بخل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-خ-ل7 sîga, 37 mücavir kök, 7 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ورثيَبْخَلُبخليَبْخَلْكتمغنيبَخِلَفضليَبْخَلُونَضغنفقرأمر

KökSîga 7Ayet 7Sure 6Mücavir 37

▶ Ağı aç (3B)

بخل

ب - خ - ل

KÖK
  • 12 geçiş
  • 7 ayet
  • 7 sîga
  • 13 sözlük

Buhar sıcak sudan çıkan buğu, bahl çok az veren, verdiği bir işe yaramayan anlamında cimri manasına gelir. “Buhar” kaynayan sudan çıkan buğudur. Re le’ye dönüşmüş, havadan başka laftan başka bir şey vermeyen adama denmiştir. بِ harfi ceri ile beraber kullanılırsa, bu harfi cerden sonra gelen verlık verilmek istenmeyen, verilmekten sakınılan varlıktır. عَنْ harfi ceri ile beraber gelinirse malın verilmekten sakınıldığı kimseyi ifade eder.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Buhar sıcak sudan çıkan buğu, bahl çok az veren, verdiği bir işe yaramayan anlamında cimri manasına gelir. “Buhar” kaynayan sudan çıkan buğudur. Re le’ye dönüşmüş, havadan başka laftan başka bir şey vermeyen adama denmiştir.

بِ harfi ceri ile beraber kullanılırsa, bu harfi cerden sonra gelen verlık verilmek istenmeyen, verilmekten sakınılan varlıktır. عَنْ harfi ceri ile beraber gelinirse malın verilmekten sakınıldığı kimseyi ifade eder.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.927 harf
باب الخاء واللام والباء معهما خ ل ب، ل ب خ، ب خ ل، خ ب ل مستعملات خلب: الخَلْبُ: مزق الجلد بالناب. والسبع يخلب الفريسة إذا شق جلدها بنابٍ أو مِخُلَبِ. ولكلَّ طائرٍ من الجَوارح مِخْلَبٌ، ولكل سَبُعٍ مِخْلَبٌ... وهو أظافيره. والمِخْلَبُ: المِنْجل، ويقال: هو المِنْجَل الذي لا أسنانَ له لقَطْع سَعَفِ النَّخْل وشِبْهه، قال النابغة الجَعْديّ: قد أفناهم القتلُ بعد الوفاةِ كهذا الإشاءةِ بالمِخْلَـبِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR259 harf
البُخْلُ، والبَخْلُ بالفتح، عن الكسائي، والبَخَلُ بالتحريك، كلُّه بمعنىً. وقد بَخِلَ الرجلُ بكذا، فهو باخِلٌ وبَخيلٌ. وأَبْخَلْتُهُ، أي وجدتُه بَخيلاً. وبَخّلْتُهُ، أي نَسَبْتُهُ إلى البُخْلِ. ويقال: الولدُ مَبْخَلَةٌ مَجْبَنَةٌ. والبَخَّالُ: الشديد البُخْلِ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.449 harf
خ ل ب خلب ، خبل ، بلخ ، بخل ، لخب ، لبخ : مستعملات . خلب : قال الليث : الْخَلْبُ : مَزْقُ الْجِلْد بالنَّاب . والسَّبُعُ يَخْلُبُ الفَريسةَ _ إذا شقّ جلدَها بِنَابِه أو فَعَله الْجَارحَةُ بمِخْلَبهِ . ولكلِّ طائرٍ من الجوارح : مِخْلَبٌ ولكل سَبُعٍ : مِخْلَبٌ . . وهو أظافيرُه . وسَمِعْتُ النَّخْلاَوِيِّينَ مِنْ أهل الْبَحْرَينِ يقولون للحَدِيدَةِ الْمُعَقَّفَةِ _ التي لا أُشَرَ لها ، ولا أَسنان _
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.188 harf
(باب الباء والحاء وما معهما في الثلاثي) (بحر) الباء والحاء والراء. قال الخليل سمِّي البَحر بحراً لاستبحارِه وهو انبساطُه وسَعَتُه. واستبحر* فلانٌ في العلم، وتبَحَّر الرّاعي في رِعْيٍ كثير. قال أميّة([1]): انعِقْ بِضَانِكَ في بَقْلٍ تَبَحَّرُهُ *** بَيْنَ الأباطِح واحبِسْها بِجِلْدَانِ([2])وتبحَّر فلانٌ في المال. ورجلٌ بَحْرٌ، إذا كان سخيّاً، سمَّوْه لفَيضِ كفِّه بالعطاءِ كما يَفيض البحر. قال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR275 harf
- البخل: إمساك المقتنيات عما لا يحق حبسها عنه، ويقابله الجود، يقال: بخل فهو باخل، وأما البخيل فالذي يكثر منه البخل، كالرحيم من الراحم. والبخل ضربان: بخل بقنيات نفسه، وبخل بقنيات غيره، وهو أكثرها ذما، دليلنا على ذلك قوله تعالى: ﴿الذين يبخلون ويأمرون الناس بالبخل﴾ [النساء/37].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR391 harf
ب خ ل فلان لم يبخل ولم يبخل وما كانت منه بخلة قط‏.‏ قال عدي‏:‏ وللبخلة الأولى لمـن كـان باخـلاً أعـف ومـن يبخـل يلـم ويزهـد وفلان أصيل في اللؤم بخال ماله عم كريم ولا خـال‏.‏ ويقـال‏:‏ لا يكـاد يفلـح النخيـل إذا أبرهـا البخيل‏.‏ وقيل لرجل‏:‏ بفلان خبل وبأخيه بخل‏.‏ فقال‏:‏ الخبل أهون من البخل والمبخل فداء ومن المجاز‏:‏ قول أبي النجم‏:‏ والضامنيـن عثـرات الدهـر إذا السمـاء بخلـت بالفطر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.232 harf
البُخْل والبَخَل: لغتان وقريء بهما (* قوله «وقريء بهما» يؤخذ من القاموس وشرحه: أَنه قريء باللغات الاربع وهي: البخل والبخل كقفل وعنق والبخل والبخل كنجم وجبل). والبَخْل والبُخول: ضد الكرم، وقد بَخِلَ يَبْخَل بُخْلاً وبَخَلاً، فهو باخل: ذو بُخْل، والجمع بُخَّال، وبخيل والجميع بُخَلاء. ورَجُل بَخَل: وُصِف بالمصدر؛ عن أَبي العَمَيْثل الأَعرابي، وكذلك بَخَّال ومُبَخَّل. والبَخَّال: الشديد البُخْل؛ قال
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR288 harf
* ب خ ل * * البُخْلُ * و * البَخْلُ * بالفتح و * البَخَلُ * بفتحتين كله بمعنى وقد * بَخِلَ * بكذا من باب فهم وطرب و * بُخُلاً * أيضا بالضم فهو * باخِلٌ * و * بَخيلٌ * و * بَخَّلَهُ * نسبه إلى البخل ويقال ﴿الولد * مَبْخَلَةٌ * مجبنة﴾ قلت هذا حديث عن النبي ]ص[ و * البَخّال * الشديد البخل
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.246 harf
البخل وهو المشهور من لغاته. والبخول بضمهما الأخيرة عن الصاغاني. البخل كجبل وبه قرأ الكوفيون غير عاصم قوله تعالى: بالبخل حيث جاء. البخل، مثل نجم وهذه عن الكسائي، وبه قرأ ابن الزبير وقتادة، وعبيد بن عمير، وأيوب السختياني، وعبد الله بن سراقة. البخل، مثل عنق وبه قرأ زيد بن علي، وعيسى بن عمر، كل ذلك ضد الكرم والجود، وحده: إمساك المقتنيات عما لا يحل حبسها عنه، وشرعا: منع الواجب. وقد بخل بكذا كفرح
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.266 harf
بَخِلَ 1 بَخِلَ بخل خل , (JK, S, Msb, K,) aor. بَخَلَ , inf. n. بَخَلٌ; (JK, Msb, K;) and بَخُلَ, aor. بَخُلَ , inf. n. بُخْلٌ; (Msb, K;) He was, or became, niggardly, tenacious, stingy, penurious, or avaricious: see بُخْلٌ, below. (K, TA.) You say, بَخِلَ بِكَذَا, (S, TA,) and بَخُلَ بِهِ, He was, or became, niggardly, &c., of such a thing. (TA.) And بَخِلَ عَنْهُ [He withheld, with
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR439 harf
بَخِلَ بَخِلَ A ( n. ac. بَخَل 4 ) بَخُلَ U ( n. ac. بُخْل 3 ) a. [ Bi or 'Ala or 'An ], Was niggardly with. بَخَّلَ بَخَّلَ II , أَبْخَلَ IV , a. Accused of niggardliness. تَبَاْخَلَ تَبَاْخَلَ VI a. [ Bi or 'Ala ], Was niggardly to. بُخْل بُخْل 3 , بَخَل 4 , a. Avarice, niggardliness, parsimony. بَاْخِل بَاْخِل 21 , a. see 25 . بَخِيْل بَخِيْل 25 , ( pl. بُخَلَآءُ 43 ), a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR5.969 harf
بخل بَخِلَ - يَبْخَلُ - بُخْل بَخِلَ - يَبْخَلُ + كائن + على كائن + بِشيء: يمسك ويمتنع عن إنفاق ماله خوف نفاذه، وطلباً للاسنغناء عن الآخرين بُخْل: على وزن "فـُعـْل": اسم فعل " بَخِلَ - يَبْخَلُ ": الامساك والامتناع عن الإنفاق خشية النفاذ والفقر واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " البخل والشح "، وهي: نَفِسَ - يَنْفَسُ، شَحَّ - يَشُحُّ (شَحَّ -
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler37 mücavir (56 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غني

    3 ortak ayet · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir

  2. فضل

    3 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  3. ولي

    3 ortak ayet · Veli arka demektir

  4. ضغن

    1 ortak ayet · Kıvrılmış bir nesnedir

  5. حفي

    1 ortak ayet · İzleyici

  6. طوق

    1 ortak ayet · Güç

  7. فقر

    1 ortak ayet · Omurga kemiğidir

  8. أتي

    3 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  9. عتد

    1 ortak ayet · Hazırladık

  10. كتم

    1 ortak ayet · Su sızdırmayan sağlam tulumdur

  11. هون

    1 ortak ayet · Düzlük demektir

  12. أمر

    2 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

Geçtiği ayetler(7)

  1. وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَهُمْ …

    Cimrilik ederlerAllah’ın fazl-ı kereminden verdiği şeylerde cimrilik edenler; bunun kendileri için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Bilakis bu, onlar için şerlidir. Cimrilik ettikleri şey; kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Ve Allah, işlediğiniz şeylerden haberdardır.

  2. الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

    Cimrilik ederlerOnlar ki; hem cimrilik ederler, hem de insanlara cimrilik tavsiye ederler ve Allah’ın kendilerine lütfundan verdiği şeyleri saklarlar. Biz, kafirler için hor ve rüsvay edici bir azab hazırladık.

  3. الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَمَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ

    Cimrilik ederlerOnlar ki; cimrilik ederler ve insanlara da cimriliği emrederler. Kim, yüz çevirirse; şüphesiz ki Allah; Gani’dir, Hamid’dir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبخل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerشحح, مسك, قتر
Zıt Kökجود
Çekirdek Özet 1Harcanması, akıtılması veya verilmesi gereken nesneyi tutma, kısma ve dolaşımdan alıkoyma
Çekirdek Özet 2Allah'ın lütfundan verdiği imkânları hak sahiplerine ulaştırmaktan kaçınarak bireysel mülkiyete hapsetme
Çekirdek Özet 3Mülkiyetin emanet niteliğini inkâr ederek toplumsal dolaşımı kilitleyen ve insanın kendi aleyhine dönen varoluşsal tıkanma
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca bireysel bir karakter kusuru veya basit bir para vermeme davranışı sayıp, ilahi lütfu tekelleştirme ve toplumsal düzeni ifsat etme boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بخBir nesneyi veya canı daraltma, tüketme, eksiltme ve hakkını kısıtlama; nitekim aynı çekirdeği paylaşan بخس hakkı kısmayı ve değerini düşürmeyi, بخع ise canı keder veya baskıyla tüketip helak etmeyi ifade ederلÇekirdekteki eksiltme ve daraltma eylemine süreklilik, nesneyi elde tutma ve akışı kesme niteliği kazandırarak, verilmesi gereken payı vermeyip elde sıkıca hapsetme anlamına özelleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içine almaVarlığı dışarıya açmak yerine kendi iç alanına, hanesine veya benliğine çekme ve orada hapsetme hareketini başlatır
خÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırma (türetilmiş imge)İçeriye alınan nesnenin etrafını tahkim ederek dışarıyla temasını kesme, sınır çekip başkalarından sakınma ve koruma baskısını kurar
لÇoban değneği; yöneltme, bağlama, kontrol altında tutmaKuşatılan nesneyi sıkı bir mülkiyet ve tasarruf bağıyla kendine bağlama, dolaşıma çıkmasına engel olarak elde tutma iradesini tamamlar
بخلİçeri alma, sınır çekip kapatma ve sıkıca bağlamaVarlığı kendi dar alanına çekip etrafına aşılmaz sınırlar örme ve başkalarının hakkı olan payı kendi mülkiyetine bağlayarak akışını engelleme hareketini gösterir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamHarcanması veya ikram edilmesi gereken malı elde tutmak, vermekten imtina etmek; nitekim yağmurun kesilmesi ve göğün damlasını esirgemesi de mecazen bu kökle ifade edilmiştir
Cahiliye şiiri kullanımıAdiy b. Zeyd bir beytinde ilk cimriliğin sakınma ve iffet sayılsa da sonrasında kınanma ve horlanma getirdiğini şöyle ifade eder: ولَلْبَخْلةُ الأولى لمن كان باخِلاً / أعف ومن يَبْخلْ يلم ويلهـد
Erken Arapça kullanımRu'be b. el-Accâc aşırı cimri ve katı kimseyi tasvir ederken bu kökün mübalağa formunu kullanmıştır: فَذاكَ بَخَّالٌ أَرُوزُ الأَرْزِ / وكُرَّزٌ يَمْشِي بَطِينَ الكُرْزِ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça بخل kökü, merkezi Sami dilleri havzasında daralma, esirgeme ve verme eyleminden geri durma semantiğiyle belirginleşen bir yapı gösterir. Klasik İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde bu fonetik diziliş doğrudan üçlü bir fiil kökü olarak yaygın bir sözlüksel karşılık üretmemiş, buna karşılık ihtiyaç duyulan kavramsal alan daha ziyade saklama, daraltma ve esirgeme kökleriyle taşınmıştır. Arapçada ise kök, biliteral بخ çekirdeğindeki kısmak, hakkını eksiltmek ve daraltmak tabanından türeyerek müstakil bir ahlaki ve hukuki tutumun adı haline gelmiştir. Bu durum, çöl hayatının getirdiği kıtlık koşullarında malı paylaşmamanın kabile düzeni için oluşturduğu tehdidin Arap dilinde son derece özgül ve zengin bir leksikal ayrışma kazanmasından kaynaklanmaktadır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبخ kök tabanından ل harfinin eklenmesiyle türemeEksiltme ve daraltma bildiren çekirdeğin, nesneyi mülkiyet sınırına bağlayıp vermeme fiiline dönüşmesiGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKuzeybatı Sami dillerinde doğrudan kök denkliği sınırlı olup semantik matris sakınma ve daralma kökleriyle örtüşürArapçada mülkiyeti dolaşımdan çekme eylemine hasredilerek derinleşmiş özgün Sami gelişimiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrulanmış doğrudan bir morfolojik soydaşlık tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بخلAnlamlıMalı ve imkânı esirgemekVerilmesi gereken hakkı vermeyip elde tutmakHedef kök; Kur'an'da geçer
بلخAnlamlıKibir, gurur ve serkeşlikKişinin kendini büyük görerek sınırları aşması ve haddini bilmemesiOrtak çekirdek; Kur'an'da geçmez
خبلAnlamlıBozulma, fesat ve aklın yitimiBedenin, aklın veya toplumsal düzenin dengesinin bozulması, kötülük ve karmaşaKur'an'da geçer
خلبAnlamlıTırnakla yırtmak, aldatmakYırtıcı hayvanın tırnağıyla kavraması veya tatlı sözle aklı çelip avlamakKur'an'da geçmez
لبخAnlamlıYumuşak ve gevşek olmakBir nesnenin veya bedenin sertliğini kaybedip pörsümesiKur'an'da geçmez
لخبAnlamlıTokat vurmak, yüzü tırmalamakBir nesneye veya yüze şiddetle el veya aletle çarpmakKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بخلMerkezMülkiyeti dolaşımdan alıkoymaVerilmesi ve harcanması gereken hakkı kasten elde tutup başkasına ulaştırmama eylemidirDışa dönük verme eyleminin reddedilmesi
شححKomşuNefse yerleşik ihtiras ve açgözlülükMalı tutmanın ötesinde, başkasının elindekine de göz diken köklü içsel doyumsuzlukturBâtınî hırs ve tutkunluk boyutu
مسكKomşuElde tutma ve bırakmamaNesneyi koruma veya kontrol amacıyla kavramak olup ahlaki kınama içermeyebilirNötr tutma ve salıvermeme hareketi
قترKomşuHarcamada aşırı daraltmaHarcamayı asgari sınırın dahi altına indirerek hayatı darlık içinde yaşama tutumudurSarfiyatı ve nafakayı kısmak
جودZıtCömertlik ve genişçe vermeİmkânları esirgemeden, hak sahiplerine bolca ve gönül rızasıyla aktarma eylemidirDolaşımı açma ve bolluk yayma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبخلVerilmesi gerekeni vermemekHak olan payı alıkoyarak mülkiyeti tekelleştirme eylemini doğrudan karşılarKesin
LatinceAvaritia, parsimoniaAçgözlülük, aşırı tutumlulukAvaritia ihtiras boyutunu, parsimonia ise harcamama yönünü öne çıkarır; ilahi emaneti engelleme boyutunu eksik bırakırGüçlü
İngilizceStinginess, miserliness, withholdingCimrilik, malı elde tutmaMaddi varlığı vermeme tavrını iyi açıklar; ancak Kur'an'daki ontolojik nankörlük ve hak inkârı katmanını tam kuşatmazGüçlü
AlmancaGeiz, KnausrigkeitCimrilik, aşırı sakınmaMalı elden çıkarmama psikolojisini vurgular; toplumsal dolaşımı kilitleyen kurumsal sapmayı tek başına veremezGüçlü
FransızcaAvarice, lésinerieCimrilik, kısmacılıkKişisel tutumluluğun aşırılığını anlatır; emanet bilincinin zıddı olma niteliğini dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بخل ile infaktan kaçınmaAllah yolunda ve kamu yararına harcamaktan geri durmaToplumsal dayanışma, cihat ve kamu giderlerine katılmama bağlamı; örnek ayetler: Muhammed 47:37, Muhammed 47:38
بخل ile lütfu tekelleştirmeAllah'ın fazlından verdiklerini kendi mülkü sayıp hak sahiplerinden gizlemeZekâtı ve farz hakları menedip insanlara da cimriliği telkin etme bağlamı; örnek ayetler: Âl-i İmrân 3:180, Nisâ 4:37, Hadîd 57:24
بخل ile ahdi bozmaZenginleşince verilen taahhütleri ve infak sözünü çiğnemeMal sahibi olunca nankörleşip Allah'a verilen sözden dönme bağlamı; örnek ayet: Tevbe 9:76
بخل ile istiğnâ ilişkisiKendini kendine yeterli görerek ilahi yardımdan ve sorumluluktan soyutlanmaHidayet yolunun zıddı olarak mal biriktirip arınmayı reddetme bağlamı; örnek ayet: Leyl 92:8

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMülkiyetin hakiki kaynağı ve kulun sorumluluğuMülkün asıl sahibinin Allah olduğu ilkesi karşısında kulun mülkiyeti kendinden bilerek lütfu menetmesinin itikadi tehlikesiEmaneti inkâr ve nimet karşısında nankörlük
FıkıhZekât, nafaka ve farz mali vecibelerin terkiKişinin üzerine terettüp eden vacip hakları (zekât, nafaka, diyet payı) vermekten kaçınmasının hukuki yaptırımı ve fesat sayılmasıFarz olan mali yükümlülükleri ifadan imtina
TefsirKarunlaşma psikolojisi ve kamu yararının engellenmesiAyetlerdeki cimrilik yasağının sadece nafile sadakayı değil, toplumun varlığını sürdürmesi için zorunlu olan dolaşımı durdurmayı hedef almasıİlahî fazlı tekelleştirme ve başkalarına da bunu telkin etme
HadisBireysel ve toplumsal ahlakın korunmasıFitne, helak ve kan dökmenin kaynağı olarak cimriliğin yerilmesi; nefsin arınmasına en büyük engel olarak görülmesiİnsanı felakete sürükleyen yıkıcı ahlaki zaaf

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniEmanet ve kulluk bilinciNimetin asıl sahibini unutup ilahi lütfu kendine mal etmeVarlığın ontolojik bağını koparmaİnsanın Allah'a karşı bağımsızlık iddiasına ve nankörlüğe sapmasıKesin
İlmiBilgi ve hikmetin paylaşımıBilgiyi tekelinde tutup topluma ve talebeye aktarmamaZihni gelişimi ve hakikatin yayılmasını engellemeHakikati saklayarak cehaletin sürmesine yol açmaGüçlü
SiyasiKamu kaynaklarının idaresi ve adaletDevletin veya otoritenin kamu gelirlerini halkın hizmetinden esirgemesiToplumsal sadakati ve meşruiyeti aşındırmaİdarecilerin kamu imkânlarını tekelleştirip toplumu yoksullaştırmasıGüçlü
İktisadiLikidite ve sermaye dolaşımıParayı ve üretim araçlarını yığarak piyasa dolaşımından çekmeArz-talep akışını durdurup krize ve durgunluğa yol açmaServetin belli ellerde birikerek ekonomik dengenin kilitlenmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKapalı sistemlerde akış direnci ve enerji tıkanmasıFizik veya hidrolikte akışkanın tahliye kanalının tıkanması sonucu sistem içi basıncın patlamaya yol açması; enerjinin dolaşıma girmeyip durağanlaşarak sistemi çökertmesiGüçlü
Beşeri bilimlerSermaye birikiminin tekelleşmesi ve toplumsal anomiİktisat ve sosyolojide servetin tekelde toplanarak dolaşımdan çekilmesinin sınıfsal çatışmaya, yoksullaşmaya ve toplumsal dayanışmanın çöküşüne yol açmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireyin cebindeki bozuk parayı vermekten kaçınması, basit bir harcama cimriliği veya kişisel tutumluluk kusuru olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamAllah'ın lütfuyla oluşan zenginlik, bilgi ve güç imkânlarının toplumsal ve ilahi hak sahiplerine ulaşmasını engelleyerek dolaşımı kilitleyen yapısal ve ahlaki bir sapma olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİktisadi ve siyasi tekelleşmeleri meşru görüp, Kur'an'ın kamu düzenini tehdit eden sermaye blokajı ve emanet ihlali eleştirisini bireysel ahlak vaazına indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın iktisadi ve ahlaki adalet nizamında mülkiyetin mutlak sahibinin Allah olduğu ilkesini korur; servetin ve imkânların sadece zenginler arasında dönüp duran bir tahakküm aracına dönüşmesini engeller
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnfak, zekât, cihat harcamaları, kamu giderleri, emanet bilinci ve servetin tabana yayılmasını emreden medeni ayet gruplarında anahtar rol oynar
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Malın bireysel kazançla sınırlı ve dokunulmaz olduğu vehmini yıkar; vermemenin kazanç değil, bizzat kişinin kendi varoluşuna ve ahiretine yönelmiş bir intihar olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAkması, dağıtılması ve verilmesi gereken nesneyi elde tutarak dışarıya çıkışını engellemek.
  • Soyut anlamİlahi lütuf olan mülkiyet, bilgi ve imkânları kendi dar sınırına hapsedip toplumsal ve manevi dolaşımı durdurmak.
  • Sistematik karşılıkMülkün emanet niteliğini inkâr ederek iktisadi ve ahlaki akış kanallarını tıkayan tekelleşme refleksi.
  • LaTeX modeliB=lim⁡R→∞(ΦR)=0  ⟹  dSdt→0ile∮∂ΩJ⋅dA=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Φ sisteme ilahi lütuftan giren akış potansiyelini, R bireyin benliğinde ve mülkiyet algısında ürettiği direnci temsil eder. Direnç sonsuza yaklaştığında üretilen fiili akış sıfırlanır. S toplumsal ve iktisadi dolaşım entropisini veya refahını gösterir; akış durduğunda dolaşım değişimi durağanlaşır. Kapalı bir Ω kontrol hacminin sınırları boyunca dışarıya doğru net akı integrali sıfır olur; yani dışarıya hiçbir pay sızdırılmaz ve sistem kendi içine kilitlenir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب