رغد
ر - غ - د
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Muhallebi demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Muhallebi demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.880 harfباب الغين والدال والراء معهما
غ د ر، ر غ د، د غ ر، ر د غ، غ ر د مستعملات غدر: غَدَرَ غَدْراً أي: نَقَضَ العَهْدَ ونحوَه. ويقال: غُدَرُ أي يا غَدَارُ، وللمرأة غَدارِ أي يا غَدَارةُ. ويا ابن مَغدِر ويا مَغْدِرُ.
ولا يقال: رجل غُدَرُ، لأن "غُدَر" عندهم في حد المَعْرِفةِ، وإذا كان في حد النَّكرِةِ صرف فتقول: رأيت غُدَراً من الناسِ.
ورجلٌ مَغْدِرانُ: كثيرُ الغدرِ.
والغَديرُ: مستنقع ماء المطر صغيراً
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR435 harfعيشَةٌ رَغْدٌ ورَغَدٌ، أي واسِعَةٌ طيّبةٌ. تقول: رَغِدَ عيشُهم ورَغُدَ عَيْشُهم، بكسر الغين وضمّها. وأرغد القوم: أخْصَبُوا وصاروا في رَغَدٍ من العَيْش. وأرغَدوا مواشيَهم: تركوها وسَوْمَها. أبو عمرو: الرغيدَةُ: اللبن الحليب يُغلى ويُذَرُّ عليه دقيق، ثمَّ يُساط ويُلْعَقُ لَعْقاً. وارْغادَّ اللبنُ ارغيداداً، أي اختلط بعضاً ببعض ولم تتمَّ خُثُورَتُه بعد. والمُرْغادُّ: الشاكّ في رأيه لا يدري كيف
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.371 harfغ د ر
غدر ، غرد ، دغر ، رغد ، ردغ : مستعملة .
غدر : قال الليث : تقول : غَدَرَ يَغْدِرُ غَدْراً إذا نقض العهد ونحوه ، ورجلٌ غُدَرٌ وغَدّارٌ وامرأةٌ غَدّارٌ وغَدّارةٌ ، ولا تقول العرب : هذا رجلٌ غُدَرُ لأن الْغُدَرَ في حدّ المعرفةِ عندهم .
وقال أبو العباس المبرّد : فُعَلُ إذا كان
نَعْتاً نحو : سُكَع وكُتَع وحُطَم فإنه ينصرف .
قال الله تعالى : ( يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالاً ) ( البلد : 6 ) .
قال : فأما
غ د ر غدر ، غرد ، دغر ، رغد ، ردغ : مستعملة . غدر : قال الليث : تقول : غَدَرَ يَغْدِرُ غَدْراً إذا نقض العهد ونحوه ، ورجلٌ غُدَرٌ وغَدّارٌ وامرأةٌ غَدّارٌ وغَدّارةٌ ، ولا تقول العرب : هذا رجلٌ غُدَرُ لأن الْغُدَرَ في حدّ المعرفةِ عندهم . وقال أبو العباس المبرّد : فُعَلُ إذا كان نَعْتاً نحو : سُكَع وكُتَع وحُطَم فإنه ينصرف . قال الله تعالى : ( يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالاً ) ( البلد : 6 ) . قال : فأما ما كان منه لم يقع إلا معرفة ، نحو : عُمَر وقُثَم ولُكَعَ ، فإنه غير منصرف في المعرفة ، لأنه معدول في المعرفة ، عن عامر وقاثم في حال التسمية ، فلذلك لم ينصرف . قال أبو منصور : فأما غُدَرٌ ، فإنه نعت مثل حُطَم وهو ينصرف . وأخبرني الإيادِيُّ عن شمرٍ : رجلُ غُدَرٌ : أي غادرٌ ورجلٌ نُصرٌ : ناصرٌ ، ورجلٌ لُكَعٌ أي لئيم نَوَّنَها كلَّها خلافَ ما قال الليث ، وهو الصواب ، إنما يُترك صرف باب فُعَل : إذا كان اسْماً معرفةً مثل عُمرَ وزُفرَ لأن فيها العِلّتَيْن الصرف والمعرفة ، وليلةٌ مُغدِرَةٌ : شديدة الظلمة ، ويقال أيضاً : ليلةٌ غَدِرةٌ : بينة الغَدَرِ : إذا كانت شديدة الظلْمةِ ، روى ذلك كلَّه أبو عبيد عن أبي عمرو . وفي الحديث : ( من صلى العشاءَ في جماعةٍ في الليلة المغْدِرةِ فقد أوجب ) ، والليلةُ الْمُغدرةُ : الشديدة الظلمةِ التي تُغدرُ الناس في بيوتهم وكنِّهمْ أي تَتْركُهمْ . ويقال : أعانني فلانٌ فأغدَرَ ذلك له في نفسي مَودّةً : أي : أبقى . وقيل : إنها سُمِّيتْ مُغدرةً لتركها مَنْ يخرج فيها في الغَدَرِ وهي الْجِرَفَةُ . أبو عبيد عن أبي زيد : رجلٌ ثبْت الغَدَرِ : إذا كان ثَبْتاً في قتالٍ أو كلام ، اللحيانيُّ عن الكسائي ، يقال : ما أثْبَتَ غدَرَ فلانٍ : أي ما بقيَ من عقلِه . قال : وقال الأصمعي : الْغَدَرُ : الجِحَرةُ والجِرَفة في الأرض فيقال : ما أثبتَ حجته وأقلَ زلقَه وعثارَه . وقال ابن بزْرج : إنه لثَبْت الْغَدَرِ : إذا ناطق الرجالَ ونازعهم كان قويّاً ، والْغدر : جِرَفة الأرضِ وجراثيمها ، وفي النهر غَدَر : وهو أن يَنضبَ الماءُ ويبقى الوحل ، والغدْراءُ : الظلمة يقال : خَرجنَا في الْغَدْرَاء . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يا ليتني غودِرْت مع أصْحَابِ نُحصِ الجبَل ) . قال أبو عبيدة : يا ليتني اسْتشْهدت معهم . وقال الله جل وعز : ( لاَ يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلاَ كَبِيرَةً ) ( الكهف : 49 ) ، أي : لا يترك ، وقد غادر وأغدر بمعنى واحدٍ . وقال الفقعسيُّ : هل لَكِ والعَارِضُ مِنكِ غَائِض في هَجْمَةٍ يُغْدِرُ منها القَابِضُ وقال الليث : الغَدِيرُ مستنقعُ ماءِ المطر صغيراً كان أو كبيراً غير أنَّه لا يَبقَى إلى القَيْظ إلاَّ ما يتَّخذُه الناسُ من عِدَ أو وَجْذٍ أو وَقْطٍ أو صِهْرِيجٍ أو حائرٍ . قلت : العِد : الماءُ الدائمُ الذي لا انقطاع له ، ولا يُسَمَّى الماءُ المجموع في غديرٍ أو صِهْريجٍ أو صِنْعٍ عِدّاً لأن العِدَّ ما دام ماؤُه مثلُ ماءِ العين والرَّكيَّةِ . أبو عبيد عن الأصمعيّ : الغَدَائرُ : الذَّوَائبُ ، واحدتُها غَديرةٌ . وقال الليث : كلُّ عَقِيصَةٍ غَديرة . وأنشد : غدائرُه مستشزراتٌ إلى العُلى وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن سلمة عن الفرَّاء قال : الغَدِيرة والرغِيدةُ واحد ، وقد اغْتَدر القوم إذا جعلوا الدَّقيقَ في إِناءٍ وصبُّوا عليه اللَّبن ثمَّ رَضفوه بالرِّضاف . وقال ابن السكيت : يُقال : على فلان غِدَرٌ من الصَّدقة : أي : بقايا منها ، وأَلْقت الشاةُ غُدُورَها ، وهي أَقْذَاءٌ وبقايا تَبقَى في الرَّحِم تُلْقِيها بعد الوِلادة . قلت : واحدةُ الغِدَرِ غِدْرَةٌ ، وتُجْمَعُ غِدَراً وغِدَرَاتٍ . ورَوى بيتَ الأعشى : لها غِدَراتٌ واللَّواحِقُ تَلْحَقُ هكذا أنشدنيه أبو الفضل ، وذَكر أنَّ أبا الهيثم أنشدهُ : غَدَراتٌ . وقال المؤرّجُ : يقال : غَدَرَ الرجُل يَغدِرُ غَدْراً إِذا شربَ من ماء الغدير ، قلتَ : القِياس غَدِرَ الرجلُ يَغْدَرُ غَدَراً بهذا المعنى لا غَدَر ، ومِثلُه كَرِعَ إذا شَرب الكَرَعَ . وقال اللحياني : ناقةٌ غَدِرَةٌ غَبِرَةٌ غَمِرَةٌ إذا كانت تَخَلَّفُ عن الإبلِ في السَّوْقِ ، وبفُلان غادِرٌ من مرضٍ وغابرٌ : أي : بقيَّةٌ . ثعلب عن ابن الأعرابي : المغْدَرَةُ : الْبِئْرُ تُحْفَرُ في آخر الزَّرْع لتَسْقِيَ مذانبَهُ . وقال أبو زيد : الغَدَرُ والجَرَلُ والنَّقَلُ : كلُّ هذا الحجارةُ مع الشَّجَر . دغر : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال للنساء : ( لا تُعَذِّبْنَ أولادَكُنَّ بالدَّغْر ) . قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : الدَّغْرُ : غَمْزُ الحَلْق ، وذلك أنَّ الصبيَّ تأخذه العُذرةُ وهو وَجَعٌ يَهِيجُ في الحَلْق من الدم فإذا دفَعَت المرأةُ ذلك الموضعَ بإِصبعِها قيل : دَغَرَتْ تَدْغَرُ دَغْراً وعَدَرَتْه عَدْراً ، فهو مَعْدورٌ . وفي حديث عليَ رحمه الله : لا قَطْعَ في الدَّغْرَة ، وهي الخَلْسَة . قال أبو عُبيد : وهي عندي من الدَّفْع أيضاً ، وإنما هو تَوثُّبُ المختلِس ودفْعُه نفسَه عَلَى المتَاع لِيخْتَلِسَهُ ، قال : ويقال في مَثلٍ : دَغْراً لا صَفّاً ، يقولُ : ادْغَرُوا عليهم ولا تُصافُّوهم . وقرأتُ بخطِّ أبي الهيثم لأبي سعيد الضَّرِير أنه قال : الدَّغْرُ سُوء الغذاء للولَد ، وأن تُرْضِعَه أُمُّه فلا تُرْوِيه فيَبقى مُسْتَجِيعاً يَعترضُ كلَّ من لقِي فيأكلُ وَيمُصُّ ويُلقَى عَلَى الشَّاة فيَرْضعها وهو عذاب للصبيِّ . وقال الليث : الدَّغْر : الاقتحام من غير تثبُّتٍ . يقول : ادْغَروا عليهم في الحَمْلَة . قال : ولُغةٌ للأَزْدِ في لُعبة لصبيانهم دغْرَى لا صَفَّى ، أي : ادْغَروا ولا تُصافُّوا . قال : وتقول في خُلُقه دَغَرٌ كأنه استلآمٌ . وقال أبو سعيدٍ فيما يرُدُّ عَلَى أبي عبيد : الدَّغْرُ في الفَضِيل ألا تُرْوِيَهُ أُمُّه فَيَدْغَر في ضَرْع غيرها . فقال عليه السلام للنساءِ : ( لا تُعَذِّبْنَ أَولادَكُنَّ بالدَّغْرِ ولكنْ أرْوِينَهم لئلاَّ يدْغَروا في كلِّ ساعة ويستجِيعوا ، وإنما أَمَر بِإروَاءِ الصِّبيان من اللبن ، قلت : والقَوْل ما قال أبو عُبيد . وفي الحديث ما دلَّ على صحة قوله أَلاَ تراه قال لهنَّ : ( عليكُنَّ بالقُسْط البحريِّ فإنَّ فيه شِفاءً ) . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المَدْغَرَةُ : الحرْبُ العَضُوض التي شِعارها دَغْرَى ، ويقال دَغْراً . ردغ : قال الليث : الرَّدَغةُ : وَحَلٌ كثير ، ومكان رَدِغ ، وارْتَدَغ الرَّجُل : إذا وَقَع في الرِّداغ قلت : وهذا صحيح . وقال أبو زيد : هي الرَّدَغةُ ، وقد جاء رَدْغة ، قال : وفي مَثَلٍ من المُعاياة ، قالوا ضَأْن بذِي تُنَاقِضَة تقطعُ رُدغة الماءِ بعَنَق وإرْخاءٍ بسكونِ دالِ الرَّدْغةِ في هذه وَحْدَها ، ولا يُسَكِّنونها في غيرِها . أبو عبيد عن أبي عمرو : المَرَادِغُ ما بين العُنق إلى التَّرْقُوَة ، واحدتُها : مَرْدَغة . وقال ابن شميل : إذا سَمِن البعيرُ كانت له مَرَادغُ في بطنه وعلى فروع كَتِفيه ، وذلك أنَّ الشَّحْمَ يَتَراكبُ عليها كالأرانب الجُثُوم وإذا لمْ تكن سمينةً فلا مَرْدغةَ هُناك ، يقال : إن ناقَتك ذاتُ مَرادغَ ، وجملك ذُو مَرادِغ . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الْمَرْدَغَةُ : اللَّحْمةُ التي بين وابلةِ الكتفِ وجناجِنِ الصدرِ قال : والْمَرْدَغة : الرَّوضة البهيةُ . وفي حديث شداد بن أَوْسٍ أنه تخلف عن الجمعة وقال : منعنا هذا الرِّدَاغ . غرد : قال الليث : كل صائتٍ طربِ الصوت غَرِدٌ وأنشد : غَرِدٌ يَحُكُّ ذِرَاعَه بذراعِهِ والفعل : غَرَّدَ يُغَرِّدُ تغريداً . أبو عبيد عن الأصمعيِّ : التَّغرِيدُ : الصوت ، والْغِرْدَةُ والْمَغْرُودُ من الكمأَة ، هكذا رواه بفتح الميم . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال : الْغَرَدُ والْمُغْرُودُ ، بضم الميم : الكمأَةُ وهو مَفعولٌ نادرٌ وأنشد : لو كُنْتُمو صُوفاً لكُنْتُمْ قَرَدا أَوْ كُنْتُمو لَحْماً لَكُنْتُمْ غَرَدَا أبو عبيد عن أبي عمرو : الْغَرَادُ : الكمأَةُ واحدتها غرادةٌ . ويُقال : هي الغِرادُ واحدتُها غَرَدَةٌ . وقال ابن السكيت : قال الفرَّاءُ : ليس في الكلام مفعول بضم الميم إلا مُغْرُودٌ لضربٍ من الكمأَةِ ومغفور ، واحِدُ الْمَغافير ، وهو شيءٌ ينضَحُهُ الْعُرْفُطُ حلو كالناطف ، ويقال : مُغْثُور ومُنخور للمنخر ومُعلوق لواحِدِ المعاليق . رغد : قال الليث : عَيْشٌ رَغَد : رغيدٌ رفيه ، وتقول : قوم رَغَد ونساءٌ رغد ، وتقول : ارغادَّ المريضُ إذا عَرَفت فيه ضَعْضَعةً من غير هُزال ، والْمُرْغادُّ : الْمُتَغَيِّرُ اللون غضباً . وقال النضرُ : ارْغادَّ الرَّجُلُ ارْغيداداً فهو مُرغادٌّ وهو الذي بدأ به الوجعُ فأنتَ ترى فيه خَمَصاً ويُبْساً وفترَةً . أبو عبيد عن أبي زيدٍ : الْمُرْغادُّ مثل الملهاجِّ . يقال : رأيت أمر بني فلان مُرْغَادّاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : الرَّغيدَةُ اللبنُ الحليبُ يغلى ثُمَّ يُذَرُّ عليه الدَّقيق حتى يَخْتلط فيلعقه الغلام لعقاً .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.998 harf(باب الراء والغين وما يثلثهما)
(رغف) الراء والغين والفاء كلمةٌ واحدة. فالرَّغيف معروف، ويجمع على الرُّغْفان والأرغِفة والرُّغُف. قال:
* إنّ الشِّواء والنَّشِيلَ والرُّغُفْ([1]) *
وهاهنا كلمةٌ أخرى إن صحَّت. زعموا أنّ الإرغاف: تحديد النَّظَر.
(رغل) الراء والغين واللام أصلٌ واحد، وهو اغتفال شيءٍ وأخذه. ثم يشتقّ منه ويُحمل. فالرَّغْل: اختلاسٌ في غَفْلة. والرَّغْلَة: رَضاعةٌ في غَفْلة. قال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR339 harf- عيش رغد ورغيد: طيب واسع، قال تعالى: ﴿وكلا منها رغدا﴾ [البقرة/ 35]، ﴿يأتيها رزقها رغدا من كل مكان﴾ [النحل/112]، وأرغد القوم: حصلوا في رغد من العيش، وأرغد ماشيته. فالأول من باب جدب وأجدب (أي: فعل وأفعل بمعنى واحد)، والثاني من باب دخل وأدخل غيره (أي: من باب دخل اللازم، وأدخل المتعدي)، والمرغاد من اللبن: المختلط الدال بكثرته على رغد العيش.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR427 harfر غ د
عيـش رغـد ورغد وراغد ورغيد: طيب واسع وهو في رغد من العيش وقد رغد عيشه رغداً ورغد رغداً.
وقومرغد ونساء رغد: ذوو رغد وقد أرغد القوم: صاروا في رغد وأرغـد اللـه عيشهـم.
وانـزل حيـث تسترغـد العيـش.
وتقول: الأمن في العيشة الرغيدة أطيب من البرنيّ بالرغيدة وهي الزبدة.
قال ابن عنقاء الفزاري يصف قحطاً: إذا لـم يكن للقوم إلا رغيدة يخص بها المفطـوم دون الأكابـر وبنو فلان في العيش
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.346 harfعيش رغْد: كثير. وعيش رَغَد ورَغِدٌ ورغِيد وراغِد وأَرغدُ؛ الأَخيرة عن اللحياني: مُخْصِبٌ رفِيهٌ غزير. قال أَبو بكر: في الرَّغْد لغتان: رَغْد ورَغَد؛ وأَنشد:
فيا ظَبْيُ كُلْ رَغْداً هنيئاً ولا تَخَف،
فإِنِّي لكم جارٌ، وإِن خِفْتُمُ الدَّهرا
وقوم رَغَد ونسوة رَغَد: مُخْصبون مغزرون. تقول: رَغِدَ عيشُهم ورَغُد، بكسر الغين وضمها، وأَرغَد فلان: أَصاب عيشاً واسعاً. وأَرغد القوم: أَخْصَبوا. وأَرغَد
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR85 harf* ر غ د * عيشة * رَغْدٌ * بوزن فلس و * رَغَدٌ * بوزن فرس أي واسعة طيبة وبابه طرب وظرف
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.448 harfعيشة رغد، بفتح فسكون، ورغد، محركة، قال أبو بكر: وهما لغتان: واسعة طيبة، وكذلك عيش رغيد، وراغد وأرغد، الأخيرة عن اللحياني، أي مخصب رفيه غزير، والفعل كسمع وكرم، تقول: رغد عيشهم ورغد. وقوم رغد ونسوة رغد، محركتين: مخصبون مغزرون. وأرغدوا موأشيهم: تركوها وسومها، وأرغدوا: أخصبوا وأصابوا عيشا واسعا، أو صاروا في عيش رغد، وأرغد الله عيشهم. وتقول: الأمن في المعيشة الرغيدة أطيب من البرني بالرغيدة، الرغيدة:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.576 harfرَغِدَ
1 رَغِدَ ذ , (S, Msb, K,) aor. رَغَدَ , (Msb, K,) inf. n. رَغَدٌ (Msb) [and رَغْدٌ, as seems to be indicated in the K by its being said that the verb is like سَمِعَ]; and رَغُدَ, (S, Msb, K,) aor. رَغُدَ , (Msb, K,) inf. n. رَغَادَةٌ; (Msb;) It (one's life) was, or became, ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful, (S, Msb, K,) and easy, (Msb,) and pleasant. (S, K.) ―
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR472 harfرَغِدَ
رَغِدَ A ( n. ac. رَغَد 4 ), رَغُدَ U ( n. ac. رَغَاْدَة 22t )
a. Was easy, pleasant, enjoyable ( life ).
أَرْغَدَ
أَرْغَدَ IV ,
a. Lived in ease & plenty; had abundance of pasture.
b. Allowed to pasture at will.
اِسْتَرْغَدَ
اِسْتَرْغَدَ X ,
a. Found easy, pleasant; enjoyed ( life ). رَغْد 1 , رَغَد 4 , Easy, pleasant, comfortable, delightful; prosperous.
رَغِيْد
رَغِيْد 25 ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR6.028 harfرغد
رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ) - رَغَد - رَغَداً
رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ) + الشيء (الرزق أو المرعى): يكثر ويطيب ويصبح موفوراً سهل المنال
رَغَد: على وزن" فـَعـَل" اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " رَغِدَ - يَرْغَدُ": الطيب والسعة والوفرة
رَغَداً: حال من " رَغَد ": بشكل " يرغد " فيه: بطيب وسعة ووفرة وسهولة المنال
واللفظ
Sîgalar(1)
Mücavir kökler36 mücavir (44 toplam)
- حيث
2 ortak ayet · Hayese sürülmüş tarla demektir
- قري
2 ortak ayet · Kasaba
- حطط
1 ortak ayet · Hatit (Tı) cüce demektir
- أكل
2 ortak ayet · Ekel pas demektir
- جوع
1 ortak ayet · Ceyee suyun toplandığı çukurdur
- طمأن
1 ortak ayet · Huzur bulan
- صنع
1 ortak ayet · İmal ederler
- خطأ
1 ortak ayet · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
- لبس
1 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
- بوب
1 ortak ayet · Bab kapı demektir
- أدم
1 ortak ayet · Edim dibalı deri demektir
- شجر
1 ortak ayet · Ağaç
Geçtiği ayetler(3)
وَقُلْنَا يَاآدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ
BolVe demiştik ki: Ey Adem, sen, eşinle birlikte cennette otur. Dilediğiniz O’na döndürüleceksiniz.
وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ
BolHani; şu kasabaya girin, dilediğiniz yerde istediğinizi bol bol yeyin, kapısından secde ederek girin, affet deyin, kusurlarınızı örtelim. İyilik
… اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ …
BolAllah; size, huzur ve güven içinde bir kasabayı misal olarak verir. Her yandan oraya bol bol rızık geliyordu. Ama Allah’ın nimetine nankörlük ettiler de yaptıklarından dolayı Allah onlara açlık ve korku belasını tattırdı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رغد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سعة, رحب, خصب |
| Zıt Kök | ضنك |
| Çekirdek Özet 1 | Zahmetsiz, hesapsız, akışkan ve geniş maişet; kıvamlı ve yumuşak süt aşı |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ikram olarak külfetsizce ve endişesizce sunulan tükenmez rızık bolluğu |
| Çekirdek Özet 3 | Efor-maliyet baskısının kalktığı mutlak refah ve güven zeminli tüketim alanı |
| Kritik Hata Riski | Anlamın salt «çokluk» sayılarak külfetsizlik ve psikolojik ferahlık boyutunun yitirilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رغ | Yayılma, kabarma, köpürme veya sınır tanımaksızın genişleme; nitekim رغب kökünde arzunun engelsizce genişlemesi, رغم kökünde ise kontrolsüz bir baskıyla toprağa yayılma görülür | د | Kapı ve akışkan giriş bildiren harfin eklenmesiyle bu serbest yayılma, yaşantıya ve maişete zahmetsizce dahil olan, engelsizce akıp gelen bir bolluğa dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Varlığın ve bilincin tepe noktasını, rızkın insanın başını ve önceliğini meşgul eden yönünü temsil eder |
| غ | Göz imgesinden türetme; perdeleme, yoğunlaşma, derinlik | Gözün derinleşmesi ve yoğunlaşması gibi, rızkın maddeten yoğun, kıvamlı ve kuşatıcı bir berekete bürünmesini ifade eder |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Kapının ardına kadar açılmasıyla zahmetsiz geçişi ve hiçbir engele takılmaksızın içeri akan nimeti simgeler |
| رغد | Başın yöneldiği kaynaktan yoğun ve kıvamlı bereketin açık bir kapıdan engelsizce içeri akması | Kişinin hayatına külfetsizce dahil olan, hiçbir kısıt ve darlık kapısına çarpmayan engin, tatlı ve bereketli maişet düzeni |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sütün kaynatılıp üzerine un serpilerek pişirilmesiyle elde edilen, çiğnemeye gerek kalmadan kolayca yutulan muhallebi veya lapa kıvamındaki tatlı/yumuşak yiyecek (er-rağîde); ayrıca hayvanın serbestçe otlağa salınıp dilediği gibi otlaması (erğade mâşiyetehû). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Anka el-Fezârî kıtlık tasvirinde kökün somut yiyecek türevini şöyle anar: إذا لم يكن للقوم إلا رغيدة / يخص بها المفطوم دون الأكابر (Kavmin elinde süt ve un bulamacından başka bir şey kalmadığında, o da büyüklere değil yalnızca sütten yeni kesilmiş yavruya ayrılır). |
| Erken Arapça kullanım | Erken bedevi kullanımında kaygısız, külfetsiz ve hesapsız hayat tarzını niteleyen bir şiirde şöyle geçer: فإني لكم جار وإن خفتم الدهرا / فيا ظبي كل رغدا هنيئا ولا تخف (Ey ceylan! Bol bol, afiyetle ve hesapsızca ye, korkma; zira zamandan korksanız da ben size himayeciyim). |
Kaynak Asâsü'l-Belâga, Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-Ayn, Mekâyîsü'l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça رغد kökü, erken Sami dillerindeki kök yapılarında ağırlıklı olarak akışkanlık, bolluk, kaygısızlık ve yumuşak besin ekseninde tezahür eden bir tabana oturur. Kökün biliteral çekirdeği رغ, köpürme, kabarma, gevşeme ve sınır tanımayan yayılma nosyonlarıyla ilintilidir. Aramice ve Süryanicede doğrudan r-g-d kök dizilişi belirgin bir leksikal kök olarak korunmamış, ancak arzu, iştah ve engelsiz yönelim anlamlarını taşıyan soydaş r-g-b / r-g-g tabakalarıyla anlam akrabalığı kurmuştur. Arapçada bu kök, hem hayvancılık hayatındaki serbest otlama ve beslenme (külfetsizlik) hem de süt ile unun birleşiminden doğan en yumuşak, zahmetsizce tüketilen besin formu olan «rağîde» (muhallebi/bulamaç) üzerinden somutlaşmıştır. Dolayısıyla kökün anlamsal gelişimi, meşakkatin tamamen dışlandığı, tüketiminde çiğneme veya sindirim zorluğu bulunmayan mutlak refah zeminine işaret eder.
Güven Güçlü
Kaynak Lisânü'l-Arab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Zahmetsiz besin ve serbest otlama | «Er-rağîde» (unlu süt aşı/muhallebi) çiğneme külfeti gerektirmeyen en yumuşak taamdır; «erğade'l-mâşiye» ise sürüyü hesapsızca merada yaymaktır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkili çekirdek akrabalığı ve leksikal daralma | رغ çekirdeği üzerinden Süryanice ve İbranicedeki şiddetli iştah, arzu ve yayılma kökleriyle semantik ortaklık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında doğrudan fonetik ve morfolojik denkliği teyit edilmiş güvenilir veri bulunamamıştır | Veri bulunamadı |
Kaynak Mekâyîsü'l-Luğa, Lisânü'l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رغد | Anlamlı | Bolluk, külfetsiz refah | Zahmetsiz, geniş ve hesapsız maişet; muhallebi kıvamında yumuşak süt aşı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ردغ | Anlamlı | Çamur, bataklık | İnsanı veya hayvanı içine çeken, hareketini zorlaştıran yoğun ve cıvık balçık | Kur'an'da geçmez; sıvı kıvamın refah yerine zorluğa dönüşmesi |
| غرد | Anlamlı | Şakıma, ötme | Kuşun veya insanın sesini yumuşak ve nağmeli biçimde uzatarak çıkarması | Kur'an'da geçmez; sesteki engelsiz akış ve ferahlık |
| غدر | Anlamlı | Ahdi bozma, terk etme | Bir şeyi geride bırakma; su birikintisinin geride kalması veya sözü arkaya atma | Kur'an'da geçer; zıt yönde bir akış kırılması |
| درغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دغر | Anlamlı | İtme, hücum etme | Bir mekana veya topluluğa aniden, pervasızca ve hesapsızca dalmak | Kur'an'da geçmez; engelsiz giriş hareketinin sertleşmesi |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رغد | Merkez | Külfetsiz ve hesapsız refah | Bolluğun getirdiği nimetin hiçbir meşakkat, hesap ve korku taşımaksızın tüketilmesidir | Akışkan, yumuşak, zahmetsiz ve sürekli maişet |
| سعة | Komşu | İmkân genişliği | Sayısal, hacimsel veya mekânsal genişliği ifade eder; mutlaka külfetsizlik içermeyebilir | Darlık ve yokluğun zıddı olan potansiyel zenginlik |
| رحب | Komşu | Mekânsal ferahlık | Alanın ve mekanın darlıktan kurtulup genişlemesi ve konuğa açılmasıdır | Fiziksel ve ruhsal mekan genişliği |
| خصب | Komşu | Üretim bereketi | Toprağın bol ürün vermesi, otlakların yeşermesi ve ziraatın artmasıdır | Doğal üretim kaynaklı biyolojik zenginlik |
| ضنك | Zıt | Daralma ve meşakkat | İnsanın nefesini daraltan, külfetli, sıkıntılı ve tüketimi eziyetli olan darlık | Hayatın her cepheden baskılanıp zorlaşması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رغد | Külfetsiz ve hesapsız maişet bolluğu | Nimetin hem mebzul hem de hiçbir zahmet, bedel ve korku gerektirmeksizin akmasını ifade eder | Kesin |
| Latince | Commoditas, affluentia | Zahmetsiz bolluk, rahatlık | Affluentia akıp gelen zenginliği, commoditas ise külfetsizliği karşılar; ancak tek başlarına yiyeceğin çiğnenmeksizin yutulması boyutunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | Effortless abundance, lavish ease | Zahmetsiz bolluk, refah içinde akış | Maddi zenginliğin yanında efor sarf etmeden yaşama konforunu ifade eder; kültürel süt-aş metaforunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Müheloser Überfluss, Wohlleben | Zahmetsiz bolluk, kaygısız refah | Maddi darlığın olmamasını ve endişesizce tüketimi anlatır | Güçlü |
| Fransızca | Opulence aisée, abondance sans peine | Külfetsiz refah, zahmetsiz bolluk | Bolluğun hiçbir zahmet ve meşakkat üretmeksizin insanın önüne serilmesini karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisânü'l-Arab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَغَدًا (Cennet nimeti bağlamında) | Efor, yorgunluk ve bedel gerektirmeyen, sınırsız ve hesapsız tüketim | Adem ve eşine cennette sunulan, diledikleri yerden hiçbir meşakkate katlanmaksızın faydalanma serbestisi (Bakara 2:35) |
| رَغَدًا (Yeryüzü yerleşimi bağlamında) | Savaş, kıtlık ve arayış külfeti olmaksızın emniyet içinde ulaşılan bol şehir rızkı | İsrailoğullarına vadolunan beldeye girip diledikleri gibi zahmetsizce tüketmeleri emri (Bakara 2:58) |
| رَغَدًا (Toplumsal nankörlük ve refah bağlamında) | Dışarıdan taşınma veya üretme zorunluluğu kalmaksızın her yönden kendiliğinden emniyetle akan refah | Güven içindeki bir kente rızkının her yerden bolca ve kendiliğinden akması, ardından nankörlükle bu akışın kesilmesi (Nahl 16:112) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ikram ve ahiret nimetlerinin tabiatı | Cennet nimetlerinin kesintisizliği, hiçbir külfet (tekellüf) ve bedensel atık/yorulma üretmemesi meselesi | Rızkın ilahi lütuf olarak nedensellik bağından ve çalışma zahmetinden arındırılması |
| Fıkıh | Maişet standartları ve nafaka takdiri | Temel ihtiyaç sınırının (kifayet) ötesine geçen refah harcamaları ve israf sınırı | Maişette genişlik, zahmetsizlik ve darlık baskısının bulunmayışı |
| Tefsir | Ahit ve nankörlük psikolojisi | Cennetteki veya bir beldedeki mutlak güven ve külfetsiz rızkın nankörlükle nasıl zail olduğu | Bolluğun salt nicelik değil, psikolojik emniyet ve korkusuzlukla birlikte var olması |
| Hadis | Müminin kanaati ve dünya refahı | Müstağni yaşamak ile refah içinde yaşamak arasındaki denge; hadislerde «erğada» fiilinin bolluk ihsanı olarak geçmesi | İnsanın kalbini dünyaya bağlamayan, minnetsiz ve hesapsız ilahi rızık |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cennet prototipi ve hidayet nimeti | Minnetsiz ihsan | Şükür zemini oluşturma | İnsanın kendi kudretiyle değil, doğrudan Yaratıcı'nın ikramıyla kaygısızca doyması | Kesin |
| İlmi | Bilgiye erişim ve kavrayış kolaylığı | Berrak ve zahmetsiz idrak | Zihinsel engelleri kaldırma | Muhallebi gibi çiğnenmeden hazmedilen, zorlama teviller gerektirmeyen açık hakikat zemini | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve güvenlik ortamı | Korkusuz ve barışçıl refah alanı | Toplumsal istikrarı koruma | Şehrin her yönünden rızkın akması ancak mutlak bir iç ve dış asayiş ortamıyla mümkündür | Kesin |
| İktisadi | Dağıtım ve tüketim dinamikleri | Maliyet ve efor baskısından arınmış tüketim | Refahı tabana yayma | Temel metalara erişimde kıtlık, yüksek efor ve darboğaz baskısının sıfırlanması hali | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz akışkan dinamiği (Viskozitesiz / sıfır dirençli akış) | Bir sıvının hiçbir enerji kaybına veya sürtünme direncine uğramaksızın sonsuz bir rahatlıkla akması durumu, enerjinin efor sarf edilmeden transferine denk gelir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Temel gelir güvencesi ve sıfır marjinal maliyetli refah | Bireyin hayatta kalmak için hiçbir varoluşsal kaygı, tükeniş ve aşırı çalışma baskısı hissetmeksizin refah nimetlerine erişebildiği ideal sosyal durum | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca «bolluk», «lüks» veya «maddi zenginlik» olarak tercüme edilmesi; kavramın özündeki zahmetsizlik, hesapsızlık ve emniyet boyutunun göz ardı edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | رغد yalnızca çokluğu değil; içinde korku, hesap, meşakkat, yorgunluk ve tükenme endişesi barındırmayan mutlak huzurlu tüketim zeminini tanımlar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennetin veya Kur'an'da övülen refahın modern tüketim çılgınlığı ve kapitalist lüks üretimiyle bir tutulması; Nahl 112'deki gibi güven (emniyet) olmadan rızkın «rağad» olamayacağının unutulması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun yeryüzündeki varoluşsal sancısının (çalışma, terleme, didinme) cennetteki asıl fıtratında bulunmadığını; ilahi düzenin nihai hedefinin külfetsiz bir güven ve refah ortamı olduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet tasvirlerinde (Bakara 2:35), İsrailoğullarının çölden yerleşik hayata geçiş ve imtihan süreçlerinde (Bakara 2:58) ve toplumsal nankörlüğün çöküş getirdiği belde misallerinde (Nahl 16:112) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Refahın sadece çok para veya mal biriktirmek olduğu zannını yıkar; nimetin gerçekte ancak korkusuzluk, zahmetsizlik ve şükür ahlakıyla birleştiğinde bir saadet vesilesi olabileceğini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSüt ve unun kaynatılıp karıştırılmasıyla yapılan, çiğneme zahmeti olmaksızın boğazdan kolayca kayıp giden muhallebi/lapa kıvamındaki yumuşak yiyecek (rağîde) ve hayvanın hiçbir engele takılmaksızın merada serbestçe otlaması.
- Soyut anlamİnsanın maişetini temin ederken hiçbir meşakkat, hesap, daralma ve endişeye maruz kalmadığı, sınırsız ve külfetsiz ilahi ikram akışı.
- Sistematik karşılıkİktisadi ve siyasi emniyet zemininde, harcanan enerji ve maliyetin sıfıra yaklaştığı, buna karşılık elde edilen fayda ve refah akışının süreklilik kazandığı ideal durum.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kavramsal olarak رغد durumunu; sunulan nimeti; bu nimetten elde edilen mutlak akışkan doyum ve faydayı; zamana bağlı maliyet, tükenme ve meşakkat fonksiyonunu; harcanan beşeri efor ve bedensel zahmeti temsil eder. limiti, meşakkatin sıfırlandığı zahmetsiz durumu modeller. ise emniyet ve güven durumunu gösteren gösterge fonksiyonudur; korkunun olduğu yerde () sonuç sıfırlandığından, mutlak refahın ancak tam güven ortamında gerçekleşebileceğini sembolize eder.