رطب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ط-ب2 sîga, 18 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.غيبيبسرُطَبًاكتبرطبسقطبحرجنيرَطْبٍفتحورقظلمنخلحبب

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 18

▶ Ağı aç (3B)

رطب

ر - ط - ب

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Olgunlaşmış yaş hurma demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Olgunlaşmış yaş hurma demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.269 harf
باب الطاء والراء والباء ومعهما ط ر ب، ر ط ب، ب ط ر، ر ب ط مستعملات طرب: الطَّرَب: الشَّوْق. والطَّرَب: ذَهابُ الحُزن، وحُلولُ الفَرَح طَرِب يَطْربُ طَرَباً فهو طَرِبٌ. وطَرَّب في غِنائه تطريباً، إذا رَجَّع صَوْتَه، وأَطْرَبَني هذا الشَّيءُ. والأَطْرابُ: نُقاوةُ الرَّياحينِ، وأذكاؤها. واستعمل الطّربُ في الإبل في قوله: كالإبل الطِّراب أي: طَرِبَتْ للحُداء. واسْتَطْرَبَ القَوْمُ، أي: طَرِبوا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR574 harf
الرَطْبُ، بالفتح: خلاف اليابس. تقول رَطُبَ الشيءُ رُطوبَةً فهو رَطْبٌ ورطيبٌ. ورَطَّبْتُهُ أنا ترطيباً. وغُصنٌ رطيبٌ، وريشٌ رطيبٌ، أي ناعم. والمرطوبُ: صاحبُ الرطوبةِ. والرُطْبُ، بالضم ساكنةُ الطاء: الكلأ. والرَطْبَةُ، بالفتح: القَضْبُ خاصةً ما دام رَطْباً، والجمع رِطابٌ. تقول منه: رطبْتُ الفرسَ رطْباً ورُطوباً. والرُطَبُ من التمر معروف، الواحدة رُطَبَةٌ، وجمع الرُطَبِ أرطابٌ ورِطابٌ أيضاً. وجمع
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR6.158 harf
ط ر ب طرب ، طبر ، رطب ، ربط ، برط ، بطر : مستعملات . طرب : قال الليث : الطَّربُ : الشوق . والطَّربُ : ذهاب الحزن وحلول الفرح . وقال الأصمعي : الطَّربُ : خفّةٌ يجدها الرجلُ لشوقٍ أو فرح أو هَمّ ، وقال النابغة الجَعْدِيّ في الهَمّ : وأراني طرِباً في أثرهم طَربَ الواله أو كالمُخْتَبَلْ ويقال : طَرّب فلانٌ في عنائه تطريباً : إذا رَجّع صوتَه وزيّنه ، وقال امرؤ القيس : كما طرّب الطائرُ المُسْتَحر إذا
Maddenin bağlantısı

ط ر ب طرب ، طبر ، رطب ، ربط ، برط ، بطر : مستعملات . طرب : قال الليث : الطَّربُ : الشوق . والطَّربُ : ذهاب الحزن وحلول الفرح . وقال الأصمعي : الطَّربُ : خفّةٌ يجدها الرجلُ لشوقٍ أو فرح أو هَمّ ، وقال النابغة الجَعْدِيّ في الهَمّ : وأراني طرِباً في أثرهم طَربَ الواله أو كالمُخْتَبَلْ ويقال : طَرّب فلانٌ في عنائه تطريباً : إذا رَجّع صوتَه وزيّنه ، وقال امرؤ القيس : كما طرّب الطائرُ المُسْتَحر إذا رجّع صوته وقت السحر . وقال الليث : الأطرابُ : نقاوة الرّياحين وأذكاؤها . وقال غيره : واستطرب الحدأة الإبلَ : إذا خفت في سيرها من أجل حدأتهم ، وقال الطِّرِمّاح : واستطْرَبت ظُعْنهمُ لمّا احْزَألّ بهمْ آلُ الضُّحى ناشطاً من داعِيات دَدِ يقول : حملهم على الطَّرَب شوقٌ نازع . وقيل : أراد بالناشط غناء الحادي . أبو عُبَيد : المَطارِبُ : طرقٌ ضيّقة واحدتها مَطْرَبة ؛ وقال أبو ذؤيب : ومَتْلَفٍ مثلِ فَرْق الرأس تَخْجِلُه مَطارِبٌ زَقَبٌ أميَالُها فِيحُ وقال اللّيث : الطَّرْطُبُّ الباء مثقلة : الثَّدْيُ الضخمُ المسترخِي ؛ يقال : أخزى الله طُرْطُبَّيْها . قال : ومنهم من يقول طُرْطُبّة للواحدة فيمن يؤنث الثدي . أبو عُبَيد عن أبي زيد : طَرْطَبْتُ بالغنم طَرْطَبة : إذا دعوتَها . والطرطبة بالشفتين ؛ قال ابن حَبْناء : فإن استَك الكَوْماء عَيْبٌ وعورةٌ يُطَرْطبُ فيها ضاغطانِ وناكثُ وإبلٌ طِرَابٌ : إذا طَرِبتْ لحُداتها . ثعلب عن ابن الأعرابي : المَطْرَبُ والمَقْرَب : الطريق الواضح . طبر : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : طَبَرَ الرجلُ : إذا قَفَز . وطَبر : إذا اختَبَأ . أبو الحَسن اللَّحياني : وَقَع فلانٌ في بنات طَبَارٍ وطَمار : إذا وقع في داهية . ابن الأعرابيّ قال : من غريب شجر الضَّرِف الطبّارُ وهو على صورة التين إلا أنه أَرقّ . بطر : قال الله عز وجل : ( لاَ يَعْلَمُونَ وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَن مِّن بَعْدِهِمْ إِلاَّ قَلِيلاً وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ ) ( القصص : 58 ) . قال أبو إسحاق : نصب معيشتها . قال : والبَطَرُ : الطُّغيان في النعمة . وروى الفراء عن الكسائي أنه قال : يقال : رَشِدْتَ أمرَك ، وبَطِرْتَ عيْشَك ، وغَنيْتَ رأْيكَ . قال : أوقعت العرب هذه الأفعال على هذه المعارف التي خرجت مفسّرةً لتحويل الفعل عنها وهو لها ، وإنما المعنى : بَطِرت معيشتُها وكذلك أخواتها . أبو عُبيد عن الأصمعي : بَطِر الرّجلُ وبَهِت بمعنًى واحد . وقال الليث : البَطَرُ كالحَيْرة والدَّهَش . والبَطَرُ : كالأشَر وغَمْط النعمة . ويقال : لا يُبْطِرنّ جهْلُ فلانٍ حلْمكَ ، أي : لا يُدْهشك . قال : ورجلٌ بطريرٌ ، وامرأة بطريرة ، وأكثرُ ما يقال للمرأة . وقال أبو الدُّقَيْش : إذا بَطِرت وتمادَت في الغَيّ . ويقال للبعير القَطُوف إذا جارَى بعيراً وسَاعَ الْخَطْو فقصُرت خُطاه عن مباراته قد أبطره ذَرعَه ، أي : حمّله على أكثر من طَوْقه . والهُبَعَ إذا ماشى الرُّبَعَ أبطرَه ذَرْعَه فهَبع ، أي : استعان بعُنُقه ليَلْحَقه . ويقال لكلّ من أرهق إنساناً فحمّله ما لا يطيقه : قد أَبطره ذَرْعَه . شَمر : يقال للبَيْطار : مُبَيْطِر وبِيَطر . وقال الطرماح : كبَزْغ البَيْطرِ الثقْفِ رَهْصَ الكَوادن قال : وقال سلمة بن عاصم : البِيَطْرُ : الخَياط في قول الراجز : باتتْ تَجِيبُ أدْعَج الظّلام جَيْبَ البِيَطْرِ مِدْرَعَ الهُمَامِ قال شَمِر : صيَّرَ البيطار خيّاطاً كما صَيّروا الرجلَ الحاذِقَ إسكافاً . وقال غيرُه : البَطْرُ : الشقُّ وبه سُمّيَ البَيْطار بَيْطاراً . وقال الليث : هو يُبيطر الدوابَّ ، أي : يعالجها . أبو عبيد عن الكسائي : ذهب دمه خَضِراً مَضراً ، وذهب بِطْراً ، أي : هدَراً . وقال أبو سعيد : أصله أن يكون طُلاّبه حُرّاصاً باقتدار وبَطَر فيحرموا إدراك الثّأر . وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( الكِبْرُ بطرُ الحقّ وغمضُ الناس ) ، وبَطرُ الحقِّ : ألا يراه حقّاً ، ويتكبّر عن قبوله ، من قولهم : بَطِر فلانٌ هِدْيَة أمرِه : إذا لم يهتد له ، وجهله ولم يقبله . والبَطَرُ : الطغيان عند النّعمة ؛ وعلى هذا بطرُ الحقّ : أن يطغى عند الحق ؛ أي : يتكبر عند قبوله . وقال الكسائي : ذهب دمُه بطراً : إذا ذهب باطلاً ، وعلى هذا المعنى : بطرُ الحقِّ أن يراه باطلاً . ويقال : بطر فلان : إذا تحيّر ودَهِش ، وعلى هذا المعنى : أن يتحيّر في الحق فلا يراه حقّاً . ربط : حدثنا عبدُ الله بنُ محمد بن هاجك قال : حدثنا علي بن محمد بن حجر عن إسماعيل بن جعفر قال : أنبأنا العلاء بن عبد الرحمن عن أبيه عن أبي هريرة أنّ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( ألا أدلُّكم على ما يمْحُو اللَّهُ به الخطايا وترفع به الدرجات ) قالوا : بلى يا رسول الله ، قال : ( إسباغُ الوضوء على المكاره وكثرةُ الخُطَا إلى المساجد وانتظارُ الصلاة بعدَ الصلاة فذلكم الرِّباط ) . قلتُ : أراد النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) بقوله : ( فذلكم الرباط ) قولَ الله جل وعز : ( يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ ) ( آل عمران : 200 ) . جاء في تفسير الآية : ومصدر رابطت رباطاً ، واصبروا على دِينكم ، وصابروا عدوَّكم . ورابِطُوا ، أي : أقيموا على جهاده بالحرب . قلت : وأَصلُ الرِّباط من مُرابطة الخيل ، أي : ارتباطها بإزاء العدوّ في بعض الثغور . والعربُ تسمِّي الخيلَ إذا رُبطت بالأفنِية وعُلِفت : رُبُطاً ، واحدها رَبيط ، وتجمع الرَّبُطُ رِباطاً ، وهو جمع الجمع . قال الله تعالى : ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ ) ( الأنفال : 60 ) . وقال الفَرّاء في قول الله جل وعز : ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ ( . قال : يريد الإناثَ من الخيل . وقال الليث : الرِّباطُ : مرابطةُ العدو ، وملازمةُ الثغْر ، والرجل مُرابطِ . قال : والمُرَابطاتُ : جماعاتُ الخيول الذين رابطُوا . أبو عُبيد عن الأصمعي قال : الرابطُ الجأشِ : الذي يَربُط نفسَه عن الفرار ، يكفُّها لجرأته وشجاعته . ويقال : رَبط الله على قلبه بالصّبر . أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : الرابط : الراهب . أبو عُبيد عن أبي عمرو : إذا بلغ الرُّطبُ اليُبْس فوُضع في الجِرار وصُبَّ عليه الماءُ فذلك الرَّبيط ؛ فإن صُبّ عليه الدِّبس فهو المُصفَّر . رطب : قال الليثُ : الرُّطبُ الواحدة رُطبة ، وهو النَّضيج من البُسْر قبل إثماره . وقد أرطبتِ النخلةُ ، وأرطَب القومُ : أرطب نخلُهم ، فهم مرطبون . ورَطبتُ القومَ ، أي : أطعمتُهم الرُّطب . والرُّطْبُ : الرِّعْيُ الأخضر من بقول الرّبيع ، اسمٌ جامع . وأرضٌ مرْطبة ، أي : مُعشبة ؛ ذاتُ رطب وعشب . والرطب : المبتلُّ بالماءِ . والرَّطْبُ : الناعم . وجاريةٌ رَطبةٌ : رَخْصةٌ ناعمةٌ . والرَّطْبةُ : رَوْضةُ الفِسْفِسة ما دامت خضراء ، والجميع الرِّطاب . ويقال : رَطُب الشيء يَرْطُب رُطوبةً ورَطابةً . ويقال للغلام الذي فيه لين النساء ورَخاوتُهن : إنه لَرَطب . والرطب : كلُّ عود رَطب ، هو جمعُ رَطْب . ومنه قول ذي الرمة : بأجةٍ نشَّ عنها الماءُ والرُّطْب أراد هَيْجَ كل عودٍ رَطْب أيام الربيع ، والرُّطْبُ جمعُ الرَّطب . أراد : ذَوَى كلُّ عود رَطْب فهاج . ويقال : رَطّب فلان ثوبه : إذا بلّه . برط : أبو العباس عن ابن الأعرابي : بَرط الرجلُ : إذا اشتغل عن الحقّ باللهْو . قلت : هذا حرفٌ لم أسمعه لغيره .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.974 harf
(باب الراء والطاء وما يثلثهما) (رطع) الراء والطاء والعين ليس بشيءٍ، إلاّ أنّ ابنَ دُريدٍ(1) ذكر أنَّهم يقولون: رَطَعها، إذا نكحها. وليس ذلك بشيءٍ.‏ (رطل) الراء والطاء واللام كالذي قبله، إلاّ أنَّهم يقولون للشيء يُكال به رِطْلٌ. ويقولون: غُلامٌ رِطلٌ: شابٌّ. ورطَّلَ شَعَْرَه: كَسَّره وثَنَّاه. وليس [هذا] وما أَشبهه من مَحْض اللغة.‏ (رطم) الراء والطاء والميم كلمةٌ تدلُّ على ارتباكٍ واحتباسٍ.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR401 harf
- الرطب: خلاف اليابس، قال تعالى: ﴿ولا رطب ولا يابس إلا في كتاب مبين﴾ [الأنعام/59]، وخص الرطب بالرطب من التمر، قال تعالى: ﴿وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك رطبا جنيا﴾ [مريم/25]، وأرطب النخل (أرطب النخل: حان أوان رطبه)، نحو: أتمر وأجن، ورطبت الفرس ورطبته: أطعمته الرطب، فرطب الفرس: أكله. ورطب الرجل رطبا: إذا تكلم بما عن له من خطإ وصواب (انظر: المجمل 2/382)، تشبيها برطب الفرس، والرطيب: عبارة عن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR823 harf
ر ط ب شيء رطب ورطيب‏:‏ مبتل بالماء أو رخص في الممضغة وقـد رطـب رطوبـة‏.‏ ورطبـت الثوب‏:‏ بللته‏.‏ وجزأت الماشية بالرطب عن الماء وهو الكلأ الرطب‏.‏ وأرض معشبة مرطبة‏.‏ ووفرت الرطبة في أرض فلان والرطاب وهي القت الرطب‏.‏ ورطبت الفرس أرطبه رطباً‏:‏ علفته الرطبة وفرس مرطوب‏.‏ وأرطبـت النخلـة‏:‏ جـاءت بالرطـب‏.‏ وأرطـب البسـر‏:‏ صـار رطباً‏.‏ وأرطبت أرضهم‏:‏ كثر رطبهها‏.‏ وأرض بني فلان
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.027 harf
الرَّطْبُ، بالفَتْحِ: ضدُّ اليابسِ. والرَّطْبُ: النَّاعِمُ. رَطُبَ، بالضَّمِّ، يَرْطُب رُطوبَةً ورَطابَةً، ورَطِبَ فهو رَطْبٌ ورَطِـيبٌ، ورَطَّبْتُه أَنا تَرْطِـيباً. وجارِيَةٌ رَطْبَة: رَخْصَة. وغلام رَطْبٌ: فيه لِـينُ النساءِ. ويقال للمرْأَةِ: يا رَطَابِ ! تُسَبُّ به. والرُّطُبُ: كلُّ عُودٍ رَطْبٍ، وهو جَمْعُ رَطْبٍ. وغُصنٌ رَطِـيبٌ، ورِيشٌ رَطِـيبٌ أَي ناعِمٌ. والـمَرْطُوبُ: صاحِبُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR393 harf
* ر ط ب * * الرَّطْبُ * بالفتح خلاف اليابس و * رَطُبَ * الشيء من باب سهل فهو * رَطْبٌ * و * رَطِيبٌ * وغصن رطيب أي ناعم و * الرُّطُبُ * بضم الراء وسكون الطاء وضمها أيضا الكلأ و * الرَّطْبَةُ * بالفتح القضب خاصة ما دام رطبا والجمع * رِطَابٌ * و * الرُّطَبُ * من النخل ومن التمر معروف وجمعه * أرْطَابٌ * و * رِطَابٌ * وجمع * الرُّطَبةِ * رطبات و * رُطَبٌ * و * رَطَّبَهُ تَرْطِيباً * أطعمه الرطب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.965 harf
الرطب بالفتح ضد اليابس، والرطب من الغصن والريش وغيره الناعم، رطب ككرم وسمع الأولى عن ابن الأعرابي يرطب رطوبة ورطابة وهذه عن الصاغاني فهو رطب ورطيب، والرطب: كل عود رطب. وغصن رطيب، وريش رطيب، أي ناعم، وفي الحديث من أراد أن يقرأ القرآن رطبا أي لينا لا شدة في صوت قارئه، ونقل شيخنا عن أي الريحان في كتاب الجماهر: قولهم في اللؤلؤ رطب، كناية عما فيه من ماء الرونق والبهاء ونعمة البشرة وتمام النقاء، لأن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.965 harf
رَطُبَ 1 رَطُبَ ذ , (S, A, MA, Msb, K,) aor. رَطُبَ ; (K;) and رَطِبَ, aor. رَطَبَ ; (K;) inf. n. رُطُوبَةٌ (S, A, MA, Msb, K) of the former verb (S, A, Msb) and رَطَابَةٌ [also of the former verb]; (MA, K;) It (a thing, S, Msb) was, or became, the contr. of what is termed يَا بِس (S, Msb, K) and جَافّ; i. e., (Msb,) it was, or became, moist, humid, succulent, sappy, or juicy: (A, MA, Msb:) or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.032 harf
رَطَبَ رَطَبَ U ( n. ac. رَطَاْبَة 22t ), a. Was fresh, tender; juicy, ripe. b. ( n. ac. رَطْب 1 , رُطُوْب 27 ), Gave fresh dates to. c. Fed on fresh grass. رَطِبَ رَطِبَ A رَطُبَ U ( n. ac. رَطَاْبَة 22t , رُطُوْبَة 27t ), a. Was moist, juicy, sappy; was soft, tender, delicate. رَطَّبَ رَطَّبَ II , a. Moistened; freshened up. b. Gave fresh dates to. أَرْطَبَ أَرْطَبَ IV , a. see
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.764 harf
رطب رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ) - رَطْب - رُطْبَة - رُطَب رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ) + الكائن أو الشيء: يبتل ويتشرب بالماء: يكون في تركيبه ماء من بلل أو تشرب أو من أصل بنائه وتكوينه، فيكون طرياً غضاً ليناً لا شدة ولا يبوسة فيه رَطْب: على وزن " فـَعـْل ": اسم فعل بمعنى فاعل صفة مشبهة من " رَطُبَ - يَرْطُبُ ": ضد " يابس":
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler18 mücavir (26 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سقط

    2 ortak ayet · Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir

  2. جني

    1 ortak ayet · Cena toplanmış meyve demektir

  3. جذع

    1 ortak ayet · Cezea kütük demektir

  4. ورق

    1 ortak ayet · Yaprak

  5. يبس

    1 ortak ayet · Kurular

  6. هزز

    1 ortak ayet · Kımıldadı

  7. نخل

    1 ortak ayet · Hurma ağacıdır

  8. برر

    1 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir

  9. فتح

    1 ortak ayet · Feth, kapının açılması demektir

  10. بحر

    1 ortak ayet · Bahr deniz demektir

  11. غيب

    1 ortak ayet · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…

  12. حبب

    1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

Geçtiği ayetler(2)

  1. … إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

    YaşGaybın anahtarları O’nun katındadır. O’ndan başka kimse bilmez. Karada ve denizde olanı da O bilir. Bir yaprak düşmez ki; onu bilmesin. Yerin karanlıkları içindeki tek bir tane, yaş ve kuru müstesna olmamak üzere her şey apaçık bir kitabtadır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرطب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطري, بلل, ندى
Zıt Kökيبس
Çekirdek Özet 1Bünyesinde su ve canlılık sıvısı barındıran, kurumamış, yumuşak, taze ve gevşek olma hali
Çekirdek Özet 2Kâinattaki tüm canlı ve akışkan süreçlerin ontolojik kaydı ile beşerî bedenin zayıflık anındaki taze ve besleyici rızkı
Çekirdek Özet 3Varlıkta hayatın, besinin ve esnekliğin korunması; sertleşme ve katılaşmaya karşı üretken canlılığın devamı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel bir hurma meyvesine veya basit bir nemliliğe indirgeyerek Kur'an'ın varlık ve hayat diyalektiğindeki ilkesel yerini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رطSu, yumuşaklık veya esneklik barındırma, gevşeme ve akışkan bir yapı sergilemeبİçeride tutulan öz ve barınma boyutu eklenerek suyun ve yumuşaklığın nesnenin kendi bünyesinde hapsolması, böylece dokunun olgunlaşıp taze, sulu ve yumuşak bir forma kavuşması anlamı sabitlenmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstVarlığın tepe noktası, görünür tazeliği ve hayatiyetinin en belirgin öncül başlangıcı
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaNem ve suyun nesnenin bünyesinde tutulması, kuşatıcı bir kıvam ve esneklik oluşturması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaSıvının ve yumuşaklığın içselleşmesi, dokunun kendi yuvasında beslenip korunması
رطبBaşta ve dışta beliren cevherin kuşatılarak bünye içinde taze, sulu ve esnek biçimde tutulmasıSuyun ve tazeliğin nesnenin derinliğine nüfuz ederek onu sertlikten koruması, çiğnenebilir, yumuşak ve olgun bir canlılık kazandırması hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKuruluk ve sertliğin karşıtı; bünyesinde doğal nemini, suyunu ve yumuşaklığını koruyan her türlü taze bitki, filiz ve olgunlaşarak yumuşamış yaş hurma
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Zü’r-Rumme, çölün şiddetli yaz sıcağında suyun ve taze yeşilliklerin buharlaşıp kurumasını şu mısrasında bu kökle anmıştır: حَتى إِذا مَعْمَعَانُ الصَّيْفِ هَبَّ لَهُ، / بأَجـَّةٍ، نَشَّ عَنْها الـمَاءُ والرُّطْبُ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde ortak bir morfo-semantik mirasa sahip olan رطب kökü, temel olarak nemli, sulu, taze ve esnek olmayı ifade eder. Batı Sami grubunda İbranice רטב biçimiyle bitkinin ve insan bedeninin suyla beslenmiş, taze ve ıslak durumunu anlatmakta; kökten türeyen isimler nemli veya taze sürgün anlamına gelmektedir. Süryanice ve Aramice çevrede de ܪܛܒ kökü doğrudan nemlenmek, yumuşamak ve ıslanmak semantiğini korur. Doğu Sami kolunda ve geniş Afro-Asyatik katmanda sertliğin kırılması, can suyunun dokuda kalması ve etli meyvelerin olgunlaşması bu kökle birleşir. Arapçada kök bir yandan genel fiziksel nemi ve yeşil otlakları ifade ederken, diğer yandan çöl ekolojisinde hayatın merkezi olan hurmanın en lezzetli, taze ve yumuşak evresini niteleyen özel bir isim haline gelmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرطب kökünden türeyen isim ve fiillerKatılığın ve kuruluğun karşıtı olarak suyla doymuşluk, esneklik, çiğnenebilir yumuşaklık ve yaş hurmaKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice רטב, Süryanice ܪܛܒNemlilik, ıslaklık, yeşil ve taze kalma gibi ortak semantik çekirdek birebir korunmuşturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve çevre Afro-Asyatik izlerBitki özsuyu, tazelik ve olgunlaşma dinamiklerini niteleyen kök yapısıyla uyumludurMuhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رطبAnlamlıYaşlık, tazelik, nemlilikSertliğin zıddı olarak bünyede su tutulması, taze hurma ve yeşil otHedef kök; Kur'an'da geçer
ربطAnlamlıBağlamak, sabitlemekBir şeyi çözülmeyecek şekilde tutturmak, kalbi pekiştirmekAnlamlı kök; Kur'an'da geçer
طربAnlamlıDuygulanmak, sarsılmakŞiddetli sevinç veya kederle içsel dengenin harekete geçmesiAnlamlı kök; Kur'an'da geçmez
طبرAnlamlıAtlamak, saklanmakBir engelin üzerinden aşmak veya yere sinip gizlenmekAnlamlı kök; Kur'an'da geçmez
برطAnlamlıBaltalamak, rüşvet vermekKesici aletle yarmak veya işi kolaylaştırmak için gizlice mal vermekAnlamlı kök; Kur'an'da geçmez
بطرAnlamlıŞımarmak, haddi aşmakNimete karşı nankörlük etmek, küstahça sevinmek ve hakkı inkâr etmekAnlamlı kök; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رطبMerkezYaşlık, tazelik, bünyevi nemMaddenin kendi öz suyunu koruyarak yumuşak ve esnek kalmasıSu veya nem nesnenin kendi iç dokusuna aittir ve olgunluk taşır
طريKomşuTazelik, yenilikZaman aşımına uğramamış, henüz bozulmamış ve yeni olma haliSuyundan ziyade zamanın yıpratıcılığından uzaklığı vurgular
بللKomşuIslaklık, nemBir nesnenin yüzeyine veya içine harici bir suyun temas etmesiKendi doğal özsuyu değil, dışarıdan gelen ıslanma halidir
ندىKomşuÇiy, hafif rutubetHavadaki nemin ince damlacıklar halinde yüzeye çökmesiDokunun tamamını değil, yüzeydeki hafif ıslaklığı anlatır
يبسZıtKuruluk, katılıkSuyun ve nemin tamamen çekilmesi, dokunun sertleşip kırılganlaşmasıCanlılık ve esneklik içeren yaşlığın doğrudan ontolojik karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرطبYaş, nemli, taze hurmaBünyesinde su barındıran, yumuşak, gevşek ve yenmeye hazır taze yapıKesin
Latincehumidus, madidus, recensNemli, ıslak, tazeFiziksel yaşlığı ve kuruluğun zıddını karşılar; olgun hurma nüansını taşımazGüçlü
İngilizcemoist, humid, fresh datesNemli, rutubetli, taze hurmaFiziksel nem ve tazeliği verir; hurma kültürü terimsel bir tamlamayla aktarılırGüçlü
Almancafeucht, frisch, frische DattelnNemli, taze, olgun taze hurmaSuyun dokudaki varlığını karşılar; kültürel ve meyveye özgü zenginliği tam içermezGüçlü
Fransızcahumide, moite, dattes fraîchesNemli, taze, yaş hurmaFiziksel ıslaklık ve tazelik durumunu kapsar; Kur'ani ontolojik derinliği dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَطْبٍCanlılık, nem ve varoluşsal akışkanlık taşıyan her türlü yaratılış unsuruİlahi ilmin kâinattaki tüm mikro ve makro varlıkları kuşatması bağlamı (En'âm 6:59)
رُطَبًاDoğum sancısı çeken anneye güç veren taze, besleyici ve olgunlaşmış yaş hurmaZayıflık anında ilahi yardım ve mucizevi rızık bağlamı (Meryem 19:25)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi ilmin kuşatıcılığıYaş ve kurunun ilahi bilgi ve kader kitabında yazılı olmasıVarlık kategorilerinin zıt kutuplar üzerinden bütüncül temsili
FıkıhZekât ve gıda satımı (müzâbene)Taze hurmanın kuru hurma karşılığında değer farkıyla mübadelesiNem ve kuruluk farkının oluşturduğu ölçü ve adalet dengesi
TefsirKevnî ayetler ve Hz. Meryem kıssasıVarlıktaki zıtlıkların dengesi ve taze hurmanın lohusalık şifasıHayatiyetin korunması ve bedensel gücün taze rızıkla ihyası
HadisKur'an tilaveti ve oruç açmaKur'an'ı taze ve pürüzsüz okumak ile iftarı yaş hurmayla açma sünnetiYumuşaklık, doğallık ve fıtrata uygun hızlı beslenme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve teslimiyetHayatın ilahi kaydıEsneklik ve canlılıkİnsanın ilahi bilgi karşısında canlı ve diri kalması, kuruluğa karşı teslimiyet esnekliğiKesin
İlmiFizik ve biyolojiBiyokimyasal nem dengesiMetabolik devamlılıkSu ve nemin organik hayatın vazgeçilmez temel bileşeni olarak korunmasıGüçlü
SiyasiToplumsal yönetimBarışçıl ve esnek tavırKatılığı ve şiddeti önlemeYönetimde bürokratik kuruluğun yerine merhamet ve toplumsal yumuşaklığın ikamesiMuhtemel
İktisadiÜretim ve tüketimTaze ve çabuk tüketilen değerHızlı devir ve besin arzıTaze ürünlerin süratle dolaşıma girerek toplumsal ihtiyacı karşılamasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik akışkanlık ve hücre hidrasyonuBir sistemin entropiye karşı koyabilmesi için bünyesindeki su moleküllerini ve viskozite dengesini korumasıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal ve psikolojik esneklik (rezilyans)Bireyin veya toplumun kriz dönemlerinde sertleşip kırılmak yerine şartlara uyum sağlayan canlı bir esneklik göstermesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını sadece fiziksel bir yaş hurma meyvesine ya da basit bir ıslaklık düzeyine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamCanlılığın, suyun, üretkenliğin ve ilahi ilmin kapsadığı tüm esnek ve hareketli varlık süreçlerinin ortak sembolü olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEn'âm 59'daki yaş-kuru ikiliğini zihinsel bir metafordan ibaret sayarak kâinattaki organik ve inorganik madde diyalektiğini ve Meryem 25'teki bedensel rehabilitasyon hikmetini kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kök, kâinattaki tüm dinamik, canlı ve besleyici unsurları sertleşmiş ve ölmüş unsurların karşısına koyarak hayatın kaynağını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi ilmin kapsamını anlatan kevnî ayetlerde ve peygamber/veli şahsiyetlerin beşerî zayıflıklarında lütfedilen rızık anlatımlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiatı mekanik, kuru ve donuk bir yığın olarak gören maddeciliği düzeltir; her taze ve diri hareketin ilahi ilim dairesinde bir kaydı olduğunu bildirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBünyesinde doğal özsuyunu barındıran, henüz kurumamış, yumuşak, gevşek, taze bitki ve olgunlaşmış yaş hurma.
  • Soyut anlamHayatiyetin, üretkenliğin, esnekliğin, biyolojik ve manevi beslenmenin katılık ve ölüme karşı korunma hali.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin parçalanmaya ve yok oluşa karşı canlılığını muhafaza edebilmesi için gereken içsel akışkanlık ve uyum kapasitesi.
  • LaTeX modeliV={R,Y},R∩Y=∅,∀x∈R:∂x∂t≠0,K(R)⊂K(V)
  • LaTeX açıklamasıFormülde evren V, yaş olan R ile kuru olan Y alt kümelerinden oluşur ve bu iki küme birbirine zıttır. Yaş kümesindeki her x elemanı zamana bağlı bir değişim ve hayatiyet taşır. Kâinatın ilahi bilgi kütüğü olan K, tüm canlı ve taze süreçleri eksiksiz biçimde kuşatır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر