgment, or discretion, in the disposal, or management, of his affairs, so that he may go whither he pleases. (TA.) And ارخى الفَرَسَ and لِلْفَرَسِ He lengthened the horse's rope. (K.) And ارخى لَهُ الطِّوَلَ [lit. He relaxed, or slackened, his tether]; meaning (tropical:) he left him to his own affair. (A, TA.) And ارخى عِمَامَتَهُ [lit. He slackened, or loosened, his turban]; meaning (assumed tropical:) he became, or felt, in a state of security or safety, tranquil, or at ease; (K, TA;) because the turbans are not slackened, or loosened, (لَا تُرْخَى,) in difficulty, or hardship. (TA.) And ارخى السِّتْرِ (S, Msb, K) وَغَيْرَهُ (S) He let loose, let down, or lowered, the veil, or curtain, &c. (S, K.) And ارخى ثِيَابَهُ عَلَى رِجْلَيْهِ [He let, or made, his clothes hang down loosely upon his legs] in riding and in sitting [&c.]. (TA in art. رسل.) [And ارخى دُمُوعًا (assumed tropical:) He shed tears.] And ارخاهُ خَطْبُهُ (tropical:) His state, or condition, made him to enjoy an easy, ample, or unstraitened, life, or a life of ease and plenty. (T, TA.) ― -b2- ارخت, said of a she-camel, [app. for ارخت صَلَاهَا, i. e. She relaxed the part on either side of her tail, virtually] means صَلَاهَا ↓اِسْتَرْخَى, (S, K, TA,) i. e. [the part on either side of her tail became relaxed; or] her صَلَوَانِ [or parts on the right and left of her tail] gaped, [or receded from each other,] on the occasion of bringing forth. (T, TA.) ― -b3- اـِرْخَآءٌ also signifies A sort of running: (S:) or vehement running: (K:) or running exceeding what is termed تَقْرِيبٌ: (JK, K: [see 2 in art. قرب:]) or running (حُضْرٌ) that is not ardent, or not impetuous: (A, TA:) or gentleness in running: (Ham p. 158:) accord. to Az, الاـِرْخَآءُ الأَعْلَى means The most vehement [running termed] حُصْر; and الاـِرْخَآءُ الأَدْنَى is less than that: and ارخى فِى عَدْوِهِ, said of a horse, signifies أَحْضَرَ [app. as meaning He rose in his running]; and is from رُخَآءٌ as an epithet applied to wind. (TA.) ― -b4- You say also, ارخى دَابَّتَهُ, meaning He made his beast to go the pace, or in the manner, termed اـِرْخَآء, explained above: (Lth, K:) [or,] accord. to A 'Obeyd, الاـِرْخَآءُ signifies the leaving a horse to follow his own eager desire in running, without fatiguing him. (S.)

تراخى 6 تراخى ذ He (a horse) remitted, or flagged, in his running; or was, or became, remiss, or languid, therein. (Az, TA.) And [in like manner] فِى الأَمْرِ ↓ استرخى [He remitted, or flagged, in the affair; or was, or became, remiss, or languid, therein]. (K in arts. بنش and فنش, &c.) And تراخى عَنْ حَاجَتِهِ He remitted, or flagged, in the accomplishment of his want; or he was, or became, remiss, or languid, therein. (TA.) ― -b2- He drew back, held back, or hung back, (JK, K, TA,) عَنِّى from me, (TA,) or عَنِ الشَّىْءَ from the thing. (JK.) ― -b3- He was, or became, slow, sluggish, tardy, dilatory, late, or backward. (JK, TA.) You say also, تراخى السَّمَآءُ The rain delayed; or was tardy, late, or backward. (S, K.) [And تراخى الوَقْتُ The time was, or became, late: and it became protracted. And تراخى عَنْهُ It was, or became, after, or later than, it: see مُتَرَاخٍ, below.] And تراخى الأَمْرُ The affair, or case, was, or became, protracted; the time thereof became extended. (Msb.) And فِى الأَمْرِ تَرَاخٍ In the affair, or case, is ample time or scope [for action &c.]; syn. فُسْحَةٌ; (Msb, TA;) and extension, or protractedness: (TA:) or remoteness; referring to the case of the resurrection, i. e. the time thereof. (Mgh in art. نتج.)

استرخى 10 استرخى ذ : see 1, first sentence. استرخى صَلَاهَا, said of a she-camel: see 4, in the latter half of the paragraph. استرخى السِّتْرُ [The veil, or curtain, hung down; hung down loosely; was pendent, or pendulous: and in like manner the verb is said of a garment, or a portion thereof, and of hair, or a lock of hair, &c.]. (Msb.) ― -b2- استرخى فِى الأَمْرِ: see 6. استرخى فِى رَأْيِهِ بَعْدَ قُوَّةٍ (assumed tropical:) [He was, or became, weak in his opinion after being strong]. (IAar, TA in art. خرع.) ― -b3- استرخى بِهِ الأَمْرُ, (JK, T, TA,) and استرخت حَالُهُ, (JK,) or استرخت بِهِ حَالُهُ, (T, TA,) (assumed tropical:) The affair, or case, and his state, or condition, became good with him after straitness; (JK;) or (tropical:) he became in a good state, or condition, (T, TA,) in ample, unstraitened, or plentiful, circumstances, (TA in explanation of the first of these phrases,) after straitness. (T, TA.) A poet says, (S,) namely, Tufeyl El-Ghanawee, (TA,) فَأَبَّلَ وَاسْتَرْخَى بِهِ الخَطْبُ بَعْدَمَا أَسَافَ وَلَوْلَا سَعْيُنَا لَمْ يُؤَبِّلِ meaning (tropical:) [And he acquired camels, or numerous camels, and] his state, or condition, became good [after his cattle had perished; and had it not been for our labour, or exertion, he would not have acquired camels, or numerous camels]: (S, TA:) or the phrase استرخى به الخطب means أَرْخَاهُ خَطْبُهُ [explained above: see 4]. (T, TA.)

رِخْوٌ رِخْوٌ ذ and رَخْوٌ (Lth, S, M, Msb, K) and رُخْوٌ; (M, Msb, K;) but accord. to As and Fr, the first is that which is approved, (TA,) or, accord. to Az, it is that used by the Arabs; (Msb;) the second, accord. to As and Fr (TA) and Az, (Msb,) being post-classical; (Msb, TA;) and the third is of the dial. of the Kilلbees; (Msb;) applied to a thing (S, K) of any kind, (K,) Soft, yielding, flaccid, flabby, lax, slack, uncompact, crummy, fragile, frangible, brittle, friable, easily or quickly broken; syn. هَشُّ; (S, K;) or لَيَّنٌ سَهْلٌ; (Msb;) [and ↓ مُسْتَرْخٍ signifies the same, as is shown by the explanation of its verb in the first sentence of this art.:] the fem. is with ة, i. e. رِخْوَةٌ and رَخْوَةٌ and رُخْوَةٌ (K) [and مُسْتَرْخِيَةٌ]. You say حَجَرٌ رِخْوٌ or رَخْوٌ or رُخْوٌ A stone that is soft, yielding, &c. (Msb.) ― -b2- And فَرَسٌ رِخْوَةٌ A mare that is easy, and gentle, moderate, deliberate, or leisurely, in pace. (S.) And فَرَسٌ رِخْوُ العِنَانِ A horse that is easy to be led, or tractable. (A, TA.) The phrase فَهِىَ رِخْوٌ is used in a verse of Aboo-Dhu-eyb instead of فهى رِخْوَةٌ because meaning فَهِىَ شَىْءٌ رِخْوٌ. (S.) ― -b3- الحُرُوفُ الرِّخْوَةُ [which may be rendered The lax letters] is said in the K, by an anticipation of the pen, to be applied to the letters exclusive of those comprised in the phrase لَمْ يُرْعُونَا [for which some say لَمْ يَرْوِ عَنَّا]: Sgh says [correctly] that they are the letters exclusive of those termed الشَّدِيدَةُ and of those in the phrase لم يرعونا: as is said in the M, they are thirteen; namely, ث,ح,خ,ذ,ز,س,ش,ص,ض,ظ,غ,ف, and ه; [to which De Sacy adds, in his Grammar, (2nd ed. i. 29,) ا without ء, and و and ى, which are generally included in an intermediate class between the شديدة and the رخوة, namely, in the class consisting of the letters in the phrase لم يرعونا or لم يرو عنّا:] the letter termed رِخْوٌ is that in which the sound runs on, as it does, for instance, in the س and ش when you say المَسّ and الرَّشّ. (TA.)

رُخْوَةٌ رُخْوَةٌ ذ : see what next follows.

رِخْوَةٌ رِخْوَةٌ ذ an inf. n. of 1: (M, K:) i. q. اِسْتِرْخَآءٌ [i. e. Softness, yieldingness, flaccidity, &c.: see 1, first sentence]; as also ↓ رُخْوَةٌ: you say, فِيهِ رِخْوَةٌ and رُخْوَةٌ [In him, or it, is softness, &c.]. (K.) ― -b2- See also what next follows.

رَخَآءٌ رَخَآءٌ ذ [said by some to be an inf. n. of 1] Ampleness, or freedom from straitness, of the means, or circumstances, of life; (JK, S, Msb, K;) [and so رَخَآءُ البَالِ;] as also ↓ رِخْوَةٌ. (JK.) رَخَآءُ النَّفْسِ (assumed tropical:) [An easy, or unstraitened, state of mind]. (S in art. بول.)

رُخَآءٌ رُخَآءٌ ذ A soft, or gentle, wind: (S, K:) or a soft, or gentle, and quick, wind: (JK:) or a soft, or gentle, wind, that does not move anything. (Har p. 38.) It has the first of these meanings in the Kur xxxviii. 35: (Bd, Jel:) or it there means A wind that does not oppose, or contravene, the will of God. (Bd.)

رَخِىٌّ رَخِىٌّ ذ (Msb, K) and ↓ رَاخٍ, (K,) applied to life (عَيْش, Msb, K), (assumed tropical:) Ample, unstraitened, or plentiful, in its means, or circumstances: (Msb, K:) or both applied to a man, (assumed tropical:) in an ample, an unstraitened, or a plentiful, state of life. (TK.) You say, اـِنَّهُ لَفِى عَيْشٍ رَخِىٍّ (assumed tropical:) [Verily he is in an ample, an unstraitened, or a plentiful, state of life]. (TA.) And هُوَ رَخِىُّ البَالِ (JK, S, Msb, TA) and البَالِ ↓ رَاخِى (JK) (assumed tropical:) He is in an ample, or unstraitened, (S,) or an easy, or a pleasant, and a plentiful, state, or condition. (JK, S, * Msb, TA. * [See also other explanations in art. بول.]) And اـِنَّ ذٰلِكَ الأَمْرُ لَيَذْهَبُ مِنِّى فِى بَالٍ رَخِىٍ [Verily that affair passes away from me, I being in an easy state of mind,] is said when you are not disquieted, rendered anxious, or grieved, by the affair. (TA.)

رَاخٍ رَاخٍ ذ , and رَاخِى: see the next preceding paragraph.

أَرْخَى أَرْخَى ذ [as meaning More relaxing or slackening or loosening] is used in a verse of Hassلn Ibn-Thلbit for the regular expression أَشَدُّ اـِرْخَآءً: it is like مَا أَحْوَجَهُ meaning مَا أَشَدَّ حَاجَتَهُ. (El- Hareeree's “ Durrat el-Ghowwلs, ” in De Sacy's “ Anthol. Gramm. Ar, ” p. 52 of the Ar. text.)

أُرْخِيَّةٌ أُرْخِيَّةٌ ذ A thing, or part of a thing, (as, for instance, a veil, or curtain, TK,) that one has let loose, let down, or lowered. (S, K.)

مِرْخَآءٌ مِرْخَآءٌ ذ , applied to a beast, (دَابَّة, K,) or a horse or mare, (فَرَس, S,) and a she-camel, (TA,) and a she-ass, (S,) That runs in the manner termed اـِرْخَآء: (K: [see 4, in the latter part of the paragraph:]) or that runs much in that manner: (S:) pl. مَرَاخِىُّ. (S, TA.)

مُتَرَاخٍ مُتَرَاخٍ ذ [part. n. of 6, q. v.]. ― -b2- You say جَآءَ زَيْدٌ مُتَرَاخِيًا زَمَانُهُ عَنْ زَمَانِ مَجِىْءِ عَمْرٍو [Zeyd came, his time of coming being after, or later than, the time of the coming of 'Amr]; i. e. جَآءَ بَعْدَ عَمْرٍو. (Msb in art. بعد.)

مُسْتَرْخٍ مُسْتَرْخٍ ذ ; fem. مُسْتَرْخَيَةٌ: see رِخْوٌ, first sentence.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR78 harf
رَخَا رَخَا U رَخَى A ( n. ac. رَخَآء [ 22A ] ), a. Lived in ease, affluence.
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler6 mücavir (7 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حيث

    1 ortak ayet · Hayese sürülmüş tarla demektir

  2. سخر

    1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  3. روح

    1 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır

  4. صوب

    1 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir

  5. جري

    1 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir

  6. أمر

    1 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

Geçtiği ayetler(1)

  1. فَسَخَّرْنَا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ

    DirençsizBunun üzerine Biz de rüzgarı emrine verdik. Emri ile istediği yere kolayca giderdi.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرخو
YapıÜçlü
Özel DurumNakıs (üçüncü harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerلين, سهل, طوع
Zıt Kökشدد
Çekirdek Özet 1Sertlik, gerginlik ve direncin çözülmesi; gevşek, yumuşak, engelsiz ve akıcı oluş
Çekirdek Özet 2Şiddet veya sarsıntı üretmeksizin, emre tam uyum içinde engelsizce ve tatlı bir akışla cereyan eden güç (Süleyman aleyhisselamın rüzgârı)
Çekirdek Özet 3Gerilimi düşürerek direnci ortadan kaldıran, baskı yapmadan kontrol sağlayan esnek sevk ve yönetim prensibi
Kritik Hata RiskiKökün «gevşeklik» anlamını atalet, zayıflık veya yavaşlık zannederek ayetteki rüzgârı durgun veya etkisiz sanmak; dirençsizliğin sağladığı pürüzsüz hız ve sevk gücünü gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رخİnceltme, yumuşatma, gevşetme ve kıvamı sıvıya/esnekliğe doğru açma; nitekim aynı çekirdeği taşıyan ريخ kökünde boyun eğme ve kırılma, ورخ kökünde hamurun gevşek ve yumuşak kıvamda olması anlamı mevcutturوİllet harfinin katılımıyla gevşeklik ve esneklik hali dinamik bir akışa, gerginliğin uzatılarak çözülmesine ve sarsıntısız, yumuşak bir sürekliliğe dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; öncülük, yönelme, hareketin başlangıcıEylemin veya hareketin belirli bir yöne doğru başlatılması ve sevk edilmesi
خÇit / elek (duvar imgesinin hırıltılı varyantı; türetme); aralıklardan sızma, sürtünmenin azalması, geçirgenlikKatı ve kapalı yapının gevşeyerek aralanması, iç direncin kırılarak geçirgenleşmesi
وÇadır kazığı, kanca; bağlama, bitiştirme, uzama ve süreklilikGevşeyen hareketin kopmadan, esnek ve akıcı bir bağ halinde süreklilik kazanması
رخوBaşlangıç hamlesinin iç direnci aşarak esnek ve kesintisiz bir hatta akmasıBir kuvvetin sert çatışma ve dirençle karşılaşmaksızın, pürüzsüz ve yumuşak bir geçişle yönlendirilip akıtılması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin, etin veya ipin gerginliğini yitirip yumuşaması, sarkması; devenin doğuma yakın leğen kemiği bağlarının çözülüp gevşemesi (أرخت الناقة)
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî beytinde süratli fakat biniciyi sarsmayan, adımları rahat ve gevşek atı nitelerken bu kökü kullanmıştır: فهي رِخوٌ تَمزَعُ / Züheyr b. Ebî Sülmâ da esirin bağının gevşetilip çözülmesini şu mısra ile tasvir etmiştir: راخَيْتُ عُقْدَةَ كَبْلِهِ فَانْحَلَّتِ
Erken Arapça kullanımAtın dizginlerini kasmadan, hayvanı yormaksızın kendi arzusuna bırakarak koşturulmasına (الإرخاء), bağın veya ipin gerginliğini azaltmaya (المراخاة) ve refah içindeki geniş hayata (الرخاء) denilmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça رخو kökü, Batı Sami dillerinde «yumuşak olmak, gevşemek, zayıflamak, gerilimi düşmek» anlam kümesini karşılayan Proto-Sami *r-k-w / *r-k-k matrisinin bir dalıdır. İbranicede yer alan רָכַךְ (rakhak: yumuşamak, gevşemek, şefkat göstermek) ve Aramice / Süryanicede רְכַךְ / ܪܟܶܟ (rəḵaḵ: yumuşak olmak, gevşek durmak, dinmek) biçimleri aynı fonetik ve anlamsal köke dayanır. Arapçada kökün üçüncü seslisi yarı ünlüye (و) dönüşerek durumun yanı sıra yumuşakça akma, süreklilik arz eden esneklik ve dirençsiz ilerleme anlamlarını da bünyesine katmıştır. Söz konusu semantik gelişme, kökün yalnızca bir «gevşeklik/zafiyet» göstergesi olmaktan çıkıp, gerilimsiz bir akışkanlık ve genişlik (refah, bolluk) tabirine evrilmesini sağlamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرخو ve رخى varyantlarıSertliğin zıddı olan yumuşaklık (رخاوة), düğümün gevşetilmesi, rüzgârın sarsıntısız esişi (رخاء) ve hayatın darlık sonrasında ferahlamasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice רָכַךְ ve Süryanice ܪܟܶܟKatılığın, sertliğin ve gerginliğin çözülmesi; yumuşaklık ve esneklik kazanmaGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رخوAnlamlıGevşeklik, yumuşaklıkGerginliğin çözülmesi, dirençsiz ve sarsıntısız akışHedef kök; Kur'an'da geçer
روخAnlamlıÇözülme, yumuşamaKemiklerin veya eklemlerin gevşeyip tutmaz hale gelmesi (راخ يريخ)Kur'an'da geçmez; ortak çekirdek
خروKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
خورAnlamlıZayıflamak, gevşemek, böğürmekGücün kırılması, direncin düşmesi; sığır sesiKur'an'da geçer; zayıflama yönüyle ortak çekirdek
ورخAnlamlıYumuşaklık, tarihlemeHamurun cıvık ve yumuşak olması; bir vakti kaydetmeKur'an'da geçmez; yumuşama yönüyle anlam bağı taşır
وخرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رخوMerkezDirençsizlik ve gevşeklikGerginliğin ve sürtünmenin kalkmasıyla ortaya çıkan pürüzsüz, sarsıntısız hareketHem yumuşaklık hem de bu yumuşaklıktan doğan engelsiz akış halidir
لينKomşuEsneklik ve katı olmamaMaddenin veya tutumun kırılmadan bükülebilme vasfı; sertliğin zıddıرخو gerilimin çözülmesini öne çıkarırken, لين bükülebilir yapıya odaklanır
سهلKomşuDüzlük ve kolaylıkYolda veya işte pürüz, engebe ve meşakkatin bulunmayışıرخو içsel dokunun gevşekliğini, سهل ise dış ortamın engelsizliğini ifade eder
طوعKomşuİtaat ve boyun eğmeZorlama olmaksızın iradeyle uyum sağlama haliرخو fiziksel direncin yokluğunu, طوع ise iradi teslimiyeti anlatır
شددZıtGerginlik, katılık, sertlikBağların son derece sıkı olması, direncin ve zorluğun zirveye çıkmasıرخو halinin tam karşıtı olarak esnemez ve geçit vermez durumu belirtir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرخوYumuşak, gevşek, dirençsizKatılığı ve gerginliği olmayan, engelsizce akıp giden yapıKesin
LatinceLaxus, remissusGevşemiş, serbest kalmışGerginliğin çözülmesini iyi karşılar; ancak ayetteki tatlı sürat boyutunu içermezGüçlü
İngilizceSlack, relaxed, gentle-breezeGevşek, dirençsiz, tatlı meltemMekanik direncin kalkmasını ve esintinin yumuşaklığını verir; kökün türevsel zenginliğini kısmen karşılarGüçlü
AlmancaSchlaff, gelockert, sanftGevşek, serbestleşmiş, sarsıntısızGerilimsizliği ve sertlikten uzaklığı karşılar; hareket boyutu için ek niteleme gerekirGüçlü
FransızcaLâche, détenduGevşek, gergin olmayanFiziksel gerilimin düşüşünü tam yansıtır; rüzgârın pürüzsüz akışı anlamını tek başına veremezGüçlü

Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رُخَاءًSarsıntısız, dirençsiz, emre âmâde ve tatlı bir hızla esen rüzgârSüleyman aleyhisselama bahşedilen mucizevi sevk gücü ve emrine verilen rüzgârın vasfı (Sâd 38:36)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKudret ve mucize bahsiSüleyman aleyhisselama rüzgârın fırtına (عاصفة) vasfıyla mı yoksa sarsıntısız (رخاء) vasfıyla mı boyun eğdirildiği meselesiAyetler arası tenakuzun giderilmesi; rüzgârın hız bakımından fırtına gibi güçlü, biniciyi sarsmama ve emre itaat bakımından dirençsiz ve yumuşak oluşu
FıkıhVeri bulunamadıKök fıkıh literatüründe terimleşmiş müstakil bir hükme esas teşkil etmemiştirVeri bulunamadı
TefsirSâd suresi 36. ayet tefsiriRüzgârın hem süratli hem de «yumuşak/tatlı» esmesinin keyfiyetiİbn Abbas ve Taberî çizgisi: Yıkıp savurmayan, girdiği yerde tahribat yapmayan, hedefe pürüzsüzce ulaştıran itaatkâr esinti
HadisGelecek tasvirleri ve ahlakAhir zamanda müminlerin ruhunu kabzedecek ipek gibi yumuşak rüzgâr rivayetleriSertlik ve azap taşımayan, incitmeden iş gören lütufkâr temas

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi kudret ve teslimiyetSürtünmesiz teslimiyetEmre kayıtsız şartsız ve itirazsız uyumVarlığın ilahi iradeye direnç göstermeksizin, hiçbir sürtünme üretmeden tam bir akışla tabi olmasıGüçlü
İlmiFizik ve aerodinamikDüşük sürtünme katsayısı ve laminar akışEnerji kaybı olmaksızın sevk edilmeAkışkanın türbülans üretmeden, engel tanımaksızın pürüzsüz bir hat boyunca ilerlemesiGüçlü
SiyasiYönetim ve iktidar modeliÇatışmasız sevk ve yumuşak güçŞiddete ve baskıya ihtiyaç duymadan yönlendirmeHükümranlığın kaba kuvvete ve baskıya değil, tabii ve dirençsiz bir itaate dayandırılmasıGüçlü
İktisadiRefah ve piyasa akışkanlığıBolluk, darlıktan çıkış (الرخاء)Dolaşım engellerinin kalkmasıMal ve hizmetlerin kriz, darlık ve darboğaz olmaksızın serbestçe ve kolaylıkla el değiştirmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünmesiz akışkan dinamiği (sıfır viskozite / laminar rejim)Bir akışkanın iç sürtünme ve yüzey direnci olmaksızın enerjisini koruyarak akması durumu kökün fiziksel dinamiğiyle birebir örtüşürGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal esneklik ve dirençsiz uzlaşı (transaksiyon maliyetlerinin sıfırlanması)Toplumsal veya kurumsal mekanizmalarda bürokratik sürtünmenin, direncin ve çatışmanın ortadan kalkarak kararların akıcı biçimde uygulanmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca «pısırıklık, gevşeklik, tembellik ve zayıflık» olarak algılamak; kavramın taşıdığı «sürtünmesiz hız ve yüksek kontrol kabiliyeti» boyutunu dışarıda bırakmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, peygamberi dilediği yere hızla taşıyan ama onu asla sarsmayan, yıkıcı fırtına etkilerini barındırmayan, kontrolü kusursuz ve dirençsiz muazzam bir sevk gücünü temsil eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSüleyman aleyhisselamın emrindeki rüzgârın zayıf, etkisiz ve durağan bir esinti olduğu zannına kapılmak; gücün sadece şiddet ve tahribatla (عاصفة) ölçülebileceğini sanarak yumuşaklığın içindeki mutlak kudreti kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Gücün ve iktidarın zirvesindeyken sergilenen tasarrufun kaba kuvvet ve şiddet üretmeden de azami etkinlik sağlayabileceğini, ilahi teshirin (boyun eğdirmenin) varlıktaki direnci sıfırlayan boyutunu gösterdiği için hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamber kıssalarında, bilhassa Hz. Süleyman'ın mülkünü, emrine verilen rüzgârı ve teshir ayetlerini (Sâd 38:36; Enbiyâ 21:81; Sebe 34:12) anlama bağlamında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hız ve kudretin mutlaka sarsıntı, gürültü ve tahribatla birlikte var olacağı yönündeki mekanik algıyı düzeltir; sarsıntısızlığın zayıflık değil, en üst düzey sevk ve intizam hali olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir ipin, dokunun veya bağın gerginliğini yitirerek gevşemesi, yumuşaması; nesnenin direnç göstermeyen esnek bir kıvama gelmesi.
  • Soyut anlamBir iradenin veya kuvvetin, karşısında hiçbir iç veya dış sürtünme bulmaksızın pürüzsüzce, sarsıntısızca ve emre tam uyumla hedefe akması.
  • Sistematik karşılıkİktidar ve enerji transferinde mekanik zorlamanın yerini alan pürüzsüz teshir; çatışmasız kontrol ve sürtünmesiz iletim yasası.
  • LaTeX modeliFeff=lim⁡μ→0(F01+μ)=F0veσ→0
  • LaTeX açıklamasıModelde F0 uygulanan sevk iradesini veya başlangıç kuvvetini, μ ortama veya yapıya ait direnç/sürtünme katsayısını, Feff ise hedefe ulaşan net sevk gücünü temsil eder. Kökün temsil ettiği رخو durumunda sürtünme ve direnç sıfıra yaklaşır (μ→0), böylece kuvvet hiçbir kayba ve karşı dirence uğramadan bütünüyle (F0) neticeye dönüşür; eşzamanlı olarak iç gerilimi ve tahribat yapıcı sarsıntıyı temsil eden stres parametresi (σ) sıfırlanarak tam bir sarsıntısız akış (رُخَاءً) gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر