رغد
ر - غ - د
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Muhallebi demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Muhallebi demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.880 harfباب الغين والدال والراء معهما
غ د ر، ر غ د، د غ ر، ر د غ، غ ر د مستعملات غدر: غَدَرَ غَدْراً أي: نَقَضَ العَهْدَ ونحوَه. ويقال: غُدَرُ أي يا غَدَارُ، وللمرأة غَدارِ أي يا غَدَارةُ. ويا ابن مَغدِر ويا مَغْدِرُ.
ولا يقال: رجل غُدَرُ، لأن "غُدَر" عندهم في حد المَعْرِفةِ، وإذا كان في حد النَّكرِةِ صرف فتقول: رأيت غُدَراً من الناسِ.
ورجلٌ مَغْدِرانُ: كثيرُ الغدرِ.
والغَديرُ: مستنقع ماء المطر صغيراً
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR435 harfعيشَةٌ رَغْدٌ ورَغَدٌ، أي واسِعَةٌ طيّبةٌ. تقول: رَغِدَ عيشُهم ورَغُدَ عَيْشُهم، بكسر الغين وضمّها. وأرغد القوم: أخْصَبُوا وصاروا في رَغَدٍ من العَيْش. وأرغَدوا مواشيَهم: تركوها وسَوْمَها. أبو عمرو: الرغيدَةُ: اللبن الحليب يُغلى ويُذَرُّ عليه دقيق، ثمَّ يُساط ويُلْعَقُ لَعْقاً. وارْغادَّ اللبنُ ارغيداداً، أي اختلط بعضاً ببعض ولم تتمَّ خُثُورَتُه بعد. والمُرْغادُّ: الشاكّ في رأيه لا يدري كيف
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.371 harfغ د ر
غدر ، غرد ، دغر ، رغد ، ردغ : مستعملة .
غدر : قال الليث : تقول : غَدَرَ يَغْدِرُ غَدْراً إذا نقض العهد ونحوه ، ورجلٌ غُدَرٌ وغَدّارٌ وامرأةٌ غَدّارٌ وغَدّارةٌ ، ولا تقول العرب : هذا رجلٌ غُدَرُ لأن الْغُدَرَ في حدّ المعرفةِ عندهم .
وقال أبو العباس المبرّد : فُعَلُ إذا كان
نَعْتاً نحو : سُكَع وكُتَع وحُطَم فإنه ينصرف .
قال الله تعالى : ( يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالاً ) ( البلد : 6 ) .
قال : فأما
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.998 harf(باب الراء والغين وما يثلثهما)
(رغف) الراء والغين والفاء كلمةٌ واحدة. فالرَّغيف معروف، ويجمع على الرُّغْفان والأرغِفة والرُّغُف. قال:
* إنّ الشِّواء والنَّشِيلَ والرُّغُفْ([1]) *
وهاهنا كلمةٌ أخرى إن صحَّت. زعموا أنّ الإرغاف: تحديد النَّظَر.
(رغل) الراء والغين واللام أصلٌ واحد، وهو اغتفال شيءٍ وأخذه. ثم يشتقّ منه ويُحمل. فالرَّغْل: اختلاسٌ في غَفْلة. والرَّغْلَة: رَضاعةٌ في غَفْلة. قال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR339 harf- عيش رغد ورغيد: طيب واسع، قال تعالى: ﴿وكلا منها رغدا﴾ [البقرة/ 35]، ﴿يأتيها رزقها رغدا من كل مكان﴾ [النحل/112]، وأرغد القوم: حصلوا في رغد من العيش، وأرغد ماشيته. فالأول من باب جدب وأجدب (أي: فعل وأفعل بمعنى واحد)، والثاني من باب دخل وأدخل غيره (أي: من باب دخل اللازم، وأدخل المتعدي)، والمرغاد من اللبن: المختلط الدال بكثرته على رغد العيش.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR427 harfر غ د
عيـش رغـد ورغد وراغد ورغيد: طيب واسع وهو في رغد من العيش وقد رغد عيشه رغداً ورغد رغداً.
وقومرغد ونساء رغد: ذوو رغد وقد أرغد القوم: صاروا في رغد وأرغـد اللـه عيشهـم.
وانـزل حيـث تسترغـد العيـش.
وتقول: الأمن في العيشة الرغيدة أطيب من البرنيّ بالرغيدة وهي الزبدة.
قال ابن عنقاء الفزاري يصف قحطاً: إذا لـم يكن للقوم إلا رغيدة يخص بها المفطـوم دون الأكابـر وبنو فلان في العيش
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.346 harfعيش رغْد: كثير. وعيش رَغَد ورَغِدٌ ورغِيد وراغِد وأَرغدُ؛ الأَخيرة عن اللحياني: مُخْصِبٌ رفِيهٌ غزير. قال أَبو بكر: في الرَّغْد لغتان: رَغْد ورَغَد؛ وأَنشد:
فيا ظَبْيُ كُلْ رَغْداً هنيئاً ولا تَخَف،
فإِنِّي لكم جارٌ، وإِن خِفْتُمُ الدَّهرا
وقوم رَغَد ونسوة رَغَد: مُخْصبون مغزرون. تقول: رَغِدَ عيشُهم ورَغُد، بكسر الغين وضمها، وأَرغَد فلان: أَصاب عيشاً واسعاً. وأَرغد القوم: أَخْصَبوا. وأَرغَد
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR85 harf* ر غ د * عيشة * رَغْدٌ * بوزن فلس و * رَغَدٌ * بوزن فرس أي واسعة طيبة وبابه طرب وظرف
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.448 harfعيشة رغد، بفتح فسكون، ورغد، محركة، قال أبو بكر: وهما لغتان: واسعة طيبة، وكذلك عيش رغيد، وراغد وأرغد، الأخيرة عن اللحياني، أي مخصب رفيه غزير، والفعل كسمع وكرم، تقول: رغد عيشهم ورغد. وقوم رغد ونسوة رغد، محركتين: مخصبون مغزرون. وأرغدوا موأشيهم: تركوها وسومها، وأرغدوا: أخصبوا وأصابوا عيشا واسعا، أو صاروا في عيش رغد، وأرغد الله عيشهم. وتقول: الأمن في المعيشة الرغيدة أطيب من البرني بالرغيدة، الرغيدة:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.576 harfرَغِدَ
1 رَغِدَ ذ , (S, Msb, K,) aor. رَغَدَ , (Msb, K,) inf. n. رَغَدٌ (Msb) [and رَغْدٌ, as seems to be indicated in the K by its being said that the verb is like سَمِعَ]; and رَغُدَ, (S, Msb, K,) aor. رَغُدَ , (Msb, K,) inf. n. رَغَادَةٌ; (Msb;) It (one's life) was, or became, ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful, (S, Msb, K,) and easy, (Msb,) and pleasant. (S, K.) ―
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR472 harfرَغِدَ
رَغِدَ A ( n. ac. رَغَد 4 ), رَغُدَ U ( n. ac. رَغَاْدَة 22t )
a. Was easy, pleasant, enjoyable ( life ).
أَرْغَدَ
أَرْغَدَ IV ,
a. Lived in ease & plenty; had abundance of pasture.
b. Allowed to pasture at will.
اِسْتَرْغَدَ
اِسْتَرْغَدَ X ,
a. Found easy, pleasant; enjoyed ( life ). رَغْد 1 , رَغَد 4 , Easy, pleasant, comfortable, delightful; prosperous.
رَغِيْد
رَغِيْد 25 ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR6.028 harfرغد
رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ) - رَغَد - رَغَداً
رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ) + الشيء (الرزق أو المرعى): يكثر ويطيب ويصبح موفوراً سهل المنال
رَغَد: على وزن" فـَعـَل" اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " رَغِدَ - يَرْغَدُ": الطيب والسعة والوفرة
رَغَداً: حال من " رَغَد ": بشكل " يرغد " فيه: بطيب وسعة ووفرة وسهولة المنال
واللفظ
رغد رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ) - رَغَد - رَغَداً رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ) + الشيء (الرزق أو المرعى): يكثر ويطيب ويصبح موفوراً سهل المنال رَغَد: على وزن" فـَعـَل" اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " رَغِدَ - يَرْغَدُ": الطيب والسعة والوفرة رَغَداً: حال من " رَغَد ": بشكل " يرغد " فيه: بطيب وسعة ووفرة وسهولة المنال واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكثرة والوفرة والرغد والبركة، ضد المحل والجدب"، وهي: جَمَّ - يَجُمُّ (جَمَّ - يَجِمُّ)، بَرَكَ - يَبْرُكُ، غَدِقَ - يَغْدَقُ، مَزَنَ - يَمْزُن، رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ)، وَفَرَ - يَفِرُ رغداً ﴿وقلنا ياآدم اسكن أنت وزوجك الجنة وكلا منها رغدا حيث شئتما ولا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمين(35)﴾ البقرة ﴿وإذ قلنا ادخلوا هذه القرية فكلوا منها حيث شئتم رغدا وادخلوا الباب سجدا وقولوا حطة نغفر لكم خطاياكم وسنزيد المحسنين(58)﴾ البقرة ﴿وضرب الله مثلا قرية كانت آمنة مطمئنة يأتيها رزقها رغدا من كل مكان فكفرت بأنعم الله فأذاقها الله لباس الجوع والخوف بما كانوا يصنعون(112)﴾ النحل مختار الصحاح ● [رغد] ر غ د: عيشة رَغْدٌ بوزن فلس و رَغَدٌ بوزن فرس أي واسعة طيبة وبابه طرب وظرف الراغب رغد - عيش رغد ورغيد: طيب واسع، قال تعالى: }وكلا منها رغدا﴿[البقرة/ 35]،﴾يأتيها رزقها رغدا من كل مكان{ [النحل/112]، وأرغد القوم: حصلوا في رغد من العيش، وأرغد ماشيته. فالأول من باب جدب وأجدب (أي: فعل وأفعل بمعنى واحد)، والثاني من باب دخل وأدخل غيره (أي: من باب دخل اللازم، وأدخل المتعدي)، والمرغاد من اللبن: المختلط الدال بكثرته على رغد العيش. ملخص اللسان 1. عيش رغْد: كثير. وعيش رَغَد ورَغِدٌ ورغِيد وراغِد وأَرغدُ 2. وقوم رَغَد ونسوة رَغَد: مُخْصبون مغزرون. تقول: رَغِدَ عيشُهم ورَغُد،بكسر الغين وضمها، وأَرغَد فلان: أَصاب عيشاً واسعاً. وأَرغد القوم: أَخْصَبوا. 3. وعيشَة رَغْد ورَغَد أَي واسعة طيبة. والرغْدُ: الكثير الواسع الذي لا يُعييك من مال أَو ماء أَو عيش أَو كلإٍ. والمَرْغَدة: الروضة. لسان العرب ● - رغد: عيش رغْد: كثير. وعيش رَغَد ورَغِدٌ ورغِيد وراغِد وأَرغدُ؛ الأَخيرة عن اللحياني: مُخْصِبٌ رفِيهٌ غزير. قال أَبو بكر: في الرَّغْد لغتان: رَغْد ورَغَد؛ وأَنشد: فيا ظَبْيُ كُلْ رَغْداً هنيئاً ولا تَخَف، فإِنِّي لكم جارٌ، وإِن خِفْتُمُ الدَّهرا وقوم رَغَد ونسوة رَغَد: مُخْصبون مغزرون. تقول: رَغِدَ عيشُهم ورَغُد، بكسر الغين وضمها، وأَرغَد فلان: أَصاب عيشاً واسعاً. وأَرغد القوم: أَخْصَبوا. وأَرغَد القوم: صاروا في عيش رغد. وأَرغد ماشيته: تركها وسَوْمَها. وعيشَة رَغْد ورَغَد أَي واسعة طيبة. والرغْدُ: الكثير الواسع الذي لا يُعييك من مال أَو ماء أَو عيش أَو كلإٍ. والمَرْغَدة: الروضة. والرَّغِيدة: اللبن الحليب يُغْلى ثم يذر عليه الدقيق حتى يختلط ويُساط فيلعق لعقاً. وارْغادَّ اللبن ارْغيداداً أَي اختلط بعضه ببعض ولم تتم خُثورتُه بعدُ. والمُرْغادُّ: اللبن الذي لم تتم خُثورته. ورجل مُرْغادٌّ: استيقظ، ولم يقض كراه ففيه ثَقلة. والمُرْغادُّ: الشاك في رأْيه لا يدري كيف يُصْدِرُه، وكذلك الإِرغِيداد في كل مختلط. والمُرْغادُّ: الغضبان المتغير اللون غضباً؛ وقيل: هو الذي لا يجيبك من الغيظ. والمُرْغادُّ: الذي أَجهده المرض؛ وقيل: هو إِذا رأَيت فيه خَمْصاً وفتوراً في طَرْفه وذلك في بَدْءِ مرضه. وتقول ارغادَّ المريض إِذا عرفت فيه ضعضعة من هزال؛ وقال النضر: ارغادَّ الرجل ارغِيداداً، فهو مُرغادٌّ وهو الذي بدأَ به الوجع فأَنت ترى فيه خَمصاً ويُبْساً وفَتْرة؛ وقيل: ارغادَّ ارغيداداً، وهو المريض الذي لم يُجْهد والنائم الذي لم يَقْضِ كراه، فاستيقظ وفيه ثقلة. مقاييس اللغة: (رغد) الراء والغين والدال أصلان: أحدهما أطْيَب العيش، والآخر خِلافُه. فالأوَّل عيشٌ رَغَِْد ورغِيد. أي طيِّبٌ واسع. وقد أَرغَدَ القومُ، إذا أخصَبُوا. ويقال إنَّ الرَّغيدةَ في بعض اللغات الزُّبدة([19]). وأرغَدَ الرّجلُ ماشِيتَه، إذا تركَها وسَوْمَها. والأصل الآخر المُرْغَادُّ: الذي تَغَيَّرَ حالُه في جِسمه ضعفاً. ومن ذلك المُرْغَادُّ: الشّاكُّ في رأيه لا يَدرِي كيف يُصْدِرُه. القاموس المحيط: عِيشَةٌ رَغْدٌ ورَغَدٌ واسِعَةٌ طَيِّبَةٌ، والفِعْلُ كسَمِعَ وكرُمَ. وقومٌ رَغَدٌ، ونِساءٌ رَغَدٌ، محركتَيْنِ. وأرْغَدوا مَواشِيهُمْ: تَرَكوها وسَوْمَها، وأخْصَبُوا. والرَّغيدَةُ: حَليبٌ يُغْلى ويُذَرُّ عليه دَقيقٌ فَيُلْعَقُ. والمُرْغادُّ، مُشَدَّدَةَ الدالِ: الغَضْبانُ لا يُجيبُكَ، والمَريضُ لم يُجْهَدْ، وفيه ضَعْضَعَةٌ، والنائِمُ لم يَقْضِ كَراهُ، والشَّاكُّ في رأيِهِ لا يدري كَيْفَ يُصْدِرُهُ، وكذلك لكُلِّ مُخْتَلِطٍ، والمَصْدَرُ: الارغيدادُ. والرُّغَيْداءُ: الرُّعَيْداءُ. تاج العروس: ر - غ - د عِيشَةٌ رَغْدٌ بفتح فسكون وَرغَدٌ محرَّكَةً قال أبو بكر : وهما لغتان : واسعة طَيِّبَةٌ وكذلك عَيشٌ رَغيدٌ وراغدٌ وأَرْغدُ الأَخيرة عن اللِّحيانيّ أَي مُخْصِب رَفِيهٌ غَزيرٌ والفعْل كسَمعَ وكَرُمَ تقول : رَغِد عَيْشُهم ورَغُدَ . وقَوْمٌ رَغَدُ ونِسْوةٌ رَغَدٌ مًحَرَّكتَيْن : مُخْصِبون مُغْزِرون . وأَرْغَدوا مَوَأشيَهُمْ : تَركوها وسَوْمَها وأَرْغَدوا : أَخْصَبُوا وأَصابوا عَيْشاً واسعاً أَو صاروا في عَيْش رَغَدْ وأَرغَد اللهُ عَيْشَهُم . وتقول : الأَمْنُ في المَعيشة الرَّغيدة أَطْيَبُ من البَرْنيِّ بالرَّغيدة الرَّغيدةُ : لَبَنٌ حَليبٌ يُغْلَى ويُذَرُّ عليه دَقيقٌ حتى يَختلِط فَيُلْعَقُ لَعْقاً . وفسّره الزَّمخشريّ بالزُّبْدة وجَمْعُهُ : رغَائدُ تقول : هم في العَيْش الرَّاغد في الرُّطَب والرَّغائد . وارْغادَّ اللَّبَنُ ارْغيدَاداً : اختلطَ بعْضُه ببعْض ولم تَتمَّ خُثُورَتُه بعْدُ . والمُرْغَأدُّ بضمّ الميم مُشَّددة الدَّال : الغَضْبانُ المُتَغيِّرُ اللَّوْنِ غَضَباً وقيل : هو الذي لا يُجيبُكَ من الغَيْظ . والمُرْغَادّ أَيضاً : هو المَريضُ لم يُجْهَدْ . وقيل : ارغْادَّ المريضُ إذا عُرِفَت فيه ضَعْضَعَةٌ من هُزَأل وقال النَّضر : ارْغَادَّ الرَّجلُ ارْغيداداً فهو مُرْغَأدٌّ وهو الذي بَدَأَ به الوَجَع فأَنْت تَرَى فيه خُمْصاً ويُبْساً وفَتْرَةً والمُرْغادُّ أَيضاً : النائمُ الذي لم يَقْضِ كَرَاهُ فاستَيْقَظَ وفيه ثَقَلَةٌ . والمُرْغَادّ أَيضاً : الشَّاكُّ في رَأْيه لا يَدْرِي كيف يُصْدِرُهُ . وكذلك الارْغِيدادُ لكُلّ مُخْتَلِط بعضُه في بعض والمصدر من المُرْغادِّ الارْغِيدَادُ . والرُّغَيْدَاءُ بالغين لغة في الرُّعَيْداءِ بالمهملة عن أَبي حنيفة وقد تقدّمت الإِشارة في رعد ومما يستدرك عليه : انزِلْ حيثُ يُسْتَرْغَدُ العَيْشُ . والرَّغْد : الكثيرُ الواسعُ الذي لا يُعْييك من مالٍ أَو ماءٍ أَو عَيشٍ أَو كَلإٍ . والمَرْغَدة : الرَّوْضة . والمُرْغادُّ اللبَنُ الذي لا تَتِمَّ خُثُورتُه . ارْغَلَدَّ افْعَلَلَّ من الرَّغَد قال الصاغانيّ : اللام زائدة انتهى فلا تُجْعَل حينئذ تَرجمةً على حِدَة ولا تُكتب بالحُمْرَة كما هو ظاهر ولذا أَورده الصاغانيُّ في آخر تركيب : ر - غ - د
Sîgalar(1)
Mücavir kökler36 mücavir (44 toplam)
- حيث
2 ortak ayet · Hayese sürülmüş tarla demektir
- قري
2 ortak ayet · Kasaba
- حطط
1 ortak ayet · Hatit (Tı) cüce demektir
- أكل
2 ortak ayet · Ekel pas demektir
- جوع
1 ortak ayet · Ceyee suyun toplandığı çukurdur
- طمأن
1 ortak ayet · Huzur bulan
- صنع
1 ortak ayet · İmal ederler
- خطأ
1 ortak ayet · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
- لبس
1 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
- بوب
1 ortak ayet · Bab kapı demektir
- أدم
1 ortak ayet · Edim dibalı deri demektir
- شجر
1 ortak ayet · Ağaç
Geçtiği ayetler(3)
وَقُلْنَا يَاآدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ
BolVe demiştik ki: Ey Adem, sen, eşinle birlikte cennette otur. Dilediğiniz O’na döndürüleceksiniz.
وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ
BolHani; şu kasabaya girin, dilediğiniz yerde istediğinizi bol bol yeyin, kapısından secde ederek girin, affet deyin, kusurlarınızı örtelim. İyilik
… اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ …
BolAllah; size, huzur ve güven içinde bir kasabayı misal olarak verir. Her yandan oraya bol bol rızık geliyordu. Ama Allah’ın nimetine nankörlük ettiler de yaptıklarından dolayı Allah onlara açlık ve korku belasını tattırdı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رغد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سعة, رحب, خصب |
| Zıt Kök | ضنك |
| Çekirdek Özet 1 | Zahmetsiz, hesapsız, akışkan ve geniş maişet; kıvamlı ve yumuşak süt aşı |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ikram olarak külfetsizce ve endişesizce sunulan tükenmez rızık bolluğu |
| Çekirdek Özet 3 | Efor-maliyet baskısının kalktığı mutlak refah ve güven zeminli tüketim alanı |
| Kritik Hata Riski | Anlamın salt «çokluk» sayılarak külfetsizlik ve psikolojik ferahlık boyutunun yitirilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رغ | Yayılma, kabarma, köpürme veya sınır tanımaksızın genişleme; nitekim رغب kökünde arzunun engelsizce genişlemesi, رغم kökünde ise kontrolsüz bir baskıyla toprağa yayılma görülür | د | Kapı ve akışkan giriş bildiren harfin eklenmesiyle bu serbest yayılma, yaşantıya ve maişete zahmetsizce dahil olan, engelsizce akıp gelen bir bolluğa dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Varlığın ve bilincin tepe noktasını, rızkın insanın başını ve önceliğini meşgul eden yönünü temsil eder |
| غ | Göz imgesinden türetme; perdeleme, yoğunlaşma, derinlik | Gözün derinleşmesi ve yoğunlaşması gibi, rızkın maddeten yoğun, kıvamlı ve kuşatıcı bir berekete bürünmesini ifade eder |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Kapının ardına kadar açılmasıyla zahmetsiz geçişi ve hiçbir engele takılmaksızın içeri akan nimeti simgeler |
| رغد | Başın yöneldiği kaynaktan yoğun ve kıvamlı bereketin açık bir kapıdan engelsizce içeri akması | Kişinin hayatına külfetsizce dahil olan, hiçbir kısıt ve darlık kapısına çarpmayan engin, tatlı ve bereketli maişet düzeni |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sütün kaynatılıp üzerine un serpilerek pişirilmesiyle elde edilen, çiğnemeye gerek kalmadan kolayca yutulan muhallebi veya lapa kıvamındaki tatlı/yumuşak yiyecek (er-rağîde); ayrıca hayvanın serbestçe otlağa salınıp dilediği gibi otlaması (erğade mâşiyetehû). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Anka el-Fezârî kıtlık tasvirinde kökün somut yiyecek türevini şöyle anar: إذا لم يكن للقوم إلا رغيدة / يخص بها المفطوم دون الأكابر (Kavmin elinde süt ve un bulamacından başka bir şey kalmadığında, o da büyüklere değil yalnızca sütten yeni kesilmiş yavruya ayrılır). |
| Erken Arapça kullanım | Erken bedevi kullanımında kaygısız, külfetsiz ve hesapsız hayat tarzını niteleyen bir şiirde şöyle geçer: فإني لكم جار وإن خفتم الدهرا / فيا ظبي كل رغدا هنيئا ولا تخف (Ey ceylan! Bol bol, afiyetle ve hesapsızca ye, korkma; zira zamandan korksanız da ben size himayeciyim). |
Kaynak Asâsü'l-Belâga, Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça رغد kökü, erken Sami dillerindeki kök yapılarında ağırlıklı olarak akışkanlık, bolluk, kaygısızlık ve yumuşak besin ekseninde tezahür eden bir tabana oturur. Kökün biliteral çekirdeği رغ, köpürme, kabarma, gevşeme ve sınır tanımayan yayılma nosyonlarıyla ilintilidir. Aramice ve Süryanicede doğrudan r-g-d kök dizilişi belirgin bir leksikal kök olarak korunmamış, ancak arzu, iştah ve engelsiz yönelim anlamlarını taşıyan soydaş r-g-b / r-g-g tabakalarıyla anlam akrabalığı kurmuştur. Arapçada bu kök, hem hayvancılık hayatındaki serbest otlama ve beslenme (külfetsizlik) hem de süt ile unun birleşiminden doğan en yumuşak, zahmetsizce tüketilen besin formu olan «rağîde» (muhallebi/bulamaç) üzerinden somutlaşmıştır. Dolayısıyla kökün anlamsal gelişimi, meşakkatin tamamen dışlandığı, tüketiminde çiğneme veya sindirim zorluğu bulunmayan mutlak refah zeminine işaret eder.
Güven Güçlü
Kaynak Lisânü'l-Arab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Zahmetsiz besin ve serbest otlama | «Er-rağîde» (unlu süt aşı/muhallebi) çiğneme külfeti gerektirmeyen en yumuşak taamdır; «erğade'l-mâşiye» ise sürüyü hesapsızca merada yaymaktır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkili çekirdek akrabalığı ve leksikal daralma | رغ çekirdeği üzerinden Süryanice ve İbranicedeki şiddetli iştah, arzu ve yayılma kökleriyle semantik ortaklık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında doğrudan fonetik ve morfolojik denkliği teyit edilmiş güvenilir veri bulunamamıştır | Veri bulunamadı |
Kaynak Mekâyîsü'l-Luğa, Lisânü'l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رغد | Anlamlı | Bolluk, külfetsiz refah | Zahmetsiz, geniş ve hesapsız maişet; muhallebi kıvamında yumuşak süt aşı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ردغ | Anlamlı | Çamur, bataklık | İnsanı veya hayvanı içine çeken, hareketini zorlaştıran yoğun ve cıvık balçık | Kur'an'da geçmez; sıvı kıvamın refah yerine zorluğa dönüşmesi |
| غرد | Anlamlı | Şakıma, ötme | Kuşun veya insanın sesini yumuşak ve nağmeli biçimde uzatarak çıkarması | Kur'an'da geçmez; sesteki engelsiz akış ve ferahlık |
| غدر | Anlamlı | Ahdi bozma, terk etme | Bir şeyi geride bırakma; su birikintisinin geride kalması veya sözü arkaya atma | Kur'an'da geçer; zıt yönde bir akış kırılması |
| درغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دغر | Anlamlı | İtme, hücum etme | Bir mekana veya topluluğa aniden, pervasızca ve hesapsızca dalmak | Kur'an'da geçmez; engelsiz giriş hareketinin sertleşmesi |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رغد | Merkez | Külfetsiz ve hesapsız refah | Bolluğun getirdiği nimetin hiçbir meşakkat, hesap ve korku taşımaksızın tüketilmesidir | Akışkan, yumuşak, zahmetsiz ve sürekli maişet |
| سعة | Komşu | İmkân genişliği | Sayısal, hacimsel veya mekânsal genişliği ifade eder; mutlaka külfetsizlik içermeyebilir | Darlık ve yokluğun zıddı olan potansiyel zenginlik |
| رحب | Komşu | Mekânsal ferahlık | Alanın ve mekanın darlıktan kurtulup genişlemesi ve konuğa açılmasıdır | Fiziksel ve ruhsal mekan genişliği |
| خصب | Komşu | Üretim bereketi | Toprağın bol ürün vermesi, otlakların yeşermesi ve ziraatın artmasıdır | Doğal üretim kaynaklı biyolojik zenginlik |
| ضنك | Zıt | Daralma ve meşakkat | İnsanın nefesini daraltan, külfetli, sıkıntılı ve tüketimi eziyetli olan darlık | Hayatın her cepheden baskılanıp zorlaşması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رغد | Külfetsiz ve hesapsız maişet bolluğu | Nimetin hem mebzul hem de hiçbir zahmet, bedel ve korku gerektirmeksizin akmasını ifade eder | Kesin |
| Latince | Commoditas, affluentia | Zahmetsiz bolluk, rahatlık | Affluentia akıp gelen zenginliği, commoditas ise külfetsizliği karşılar; ancak tek başlarına yiyeceğin çiğnenmeksizin yutulması boyutunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | Effortless abundance, lavish ease | Zahmetsiz bolluk, refah içinde akış | Maddi zenginliğin yanında efor sarf etmeden yaşama konforunu ifade eder; kültürel süt-aş metaforunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Müheloser Überfluss, Wohlleben | Zahmetsiz bolluk, kaygısız refah | Maddi darlığın olmamasını ve endişesizce tüketimi anlatır | Güçlü |
| Fransızca | Opulence aisée, abondance sans peine | Külfetsiz refah, zahmetsiz bolluk | Bolluğun hiçbir zahmet ve meşakkat üretmeksizin insanın önüne serilmesini karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisânü'l-Arab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَغَدًا (Cennet nimeti bağlamında) | Efor, yorgunluk ve bedel gerektirmeyen, sınırsız ve hesapsız tüketim | Adem ve eşine cennette sunulan, diledikleri yerden hiçbir meşakkate katlanmaksızın faydalanma serbestisi (Bakara 2:35) |
| رَغَدًا (Yeryüzü yerleşimi bağlamında) | Savaş, kıtlık ve arayış külfeti olmaksızın emniyet içinde ulaşılan bol şehir rızkı | İsrailoğullarına vadolunan beldeye girip diledikleri gibi zahmetsizce tüketmeleri emri (Bakara 2:58) |
| رَغَدًا (Toplumsal nankörlük ve refah bağlamında) | Dışarıdan taşınma veya üretme zorunluluğu kalmaksızın her yönden kendiliğinden emniyetle akan refah | Güven içindeki bir kente rızkının her yerden bolca ve kendiliğinden akması, ardından nankörlükle bu akışın kesilmesi (Nahl 16:112) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ikram ve ahiret nimetlerinin tabiatı | Cennet nimetlerinin kesintisizliği, hiçbir külfet (tekellüf) ve bedensel atık/yorulma üretmemesi meselesi | Rızkın ilahi lütuf olarak nedensellik bağından ve çalışma zahmetinden arındırılması |
| Fıkıh | Maişet standartları ve nafaka takdiri | Temel ihtiyaç sınırının (kifayet) ötesine geçen refah harcamaları ve israf sınırı | Maişette genişlik, zahmetsizlik ve darlık baskısının bulunmayışı |
| Tefsir | Ahit ve nankörlük psikolojisi | Cennetteki veya bir beldedeki mutlak güven ve külfetsiz rızkın nankörlükle nasıl zail olduğu | Bolluğun salt nicelik değil, psikolojik emniyet ve korkusuzlukla birlikte var olması |
| Hadis | Müminin kanaati ve dünya refahı | Müstağni yaşamak ile refah içinde yaşamak arasındaki denge; hadislerde «erğada» fiilinin bolluk ihsanı olarak geçmesi | İnsanın kalbini dünyaya bağlamayan, minnetsiz ve hesapsız ilahi rızık |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cennet prototipi ve hidayet nimeti | Minnetsiz ihsan | Şükür zemini oluşturma | İnsanın kendi kudretiyle değil, doğrudan Yaratıcı'nın ikramıyla kaygısızca doyması | Kesin |
| İlmi | Bilgiye erişim ve kavrayış kolaylığı | Berrak ve zahmetsiz idrak | Zihinsel engelleri kaldırma | Muhallebi gibi çiğnenmeden hazmedilen, zorlama teviller gerektirmeyen açık hakikat zemini | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve güvenlik ortamı | Korkusuz ve barışçıl refah alanı | Toplumsal istikrarı koruma | Şehrin her yönünden rızkın akması ancak mutlak bir iç ve dış asayiş ortamıyla mümkündür | Kesin |
| İktisadi | Dağıtım ve tüketim dinamikleri | Maliyet ve efor baskısından arınmış tüketim | Refahı tabana yayma | Temel metalara erişimde kıtlık, yüksek efor ve darboğaz baskısının sıfırlanması hali | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz akışkan dinamiği (Viskozitesiz / sıfır dirençli akış) | Bir sıvının hiçbir enerji kaybına veya sürtünme direncine uğramaksızın sonsuz bir rahatlıkla akması durumu, enerjinin efor sarf edilmeden transferine denk gelir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Temel gelir güvencesi ve sıfır marjinal maliyetli refah | Bireyin hayatta kalmak için hiçbir varoluşsal kaygı, tükeniş ve aşırı çalışma baskısı hissetmeksizin refah nimetlerine erişebildiği ideal sosyal durum | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca «bolluk», «lüks» veya «maddi zenginlik» olarak tercüme edilmesi; kavramın özündeki zahmetsizlik, hesapsızlık ve emniyet boyutunun göz ardı edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | رغد yalnızca çokluğu değil; içinde korku, hesap, meşakkat, yorgunluk ve tükenme endişesi barındırmayan mutlak huzurlu tüketim zeminini tanımlar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennetin veya Kur'an'da övülen refahın modern tüketim çılgınlığı ve kapitalist lüks üretimiyle bir tutulması; Nahl 112'deki gibi güven (emniyet) olmadan rızkın «rağad» olamayacağının unutulması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun yeryüzündeki varoluşsal sancısının (çalışma, terleme, didinme) cennetteki asıl fıtratında bulunmadığını; ilahi düzenin nihai hedefinin külfetsiz bir güven ve refah ortamı olduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet tasvirlerinde (Bakara 2:35), İsrailoğullarının çölden yerleşik hayata geçiş ve imtihan süreçlerinde (Bakara 2:58) ve toplumsal nankörlüğün çöküş getirdiği belde misallerinde (Nahl 16:112) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Refahın sadece çok para veya mal biriktirmek olduğu zannını yıkar; nimetin gerçekte ancak korkusuzluk, zahmetsizlik ve şükür ahlakıyla birleştiğinde bir saadet vesilesi olabileceğini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSüt ve unun kaynatılıp karıştırılmasıyla yapılan, çiğneme zahmeti olmaksızın boğazdan kolayca kayıp giden muhallebi/lapa kıvamındaki yumuşak yiyecek (rağîde) ve hayvanın hiçbir engele takılmaksızın merada serbestçe otlaması.
- Soyut anlamİnsanın maişetini temin ederken hiçbir meşakkat, hesap, daralma ve endişeye maruz kalmadığı, sınırsız ve külfetsiz ilahi ikram akışı.
- Sistematik karşılıkİktisadi ve siyasi emniyet zemininde, harcanan enerji ve maliyetin sıfıra yaklaştığı, buna karşılık elde edilen fayda ve refah akışının süreklilik kazandığı ideal durum.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kavramsal olarak رغد durumunu; sunulan nimeti; bu nimetten elde edilen mutlak akışkan doyum ve faydayı; zamana bağlı maliyet, tükenme ve meşakkat fonksiyonunu; harcanan beşeri efor ve bedensel zahmeti temsil eder. limiti, meşakkatin sıfırlandığı zahmetsiz durumu modeller. ise emniyet ve güven durumunu gösteren gösterge fonksiyonudur; korkunun olduğu yerde () sonuç sıfırlandığından, mutlak refahın ancak tam güven ortamında gerçekleşebileceğini sembolize eder.