رسس
ر - س - س
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
Çekirge yuvasıdır. Üstü kapatılmış kuyu anlamına da gelmektedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Çekirge yuvasıdır. Üstü kapatılmış kuyu anlamına da gelmektedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.342 harfباب السين والراء
س ر، ر س مستعملان
سر:
السِّرُّ: ما أَسْرَرْتَ. والسَّريرة: عمل السِّرِّ من خَيرٍ أو شَرٍّ، ويقال: سَريرته خيرٌ من عَلانيته.
وأسرَرْتُ الشيءَ: أظهَرْتُه، وأسرَرْتُه: كَتَمْتُه، قال الشاعر:
فلما رأى الحَجّاجَ جَرَّدَ سـيفَـه أسَرَّ الحَرُورِيّ الذي كان أَضْمَرا
ومن الاظِهار أيضاً قوله- عزَّ وجلَّ-: "وأسَرُّوا النَّدامةَ لمّا رَأَوا العذابَ.
والسِّرارُ: يومَ يَستَسِرُّ فيه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR404 harfرَسُّ الحُمَّى ورَسيسُها واحد، وهو أوَّلُ مَسِّها. وقولهم: بلَغني رَسٌّ من خبَر، أي شيءٌ منه. والرَسُّ: البئر المطويَّة بالحجارة. والرَسيسُ: الشيءُ الثابتُ. ورَسَسْتُ رَسَّاً، أي حفرت بئراً. ورُسَّ الميّتُ، أي قُبِرَ. والرَسُّ: الإصلاحُ بين الناس، والإفسادُ أيضاً: وقد رَسَسْتُ بينهم، وهو من الأضداد وفلان يَرُسُّ الحديثَ في نفسه، أي يحدِّث به نفسه. ورَسَّ فلانٌ خبرَ القوم، إذا لَقِيَهُمْ وتعرّف
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR378 harfر س س
به رس الحمّى ورسيسها: ابتداؤها قبل أن تشتدّ.
وتقول: بدأت برسّها وأخذت في مسها وسمعـت رسـاً مـن خبـر.
ووقعـت فـي النـاس رسـة مـن خبـر وهـي الـذرو منـه والطرف.
ورسست خبـر القوم: تعرّفته من قبلهم.
ورس بين القوم: أصلح بينهم.
وفلان يرس الحديث في نفسه إذا حدث به نفسه.
وريح رسيس: لينة المسّ.
قال ابن مقبل: ووقع في الرسّ: في البئر التي لم تطو
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.007 harfرَسَّ بينهم يَرُسُّ رَسّاً: أَصلح، ورَسَسْتُ كذلك. وفي حديث ابن الأَكوع: إِن المشركين راسُّونا للصلح وابتدأُونا في ذلك؛ هو من رَسَسْتُ بينهم أَرُسُّ رَسّاً أَي أَصلحت، وقيل: معناه فاتَحُونا، من قولهم: بلغني رَسُّ من خَبَر أَي أَوَّله، ويروى: واسَونا، بالواو، أَي اتفقوامعنا عليه. والواو فيه بدل من همزة الأُسْوةِ. الصحاح: الرَّسُّ الإِصلاح بين الناس والإِفسادُ أَيضاً، وقد رَسَسْتُ بينهم، وهو من
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR140 harf* ر س س * * رَسُّ * الحمى و * رَسِيسُها * واحد وهو أول مسها و * الرَّسُّ * أيضا البئر المطوية بالحجارة والرس أيضا اسم بئر كانت لبقية من ثمود
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.127 harfالرس: ابتداء الشيء، ومنه رس الحمى، ورسيسها، عن أبي عبيد، وهو بدؤها، وأول مسها، وذلك إذا تمطى المحموم من أجلها وفتر جسمه وتخثر، قال الأصمعي: أول ما يجد الإنسان مس الحمى قبل أن تأخده وتظهر، فذلك الرس، والرسيس أيضا.
وقال الفراء: أخذته الحمى برس، إذا ثبتت في عظامه. والرس: البئر المطوية بالحجارة، وقيل: هي القديمة، سواء طويت أم لا، ومنه في الأساس: وقع في الرس، أي بئر لم تطو، والجمع: رساس. قال النابغة
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR815 harfرَسَّ
رَسَّ U ( n. ac. رَسّ 1 ),
a. Dug, hollowed out ( well ).
b. Buried, interred.
c. Investigated, inquired, pried into.
d. [ Bain ], Made peace between; caused dissensions between.
e. I ( n. ac. رَسّ 1 , رَسِيْس 25 ), Began, shewed its first symptoms ( illness ).
رَاْسَسَ
رَاْسَسَ III
a. [ acc. & Fī ], Argued, debated with.... about.
تَرَاْسَسَ
تَرَاْسَسَ VI ,
a. Communicated
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.979 harfرسس
رَسَّ - يَرُسُّ - رَسّ
رَسَّ - يرُسُّ + كائن + شيئاً: يخفيه بأن يدسه ويدفنه في حفرة: يحفر حفرة عميقة ويدس فيها شيئاً ليخفيه أو يتخلص منه
رَسّ: اسم فعل " رَسَّ - يرُسُّ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " رَسَّ - يرُسُّ ": البئر أو الحفرة العميقة التي تدس فيها الأشياء لتخفى أو للتخلص منها
أصحاب الرس: أهل قرية باليمامة يقال لها فَلْج، ويروى
Sîgalar(1)
Mücavir kökler10 mücavir (11 toplam)
- ثمود
2 ortak ayet · Semûd
- صحب
2 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
- عاد
1 ortak ayet · Âd
- قرن
1 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
- نوح
1 ortak ayet · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
- كثر
1 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir
- كذب
1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- قبل
1 ortak ayet · Önce
- بين
1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
Geçtiği ayetler(2)
وَعَادًا وَثَمُودَ وَأَصْحَابَ الرَّسِّ وَقُرُونًا بَيْنَ ذَلِكَ كَثِيرًا
RessAd ve Semud’u da, Ress ashabını ve bunların arasında bir çok nesilleri de
كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَأَصْحَابُ الرَّسِّ وَثَمُودُ
RessOnlardan önce Nuh kavmi, Ress halkı ve Semud da tekzib etmişti.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رسس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رسو, رسخ, حفر, طمر |
| Zıt Kök | نبع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin derine inmesi, zemine oturması, örülmemiş kuyu veya toprağa gömülen başlangıç izi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi davete direnen ve peygamberlerini kuyuya veya yer altına hapsederek yok etmeye çalışan tarihsel bir kavmin akıbeti |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın ya da hareketin yüzeyde belirmeden önce derinde mayalanması, gizlice yerleşmesi ve kök salması |
| Kritik Hata Riski | Kur'an'daki Ress ifadesini yalnızca bilinmeyen bir coğrafi ad sanıp kökün kuyuya gömme, gizleme ve sabitlenme anlam ilişkisini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رس | Zemine oturma, derine yerleşme, sabit bir noktaya dayanma ve alttan alta nüfuz etme anlamı taşır; رسخ kökünde bilginin veya nesnenin derine kök salması, رسو kökünde geminin veya dağın zemine demirleyip sabitlenmesi, رسل kökünde ise bir kaynaktan düzenli ve akıcı biçimde salınma anlamı bu çekirdekten türemiştir. | س | Çekirdeğin son harfinin şeddelenerek tekrarlanması, derine nüfuz etme ve sızma eyleminin süreklilik, içten içe yayılma ve gizlice sabitlenme yönünde yoğunlaşmasını sağlamıştır; hummanın vücuda ilk girişi, taşla örülmemiş kuyu çukuru veya haberin içte saklanması bu daralmanın sonucudur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Başlangıç, öncülük, yön tayini ve bir kaynağın ilk temas noktası |
| س | Diken, destek | Saplanma, tutunma, derine geçme ve bir yere sabitlenerek dayanma |
| س | Diken, destek | Saplanmanın yinelenmesi, zemine iyice yerleşme, içten içe tutunmayı sürdürme |
| رسس | Başın derine saplanıp zemine sabitlenmesi | Bir hareketin veya yapının ilk temas anından itibaren içe, derine doğru işleyerek orada gizlice tutunup kök salması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taşla veya harçla örülmemiş, doğrudan toprağa kazılmış ilkel kuyu; ayrıca bir hastalığın veya hummanın bedene ilk temas ettiği ve içten içe işlediği gizli başlangıç anı. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Mukbil'in beyitinde kök, taşla örülmemiş kuyuya düşmeyi veya oraya yerleşmeyi anlatmak üzere şu ibareyle yer almıştır: ووقع في الرس: في البئر التي لم تطو |
| Erken Arapça kullanım | İnsanlar arasında gizlice arabuluculuk yapmak veya fitneyi alttan alta başlatmak manasında رَسَّ بَيْنَهُمْ kullanımı ile bir haberin ilk fısıltısı anlamındaki رَسٌّ مِنْ خَبَر tabiridir. |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-ʿArab ve Esâsü'l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde رسس kökü, zemine işleme, derine gömülme, nemin veya sıvının içten içe sızması semantik alanı etrafında şekillenir. İbranicede yer alan ve çiğ tanelerinin yahut küçük damlaların toprağa sızmasını ifade eden רָסַס (rasas) fiili, Arapçadaki hummanın bedene ilk sızışı ve toprağa kazılan ilkel kuyunun suyunu alttan alması anlamıyla doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme gösterir. Süryanicede de benzer şekilde damlama, derine işleme ve ezilme çağrışımları mevcuttur. Arapçada kök, hem bu içe doğru sızma ve gizli başlangıç niteliğini korumuş hem de toprağa derinlemesine kazılan, cidarı taşla örülmemiş ilkel su çukurlarını (el-bi'rü'l-gayru matviyye) adlandırmıştır. Kökün Kur'an'daki kullanımı da bu fiziksel çukur, kuyu ve oraya gömülüp hapsedilme olgusuyla organik bağını sürdürür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Derine kazılan örülmemiş çukur ve içe sızan başlangıç | Kökün asıl anlamı taşla örülmemiş kuyu, hummanın gizlice bedene girişi ve insanlar arasında gizli temas kurmaktır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רָסַס ve Süryanice sızma / damlama kökleri | Sıvının toprağa veya dokuya nüfuz etmesi, derine sızması ve küçük zerrecikler halinde yayılması ortak semantik alanı oluşturur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında fonetik denkliği doğrulanmış güvenilir bir kök kaydı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisānü'l-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رسس | Anlamlı | Derine inme, kuyu kazma, içten sızma | Kökün örülmemiş kuyu, hummanın başlangıcı ve gizli uzlaşma anlamları mevcuttur. | Kur'an'da geçer; hedef kök. |
| سرس | Anlamlı | Zayıflık, gevşeklik, ahmaklık | سرس biçiminde aklın zayıflığı, vücudun takatsiz kalması veya çelimsizleşmesi durumunu ifade eder. | Kur'an'da geçmez; zıtlaşan kuvvet kaybı nüansı. |
| سسر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı ve kullanımı yer almaz. | Tehzîbü'l-Luğa ve Kitābü'l-ʿAyn mühmel sayar. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رسس | Merkez | Derine inme, örülmemiş kuyu, içe sızış | Bir şeyin zemine içten içe oturması, toprağa kazılmış korumasız çukur veya ilk gizli temas. | Varlığın derine işleyerek sabitlenmesi ve gizlenmesi. |
| رسو | Komşu | Zemine yerleşme ve demirleme | رسو hareketsiz kalacak şekilde ağırlıkla zemine oturmayı anlatırken رسس toprağa kazılma ve içe işleme yönünü öne çıkarır. | Geminin demir atması veya dağların ağırlığıyla yerleşmesi. |
| رسخ | Komşu | Kök salma ve derinleşme | رسخ bir ilmin veya nesnenin sökülemez biçimde tabana tutunmasıdır; رسس ise daha ziyade başlangıç sızıntısı ve kuyu çukurudur. | İlimde ve zeminde sarsılmaz bir kararlılık hali. |
| حفر | Komşu | Toprağı kazma ve oyuk açma | حفر fiziksel kazma eyleminin kendisine odaklanırken رسس kazılan yerin örülmemiş kuyuya dönüşmesi ve dibe yerleşme haline bakar. | Toprağın kazılarak çukura dönüştürülmesi eylemi. |
| طمر | Komşu | Üstünü örtme ve gömme | طمر bir nesneyi tamamen toprağın altına gömüp saklamayı vurgular; رسس ise çukurun kendisi ve alttan su çekme kabiliyetidir. | İzi kalmayacak şekilde toprağa gömmek veya gizlemek. |
| نبع | Zıt | Yerden fışkırma ve yüzeye çıkma | نبع suyun veya bilginin dipten fışkırıp açığa çıkmasıdır; رسس suyun dipte hapsolması veya içe doğru sızmasıdır. | Kaynağın yüzeye doğru basınçla patlaması ve görünür olması. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رسس | Örülmemiş kuyu, içe işleme | Taşla örülmemiş ilkel kuyu, hummanın bedene ilk girişi, alttan alta temas kurma. | Kesin |
| Latince | puteus, insinuare | Kuyu, derine sızma | Puteus kazılmış ilkel su kuyusunu karşılar; insinuare ise bir şeyin alttan alta, fark ettirmeden içe işlemesini ifade eder. | Güçlü |
| İngilizce | unlined pit, insinuation | Örülmemiş çukur, içe işleme | Unlined pit taşsız kuyuyu verirken insinuation veya onset bir hissin ya da hastalığın derinden ilk başlangıcını karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Schachtbrunnen, Einsickern | Kuyu çukuru, sızma | Schachtbrunnen ilkel kazılmış şaft kuyusunu, einsickern ise bir etkinin yavaş yavaş derine sızıp yerleşmesini aktarır. | Güçlü |
| Fransızca | puits non maçonné, infiltration | Örülmemiş kuyu, sızma | Korumasız kuyu çukuru ile bir durumun veya illetin içe doğru fark edilmeksizin yayılmasını kapsar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve kavimlerin helaki | Ashâbü'r-Ress'in kimliği, peygamberlerine yaptıkları eziyet ve helak edilmeyi hak ediş süreçlerindeki sünnetullah. | Zulmün ve peygamberi çukura hapsederek susturma girişiminin kaçınılmaz cezası. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan bir fıkhi hüküm veya ıstılah yapısı oluşturduğu tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Ashâbü'r-Ress terkibi | Bu topluluğun Yemâme'de mi, Semûd kalıntılarında mı yoksa Antakya civarında mı yaşadığı ve kuyuya kimi attıkları tartışması. | Taşsız kuyu (er-ress) başında yaşayıp elçilerini oraya diri diri gömen kavim tasviri. |
| Hadis | Erken dönem rivayetleri ve barış girişimleri | Barış için gizlice zemin yoklama veya haberin ilk başlangıcını ifade eden rassa beynehüm rivayetleri. | İki taraf arasında alttan alta uzlaşma veya temas zemini inşa etme. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahye karşı gizli direnç | Kuyulama ve hakikati gömme | Vahiy elçisini ortadan kaldırmak için onu derin bir çukura hapsederek unutturmaya çalışma eylemi. | Hakikatin sesini yüzeyden silip derine gömerek yok edeceğini sanan inkârcı zihniyet. | Güçlü |
| İlmi | Bilginin ilk nüfuz edişi | Hipotez ve içsel mayalanma | Bir fikrin zihne ilk sızışı, henüz teorileşmeden önceki gizli başlangıç aşaması. | Bilginin açık bir önermeye dönüşmeden önce zihnin derinliklerinde sessizce yerleşmesi. | Muhtemel |
| Siyasi | Kapalı güç odakları | Gizli temas ve örtük ittifak | Açık çatışma öncesinde taraflar arasında dipten yürütülen diplomatik veya yıkıcı temaslar. | Kamuoyu önünde görünmeyen, derinden yürütülen tasfiye ve uzlaşma girişimleri. | Güçlü |
| İktisadi | İlkel sermaye kuyusu | Korumasız altyapı yatırımı | Üst yapısı tahkim edilmemiş, örülmemiş bir kuyu gibi çökme tehlikesi taşıyan kaynaklar. | Sürdürülebilir koruma duvarları inşa edilmeden işletilen kırılgan iktisadi havzalar. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük basınçlı iç sızıntı ve çökme kuyusu | Sıvının gözenekli ortama kılcal kuvvetlerle yavaşça sızması veya tahkimsiz kuyu çeperlerinin kayma gerilimi altında çökmesi dinamiği. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif bastırma ve marjinalleştirme | Toplumun rahatsız olduğu düşünceyi veya muhalif sesi açıkça tartışmak yerine onu görünmez bir çukura itip unutturma mekanizması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadeyi yalnızca haritada yeri belirsiz mitolojik veya antik bir kavmin özel ismi olarak görüp kök anlamını tamamen dışlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün örülmemiş kuyu, toprağa gömme ve hakikati yerin dibine hapsederek bastırma tavrıyla doğrudan rabıtalı bir helak arketipi olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki Ashâbü'r-Ress uyarısını tarihin silinmiş bir detayına indirgeyerek hakikati derinliklere hapsedip boğmaya çalışan toplumsal refleksleri teşhis edememek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca iki kez geçen bu kök, inkârcılığın sadece açık bir savaş değil, elçiyi kuyuya gömerek hakikati örtbas etme şeklindeki sinsice tavrını ve bu tavrın kaçınılmaz akıbetini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin helak listelerinin sıralandığı, inkârda ısrar edenlerin akıbetinin beyan edildiği Furkān 25:38 ve Kāf 50:12 ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ashâbü'r-Ress terkibini kökünden bağımsız, anlamsız bir kabile tabelası gibi okuma hatasını düzeltir; olayın kuyu, çukur ve hakikati derine gömüp yok etme cürmüyle ilgisini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTaşla örülmemiş, doğrudan toprağa kazılmış ilkel kuyu çukuru; sıvının veya hastalığın derine yavaşça sızarak yerleşmesi.
- Soyut anlamBir fikrin, niyetin veya direnişin yüzeyde görünmeksizin içten içe mayalanması; rahatsız edici hakikati yerin dibine hapsederek unutturma çabası.
- Sistematik karşılıkAçık direniş yerine dipten yok etme ve gömme mekanizması; tahkimsiz bir çukurda hem hakikati hem kendini çöküşe mahkûm etme hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde derine sızma ve çökme potansiyelini temsil eder. zamana bağlı sızma şiddetini, derinlik gradyanını, yani yüzeyden tabana doğru olan içsel çekimi simgeler; bu terimlerin zamana göre integrali birikimi verir. İkinci terimde yer alan çeperlerin tahkimsizliğini, basamak fonksiyonunu, derinleşme miktarını, ise tahkimsiz kuyu duvarının çökme eşiğini ifade eder; eşik aşıldığında hakikati hapseden yapı kendi kazdığı çukurun içinde yok oluşa sürüklenir.