قتر
ق - ت - ر
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Moloz demektir. Katran zift demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Moloz demektir. Katran zift demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.598 harfالقاف والتاء والراء معهما
ق ت ر، ر ت ق، ت ق ر، ق ر ت، ت ر ق مستعملات
قتر: القُتْر: الرُّمْقةُ في النفقة، ويقال: فلان لا ينفق عليهم إلا رمقة، أي مساك رمق. وهو يُقترُ عليهم، فهو مُقَترٌ وقَتُورٌ، واقتر الرجل، فهو مُقتِرُ إذا أقل فهو مُقِلُّ.
والقُتارُ: ريح اللحم المشوي والمحرق، وريح العود الذي يحرق فيذكى به. والعظم ونحوه.
والتَّقتيرُ: تهييج القُتار.
والقُتْرَةُ: هي الناموس يَقتَتِرُ فيها الرامي.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.180 harfالقَتَرُ: جمع القَتَرَةِ، وهي الغبار. ومنه قوله تعالى: "تَرْهَقُها قَتَرَةٌ". قال الفرزدق:
مُتَوَّجٌ برداءِ المُلـكِ يَتْـبَـعُـهُمَوْجٌ ترى فوقه الراياتِ والقَتَرا
والقُتْرُ: الجانب والناحيةُ، لغةٌ في القُطْرِ. والقُتْرَةُ: ناموسُ الصائد. والقِتْرُ بالكسر: ضربٌ من النصال نحوٌ من المَرماةِ، وهو سهمُ الهدف. والقِتْرَةُ والسِروَةُ واحدٌ. وابنُ قِتْرَةَ: حيَّةٌ خبيثة إلى الصغَر ما هي. ورحلٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.267 harfق ت ر
قتر ، قرت ، رتق ، ترق : مستعملة .
قتر : قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ وَلَمْ يَقْتُرُواْ ) ( الفرقان : 67 ) ، قرىء ( لم يَقْتِروا ) و ( لم يَقْتُروا ) . وقرىء : ( ولم يُقتِروا ) .
وقال الفراء : لم يَقتروا : لم يقصِّروا عما يجب عليهم من النفقة ، ويقال : قَتَر وأَقتَر بمعنى واحد .
وقال الليث : القَتْرُ : الرُّمْقة في النَّفقة ، ويقال : فلان لا يُنفق على
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.004 harf(باب القاف والتاء وما يثلثهما)
(قتد) القاف والتاء والدال أصلٌ صحيح، وهو كلمتان: القَتَد: خَشَبُ الرَّحْل، وجمعه أقتادٌ وقُتود. والكلمة الأخرى القَتَاد: ضربٌ من العِضاهِ، ليس فيه غير هذا. ويقولون: قُتَائد([1]): مكان.
(قتر) القاف والتاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على تجميعٍ وتضييقٍ. من ذلك القُتْرة: بيت الصَّائد؛ وسمِّي قُترةً لضيقِهِ وتجمُّع الصَّائد فيه؛ والجمع قُتَر. والإقْتار: التَّضييق. يقال:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR831 harf- القتر: تقليل النفقة، وهو بإزاء الإسراف، وكلاهما مذمومان، قال تعالى: ﴿والذين إذا أنفقوا لم يسرفوا ولم يقتروا وكان بين ذلك قواما﴾ [الفرقان/67]. ورجل قتور ومقتر، وقوله: ﴿وكان الإنسان قتورا﴾ [الإسراء/100]، تنبيه على ما جبل عليه الإنسان من البخل، كقوله: ﴿وأحضرت الأنفس الشح﴾ [النساء/128]، وقد قترت الشيء وأقترته وقترته، أي: قللته. ومقتر: فقير، قال: ﴿وعلى المقتر قدره﴾ [البقرة/236]، وأصل ذلك من القتار
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.480 harfق ت ر
بات الصائد في قترته وباتوا في قترهم.
قال امرؤ القيس: واقتتر الصائد: استتر في القترة وتقتر للصيد: تخفّى في القترة ليختله.
ورماه بالقترة وهي سهم صغير النصل يقال لها: القطبة.
وبوجهه قتر وقترةٌ وهو ما يغشاه من غبرة الكرب والموت.
وقتر على أهله يقتر ويقتِر وأقتر وقتّر عليهم " لم يسرفوا ولم يقتروا " وقريء ولم يقتّروا ولا ينفق على عياله إلا قتراً وهو الرّمقة في النفقة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.505 harfالقَتْرُ والتَّقْتِيرُ: الرُّمْقةُ من العيش.
قَتَرَ يَقْتِرُ ويَقْتُر قَتْراً وقُتوراً، فهو قاتِرٌ وقَتُور وأَقْتَرُ، وأَقْتَرَ الرجل: افتقر؛ قال:
لكم مَسْجِدا اللهِ: الْمَزورانِ، والحَصى
لكم قِبْصُهُ من بين أَثْرَى وأَقْتَرَا
يريد من بين مَنْ أَثْرَى وأَقْتَر؛ وقال آخر:
ولم أُقْتِرْ لَدُنْ أَني غلامُ
وقَتَّر وأَقْتَرَ، كلاهما: كَقَتَر. وفي التنزيل العزيز: والذين إِذا أَنفقوا لم يُسْرِفوا ولم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR251 harf* ق ت ر * * القَتَرُ * جمع * قَتَرةٍ * وهي الغبار ومنه قوله تعالى ﴿ترهقها قترة﴾ و * القُتْرُ * الجانب والناحية لغة في القطر و * قَتَرَ * على عياله أي ضيق عليهم في النفقة وبابه ضرب ودخل و * قَتَّر تقتِيراًو * أقْتَر * أيضا ثلاث لغات وأقتر الرجل افتقر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.141 harfالقتر والتقتير: الرمقة من العيش. وقال الليث: القتر:الرمقة في النفقة، قتر يقتر، بالضم، ويقتر، بالكسر، قترا وقتورا، كقعود، فهو قاتر وقتور، كصبور، وقتر عليهم تقتيرا وأقتر إقتارا: ضيق في النفقة، وقرئ بهما قوله تعالى: لم يسرفوا ولم يقتروا وقال الفراء: لم يقتروا عما يجب عليهم من النفقة. وفاتته اللغة الثالثة، وهي: قتر على عياله يقتر ويقتر قترا وقتورا: ضيق عليهم، فالقتر والتقتير والإقتار ثلاث لغات، صرح
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.530 harfقَتَرَ
1 قَتَرَ ذ , aor. قَتِرَ (S, Msb, K) and قَتُرَ , (Msb, K,) inf. n. قَتْرٌ and قُتُورٌ; (TK;) and قَتِرَ, aor. قَتَرَ ; (S, K;) It (roast meat, S, Msb, K, and a cookingpot, and burnt bone, and a perfume with which one fumigates, K, or aloes-wood, TA) exhaled its scent, smell, or odour; (S, Msb, K;) as also ↓ قتّر, inf. n. تَقْتِيرٌ. (K.) ― -b2- قَتَرَتِ النَّارُ The fire smoked. (TA.) -A2-
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.727 harfقَتَرَ
قَتَرَ I , U ( n. ac. قَتْر 1 , قُتُوْر 27 ),
a. Was sparing; economized.
b. Was scanty, insufficient ( food ).
c. [ 'Ala ], Stinted, scanted.
d. Exhaled an odour.
e. Smoked ( fire ).
قَتِرَ
قَتِرَ A ( n. ac. قَتَر 4 ),
a. see supra (d) .
قَتَّرَ
قَتَّرَ II ,
a. see I (c) , ( d ).
c. [ La ], Laid snares for.
d. [ Bain ], Brought together.
e. Clung to.
f. see IV (d) .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR25.955 harfقتر
قَتَرَ - يَقْتُرُ - قَتَر - قَتَرَة - قَتُوْر - أقترَ - يُقتِرُ - مُقتِر
قَتَرَ - يَقْتُرُ + الكائن: ضد أسرف: يُقِلُّ من اندفاعه وميله تجاه فعل معين: يبطئ ويخفف ويُلَطِّف من حدة سير الفعل الذي يقوم به، وخاصة من خوفه من نتائج غير مرضية منه، كما في الخوف من إنفاق المال
قَتَر: اسم فعل " قَتَرَ - يَقْتُرُ ": قِلَّة الاندفاع، والإحباط
Mücavir kökler30 mücavir (46 toplam)
- رهق
2 ortak ayet · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir
- نفق
2 ortak ayet · İki yüzlüler
- حسن
2 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- خزن
1 ortak ayet · Hazen : Depo demektir
- فرض
1 ortak ayet · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
- سرف
1 ortak ayet · Aşırı gidenler
- طلق
1 ortak ayet · “Dalk” sansar demektir
- ذلل
1 ortak ayet · Zeyl etek denektir
- مسك
1 ortak ayet · Koku veren yağdır
- وسع
1 ortak ayet · “Sunv’a” tas demektir
- جنح
1 ortak ayet · Kanat demektir
- خشي
1 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
Geçtiği ayetler(5)
… تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ
Dar geçimliTemas etmediğiniz veya bir mehir kesmediğniz kadınları boşamışsanız, size vebal yoktur. Şu kadar ki, zengin olan kudretince, darda bulunan da halince ma’ruf bir fayda ile onları faydalandırmalıdır. Bu, iyilik edenlerin üzerine bir borçtur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قتر |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بخل, شحح, مسك |
| Zıt Kök | سرف |
| Çekirdek Özet 1 | Darlık, duman gibi ince sızıntı, avcı kulübesi gibi daracık yere sıkışma ve yaşamsal payı asgari sınıra indirme |
| Çekirdek Özet 2 | Harcamada aşırı kısıntıya gitme, imkânı daraltma ve yüzü kaplayan kederli is veya toz tabakası |
| Çekirdek Özet 3 | Kaynak akışını felç eden aşırı daraltma ve psikolojik darlığın dışa vuran karaltısı |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca ekonomik cimrilik sanılarak yüzü kaplayan keder ve toz bağlamındaki varoluşsal darlık boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قت | Bir şeyi sınırlandırma, kesme, parçalayarak veya sıkıştırarak azaltma ve asgari miktara indirme; nitekim aynı ikili çekirdeğe dayanan قتل kökünde hayatı kesin bir sınırla sonlandırma ve kesip ayırma anlamı bulunur. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfi (baş, akış, yayılma ve devamlılık) sıkışma ve darlık hareketini sürekli bir kısma, duman veya toz gibi sızan ince bir kalıntıya ve yaşayacak kadar olan asgari sınıra (ramak) dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş veya iğne deliği | Yoğunlaşma, dar bir kanaldan geçme, merkeze çekilme ve sınırlandırma hareketini başlatır. |
| ت | İşaret, çarpı, sınır imi | Hareketi kesin bir sınırla bağlar, durdurur ve geçişi kısıtlayarak tayin eder. |
| ر | İnsan başı, akış | Sınırlandırılan ve daraltılan eylemin bir çizgi, iz veya duman gibi sürmesini ifade eder. |
| قتر | Dar bir sınıra sıkışarak iz halinde sürme | Akışın ve genişliğin tamamen kesilmeyip son derece dar, basık ve is gibi ince bir kanala hapsedilmesi eylemini gösterir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Avcının koku salmamak ve saklanmak için içine sığındığı dar ve basık çukur veya kulübe (el-kura); ayrıca kızaran etten veya yanan öd ağacından yükselen ince duman ve koku (el-kutar). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında kavmin darlık ve kıtlık anında ateş dumanını ve et kokusunu sorgulamasını tasvir eder: وتَنادَى القومُ في نادِيهِمُ / أقُتَارٌ ذاكَ أم رِيحُ قُطُرْ |
| Erken Arapça kullanım | İmruü’l-Kays ve erken dönem avcı tasvirlerinde avcının pusuya yatıp kendini dar bir deliğe gizlemesi eylemi اقتتر الصائد kalıbıyla aktarılır; ayrıca canı çıkmak üzere olan kimsenin sadece nefesini koruyacak kadar beslenmesine er-ramaka fi’n-nafaka denir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde قتر kökü, öncelikle yanma neticesinde yükselen duman, koku ve tütme eylemini ifade eden arkaik bir çekirdeğe dayanır. İbranicede yer alan qatar (קטר) kökü tütsü yakmak, kurban dumanı çıkarmak ve duman tütmek anlamlarına gelir; türevi olan qəṭoreṯ ise kurban veya tütsü dumanıdır. Süryanicede qṭar (ܩܛܪ) kökü hem duman tütmesini hem de bağlama, düğümleme ve daraltma hareketini karşılar. Akadcada qatāru kökü duman çıkarmak, tütmek ve kasvetle kararmak manalarını taşır. Arapçada bu ilksel fiziksel katman iki ana hatta çatallanmıştır: Birinci hat, et veya tütsü dumanının ince ince çıkması (kutar), yüzü bürüyen isli toz ve karanlık (katar); ikinci hat ise dumanın çıktığı deliğin veya avcı çukurunun (kutra) darlığından türeyen harcamayı ve nafayı kısma, hayatı yalnızca nefes alacak kadar daraltma (iktâr) anlamıdır. Duman ile darlık arasındaki semantik bağ, genzin tıkanması, basıklık ve maddenin bütünü yerine sadece kokusu ve isiyle yetinilmesi fikridir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the Chicago (CAD), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Duman ve darlık geçişi | Yanan şeyden çıkan ince duman (kutâr) ve avcı sığınağının darlığı (kutre), harcamada eli sıkmaya ve yüzü kaplayan keder karaltısına kaynaklık etmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice qatar / Akadca qatāru | Duman tütmesi, kurban dumanı ve tıkız duman bulutuyla kararma anlamları merkezi Sami gövdede ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper | Duman, is ve daraltma bağlamında bazı Doğu Çadik dillerinde duman kökleriyle fonetik yakınlıklar öne sürülmüşse de doğrulanmış veri sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قتر | Anlamlı | Daraltmak, duman salmak | Harcamada asgari sınıra inmek, yüzü toz veya keder kaplamak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قرت | Anlamlı | Donmak, katılaşmak | Kanın pıhtılaşması, soğuktan büzüşme ve kararma. | Ortak büzülme ve daralma payı; Kur'an'da geçmez. |
| تقر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök anlamı tespit edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ترق | Anlamlı | Köprücük kemiği | Göğsün üst kısmı, boğaz ile omuz arasındaki dar kemik geçidi (terkûve). | Dar boğaz ve sıkışma ilişkisi; Kur'an'da geçer. |
| رقت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik kaynaklarda mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رتق | Anlamlı | Bitiştirmek, kapamak | Birbirine yapışık olma, açıklığın tamamen kapatılması ve tıkanması. | Hedef kökün darlığına karşılık tam kapalılık; Kur'an'da geçer. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قتر | Merkez | İmkânı asgari sınıra indirme | Harcamayı hayatın devamı için gereken en alt çizgiye çekmek ve alanı boğucu şekilde daraltmak. | Hem fiilî kısmayı hem de bu darlığın yüze yansıyan kederli isini içerir. |
| بخل | Komşu | Görev olan harcamayı yapmama | Hak sahibine verilmesi gereken maddî veya manevî değeri vermekten kaçınma. | Darlık hissinden ziyade mülkiyeti elden çıkarmama iradesine odaklanır. |
| شحح | Komşu | Hırsla harmanlanmış cimrilik | Kişinin nefsinin derinliklerine yerleşmiş, doyumsuzluk ve kıskançlıkla beslenen açgözlü tutumluluk. | İçsel bir hırs ve karaktere dönüşmüş mülkiyet tutkusudur. |
| مسك | Komşu | Elde tutma ve bırakmama | Sahip olunan imkânın dışarı akışını bütünüyle bloke edip depolama eğilimi. | Akışı durdurup tutmaya yöneliktir; قتر gibi az da olsa sızdırmaz. |
| سرف | Zıt | Haddi aşma ve saçıp savurma | Ölçüyü, meşru sınırı ve dengeyi hiçe sayarak kaynakları lüzumsuz yere tüketme. | قتر kökünün tam zıddı olup darlığın karşısındaki kontrolsüz taşmadır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قتر | Kısıntı, darlık, is | Harcamayı asgari sınıra indirme ve kederden kaynaklanan yüz karaltısı. | Kesin |
| Latince | Parco, constringo | Kısıtlamak, esirgemek | Kaynağı esirgemeyi ve kısıtlamayı karşılar; yüzdeki toz ve duman tabakasını içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Skimp, stinginess, gloom | kısmak, darlık, kasvet | Maddi kısmayı (skimp/pinch) ve yüzü bürüyen kederli kasveti (gloom) iki ayrı kelimeyle karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Knausern, einschränken | Kısıntı yapmak, daraltmak | İmkânları son derece daraltarak yaşamayı ifade eder; is ve duman çağrışımı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | Lésiner, parcimonie | Kısmak, aşırı tutumluluk | Masrafı gereğinden fazla kısma eylemini verir; kökün fiziki duman ve keder nüansı eksiktir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمُقْتِرِ | Maddî imkânı dar olan, dar gelirli | Boşanma durumunda mali güce göre müt‘a verilmesi bağlamı (Bakara 2:236). |
| قَتَرٌ | Yüzü bürüyen keder, zillet tozu ve karanlık | İyilik yapanların yüzünün berraklığına karşılık inkârcıların yüzünü kaplayan manevi is (Yûnus 10:26). |
| قَتَرَةٌ | Boğucu toz ve keder karaltısı | Kıyamet günü suçluların ve kâfirlerin yüzlerini saran karanlık ve toz tabakası (Abese 80:41). |
| قَتُورًا | Aşırı eli sıkı, harcamaktan korkan cimri | İnsanın tabiatındaki nankörlük ve Rabbinin hazinelerine sahip olsa bile harcamaktan korkması (İsrâ 17:100). |
| يَقْتُرُوا | Harcamayı aşırı derecede kısmak | Rahmân’ın kullarının harcamada israf ile cimrilik arasında orta yolu tutturması (Furkān 25:67). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve ceza psikolojisi | Kıyamet günü inkârcıların yüzünü bürüyecek olan is ve tozun (katar) fiziksel bir toz mu yoksa manevi zilletin yüze yansıması mı olduğu tartışması. | İçsel suçluluk ve korkunun yüze vuran karanlığı. |
| Fıkıh | Nafaka ve müt‘a hukuku | Bakara 2:236 gereğince boşanma bedelinin ve aile nafakasının zengin ve dar gelirli (muktir) ayrımında neye göre belirleneceği meselesi. | Zaruri geçim eşiğinde duran asgari ekonomik kapasite. |
| Tefsir | Denge ahlakı ve infak hudutları | Furkān 25:67’de israf ile iktâr arasında kurulan dengenin (kavâm) sınırları; cimrilik ile tasarruf arasındaki fark. | Kaynak akışını kesintiye uğratan harcama kısıntısı. |
| Hadis | Ahlak ve cömertlik tasvirleri | Sadaka vermekten kaçınan kimsenin göğsünün daralması ve zırhın sıkışması temsillerinde daralma motifi. | Ruhsal ve maddî darlığın birbirini tetiklemesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki denge ve kulluk | İktâr (aşırı kısıntı) | İfrat ve tefrit arasında tefrit kutbunu oluşturma | Mülkün asıl sahibini unutup rızkın tükeneceği korkusuyla kaynakları hapsetme zaafıdır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve paylaşımı | Bilgi cimriliği ve veriyi daraltma | Entelektüel akışı asgari düzeyde tutarak gelişimi engelleme | Hakikatin veya bilginin toplumla paylaşılmayıp dar bir zümrede hapsedilmesidir. | Muhtemel |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve bütçe | Kemer sıkma ve kamu yatırımlarını boğma | Toplumsal refahı asgari hayatta kalma sınırına mahkûm etme | Devlet otoritesinin tebaasına karşı kaynakları aşırı kısarak kriz ve huzursuzluk üretmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Gelir dağılımı ve piyasa dolaşımı | Likidite daralması ve harcama kısıntısı | Paranın piyasada dönmesini engelleyerek durgunluğa (resesyon) yol açma | Tüketim ve yatırım harcamalarının tamamen kesilerek ekonomik can damarlarının tıkanmasıdır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde boğulma noktası (darboğaz / throttling) | Bir borudaki akışkanın kesitin aşırı daraltılması sonucu laminer akışını kaybedip sürtünme ve basınç kaybıyla asgari debiye inmesi gibi, قتر de sistemdeki akışı son sınırına kadar sıkar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ekonomide likidite tuzağı ve aşırı tasarruf paradoksu | Bireylerin veya kurumların belirsizlik ve korku sebebiyle harcamaları asgari seviyeye indirip parayı tutması, kolektif düzeyde ekonomik daralmaya ve toplam talebin çöküşüne yol açar. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece ekonomik anlamda tutumluluk veya basit cimrilik olarak algılanıp, ontolojik bir büzülme, daralma ve yüzü kaplayan keder tabakası anlamının unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök bir yandan infakın alt sınırındaki tehlikeli darlığı (Bakara 2:236, Furkān 25:67), diğer yandan suçluluk ve zilletin ruhu boğup yüze çökerttiği is ve tozu (Yûnus 10:26, Abese 80:41) aynı kök mantığıyla birleştirir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İktâr kavramı sıradan bir tasarruf gibi görülürse, Kur'an'ın israf kadar iktârı da zemmeden adalet ve denge nizamı bozulur; ayrıca ahiretteki yüz karaltısının psikolojik darlıkla olan bağı kopar. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam iktisat ve ahlak felsefesinin temel sütunu olan 'israf ile cimrilik arasındaki orta yol' (kavâm) ilkesinin alt sınırını tayin ettiği ve manevi çöküntünün bedensel/fizyonomik dışavurumunu betimlediği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak ahlakı ve aile hukukuyla ilgili ahkâm ayetlerinde (Bakara 2:236, Furkān 25:67) ve kıyamet günü inkârcıların psikolojik ve fiziki durumunu resmeden eskatolojik tasvirlerde (Yûnus 10:26, Abese 80:41, İsrâ 17:100). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tutumluluğun sınırsız bir erdem olduğu yanılgısını düzeltir; harcamayı asgari sınıra çekip hayatı daraltmanın (iktâr) tıpkı israf gibi yerilmiş bir ifrat/tefrit sapması olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAvcının gizlendiği basık ve daracık çukur; yanan et veya ottan ince ince sızan isli duman; canı korumaya ancak yetecek asgari gıda payı.
- Soyut anlamİmkânların ve kaynakların akışını asgari sınıra kadar daraltarak hayatı boğma; korku ve zillet sebebiyle ruhun daralıp yüze karanlık bir is tabakası halinde yansıması.
- Sistematik karşılıkİsrafın karşıtı olarak sistemik tıkanmaya yol açan aşırı daraltma; varlık dolaşımını felç eden alt sınır tefriti.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sisteme ait toplam potansiyel veya harcanabilir kaynağı, meşru ve dengeli harcama alanını, ise sıfıra yaklaşan asgari payı (ramak sınırını) temsil eder. fonksiyonu, kökün temsil ettiği aşırı kısma eylemini, yani kaynağın neredeyse sıfıra indirgenmiş bir katsayıyla dar bir kanala sıkıştırılmasını sembolize eder. İkinci kısımda ise ruhsal darlık ve yüzü kaplayan keder karaltısı (), dışa akan imkân ve cömertlik payı ile ters orantılı olarak modellenmiştir; akış daraldıkça keder ve is yoğunluğu sınıra yaklaşır.