رطب
ر - ط - ب
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Olgunlaşmış yaş hurma demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Olgunlaşmış yaş hurma demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.269 harfباب الطاء والراء والباء ومعهما
ط ر ب، ر ط ب، ب ط ر، ر ب ط مستعملات
طرب:
الطَّرَب: الشَّوْق. والطَّرَب: ذَهابُ الحُزن، وحُلولُ الفَرَح طَرِب يَطْربُ طَرَباً فهو طَرِبٌ.
وطَرَّب في غِنائه تطريباً، إذا رَجَّع صَوْتَه، وأَطْرَبَني هذا الشَّيءُ.
والأَطْرابُ: نُقاوةُ الرَّياحينِ، وأذكاؤها.
واستعمل الطّربُ في الإبل في قوله: كالإبل الطِّراب أي: طَرِبَتْ للحُداء.
واسْتَطْرَبَ القَوْمُ، أي: طَرِبوا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR574 harfالرَطْبُ، بالفتح: خلاف اليابس. تقول رَطُبَ الشيءُ رُطوبَةً فهو رَطْبٌ ورطيبٌ. ورَطَّبْتُهُ أنا ترطيباً. وغُصنٌ رطيبٌ، وريشٌ رطيبٌ، أي ناعم. والمرطوبُ: صاحبُ الرطوبةِ. والرُطْبُ، بالضم ساكنةُ الطاء: الكلأ. والرَطْبَةُ، بالفتح: القَضْبُ خاصةً ما دام رَطْباً، والجمع رِطابٌ. تقول منه: رطبْتُ الفرسَ رطْباً ورُطوباً. والرُطَبُ من التمر معروف، الواحدة رُطَبَةٌ، وجمع الرُطَبِ أرطابٌ ورِطابٌ أيضاً. وجمع
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.158 harfط ر ب
طرب ، طبر ، رطب ، ربط ، برط ، بطر : مستعملات .
طرب : قال الليث : الطَّربُ : الشوق . والطَّربُ : ذهاب الحزن وحلول الفرح .
وقال الأصمعي : الطَّربُ : خفّةٌ يجدها الرجلُ لشوقٍ أو فرح أو هَمّ ، وقال النابغة الجَعْدِيّ في الهَمّ :
وأراني طرِباً في أثرهم
طَربَ الواله أو كالمُخْتَبَلْ
ويقال : طَرّب فلانٌ في عنائه تطريباً : إذا رَجّع صوتَه وزيّنه ، وقال امرؤ القيس :
كما طرّب الطائرُ المُسْتَحر
إذا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.974 harf(باب الراء والطاء وما يثلثهما)
(رطع) الراء والطاء والعين ليس بشيءٍ، إلاّ أنّ ابنَ دُريدٍ(1) ذكر أنَّهم يقولون: رَطَعها، إذا نكحها. وليس ذلك بشيءٍ.
(رطل) الراء والطاء واللام كالذي قبله، إلاّ أنَّهم يقولون للشيء يُكال به رِطْلٌ. ويقولون: غُلامٌ رِطلٌ: شابٌّ. ورطَّلَ شَعَْرَه: كَسَّره وثَنَّاه. وليس [هذا] وما أَشبهه من مَحْض اللغة.
(رطم) الراء والطاء والميم كلمةٌ تدلُّ على ارتباكٍ واحتباسٍ.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR401 harf- الرطب: خلاف اليابس، قال تعالى: ﴿ولا رطب ولا يابس إلا في كتاب مبين﴾ [الأنعام/59]، وخص الرطب بالرطب من التمر، قال تعالى: ﴿وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك رطبا جنيا﴾ [مريم/25]، وأرطب النخل (أرطب النخل: حان أوان رطبه)، نحو: أتمر وأجن، ورطبت الفرس ورطبته: أطعمته الرطب، فرطب الفرس: أكله. ورطب الرجل رطبا: إذا تكلم بما عن له من خطإ وصواب (انظر: المجمل 2/382)، تشبيها برطب الفرس، والرطيب: عبارة عن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR823 harfر ط ب
شيء رطب ورطيب: مبتل بالماء أو رخص في الممضغة وقـد رطـب رطوبـة.
ورطبـت الثوب: بللته.
وجزأت الماشية بالرطب عن الماء وهو الكلأ الرطب.
وأرض معشبة مرطبة.
ووفرت الرطبة في أرض فلان والرطاب وهي القت الرطب.
ورطبت الفرس أرطبه رطباً: علفته الرطبة وفرس مرطوب.
وأرطبـت النخلـة: جـاءت بالرطـب.
وأرطـب البسـر: صـار رطباً.
وأرطبت أرضهم: كثر رطبهها.
وأرض بني فلان
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.027 harfالرَّطْبُ، بالفَتْحِ: ضدُّ اليابسِ. والرَّطْبُ: النَّاعِمُ. رَطُبَ، بالضَّمِّ، يَرْطُب رُطوبَةً ورَطابَةً، ورَطِبَ فهو رَطْبٌ ورَطِـيبٌ، ورَطَّبْتُه أَنا تَرْطِـيباً.
وجارِيَةٌ رَطْبَة: رَخْصَة. وغلام رَطْبٌ: فيه لِـينُ النساءِ. ويقال للمرْأَةِ: يا رَطَابِ ! تُسَبُّ به.
والرُّطُبُ: كلُّ عُودٍ رَطْبٍ، وهو جَمْعُ رَطْبٍ.
وغُصنٌ رَطِـيبٌ، ورِيشٌ رَطِـيبٌ أَي ناعِمٌ.
والـمَرْطُوبُ: صاحِبُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR393 harf* ر ط ب * * الرَّطْبُ * بالفتح خلاف اليابس و * رَطُبَ * الشيء من باب سهل فهو * رَطْبٌ * و * رَطِيبٌ * وغصن رطيب أي ناعم و * الرُّطُبُ * بضم الراء وسكون الطاء وضمها أيضا الكلأ و * الرَّطْبَةُ * بالفتح القضب خاصة ما دام رطبا والجمع * رِطَابٌ * و * الرُّطَبُ * من النخل ومن التمر معروف وجمعه * أرْطَابٌ * و * رِطَابٌ * وجمع * الرُّطَبةِ * رطبات و * رُطَبٌ * و * رَطَّبَهُ تَرْطِيباً * أطعمه الرطب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.965 harfالرطب بالفتح ضد اليابس، والرطب من الغصن والريش وغيره الناعم، رطب ككرم وسمع الأولى عن ابن الأعرابي يرطب رطوبة ورطابة وهذه عن الصاغاني فهو رطب ورطيب، والرطب: كل عود رطب. وغصن رطيب، وريش رطيب، أي ناعم، وفي الحديث من أراد أن يقرأ القرآن رطبا أي لينا لا شدة في صوت قارئه، ونقل شيخنا عن أي الريحان في كتاب الجماهر: قولهم في اللؤلؤ رطب، كناية عما فيه من ماء الرونق والبهاء ونعمة البشرة وتمام النقاء، لأن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.965 harfرَطُبَ
1 رَطُبَ ذ , (S, A, MA, Msb, K,) aor. رَطُبَ ; (K;) and رَطِبَ, aor. رَطَبَ ; (K;) inf. n. رُطُوبَةٌ (S, A, MA, Msb, K) of the former verb (S, A, Msb) and رَطَابَةٌ [also of the former verb]; (MA, K;) It (a thing, S, Msb) was, or became, the contr. of what is termed يَا بِس (S, Msb, K) and جَافّ; i. e., (Msb,) it was, or became, moist, humid, succulent, sappy, or juicy: (A, MA, Msb:) or
رَطُبَ 1 رَطُبَ ذ , (S, A, MA, Msb, K,) aor. رَطُبَ ; (K;) and رَطِبَ, aor. رَطَبَ ; (K;) inf. n. رُطُوبَةٌ (S, A, MA, Msb, K) of the former verb (S, A, Msb) and رَطَابَةٌ [also of the former verb]; (MA, K;) It (a thing, S, Msb) was, or became, the contr. of what is termed يَا بِس (S, Msb, K) and جَافّ; i. e., (Msb,) it was, or became, moist, humid, succulent, sappy, or juicy: (A, MA, Msb:) or soft, or tender, to chew: (A:) [and fresh, or green; agreeably with the Pers. explanation, تَرْشُدْ, in the MA: and supple, pliant, or flexible: all meanings well known, of frequent occurrence, and implied in the first of the explanations above, and in explanations of رَطْبٌ and رَطِيبٌ:] and soft, or tender, said of a branch, or twig, and of plumage, &c.: (K:) [and ↓ ترطّب, as used in the L in art. عقد, &c., signifies the same.] رُطُوبَةٌ [used as a simple subst.] signifies A quality necessarily involving facility of assuming shape and of separation and of conjunction. (KT.) ― -b2- [Hence, رَطُبَتْ said of a girl, (assumed tropical:) She was, or became, sappy, or supple; and soft, or tender: and رَطُبَ said of a boy, (assumed tropical:) He was, or became, sappy, or soft, or supple; and femininely soft or supple: see رَطْبٌ, below. ― -b3- Hence also,] رَطُبَ لِسَانِى بِذِكْرِكَ and ↓ ترطّب (tropical:) [My tongue has become supple by mentioning thee; i. e., has been much occupied by mentioning thee: a well-known phrase: (see also 2:) it may also be used as meaning my tongue has become refreshed (lit. moistened) by mentioning thee]. (A.) And خُذْ مَا رَطُبَتْ بِهِ يَدَاكَ (tropical:) [Take that by means of the frequent handling of which thy hands have become supple]; meaning, what thou hast found to be profitable, or useful. (A.) ― -b4- See also 4, in two places. -A2- رَطِبَ, aor. رَطَبَ , He spoke what he had in his mind, right and wrong, or correct and erroneous. (K, TA.) -A3- رَطَبَ, (aor. رَطُبَ , A,) inf. n. رَطْبٌ, (A'Obeyd, S, A, K) and رُطُوبٌ, (A'Obeyd, S, K,) He fed a horse (or similar beast, K) with [the trefoil called] رَطْبَة [q. v.]. (A'Obeyd, S, A, K.) ― -b2- See also 2.
رطّب 2 رطّب ذ , inf. n. تَرْطِيبٌ, He [or it] made, or rendered, a thing such as is termed رَطْبٌ and رَطِيبٌ; i. e. [moist, humid, succulent, sappy, or juicy: or soft, or tender, to chew: and fresh, new, or green: and supple, pliant, or flexible: and soft, or tender, as applied to a branch, or twig, and to plumage, &c.:] contr. of يَا بِس: (S:) he moistened a garment, or piece of cloth, (A, K, TA,) &c.; (TA;) as also ↓ ارطب. (K, TA.) ― -b2- [Hence,] one says, لِسَانِى بِذِكْرِكَ ↓ مَا زِلْتُ أُرْطِبُ (tropical:) [I have not ceased to make my tongue supple by mentioning thee; meaning I have not ceased to employ my tongue frequently in mentioning thee: or ما زلت أُرَطِّبُ الخ: for] one says also مَا رَطَّبَ لِسَانِى بِذِكْرِكَ اـِلَّا مَا بَلَلْتَنِى بِهِ مِنْ بِرِّكَ (tropical:) [Nothing has made my tongue to become supple by mentioning thee save what thou hast bestowed upon me of thy bounty]. (A. [See also 1.]) -A2- Also رطّب, (S, A, K,) inf. n. as above, (S,) He fed people with رُطَب [or fresh ripe dates]; (S, A, K;) and so ↓ رَطَبَ. (K.) You say, ↓ مَنْ أَرْطَبَ نَخْلُهُ وَلَمْ يُرَطِّبْ خَبُثَ فِعْلُهُ وَلَمْ يَطِبْ [He whose palm-trees have fresh ripe dates and he does not feed people with such dates, his conduct is bad, and is not good]. (A.) -A3- See also the next paragraph, in two places.
ارطب 4 ارطب ذ as a trans. v.: see the next preceding paragraph, in two places. -A2- ارطب البُسْرُ The fullgrown unripe dates became رُطَب [i. e. freshly ripe dates]: (S, A:) or so ↓ رَطَبَ, and ↓ رَطُبَ, and ↓ رطّب, (K,) of which last the inf. n. is تَرْطِيبٌ: or all signify, attained to the time of ripening: (TA:) or ارطبت البُسْرَةُ signifies the full-grown unripe date had ripening (↓ تَرْطِيب) beginning in it. (Msb.) ― -b2- And ارطب النَّخْلُ The palm-trees had upon them, (S,) or produced, (A,) or attained to the time of having, (K,) dates such as are termed رُطَب. (S, A, K.) See an ex. in the next preceding paragraph. ― -b3- And ارطب القَوْمُ The people had palm-trees that had attained to the time of having such dates: (K:) or ارطب signifies he had abundance of such dates. (A.) ― -b4- [Also] The people became amid fresh green herbage. (Msb.) ― -b5- And ارطبت الأَرْضُ, inf. n. اـِرْطَابٌ, The land had such herbage: (Msb:) or abounded therewith. (A.)
5 تَرَطَّبَ see 1, in two places.
رَطْبٌ رَطْبٌ ذ and ↓ رَطِيبٌ Contr. of يَابِسٌ (S, Msb, K) and جَافٌّ; i. e. (Msb) moist, humid, succulent, sappy, or juicy: (A, MA, Msb:) or soft, or tender, to chew: (A:) and [fresh, (agreeably with the Pers. explanation, تَرْ, in the MA,) or] green; applied to herbage: (TA:) or they signify, (Msb,) or signify also, (S, K,) soft, or tender; (S, Msb, K;) applied to a branch, or twig, and to plumage, (S, K,) &c.: (K:) [and] supple, pliant, or flexible. (Msb.) [All these meanings are well known, of frequent occurrence, and implied in the first of the explanations above.] The former occurs in a trad. as an epithet particularly applied to Any article of property [or of provisions] that is not stored up, and will not keep; such as [most kinds of] fruits, and herbs, or leguminous plants: such, IAth says, fathers and mothers and children may eat and give away agreeably with approved usage, without asking permission; but not husbands nor wives [when it belongs to one of them exclusively], without the permission of the owner. (TA.) ― -b2- [Hence,] جَارِيَةٌ رَطْبَةٌ (tropical:) A soft, or tender, [or a sappy, or supple,] girl, or young woman. (A, K, * TA.) And غُلَامٌ رَطْبٌ (tropical:) A boy, or young man, [sappy, or soft, or supple, or] femininely soft or supple. (A, K.) And رَجُلٌ رَطْبٌ (tropical:) A soft, or supple, man. (A.) ― -b3- [Hence also,] بِذِكْرِكَ ↓ لِسَانِى رَطِيبٌ (tropical:) [My tongue is become supple by mentioning thee: and it may also be used as meaning my tongue is become refreshed (lit. moistened) by mentioning thee]. (A. [See also 1 and 2.]) ― -b4- And اِمْرَأَةٌ رَطْبَةٌ (tropical:) [A pliant, or] a vitious, or an unchaste, woman; a fornicatress, or an adulteress. (A.) One says, in reviling, يَا ابْنَ الرَّطْبَةِ (tropical:) [O son of the fornicatress or adulteress]. (A.) And ↓ يَا رَطَابِ, like قَطَامِ, (tropical:) [meaning O fornicatress or adulteress, رَطَابِ, being indecl., as a proper name in this sense,] is said in reviling a woman or girl. (A, K.) ― -b5- [And يَحْمِلُ الحَطَبَ الرَّطْبَ (tropical:) : see 1 in art. حمل.] ― -b6- And عَيْشٌ رَطْبٌ (tropical:) A soft, a delicate, or an easy, life. (A.) ― -b7- And قَرَأَ القُرْآنَ رَطْبًا (assumed tropical:) He read, or recited, the Kur-لn softly, or gently; not with a loud voice. (TA from a trad) ― -b8- لُؤْلُؤٌ رَطْبٌ is a metonymical expression, meaning (tropical:) Brilliant pearls, beautiful, smooth in the exterior, and perfect in clearness: it does not denote the رُطُوَبة that is the contr. of يُبُوسَة: and similar to this is the expression المَنْدَلُ الرَّطْبُ [app. meaning (tropical:) Fresh and fragrant, or fine, aloes-wood]. (TA.)
رُطْبٌ رُطْبٌ ذ (S, A, Mgh, Msb, K, &c.) and ↓ رُطُبٌ (S, K) Herbage, or pasture, (S, A, Mgh,) such as is juicy, fresh, or green: (A, Mgh:) or green pasture, consisting of herbs, or leguminous plants, (T, Msb, K, TA,) of the [season called] رَبِيع, (Msb, TA,) and of trees [or shrubs]: (T, K, TA:) [each] a coll. gen. n.: (TA:) or green herbage in general: (K, TA:) accord. to the Kifلyet el-Mutahaffidh, رُطْبٌ signifies fresh, or juicy, herbage or pasture; (TA;) or, as some say, ↓ رُطْبَةٌ, like غُرْفَةٌ, [though this seems to be the n. un. of رُطْبٌ,] has this last meaning; (Msb;) what is dry being called حَشِيش. (TA.)
رُطَبٌ رُطَبٌ ذ [Fresh ripe dates; i. e.] ripe dates (A, Mgh, Msb, K) before they become dry; (Msb, TA;) also called ↓ تَمْرٌ رَطِيبٌ and ↓ مُرْطِبٌ (K, TA) and ↓ مُرَطِّبٌ: (TA:) the dates so called are well known: (S:) [it is a coll. gen, n.:] n. un. with ة: (S, Mgh, Msb, K:) it is not a broken pl. of رُطَبَةٌ, being masc. [as well as fem.] like تَمْرٌ: you say, هٰذَا رُطَبٌ [These are fresh ripe dates]; whereas, if it were a broken pl., you would make it [only] fem.: (Sb, TA:) its pl. [of pauc.] is أَرْطَابٌ (S, Msb) and [of mult.] رِطَابٌ; and the pl. of the n. un. is رُطَبَاتٌ. (S.) There are two sorts of رُطَب: one sort cannot be dried, and spoils if not soon eaten: the other sort dries, and is made into عَجْوَة [q. v.]. (Msb.) [See also بُسْرٌ.]
رُطُبٌ رُطُبٌ ذ : see رُطْبٌ.
رَطْبَةٌ رَطْبَةٌ ذ i. q. قَضْبٌ, (S, [in my copy of the Msb قَضْبَة, but this is the n. un. of قَضْبٌ,]) or قَتٌّ, (A,) or اـِسْفِسْتٌ [in Pers. اـِسْفِسْت or اـِسْپِسْت], (Mgh,) or فِصْفِصَةٌ, (K,) [all which signify A species of trefoil, or clover,] specially (S) while juicy, or fresh, or green, (S, A, Mgh, TA,) before it is dried: (Msb:) or, as some say, a meadow of فصفصة, while continuing green: and ↓ رُطْبَةٌ signifies the same: (TA:) pl. رِطَابٌ: (S, Mgh, Msb:) which is also said to be applied to the cucumber and melon and باذنجان [q. v.] and the like: but [Mtr says] the first is the meaning mentioned in the Lexicons in my hands, and is a sufficient explanation. (Mgh.)
رُطْبَةٌ رُطْبَةٌ ذ : see رُطْبٌ: ― -b2- and رَطْبَةٌ.
رُطَبِىٌّ رُطَبِىٌّ ذ [A seller of رُطَب, or fresh ripe dates: mentioned in the K only as a surname].
رَطَابِ رَطَابِ ذ : see رَطْبٌ.
رَطِيبٌ رَطِيبٌ ذ : see رَطْبٌ, in two places: and رُطَبٌ.
مُرْطِبٌ مُرْطِبٌ ذ : see رُطَبٌ. ― -b2- أَرْضٌ مُرْطِبَةٌ Land abounding with رُطْب [q. v.]. (S, * A, K.)
رَكِيَّةٌ مَرْطَبَةٌ رَكِيَّةٌ مَرْطَبَةٌ ذ A well of sweet water among wells of salt water. (K.)
مُرَطِّبٌ مُرَطِّبٌ ذ : see رُطَبٌ.
مَرْطُوبٌ مَرْطُوبٌ ذ A horse fed with [the trefoil called] رَطْبَة. (A.) ― -b2- [And A man fed with رُطَب (or fresh ripe dates).] -A2- Also (assumed tropical:) A man in whom is softness, or suppleness; مَنْ بِهِ رُطُوبَةٌ; (K;) or صَاحِبُ رُطُوبَةٍ. (S.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.032 harfرَطَبَ
رَطَبَ U ( n. ac. رَطَاْبَة 22t ),
a. Was fresh, tender; juicy, ripe.
b. ( n. ac. رَطْب 1 , رُطُوْب 27 ), Gave fresh dates to.
c. Fed on fresh grass.
رَطِبَ
رَطِبَ A رَطُبَ U ( n. ac. رَطَاْبَة 22t , رُطُوْبَة 27t ),
a. Was moist, juicy, sappy; was soft, tender, delicate.
رَطَّبَ
رَطَّبَ II ,
a. Moistened; freshened up.
b. Gave fresh dates to.
أَرْطَبَ
أَرْطَبَ IV ,
a. see
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.764 harfرطب
رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ) - رَطْب - رُطْبَة - رُطَب
رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ) + الكائن أو الشيء: يبتل ويتشرب بالماء: يكون في تركيبه ماء من بلل أو تشرب أو من أصل بنائه وتكوينه، فيكون طرياً غضاً ليناً لا شدة ولا يبوسة فيه
رَطْب: على وزن " فـَعـْل ": اسم فعل بمعنى فاعل صفة مشبهة من " رَطُبَ - يَرْطُبُ ": ضد " يابس":
Mücavir kökler18 mücavir (26 toplam)
- سقط
2 ortak ayet · Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir
- جني
1 ortak ayet · Cena toplanmış meyve demektir
- جذع
1 ortak ayet · Cezea kütük demektir
- ورق
1 ortak ayet · Yaprak
- يبس
1 ortak ayet · Kurular
- هزز
1 ortak ayet · Kımıldadı
- نخل
1 ortak ayet · Hurma ağacıdır
- برر
1 ortak ayet · Berr kara, burr buğday demektir
- فتح
1 ortak ayet · Feth, kapının açılması demektir
- بحر
1 ortak ayet · Bahr deniz demektir
- غيب
1 ortak ayet · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
- حبب
1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
Geçtiği ayetler(2)
… إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ
YaşGaybın anahtarları O’nun katındadır. O’ndan başka kimse bilmez. Karada ve denizde olanı da O bilir. Bir yaprak düşmez ki; onu bilmesin. Yerin karanlıkları içindeki tek bir tane, yaş ve kuru müstesna olmamak üzere her şey apaçık bir kitabtadır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رطب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طري, بلل, ندى |
| Zıt Kök | يبس |
| Çekirdek Özet 1 | Bünyesinde su ve canlılık sıvısı barındıran, kurumamış, yumuşak, taze ve gevşek olma hali |
| Çekirdek Özet 2 | Kâinattaki tüm canlı ve akışkan süreçlerin ontolojik kaydı ile beşerî bedenin zayıflık anındaki taze ve besleyici rızkı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıkta hayatın, besinin ve esnekliğin korunması; sertleşme ve katılaşmaya karşı üretken canlılığın devamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir hurma meyvesine veya basit bir nemliliğe indirgeyerek Kur'an'ın varlık ve hayat diyalektiğindeki ilkesel yerini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رط | Su, yumuşaklık veya esneklik barındırma, gevşeme ve akışkan bir yapı sergileme | ب | İçeride tutulan öz ve barınma boyutu eklenerek suyun ve yumuşaklığın nesnenin kendi bünyesinde hapsolması, böylece dokunun olgunlaşıp taze, sulu ve yumuşak bir forma kavuşması anlamı sabitlenmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Varlığın tepe noktası, görünür tazeliği ve hayatiyetinin en belirgin öncül başlangıcı |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Nem ve suyun nesnenin bünyesinde tutulması, kuşatıcı bir kıvam ve esneklik oluşturması |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Sıvının ve yumuşaklığın içselleşmesi, dokunun kendi yuvasında beslenip korunması |
| رطب | Başta ve dışta beliren cevherin kuşatılarak bünye içinde taze, sulu ve esnek biçimde tutulması | Suyun ve tazeliğin nesnenin derinliğine nüfuz ederek onu sertlikten koruması, çiğnenebilir, yumuşak ve olgun bir canlılık kazandırması hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuruluk ve sertliğin karşıtı; bünyesinde doğal nemini, suyunu ve yumuşaklığını koruyan her türlü taze bitki, filiz ve olgunlaşarak yumuşamış yaş hurma |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Zü’r-Rumme, çölün şiddetli yaz sıcağında suyun ve taze yeşilliklerin buharlaşıp kurumasını şu mısrasında bu kökle anmıştır: حَتى إِذا مَعْمَعَانُ الصَّيْفِ هَبَّ لَهُ، / بأَجـَّةٍ، نَشَّ عَنْها الـمَاءُ والرُّطْبُ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin genelinde ortak bir morfo-semantik mirasa sahip olan رطب kökü, temel olarak nemli, sulu, taze ve esnek olmayı ifade eder. Batı Sami grubunda İbranice רטב biçimiyle bitkinin ve insan bedeninin suyla beslenmiş, taze ve ıslak durumunu anlatmakta; kökten türeyen isimler nemli veya taze sürgün anlamına gelmektedir. Süryanice ve Aramice çevrede de ܪܛܒ kökü doğrudan nemlenmek, yumuşamak ve ıslanmak semantiğini korur. Doğu Sami kolunda ve geniş Afro-Asyatik katmanda sertliğin kırılması, can suyunun dokuda kalması ve etli meyvelerin olgunlaşması bu kökle birleşir. Arapçada kök bir yandan genel fiziksel nemi ve yeşil otlakları ifade ederken, diğer yandan çöl ekolojisinde hayatın merkezi olan hurmanın en lezzetli, taze ve yumuşak evresini niteleyen özel bir isim haline gelmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رطب kökünden türeyen isim ve fiiller | Katılığın ve kuruluğun karşıtı olarak suyla doymuşluk, esneklik, çiğnenebilir yumuşaklık ve yaş hurma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רטב, Süryanice ܪܛܒ | Nemlilik, ıslaklık, yeşil ve taze kalma gibi ortak semantik çekirdek birebir korunmuştur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve çevre Afro-Asyatik izler | Bitki özsuyu, tazelik ve olgunlaşma dinamiklerini niteleyen kök yapısıyla uyumludur | Muhtemel |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رطب | Anlamlı | Yaşlık, tazelik, nemlilik | Sertliğin zıddı olarak bünyede su tutulması, taze hurma ve yeşil ot | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ربط | Anlamlı | Bağlamak, sabitlemek | Bir şeyi çözülmeyecek şekilde tutturmak, kalbi pekiştirmek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer |
| طرب | Anlamlı | Duygulanmak, sarsılmak | Şiddetli sevinç veya kederle içsel dengenin harekete geçmesi | Anlamlı kök; Kur'an'da geçmez |
| طبر | Anlamlı | Atlamak, saklanmak | Bir engelin üzerinden aşmak veya yere sinip gizlenmek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçmez |
| برط | Anlamlı | Baltalamak, rüşvet vermek | Kesici aletle yarmak veya işi kolaylaştırmak için gizlice mal vermek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçmez |
| بطر | Anlamlı | Şımarmak, haddi aşmak | Nimete karşı nankörlük etmek, küstahça sevinmek ve hakkı inkâr etmek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رطب | Merkez | Yaşlık, tazelik, bünyevi nem | Maddenin kendi öz suyunu koruyarak yumuşak ve esnek kalması | Su veya nem nesnenin kendi iç dokusuna aittir ve olgunluk taşır |
| طري | Komşu | Tazelik, yenilik | Zaman aşımına uğramamış, henüz bozulmamış ve yeni olma hali | Suyundan ziyade zamanın yıpratıcılığından uzaklığı vurgular |
| بلل | Komşu | Islaklık, nem | Bir nesnenin yüzeyine veya içine harici bir suyun temas etmesi | Kendi doğal özsuyu değil, dışarıdan gelen ıslanma halidir |
| ندى | Komşu | Çiy, hafif rutubet | Havadaki nemin ince damlacıklar halinde yüzeye çökmesi | Dokunun tamamını değil, yüzeydeki hafif ıslaklığı anlatır |
| يبس | Zıt | Kuruluk, katılık | Suyun ve nemin tamamen çekilmesi, dokunun sertleşip kırılganlaşması | Canlılık ve esneklik içeren yaşlığın doğrudan ontolojik karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رطب | Yaş, nemli, taze hurma | Bünyesinde su barındıran, yumuşak, gevşek ve yenmeye hazır taze yapı | Kesin |
| Latince | humidus, madidus, recens | Nemli, ıslak, taze | Fiziksel yaşlığı ve kuruluğun zıddını karşılar; olgun hurma nüansını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | moist, humid, fresh dates | Nemli, rutubetli, taze hurma | Fiziksel nem ve tazeliği verir; hurma kültürü terimsel bir tamlamayla aktarılır | Güçlü |
| Almanca | feucht, frisch, frische Datteln | Nemli, taze, olgun taze hurma | Suyun dokudaki varlığını karşılar; kültürel ve meyveye özgü zenginliği tam içermez | Güçlü |
| Fransızca | humide, moite, dattes fraîches | Nemli, taze, yaş hurma | Fiziksel ıslaklık ve tazelik durumunu kapsar; Kur'ani ontolojik derinliği dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَطْبٍ | Canlılık, nem ve varoluşsal akışkanlık taşıyan her türlü yaratılış unsuru | İlahi ilmin kâinattaki tüm mikro ve makro varlıkları kuşatması bağlamı (En'âm 6:59) |
| رُطَبًا | Doğum sancısı çeken anneye güç veren taze, besleyici ve olgunlaşmış yaş hurma | Zayıflık anında ilahi yardım ve mucizevi rızık bağlamı (Meryem 19:25) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ilmin kuşatıcılığı | Yaş ve kurunun ilahi bilgi ve kader kitabında yazılı olması | Varlık kategorilerinin zıt kutuplar üzerinden bütüncül temsili |
| Fıkıh | Zekât ve gıda satımı (müzâbene) | Taze hurmanın kuru hurma karşılığında değer farkıyla mübadelesi | Nem ve kuruluk farkının oluşturduğu ölçü ve adalet dengesi |
| Tefsir | Kevnî ayetler ve Hz. Meryem kıssası | Varlıktaki zıtlıkların dengesi ve taze hurmanın lohusalık şifası | Hayatiyetin korunması ve bedensel gücün taze rızıkla ihyası |
| Hadis | Kur'an tilaveti ve oruç açma | Kur'an'ı taze ve pürüzsüz okumak ile iftarı yaş hurmayla açma sünneti | Yumuşaklık, doğallık ve fıtrata uygun hızlı beslenme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve teslimiyet | Hayatın ilahi kaydı | Esneklik ve canlılık | İnsanın ilahi bilgi karşısında canlı ve diri kalması, kuruluğa karşı teslimiyet esnekliği | Kesin |
| İlmi | Fizik ve biyoloji | Biyokimyasal nem dengesi | Metabolik devamlılık | Su ve nemin organik hayatın vazgeçilmez temel bileşeni olarak korunması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal yönetim | Barışçıl ve esnek tavır | Katılığı ve şiddeti önleme | Yönetimde bürokratik kuruluğun yerine merhamet ve toplumsal yumuşaklığın ikamesi | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve tüketim | Taze ve çabuk tüketilen değer | Hızlı devir ve besin arzı | Taze ürünlerin süratle dolaşıma girerek toplumsal ihtiyacı karşılaması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik akışkanlık ve hücre hidrasyonu | Bir sistemin entropiye karşı koyabilmesi için bünyesindeki su moleküllerini ve viskozite dengesini koruması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ve psikolojik esneklik (rezilyans) | Bireyin veya toplumun kriz dönemlerinde sertleşip kırılmak yerine şartlara uyum sağlayan canlı bir esneklik göstermesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını sadece fiziksel bir yaş hurma meyvesine ya da basit bir ıslaklık düzeyine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlılığın, suyun, üretkenliğin ve ilahi ilmin kapsadığı tüm esnek ve hareketli varlık süreçlerinin ortak sembolü olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | En'âm 59'daki yaş-kuru ikiliğini zihinsel bir metafordan ibaret sayarak kâinattaki organik ve inorganik madde diyalektiğini ve Meryem 25'teki bedensel rehabilitasyon hikmetini kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kök, kâinattaki tüm dinamik, canlı ve besleyici unsurları sertleşmiş ve ölmüş unsurların karşısına koyarak hayatın kaynağını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi ilmin kapsamını anlatan kevnî ayetlerde ve peygamber/veli şahsiyetlerin beşerî zayıflıklarında lütfedilen rızık anlatımlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiatı mekanik, kuru ve donuk bir yığın olarak gören maddeciliği düzeltir; her taze ve diri hareketin ilahi ilim dairesinde bir kaydı olduğunu bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBünyesinde doğal özsuyunu barındıran, henüz kurumamış, yumuşak, gevşek, taze bitki ve olgunlaşmış yaş hurma.
- Soyut anlamHayatiyetin, üretkenliğin, esnekliğin, biyolojik ve manevi beslenmenin katılık ve ölüme karşı korunma hali.
- Sistematik karşılıkBir sistemin parçalanmaya ve yok oluşa karşı canlılığını muhafaza edebilmesi için gereken içsel akışkanlık ve uyum kapasitesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evren , yaş olan ile kuru olan alt kümelerinden oluşur ve bu iki küme birbirine zıttır. Yaş kümesindeki her elemanı zamana bağlı bir değişim ve hayatiyet taşır. Kâinatın ilahi bilgi kütüğü olan , tüm canlı ve taze süreçleri eksiksiz biçimde kuşatır.