رصص
ر - ص - ص
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
Yapıştırıcı şey zamk demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Yapıştırıcı şey zamk demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.707 harfباب الصاد والراء
ص ر، ر ص يستعملان
صر:
صَرَّ الجُنْدُبُ صَريراً، وصَرْصَرَ الأَخْطَبُ صَرْصَرةً.
وصَرَّ البابُ يَصِرُّ، وكلُّ صَوْتٍ شِبْهُ ذلك فهو صَرير اذا امتدَّ، فاذا كانَ فيه تخفيف وتَرجيع في إِعادةٍ ضُوعِفَ كقولك: صَرْصَرَ الأخطَبُ صَرْصَرَةً.
ورِيحٌ صَرْصَرٌ: ذات صِرٍّ، ويقال: ذاتُ صَوْتٍ، والصَّرْصَرُ نَعْتٌ لها من البَرْدِ.
والصِّرُّ: البَرْد الذي يضربُ كلَّ شيءٍ ويَحُسُّه، ومنه قوله
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR248 harfرَصَصْت الشيءَ أَرُصُّهُ رَصَّاً، أي ألصقت بعضَه ببعض ومنه بنيانٌ مَرْصوصٌ. وكذلك التَرْصيصُ. والتَرْصيصُ: أيضاً أن تَنْتَقِبَ المرأةُ فلا يُرَى إلاّ عيناها. وتَراصَّ القومُ في الصفِّ أي تلاصَقوا. والرَصاصُ بالفتح معروف. وشيءٌ مُرَصَّصٌ: مطليٌّ به.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR477 harfر ص ص
بنيان مرصوص ومرصّص.
وقد ارتصّت الجنادل وترصصت.
وفي أسنانه رصص.
ورجل أرص وامرأة رصاء.
وتراصوا في الصلاة وارتصّوا.
ورصت الدجاجة والنعامة بيضها: سوّته بمنقارها ورجليها لتقعد عليه.
وبيض رصيص.
قال امرؤ القيس: علـى نقنـق هيق له ولعرسه بمنعرج الوعساء بيض رصيص وامرأة رصاء الفخذين: خلاف بدّاء.
ورصت على القبر الرصائص: ركمت عليـه الحجـارة جمع رصاصة.
ومن المجاز: إن
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.173 harfرَصَّ البُنْيانَ يَرُصّه رَصّاً، فهو مَرْصُوصٌ ورَصِيصٌ، ورَصّصَه ورَصْرَصَه: أَحْكَمَه وجَمَعه وضمّ بعضَه إِلى بعض. وكلُّ ما أُحْكِمَ وضُمَّ، فقد رُصَّ. ورَصَصْتُ الشيء أَرُصّهُ رَصّاً أَي أَلْصَقْتُ بعضَه ببعض، ومنه: بُنْيان مَرْصوصٌ، وكذلك التَّرْصِيصُ، وفي التنزيل: كأَنهم بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ.
وتَراصَّ القومُ: تضامُّوا وتلاصَقُوا، وتَراصُّوا: تصافُّوا في القتال والصلاة. وفي الحديث: تَراصُّوا في
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR224 harf* ر ص ص * * رَصَّ * الشيء ألصق بعضه على بعض وبابه رد ومنه بنيان * مَرْصُوصٌ * و * رصَّصَهُ ترْصِيصاً * مثله و * تَرَاصَّ * القوم في الصف أي تلاصقوا و * الرَّصَاصُ * بالفتح معدن والعامة تقوله بالكسر وشيء * مُرَصَّصٌ * مطلي به
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.673 harfرصه يرصه رصا: ألزق بعضه ببعض وضم، فهو مرصوص، ورصيص، ومنه قوله تعالى كأنهم بنيان مرصوص كرصصه ترصيصا، وكذلك رصرصه، وكل ما أحكم وجمع وضم بعضه إلى بعض، فقد رص، وبنيان مرصوص، ومرصص كمرصوص، وقال أبو عبيدة: مرصوص لا يغادر منه شيء شيئا، وقال الفراء: مرصوص: يريد بالرصاص. ورصت الدجاجة بيضتها، وكذا النعامة: سوتها بمنقارها ورجليها؛ لتقعد عليها. والرصاص، كسحاب: م، ولا يكسر، ونسبه الجوهري للعامة، والرصص مقصور
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR382 harfرَصَّ
رَصَّ U ( n. ac. رَصّ 1 ),
a. Put, joined together; fitted; adjusted, arranged.
b. Pressed together; welded.
رَصَّصَ
رَصَّصَ II ,
a. Glazed, varnished with plumbago.
رَصَّة
رَصَّة 1t ,
a. Callosity.
رَصَاْص
رَصَاْص 22 ,
a. Lead.
رَصَاْصَة
رَصَاْصَة 22t ,
a. Bullet, ball.
رُصَاْصَة
رُصَاْصَة 24t ,
a. A stone.
رَصڤصَ
N. P. رَصڤصَ I ,
a. Well-set, firm, compact.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR9.801 harfرصص
رَصَّ - يَرُصُّ - مَرْصُوْص
رَصَّ - يَرُصُّ + كائن + شيئاً أو أشياء: يضمها ويعصرها ويلصقها إلى بعضها فيزيل كل الفراغات والخلال بينها فتقترب من بعضها بشدة وتتماسك وتشتد
مَرْصُوص: اسم مفعول صفة مشبهة من " رَصَّ - يَرُصُّ ": الذي ضُمَّ وعُصِرَ وضُغِطَ على بعضه حتى تماسك واشتد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "ضم وشد كائن إلى كائن على شكل طبقات
Sîgalar(1)
Mücavir kökler6 mücavir (9 toplam)
- صفف
1 ortak ayet · “Soffa”, odalar arası oturma yeridir
- بني
1 ortak ayet · Yapı demektir
- حبب
1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- قتل
1 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- سبل
1 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ
BitişikMuhakkak ki Allah; kendi uğrunda kenetlenmiş bir duvar gibi saf halinde savaşanları sever.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رصص |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رصف, لصق, وثق |
| Zıt Kök | صدع |
| Çekirdek Özet 1 | Parçaları aralarında hiçbir gedik ve boşluk bırakmaksızın birbirine yapıştırmak, sıkıştırmak ve kenetlemek |
| Çekirdek Özet 2 | Müminlerin hak davada aralarında zaaf, ayrılık ve nifak sızıntısı bırakmayan yekpare bir saf teşkil etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Mikro unsurların ortak gaye doğrultusunda sarsılmaz bir makro gövdeye ve kolektif mukavemete dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca mekanik bir taş veya kurşun duvarına indirgeyip niyet, irade ve teşkilattaki iç kenetlenmeyi dışarıda bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رص | Parçaları sıkıştırmak, birbirine bastırarak yaklaştırmak ve aralıksız dizmek. Nitekim aynı ikili çekirdeği paylaşan رصد kökünde de gözetleme amacıyla belirli bir mevziye sımsıkı yerleşip ayrılmama manası vardır. | ص | Aynı harfin katlanmasıyla sıkıştırma ve kenetlenme fiilinin şiddeti, sürekliliği ve parçalar arasında sıfır açıklık bırakacak seviyede pekişmesi sağlanmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yapının sevk ve idaresindeki öncelikli iradeyi ve nizam veren tepe noktayı temsil eder. |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Parçaların birbirine kenetlenerek aradaki açıklıkları kapatacak biçimde baskı kurmasını anlatır. |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | İlk sıkıştırmanın yinelenerek geçişsiz, geçirimsiz ve mutlak bir bütünlüğe ulaşmasını pekiştirir. |
| رصص | İrade ve hedef birliği doğrultusunda unsurların çifte kenetlenmeyle birbirini tutarak gediksiz bir kütle oluşturmasıdır. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taşların aralarında boşluk kalmayacak şekilde kurşun veya harçla birbirine yapıştırılması; dişi devekuşunun yumurtalarını dağılmasın diye ayakları ve gagasıyla bir araya toplayıp sıkıştırması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays bir beytinde devekuşu yumurtalarının aralıksız dizilişini bu kökle tasvir eder: علـى نقنـق هيق له ولعرسه / بمنعرج الوعساء بيض رصيص |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber cemaatle namazda safların aralıksız tanzim edilmesini emrederken bu kökü kullanmıştır: تَراصُّوا في الصُّفوف لا تَتَخَلّلُكم الشياطِينُ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Dīwān Imri’ al-Qays.
Sami etimolojik katman
Arapça رصص kökü, fiziksel unsurların baskı altında tutularak aralıksız birleştirilmesi ve kaynaştırılması semantik matrisine dayanır. Sami dil ailesinin genelinde bu çekirdek, mekanik baskı, ezme ve birbirine geçirme eylemleriyle irtibatlıdır. İbranicede rāṣaṣ (רָצַץ) "ezmek, sıkıştırmak, baskıyla kırmak", Süryanicede reṣṣ (ܪܨ) "sıkıştırmak, bastırmak, ezmek" biçiminde izlenir. Doğu ve Batı Sami kollarında kök daha çok ezici ve parçalayıcı bir tazyik anlamı kazanmışken, Arapçada bu baskı kuvveti yapıcı bir yöne evrilmiş; parçaların birbirine yapışması, gediklerin kurşun dökülerek kapatılması ve sarsılmaz bir blok inşa edilmesi yönünde özelleşmiştir. Ayrıca kurşun madenine raṣāṣ denmesi, metaller arasında eritilip taş aralarını doldurarak bağlayıcı harç vazifesi görmesinden kaynaklanır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Taşların harç veya kurşunla aralıksız kenetlenmesi, safların sıklaştırılması | Mekanik yapıştırma ve sıkıştırma işleminden kolektif ahlaki ve askeri intizama geçiş gerçekleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice rāṣaṣ (ezmek, sıkıştırmak), Süryanice reṣṣ (bastırmak, tazyik etmek) | Ortak kökteki baskı ve temas fikri Arapçada parçaları yekpare kılma ve gediksiz kenetleme yönünde özelleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin fark tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رصص | Anlamlı | Birbirine kenetlemek, yapıştırmak | Parçalar arasında boşluk kalmayacak şekilde sıkıştırmak ve tahkim etmek | Hedef köktür; Kur’an’da geçer. |
| صرص | Anlamlı | Şiddetli ses çıkarmak, soğuk esmek | Katlamalı formu صرصر olup şiddetli rüzgar ve tiz ses için kullanılır | Kalb ve ses yansımalı anlam bağı vardır; Kur'an'da katlamalı biçimi geçer. |
| صصر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رصص | Merkez | Parçaları gediksiz kenetleme | Sıfır boşlukla yapışıp tek gövde haline gelme | Nesnelerin veya insanların aralarında ayrılık bırakmaksızın birleşmesi |
| رصف | Komşu | Taşları yan yana dizme | رصص aralık bırakmaksızın kenetlenmeyi, رصف ise zemin düzlemek üzere sıraya koymayı anlatır | رصف kökünde nizami sıralama esasken رصص kökünde kaynaşma ve monolitik sağlamlık esastır |
| لصق | Komşu | Birbirine yapışma | لصق iki yüzeyin birbirine tutunmasını, رصص çoklu yapının kütlesel sıkışmasını ifade eder | لصق basit temas ve yapışmayı, رصص ise yapısal tahkimi bildirir |
| وثق | Komşu | Bağlama ve sağlamlaştırma | وثق bağ ve ahit yoluyla emniyete almayı, رصص ise fiziki ve kurumsal dokunun sıkılığını belirtir | وثق hukuki ve ahlaki bağı, رصص operasyonel yekpareliği gösterir |
| صدع | Zıt | Yarılma ve ayrışma | صدع bütünün çatlayıp aralanmasını, رصص gediklerin bütünüyle kapatılmasını ifade eder | صدع yapıyı zaafa uğratan ayrışmayı, رصص sarsılmaz tahkimi temsil eder |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رصص | Birbirine kenetlenmek, gediksiz yapışmak | Unsurların aralıksız biçimde sıkışıp tek bir blok oluşturması halidir. | Kesin |
| Latince | consolidare, compaginare | Sağlamlaştırmak, parçaları kenetlemek | compaginare eklemlerin birbirine oturmasını, consolidare ise yekpareleşmeyi vurgular. | Güçlü |
| İngilizce | to consolidate, to interlock, compact | Kenetlemek, sıkıştırmak, yekpare kılmak | interlock geçmeli kenetlenmeyi, compact ise boşluksuz doku yoğunluğunu tam olarak karşılar. | Kesin |
| Almanca | verzahnen, zusammenschweißen, festfügen | Kenetlenmek, kaynaşmak, sımsıkı birleşmek | festfügen sağlam birleştirmeyi, zusammenschweißen gediksiz birleşme derecesini ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | compacter, cimenter, sceller | Sıkıştırmak, çimentolamak, kenetlemek | cimenter aradaki bağlayıcı unsur vasıtasıyla unsurların tek vücut haline gelmesini karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَرْصُوصٌ | Yekpare, gediksiz ve sarsılmaz biçimde kenetlenmiş nizam | Allah yolunda saf tutarak mücadele eden müminlerin dağılmaz ve sarsılmaz kolektif duruşu (Saff 61:4). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ümmetin icmaı ve vahdeti | İtikadi fırkalaşma ve tefrikaya karşı hak ehlinin bölünmez bir bütün teşkil etmesi zorunluluğu | İtikadi ihtilaflara karşı kolektif sebat ve cemaat ruhunun bölünmezliği. |
| Fıkıh | Namaz saflarının intizamı | Cemaatle namazda omuz ve ayakların hizalanarak şeytanın sızacağı gedik bırakılmamasının hükmü | Zahiri bedensel intizamın ve boşluksuz dizilişin ibadetin sıhhatine etkisi. |
| Tefsir | Saff suresi 4. ayetin izahı | Ayetteki benzetmenin müminlerin cihad meydanındaki sabır, sebat ve ittifakını simgelemesi | Dağılmazlık, metanet, harici baskılara direnç ve nifak sızıntısına kapalı olma. |
| Hadis | Safların tanzim ve teşviki | Safların sıklaştırılmasının kalplerin kaynaşmasına doğrudan tesir ettiği ilkesi | Zahiri intizamın batıni ve ahlaki bir kenetlenmeye zemin hazırlaması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve teşkilat | Cemaat vahdeti | Boşluksuz saflaşma | Müminlerin ortak gaye etrafında benliklerini aşarak yekpare bir cemaat bilinci kurmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve mantık | Burhani tutarlılık | Gediksiz tenasüp | Bilgi dizgesindeki önermelerin tenakuza ve boşluğa izin vermeyecek biçimde birbirini tahkim etmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet ve savunma | Milli mukavemet | İç cephe birliği | Toplumun harici tehditler karşısında iç ayrışmaları sıfırlayarak tek bir blok halinde direnmesidir. | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve dayanışma | Entegre kaynak yönetimi | Kayıp ve israfı önleme | Emek ve sermayenin açık ve verimsiz alan bırakmaksızın birbirini tamamlayan bir sanayi ve ticaret bloğu oluşturmasıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kristal kafes dokusunda sıkı paketlenme (close-packing) | Katı hal fiziğinde atom veya moleküllerin aralarında serbest hacim bırakmayacak şekilde geometrik kenetlenmesi ve maksimum yapısal mukavemete ulaşması halidir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Yapısal sosyal kohezyon (social cohesion) | Sosyolojide bireyler arasındaki bağların, anomi ve toplumsal çözülme gediklerini bütünüyle kapatacak ölçüde güçlenerek yekpare bir toplumsal doku üretmesidir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca mekanik bir taş duvar örgüsüne veya körü körüne bir araya getirilmiş askeri yığılmaya indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Fertlerin iradi, ahlaki ve kalbi düzeyde ortak bir hedefe kilitlenerek aralarında hiçbir fitne ve tefrika boşluğu bırakmadıkları dinamik toplumsal nizam. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Birlik ve dayanışmayı sadece şekli bir kalabalık sanmak, içten kenetlenme ve nitelikli bağlar kurulmadığı için en küçük krizde dağılan kırılgan yapılar üretmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın öngördüğü ümmet ve mücadele modelinin rastgele bir topluluk değil, her bir ferdin diğeriyle sımsıkı kenetlendiği gediksiz ve sarsılmaz bir mimari yapı olduğunu tek bir lafızla ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Allah yolunda saf bağlama, toplumsal dayanışma, fırkalaşmayı yerme, sebat ve kolektif mukavemeti emreden ayet gruplarında anahtar rol oynar. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanların dağınık, koordinasyonsuz ve iç zaaflarla malul oldukları halde yalnızca niyet ve temenni ile ilahi yardıma ve zafere ulaşabilecekleri yanılgısını düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamParçaların aralarında en ufak boşluk, açıklık veya gedik bırakılmaksızın birbirine yapıştırılması, kurşunla kaynatılması ve sımsıkı kenetlenmesi.
- Soyut anlamUnsurların ortak bir değer, inanç ve hedef doğrultusunda birleşerek iç sızıntılara ve dış baskılara karşı mutlak bir mukavemet kazanması.
- Sistematik karşılıkDağılma entropisinin sıfırlandığı, mikro iradelerin tek bir makro gövde halinde işlediği gediksiz organizasyon düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sisteme dahil olan münferit unsurları, bu unsurlar arasındaki mesafe, gedik veya uyumsuzluk payını, unsurların bir araya gelmesiyle oluşan nizamı, ise bu nizamın dış tazyiklere ve iç çözülmelere karşı gösterdiği mukavemet ve dayanıklılığı temsil eder. Unsurlar arasındaki açıklık sıfıra yaklaştıkça yapının mukavemeti sonsuza yönelir ve sistem sarsılmaz bir blok haline gelir.