ضنك

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-ن-ك1 sîga, 7 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ذكريومضنكضَنْكًاعيشعميعرضقوم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 7

▶ Ağı aç (3B)

ضنك

ض - ن - ك

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Sıkıntılı

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR491 harf
الكاف والضاد والنون معهما ض ن ك مستعمل فقط ضنك: الضَّنْكُ: الضِّيق. ويفسر قوله جل وعز "فإن له معيشة ضَنْكاً": كل ما لم يكن حلالاً فهو ضَنْك وإن كان موسعاً عليه. وقد ضَنْك عيشة. قال: لقد رأيت أبا ليلى بـمـنـزلة ضَنْكٍ يخير بين السيف والأسد والضُّناكُ: الزكام، ضُنِكَ فهو مَضْنوكٌ. والضِّناكُ: الموثق الخلق الشديد، ويستوي الذكر والأنثى فيه، رجل ضناك وامرأة ضناك. وامرأة ضِناك، أي: مكتنزة تارة صلبة
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR104 harf
الضَنْكُ: الضيقُ. والضَناكُ بالفتح: المرأة المكتنزة. والضُناكُ بالضم: الزُكام. ورجلٌ مَضْنوكٌ، أي مزكوم.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.462 harf
ك ض ن ضنك استعمل من وجوهه : ضنك : قال الله جلّ وعزّ : ( وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً ) ( طه : 124 ) . قال أبو إسحاق : الضَّنك : أصلُه في اللغة الضِّيقُ وَالشِّدَّة ، ومعناه والله أَعلم أَنَّ هذه المعيشةَ الضَّنْكَ في نار جهنم . قال : فأَكْثر ما جاءَ في التفسير أنّه عذاب القبْر . قال قتادة : معيشة ضنكا : جهنم ، وقال الضحاك : الكَسب الحرام ، وقال ابن مسعود : عذاب القبر
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.109 harf
(باب الضّاد والنون وما يثلثهما) (ضني) الضاد والنون والحرف المعتل أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على مرضٍ، والآخر يتردَّد بين مهموزٍ وغيره، ويدلُّ ذلك على شيئين: إمَّا أصلٍ وإِمَّا نِتاج، والأصل والنِّتاج متقارِبان.‏ فالأوّل الضَّنَى في المرض، يقال ضَنِيَ يَضْنَى ضَنَىً شديداً، إِذا كانَ به داءٌ مُخامِر، كلَّما ظنَّ أنَّه قد بَرَأَ نُكِس. وأَضْنَاهُ المرضُ يُضْنيه.‏ وأمَّا الآخر فيقال ضَنَأتِ المرأة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR140 harf
- قال تعالى: ﴿ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا﴾ [طه/124]. أي: ضيقا، وقد ضنك عيشه، وامرأة ضناك: مكتنزة، والضناك: الزكام، والمضنوك: المزكوم.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR322 harf
ض ن ك ضنك عيشه يضنك ضنكاً‏.‏ وضنكه الله يضنكه ضنكاً وهو في ضنك من العيش وعيشة ضنك وصف بالمصدر‏.‏ ويقال‏:‏ إن المال الحرام ضنك وإن كثر واتسع فيه‏.‏ وقال‏:‏ لقد رأيت أبا ليلى بمنزلة ضنك يخير بين السيف والأسل ورجل مضنوك‏:‏ مزكوم‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ دعوه فإنه مضنوك ‏"‏ وقد ضنك وبه ضناك‏.‏ وامرأة ضناك‏:‏ ضخمة ونساء ضنك‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.407 harf
الضَّنْكُ: الضِّيقُ من كل شيء، الذكر والأُنثى فيه سواء، ومعيشة ضَنْكٌ ضَيِّقة. وكل عيش من غيرِ حلِّ ضَنْك وإن كان واسعاً. وفي التنزيل العزيز: ومن أَعرض عن ذكري فإن له معيشةً ضَنْكاً؛ أي غير حَلال؛ قال أبو إسحق: الضَّنْك أَصله في اللغة الضِّيقُ والشدَّة، ومعناه، والله أعلم، أن هذه المعيشة الضَّنْك في نار جهنم، قال: وأكثر ما جاء في التفسير أنه عذاب القبر؛ وقال قَتادة: معيشةً ضَنْكاً جهنم، وقال
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR29 harf
* ض ن ك * * الضَّنْكُ * الضيق
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.129 harf
الضنك: الضيق في وفي المحكم: من كل شيء، للذكر والأنثى. ومعيشة ضنك: ضيقة، وكل عيش من غير حل ضنك وإن كان موسعا، وقوله تعالى: فإن له معيشة ضنكا أي غير حلال، قال أبو إسحاق: الضنك أصله في اللغة الضيق والشدة، ومعناه - والله أعلم - أن هذه المعيشة الضنك في نار جهنم، قال: وأكثر ما جاء في التفسير أنه عذاب القبر، وقال قتادة: أي جهنم، وقال الضحاك: الكسب الحرام. وقد ضنك - ككرم - ضنكا وضناكة وضنوكة بالضم: ضاق
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.914 harf
ضَنُكَ 1 ضَنُكَ ذ , aor. ضَنُكَ , inf. n. ضَنْكٌ and ضَنَاكَةٌ and ضُنُوكَةٌ, (O, K,) the first and third of these, (O,) or the first and second, (TA,) accord. to IDrd, used in relation to a place, and the second and third in relation to life, or sustenance, or means of subsistence, (O, TA,) It was, or became, narrow, or strait. (O, K, TA.) ― -b2- And ضَنُكَ said of a man, inf. n. ضَنَاكَةٌ, He
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR575 harf
ضَنُكَ ضَنُكَ U ( n. ac. ضَنَاْكَة 22t ), a. Was weak, feeble; was wanting in character. b. [ pass. ], Had a cold in the head. c. ( n. ac. ضَنْك 1 , ضَنَاْكَة 22t , ضُنُوْك 27 ), Was narrow ( place ). ضَنْك ضَنْك 1 , a. Narrow, strait. ضُنْكَة ضُنْكَة 3t , a. Cold in the head, influenza. ضَنَاْكَة ضَنَاْكَة 22t , a. Weakness of character. b. Straitened circumstances, poverty.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.139 harf
ضنك ضَنُكَ - يَضْنُكُ - ضَنْك - ضَنْكى ضَنُكَ - يَضْنُكُ + الشيء أو الأمر: يضيق وينقص عن المقدار المراد واللازم لوسع مقدار أو حجم شيء آخر ضَنْك: اسم فعل " ضَنُكَ - يَضْنُكُ ": نقص الكفاية من الحجم والمقدار اللازم لوسع شيء ضَنِك: اسم فاعل مبالغة من " ضَنُكَ - يَضْنُكُ " ضَنْكى: على وزن " فـَعـْلى" مؤنث " ضَنِك " {ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler7 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عيش

    1 ortak ayet · Ekmek demektir

  2. عمي

    1 ortak ayet · Kör demektir

  3. حشر

    1 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

  4. عرض

    1 ortak ayet · Ön dişler demektir

  5. ذكر

    1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  6. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  7. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى

    SıkıntılıKim de benim zikrimden yüz çevirirse bilsin ki; onun dar bir geçimi olur ve kıyamet gününde Biz onu kör olarak haşrederiz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضنك
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerضيق, حرج, عسر
Zıt Kökسعة
Çekirdek Özet 1Sıkışma, daralma, etin baskı yapacak denli tıkız olması ve nefes tıkanıklığı
Çekirdek Özet 2İlahi vahiyden ve zikirden yüz çevirmenin iç dünyada ve varoluşta ürettiği kuşatıcı darlık hali
Çekirdek Özet 3Dışsal imkânlar ve maddi bolluk geniş olsa dahi anlam ve meşruiyet kaybının getirdiği yapısal boğulma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca iktisadi yoksulluk veya geçim darlığına indirgeyerek içsel ve ontolojik sıkışmayı gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضنKısıtlama, esirgeme, tutma ve dar alana hapsetme; nitekim aynı çekirdeği paylaşan ضنن kökü de bir şeyi kıskanıp saklamayı, cimrilik ederek alanı daraltmayı ifade ederكAvuç içine alıp sıkıştırma ve baskılama etkisi eklenerek kısıtlanmanın somut bir tazyike, boğucu bir kuşatmaya ve nefes aldırmayan bir basınca dönüşmesini sağlar

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki veya kıstırma kancası; türetilmiş imgeBasınç uygulama, kenetleme ve yandan sıkıştırarak daraltma hareketini başlatır
نFiliz veya su yılanı; akış ve süreklilikSıkışmanın ve daralmanın tek bir anla sınırlı kalmayıp süreklilik kazanarak yayılmasını temsil eder
كAvuç içi; kavrama, bükme ve içine hapsetmeDarlık durumunun nesneyi bütünüyle avuçlayarak kımıldayamaz hale getirmesini ifade eder
ضنكKuşatıcı kavrama ile sürekli sıkıştırmaİç ve dış dinamiklerin nesneyi her yönden tazyik altında tutarak nefes ve hareket alanını bütünüyle daraltması hareketini oluşturur

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin tıkızlaşıp sıkışması, yerin daralması, etin aşırı dolgunluktan birbirine baskı yapması ve nezleden ötürü burnun tıkanarak nefes yolunun daralması
Cahiliye şiiri kullanımıÇaresiz bırakan, iki tehlike arasında hareket alanı bırakmayan son derece dar ve sıkıntılı yer anlamında kullanılmıştır: لقد رأيت أبا ليلى بـمـنـزلة / ضَنْكٍ يخير بين السيف والأسد
Erken Arapça kullanımNezleye tutulup burnu tıkanan kişiye مضنوك denmesi ve helal olmayan, meşruiyeti yitirilmiş kazancın dışarıdan bol görünse bile ضنك olarak nitelenmesi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ضنك kökü, öncelikle Batı Sami ve Arap yarımadası havzasında daralma, baskı altında tutulma ve tıkanma anlam matrisiyle belirginleşen bir köktür. Doğu Sami (Akadca) veya Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice, Aramice) üç harfin birebir örtüştüğü bağımsız bir kök formu yaygın bir leksikal karşılık olarak doğrulanmamakta; buna karşılık iç Arapçada hem fiziksel mekanın ve solunum yollarının tıkanması (nezle/zükâm) hem de etin sıkışıp sertleşmesi anlamında güçlü bir semantik tutarlılık sergilemektedir. Çekirdeğin esası olan kısıtlama ve baskılama unsuru, Sami kök teorisinde iki harfli darlık ve tutma kökleriyle fonetik paralellik taşır; Arapçada ise üçüncü sesin eklenmesiyle nefes aldırmayan, kaçışı bulunmayan sıkışıklık düzeyine evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMekân darlığı, nezle sebebiyle nefessizlik ve etin sıkışmasıFiziksel tıkanma ve kuşatılma hissi doğrudan geçim ve yaşam darlığına mecaz edilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGeniş Sami sahasında düzenli soydaş sınırlıdır; Arapçada özelleşmiştirTemel biliteral darlık ve tutma matrisinin Arapça bünyede k- sesiyle kapanmasıdırMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضنكAnlamlıSıkışma ve daralmaMekânın, nefesin veya maişetin baskı altında tıkızlaşmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
ضكنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez
نضكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez
نكضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez
كضنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez
كنضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضنكMerkezKuşatıcı ve içsel sıkışmaDış şartlar geniş olsa bile içsel, varoluşsal ve kaçınılmaz darlıkİnsanın kendi varoluşuna hapsolup nefessiz kalması
ضيقKomşuFiziksel ve genel darlıkBoyutların, hacmin veya göğsün yetersiz gelmesiضنك köküne göre daha genel ve dışsal sınırlara bağlı darlık
حرجKomşuÇıkışsızlık ve günah baskısıHareket serbestisinin kaybolup günaha düşme tehlikesinin doğmasıSınırların zorlanması ve manevi tıkanıklık boyutu
عسرKomşuİşlerin zorlaşmasıKolaylığın kaybolup sürecin meşakkatli hale gelmesiHacim darlığından ziyade eylemin icrasındaki pürüz ve zorluk
سعةZıtGenişlik ve ferahlıkİmkanların, mekanın ve ruh halinin sınırsızca yayılabilmesiHer türlü darlık ve tazyikin ortadan kalktığı serbestlik hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضنكKaçışı olmayan kuşatıcı darlıkHem fiziksel nefes tıkanıklığını hem varoluşsal bunalımı içerirKesin
LatinceAngustia, CoartatioSıkışma, darlık, boğazlanma hissiAngustia fiziksel boğulma ve iç sıkıntısını verir ancak meşruiyet kaybını taşımazGüçlü
İngilizceStraitened, Constricted, ChokingBoğucu darlık, sıkışmışlıkMaddi kısıtlılığı aşan içsel nefes darlığını ve bunaltıyı karşılarGüçlü
AlmancaBeengung, BedrängnisSıkışıklık, daralma, bunalmaMekânsal ve ruhsal daralmayı iyi verir; ontolojik boyutu eksik kalırGüçlü
FransızcaAngoisse, ÉtroitesseDaralma, iç boğulmasıFiziksel daralmadan ziyade psikolojik bunaltı yönünü öne çıkarırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ضَنْكًاVaroluşsal ve ruhsal darlık; doyumsuzluk ve bereketsizlikVahiyden ve Allah'ın zikrinden yüz çeviren kimsenin dünyadaki içsel tükenişi, mezardaki tazyiki ve ahiretteki mutlak mahrumiyeti; Tâhâ 20:124

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKabir azabı ve ahiret cezasıTâhâ 20:124 ayetindeki dar geçimin dünyada mı, berzahta mı yoksa cehennemde mi gerçekleştiği meselesiVarlık gayesinden sapmanın zorunlu ontolojik cezası olarak içsel boğulma
FıkıhKazancın meşruiyeti ve haram malGayrimeşru yoldan elde edilen servetin çok olsa dahi bereket ve huzur taşımamasıHarama dayalı genişliğin hükmen ve fiilen darlık sayılması
TefsirHidayet ve dalalet psikolojisiİnkarcının ve yüz çevirenin kalbinin daralması, doyumsuzluk ve sürekli kaybetme korkusuVahiyden kopuk hayatın kaçınılmaz içsel kriz hali
HadisHastalık ve bedensel sıkıntıBurnun tıkanıp nefes alamama hali olan zükâm hastalığı için kökün türevlerinin kullanılmasıSoluksuz bırakan, nefes yollarını tıkayan fiziksel baskı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi rehberlikten kopuşVaroluşsal krizAnlam yitimini cezalandırmaZikirden yüz çeviren bireyin ruhunun kendi sınırlarına hapsolarak soluksuz kalmasıKesin
İlmiHakikat tasavvurunun daralmasıEntelektüel tıkanmaUfuk daraltıcı baskıMetafizik ve ahlaki ilkeleri reddeden bilginin insanı anlamsızlığa boğmasıGüçlü
SiyasiMeşruiyet ve adalet kaybıOtoriter bunaltıToplumsal alanı daraltmaHaktan sapan iktidarların topluma nefes aldırmayan bir baskı ortamı üretmesiGüçlü
İktisadiHaram kazanç ve tüketim hırsıBereketsiz bollukTüketimle gelen doyumsuzlukMaddi servet artsa bile güvensizlik, açgözlülük ve adaletsizlik sebebiyle yaşanan darlıkKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik hacim daralması ve yüksek basınçBir gazın veya sistemin hacminin sıfıra yaklaşırken iç basıncın ve sürtünmenin sonsuza doğru tırmanmasıGüçlü
Beşeri bilimlerAnomi ve yabancılaşma kaynaklı ontolojik anksiyeteBireyin aşkın anlam bağlarını koparması sonucunda sonsuz seçenek içinde boğulması ve anlam daralması yaşamasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca parasal yetersizlik, fakirlik ve iktisadi kriz ile sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamMaddi refah zirvede olsa dahi kalbin, zihnin ve varoluşun hakikatten kopukluk yüzünden içine düştüğü boğucu doyumsuzluk ve azap
Yanlış anlamanın doğuracağı hataZengin ve refah içindeki inkarcıların bu ayetin kapsamı dışında kaldığını zannederek vahyin ruhsal ve ontolojik yasalarını geçersiz saymak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahiy ile insan psikolojisi arasındaki ontolojik bağı kurar; huzurun maddi bollukta değil aşkın zikirde olduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hidayet, dalalet, nefis terbiyesi, nankörlük ve ilahi uyarıları içeren ayet bağlamlarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Refah ile saadet, yoksulluk ile bedbahtlık arasındaki yapay özdeşliği kırarak hakiki darlığın kalpte ve anlamda başladığını ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTıkanma, hareket edemeyecek derecede sıkışma, etin tıkızlığı ve nefes borusunun tıkanması.
  • Soyut anlamİlahi irtibattan kopan bilincin kendi içine büzüşerek maruz kaldığı boğucu anlamsızlık ve kuşatıcı darlık.
  • Sistematik karşılıkMaddi parametreler sonsuza gitse bile anlam ve meşruiyet sıfırlandığında sistemin çöküşe ve yüksek iç basınca mahkûm olması hali.
  • LaTeX modeliV→0  ⟹  P→∞veyalim⁡Z→0S=0

düzeltilmiş salt sembolik biçimiyle:

Z→0  ⟹  Ψ→0∧Φ→∞

  • LaTeX açıklamasıFormülde Z vahiy ve ilahi zikri, Ψ insanın içsel hareket ve soluklanma hacmini, Φ ise ruhsal ve varoluşsal basınç/tazyik katsayısını temsil eder. İlahi zikir sıfıra yaklaştıkça ruhsal hareket alanı sıfırlanmakta ve birey üzerindeki içsel tazyik sonsuza doğru tırmanarak mutlak sıkışmayı ([[ضنك]]) neticelendirmektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض