ضنن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-ن-ن1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ضننغيببِضَنِينٍ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

ضنن

ض - ن - ن

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Dall kaybolan deve demektir. Kaybolmak demektir. Danin, delilden dönüşmüştür ve burada ğayb üzerinde kaybolmuş değildir, anlamındadır. Kayıpların içine dalmış değildir. Sadece ona gelen vahyi iletmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dall kaybolan deve demektir. Kaybolmak demektir. Danin, delilden dönüşmüştür ve burada ğayb üzerinde kaybolmuş değildir, anlamındadır. Kayıpların içine dalmış değildir. Sadece ona gelen vahyi iletmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR960 harf
باب الضاد مع النون ض ن، ن ض مستعملان ضن: الضِّنُّ والضِّنَّةُ والمَضَنِةُ، كلُّ ذلك من الإِمساكِ والبُخْل، تقول: رجلٌ ضَنينٌ. وقوله تعالى: "وما هو على الغَيْب بضَنينٍ"، أي بمكتوم لِما أُوحيَ إِليه من القرآن. وقرأَتْ عائشة: بظَنينٍ، أي بمُتَّهم. وثوَبْ ٌمَضَنَّةُ، وعِلْقٌ مَضِنَّةٌ أي هو شيءٌ نَفيسٌ يُضَنَّ به ويُتَنافَس فيه. وهذا ضِنِّي من بينِ إخواني أي أختصُّ به وأضِنُّ بمَوَدَّته. وفي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR459 harf
ضَنِنْتُ بالشيء أَضَنُّ به ضِنًّا وضَنانَةً، إذا بخِلتَ به، فأنا ضنينٌ به. قال الفراء: وضَنَنْتُ بالفتح أَضِنُّ لغةٌ. وقول قَعْنَبِ بن أمّ صاحب: مَهْلاً أَعاذِلَ قد جرّبتِ من خُلُقيأنِّي أجودُ لأقوامٍ وإنْ ضَنِنـوا يريد ضَنُّوا، فأظهر التضعيفَ ضرورةً. وفلانٌ ضِنِّي من بين إخواني، وهو شبه الاختصاص. وفي الحديث: "إنّ الله ضِنًّا من خَلْقه يُحييهم في عافية ويُميتهم في عافية". وهذا عِلْقُ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR527 harf
ض ن ن ضنّ بالشيء يضن ويضن ضناً وضنانة وهو ضنين‏:‏ بين الضن والضنة والمضنة والضنانة وقد ضن بماله وهو بك ضنين وهم بك أضناء‏.‏ وتقول‏:‏ أنا بك ضنين وما أنا فيك ظنين‏.‏ وهو شديد الضن به‏.‏ وهذا علق مضنة ومضنة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ قول ذي الرمة‏:‏ ضنينة جفن العين بالماء كلّما تضرج من هجم الهواجر جيدها الهجم‏:‏ العرق يريد العرق‏.‏ وهو ضني من بين إخواني‏.‏ وامتشطت بالمضنون وبالمضنونة وهي غسلة طيبة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.704 harf
الضِّنَّة والضِّنُّ والمَضَنَّة والمَضِنَّة، كل ذلك. من الإِمساك والبُخْل، ورجل ضَنينٌ. قال الله عز وجل: وما هو على الغيب بضَنينٍ؛ قال الفراء: قرأَ زيد بن ثابت وعاصم وأَهل الحجاز بضَنِينٍ، وهو حَسَن، يقول: يأْتيه غَيْبٌ وهو مَنْفوس فيه فلا يبخل به عليكم ولا يَضِنُّ به عنكم، ولو كان مكان على عن صَلَح أَو الباء كما تقول: ما هو بضنين بالغيب، وقال الزجاج: ما هو على الغيب ببخيل أَي هو، صلى الله عليه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR327 harf
* ض ن ن * * ضَنَّ * بالشيء يضن بالفتح * ضِنّاً * بالكسر و * ضَنَانَةً * بالفتح أي بخل فهو * ضَنِينٌ * به وقال الفراء * ضَنَّ * يضن بالكسر * ضَنّاً * لغة وفلان * ضَنَّي * من بين أخواني وهو شبه الاختصاص وفي الحديث ﴿إن لله ضنا من خلقه يحييهم في عافية ويميتهم في عافية﴾ وهذا علق * مَضَيَّةٍ * بفتح الصاد وكسرها أي نفيس مما يضن به
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.098 harf
( *!الضَّنَنُ ، محرَّكةً : الشُّجاعُ ) ؛ قالَ : إِني إذا *!ضَنَنٌ يَمْشِي إلى *!ضَنَنٍ أَيْقَنْتُ أَنَّ الفَتى مُودٍ به الموتُ ( *!والضَّنِينُ البَخيلُ ) بالشَّيءِ النَّفيسِ . قالَ الفرَّاءُ : قَرَأَ زَيْدُ بنُ ثابتٍ وعاصِمٌ وأَهْلُ الحِجازِ : ﴿وما هو على الغَيْبِ *!بضَنِينٍ﴾ وهو حَسَنٌ ، يقولُ : يأْتِيه غَيْبٌ وهو مَنْفوس فيه فلا يَبْخلُ به عليكُم ولا يَضِنُّ به عنكم ، ولو كانَ مَكان على عن
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR531 harf
ضَنَّ ضَنَّ A , I ( n. ac. ضِنّ 2 , ضَنَاْنَة 22t ) a. [ Bi ], Was tenacious of, was niggardly, sparing with. اِضْتَنَنَ اِضْتَنَنَ VIII ( T ), a. see I . ضِنّ ضِنّ 2 , a. Particular, special, peculiar to. ضِنَّة ضِنَّة 2t , a. Niggardliness, tenaciousness. ضَنَن ضَنَن 4 , a. Brave, courageous. مَضْنَنَة مَضْنَنَة 17t , a. see 2t & 46 . مَضْنِنَة مَضْنِنَة 18t , a. see 46 .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.564 harf
ضنن ضَنَّ - يَضِنُّ (ضَنَّ - يَضَنُّ ) - ضَنِيْن ضَنَّ - يَضِنُّ (ضَنَّ - يَضَنُّ ) + كائن + على كائن + بشيء: يبخل عليه بالشيء النفيس ضَنيْن: على وزن " فعيل ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " ضَنَّ - يَضَنُّ ": بخيل بالشيء النفيس ﴿وما هو على الغيب بضنين﴾: يأْتيه غَيْبٌ وهو مَنْفوس فيه فلا يبخل به عليكم ولا يَضِنُّ به عنكم واللفظ ينتمي إلى
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غيب

    1 ortak ayet · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ

    Cimrilik edenGaybdan ötürü o, asla suçlu da değildir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضنن
YapıÜçlü (katlamalı / müzâaf)
Özel DurumMüzâaf (ayn ve lâm harfleri aynı cinsten: ن)
Bağlamsal Yakın Köklerبخل, شحح, كتم
Zıt Kökجود
Çekirdek Özet 1Değerli ve nefis görülen bir şeyi elden çıkarmayıp sımsıkı tutmak, esirgemek
Çekirdek Özet 2Vahyin ve gayb bilgisinin insanlardan saklanmayıp eksiksiz ve cömertçe tebliğ edilmesi
Çekirdek Özet 3Hakikatin, bilginin ve emanetin tekel altına alınmasının reddi; vahyin kamusal açıklığı
Kritik Hata RiskiKökün sıradan mal cimriliğiyle sınırlandırılması ya da kıraat farkı olan ظنن (itham) veya uzak fonetik çağrışımlarla karıştırılarak vahyin açıklık ve güvenilirlik ilkesinin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضنHacmin daralması, akışın kesilmesi, sıkışma ve sımsıkı tutma eylemi. Bu daralma ve sıkışma karakteri, geçim darlığı ve sıkıntıyı ifade eden ضنك kökünde de açıkça görülür.نİkinci nûn harfinin eklenmesi ve şeddeli katlanma (taz‘îf), tutma ve esirgeme eylemini sürekli bir bağlılığa, değerli olanı dışarı sızdırmayacak derecede kıskanç bir korumaya ve sakınmaya dönüştürür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge, ص üzerinden)Bir varlığı sımsıkı kavramak, kıstırmak, serbest bırakmamak ve hareketini sınırlandırmak.
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkTutuşun içselleşmesi, hareketin canlı ve kesintisiz biçimde devam etmesi.
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkSürekliliğin katlanması, nesneye yönelen sakınım ve muhafaza refleksinin kalıcı bir tutuma dönüşmesi.
ضننDeğer atfedilen bir şeyi sıkıştırıp yakalayarak dışarıya akışını ve başkasına intikalini ısrarla engelleme, sımsıkı elde tutma hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKişinin çok nefis, ender ve kıymetli bulduğu bir nesneyi (عِلْقُ مَضَنَّةٍ) elinde sımsıkı tutması, başkasına vermekten kaçınması; suyun kayadan sızmayacak kadar az ve kıt olması veya gözyaşının akıtılmayıp tutulması.
Cahiliye şiiri kullanımıKa‘neb b. Ümmi Sâhib bir beytinde esirgeme ve cömertlik tezadını şöyle dile getirir: مَهْلاً أَعاذِلَ، قد جَرَّبْتِ من خُلُقي / أَني أَجُودُ لأَقوامٍ، وإِن ضَنِنُوا
Erken Arapça kullanımErken dönem rivayetlerinde ve Hz. Peygamber’in ifadelerinde sevgi ve samimiyetin esirgenmemesi bağlamında ولا تَضْطَنّي منّي terkibiyle yer alır. Ayrıca bedevî Araplar en seçkin, en değer verdikleri dostları için هَذَا ضِنِّي مِنْ بَيْنِ إِخْوَانِي tabirini kullanırlar.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesi içinde ضنن kökü, özellikle daralma, sımsıkı tutma ve esirgeme semantiği üzerinden şekillenir. Güney Sami ve Klasik Arapça sahasında belirginleşen bu kök, Proto-Semitik ses denkliği açısından ض sesinin kendine özgü vurgulu yapısını korur. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) kökün doğrudan üçlü birebir yansıması seyrektir; ancak daralma, saklama ve koruma alanına giren biliteral genişlemelerle fonetik paralellikler kurulur. Arapçada kök, alelade bir cimrilikten ziyade, özünde yüksek değer ve kıymet taşıyan bir nesnenin (نفيس) paylaşılmak istenmemesi, saklanması ve kıskançlıkla tutulması nüansıyla özelleşmiştir. Excel notundaki delil ve kaybolma temelli yorum, kökün tarihsel ve sözlüksel zeminindeki «değerli olanı esirgeme» esasıyla doğrudan örtüşmemekte; klasik sözlüklerin bildirdiği üzere kök bütünüyle tutma, cimrilik etme ve ketumluk dairesinde kalmaktadır.

Güven Güçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönضن ikili tabanından türemeKıymetli bir malı veya bilgiyi kıskançlıkla elde tutmak, dışa akışına mani olmak.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami / Arapça odaklı gelişimDeğer verilen bir şeyin saklanması ve paylaşılmaması anlam alanında daralan morfolojik yapı.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış çeperde köke ait kesin ve spekülatif olmayan bağımsız bir eşasıl tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضننAnlamlıEsirgemek, kıymetliyi saklamakDeğerli bir şeyi başkasına vermeyip cimrilik etmek, ketum davranmakKur'an'da geçer; hedef kök
نضنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan diziliş
ننضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan diziliş

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضننMerkezEsirgemeKıymetli ve değerli görülen bir şeyi paylaşmaktan imtina etmekVahiy ve gayb gibi en yüce hakikati tekelinde tutmama hâli
بخلKomşuCimrilikElde tutulması gereken veya vacip olan hakkı vermemekGenellikle mal, servet ve maddi imkânlarda görülen cimrilik
شححKomşuHırs ve tamahNefse yerleşik, başkasının elindekine de göz diken köklü cimrilikİçsel hırsla birleşmiş, paylaşmayı büsbütün engelleyen tabiat
كتمKomşuGizlemeAçıklanması gereken bir hakikati kasten örtüp saklamakBilgiyi veya şahitliği açığa vurmayıp gizleme eylemi
جودZıtCömertlikSahip olunan en değerli şeyleri karşılıksız ve bolca sunmakEsirgemenin tam zıddı olarak hakikati ve imkânı sınırsızca dağıtmak

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضننEsirgemek, kıymetli olanı saklamakNefis ve yüce bir emaneti başkalarından kıskanarak kendine saklamakKesin
Latinceretinere, parsimoniaElde tutmak, esirgemekBir şeyi dışarıya vermeyip elinde tutmayı karşılar; vahyî bilgi bağlamını tam kapsamazGüçlü
İngilizceto begrudge, to withhold, stingy withEsirgemek, sakınarak vermemekSahip olunan bir değeri kıskançlıkla saklamayı iyi karşılar ancak vahyin yüceliğini dışarıda bırakırGüçlü
Almancavorenthalten, geizen mitEsirgemek, vermekten kaçınmakBilgi veya malı karşı taraftan sakınma hareketini karşılarGüçlü
Fransızcalésiner sur, retenir jalousementKıskançlıkla esirgemekKıymetli bir şeyi kıskanarak saklama nüansını yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بِضَنِينٍGayb bilgisini ve vahyi insanlardan esirgemeyen, cimrilik etmeyen, ketum davranmayanPeygamberin vahiy karşısındaki güvenilirliğini ve tebliğin eksiksizliğini beyan eden bağlam (Tekvîr 81:24)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve vahiy nazariyesiPeygamberin vahiy bilgisini gizlemesi veya eksiltmesi ihtimalinin reddi; tebliğ ve ismet sıfatıVahyin eksiksiz iletilmesi, ilahi bilginin tekelcilikten ve gizli öğreticilikten (ezoterizm) arılığı
FıkıhVeri bulunamadıIstılahi bir fıkıh hükmüne doğrudan terim olmamıştır; ahlaki boyutta ketumiyetle ilişkilendirilirVeri bulunamadı
TefsirKıraat ve tevil farkıAyetteki kelimenin ض harfiyle «cimrilik/esirgeme», ظ harfiyle «itham/töhmet» (ظنين) olarak okunmasıPeygamberin hem bilgiyi esirgemediği hem de töhmet altında tutulamayacağı çift yönlü güvencesi
HadisAhlak ve samimiyetMüminin sevgisini, samimiyetini ve güler yüzünü kardeşinden esirgememesiKişisel bağlılık ve muhabbetin sakınmasız paylaşılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet emanetiTebliğin şeffaflığı ve tamlığıRuhbanlık ve ezoterik sır tekelini kırmaİlahi bilgi hiçbir zümreye saklanamaz, halktan esirgenemez; din alenidir.Kesin
İlmiBilgi dolaşımı ve epistemolojiBilgi paylaşımı ve ketumluğun reddiHakikatin kamusallaşmasıBilimsel verinin ve hakikatin kıskançlıkla saklanmayıp yayılması esastır.Güçlü
SiyasiYönetim ve halk ilişkisiKamusal açıklık ve dürüstlükBilgi tekelini ve dezenformasyonu önlemeİktidarın kamuya ait bilgileri toplumu manipüle etmek için saklamaması.Muhtemel
İktisadiDeğerli kaynakların yönetimiMalî ve entelektüel cimriliğin reddiDolaşımı serbest bırakmaDeğerli bir kaynağın piyasadan çekilip atıl tutulmasının engellenmesi.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEnformasyon teorisinde kanal kapasitesinin kısıtlanmaması ve sıfır kayıpBir kaynaktan çıkan bilginin iletim kanalında filtrelenmeden, kısıtlanmadan ve saklanmadan alıcıya tam akışı.Güçlü
Beşeri bilimlerAçık toplum nazariyesinde bilgi tekeline karşı kurumsal şeffaflıkAyrıcalıklı sınıfların bilgiyi kendi iktidarları için bir sır olarak saklamasına karşılık bilginin demokratik dolaşımı.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca basit bir maddi cimrilik veya para tutkusu olarak anlaşılması; ya da gayb kelimesiyle yan yana geldiğinde metafizik bir kayboluş şeklinde yorumlanması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur’an’da kök, varlığın en değerli hazinesi olan vahyin ve gayb haberlerinin hiçbir esirgemeye, pazarlığa ve kısıtlamaya tabi tutulmaksızın insanlığa açıkça bildirilmesini temsil eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataPeygamberin vahyi aktarırken bir bilgi tekeli kurduğu veya bazı sırları kendine sakladığı zannına kapılmak; dinin açık ve kamusal karakterini batınî/ezoterik bir kapalılığa indirgemek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur’an vahyinin gizli bir öğreti, ulaşılamaz bir sır veya elit bir zümrenin mülkü olmadığını; elçinin en kıymetli hakikatleri bile insanlıktan zerrece esirgemediğini ispatladığı için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nübüvvetin mahiyetini, vahyin iniş sürecini ve elçinin güvenilirliğini anlatan sure ve ayetlerde (özellikle Tekvîr 81:24) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Peygamberin vahyedilen hakikatlerin bir kısmını sakladığı ya da dinde avamdan gizlenen özel sınıfsal sırlar bulunduğu yönündeki ezoterik ve tahrif edici iddiaları doğrudan çürütür.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDeğerli ve kıymetli bir nesneyi elden çıkarmayıp sımsıkı tutmak, kıskançlıkla başkalarından esirgemek.
  • Soyut anlamHakikati, ilahi bilgiyi ve gayb emanetini hiçbir kapalılığa ve kısıtlamaya meydan vermeden bütünüyle paylaşıma açmak.
  • Sistematik karşılıkNübüvvet kurumunun bilgi tekelciliğini ve ruhbanlık kapalılığını lağvederek ilahi rehberliği kamusal bir açıklık zeminine yerleştirmesi.
  • LaTeX modeliT(G)→¬δM  ⟺  δ=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde G gayb ve vahiy kaynağını, T tebliğ ve aktarım fonksiyonunu, M ise muhatap insanlık topluluğunu temsil eder. δ sembolü esirgeme, cimrilik ve saklama katsayısını simgeler. ¬δ (veya δ=0), aktarım sürecinde bilginin zerre kadar tutulmadığını, filtrelenmediğini ve esirgenmediğini; tebliğin mutlak bir açıklıkla gerçekleştiğini gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض