قتر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ت-ر5 sîga, 30 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جنحقَتَرٌقَتُورًافرضمسسقتررهقوسعنفقيَقْتُرُوامسكقَتَرَةٌالْمُقْتِرِزيدخزنطلقخشي

KökSîga 5Ayet 5Sure 5Mücavir 30

▶ Ağı aç (3B)

قتر

ق - ت - ر

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Moloz demektir. Katran zift demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Moloz demektir. Katran zift demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.598 harf
القاف والتاء والراء معهما ق ت ر، ر ت ق، ت ق ر، ق ر ت، ت ر ق مستعملات قتر: القُتْر: الرُّمْقةُ في النفقة، ويقال: فلان لا ينفق عليهم إلا رمقة، أي مساك رمق. وهو يُقترُ عليهم، فهو مُقَترٌ وقَتُورٌ، واقتر الرجل، فهو مُقتِرُ إذا أقل فهو مُقِلُّ. والقُتارُ: ريح اللحم المشوي والمحرق، وريح العود الذي يحرق فيذكى به. والعظم ونحوه. والتَّقتيرُ: تهييج القُتار. والقُتْرَةُ: هي الناموس يَقتَتِرُ فيها الرامي.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.180 harf
القَتَرُ: جمع القَتَرَةِ، وهي الغبار. ومنه قوله تعالى: "تَرْهَقُها قَتَرَةٌ". قال الفرزدق: مُتَوَّجٌ برداءِ المُلـكِ يَتْـبَـعُـهُمَوْجٌ ترى فوقه الراياتِ والقَتَرا والقُتْرُ: الجانب والناحيةُ، لغةٌ في القُطْرِ. والقُتْرَةُ: ناموسُ الصائد. والقِتْرُ بالكسر: ضربٌ من النصال نحوٌ من المَرماةِ، وهو سهمُ الهدف. والقِتْرَةُ والسِروَةُ واحدٌ. وابنُ قِتْرَةَ: حيَّةٌ خبيثة إلى الصغَر ما هي. ورحلٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.267 harf
ق ت ر قتر ، قرت ، رتق ، ترق : مستعملة . قتر : قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ وَلَمْ يَقْتُرُواْ ) ( الفرقان : 67 ) ، قرىء ( لم يَقْتِروا ) و ( لم يَقْتُروا ) . وقرىء : ( ولم يُقتِروا ) . وقال الفراء : لم يَقتروا : لم يقصِّروا عما يجب عليهم من النفقة ، ويقال : قَتَر وأَقتَر بمعنى واحد . وقال الليث : القَتْرُ : الرُّمْقة في النَّفقة ، ويقال : فلان لا يُنفق على
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.004 harf
(باب القاف والتاء وما يثلثهما) (قتد) القاف والتاء والدال أصلٌ صحيح، وهو كلمتان: القَتَد: خَشَبُ الرَّحْل، وجمعه أقتادٌ وقُتود. والكلمة الأخرى القَتَاد: ضربٌ من العِضاهِ، ليس فيه غير هذا. ويقولون: قُتَائد([1]): مكان. (قتر) القاف والتاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على تجميعٍ وتضييقٍ. من ذلك القُتْرة: بيت الصَّائد؛ وسمِّي قُترةً لضيقِهِ وتجمُّع الصَّائد فيه؛ والجمع قُتَر. والإقْتار: التَّضييق. يقال:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR831 harf
- القتر: تقليل النفقة، وهو بإزاء الإسراف، وكلاهما مذمومان، قال تعالى: ﴿والذين إذا أنفقوا لم يسرفوا ولم يقتروا وكان بين ذلك قواما﴾ [الفرقان/67]. ورجل قتور ومقتر، وقوله: ﴿وكان الإنسان قتورا﴾ [الإسراء/100]، تنبيه على ما جبل عليه الإنسان من البخل، كقوله: ﴿وأحضرت الأنفس الشح﴾ [النساء/128]، وقد قترت الشيء وأقترته وقترته، أي: قللته. ومقتر: فقير، قال: ﴿وعلى المقتر قدره﴾ [البقرة/236]، وأصل ذلك من القتار
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.480 harf
ق ت ر بات الصائد في قترته وباتوا في قترهم‏.‏ قال امرؤ القيس‏:‏ واقتتر الصائد‏:‏ استتر في القترة وتقتر للصيد‏:‏ تخفّى في القترة ليختله‏.‏ ورماه بالقترة وهي سهم صغير النصل يقال لها‏:‏ القطبة‏.‏ وبوجهه قتر وقترةٌ وهو ما يغشاه من غبرة الكرب والموت‏.‏ وقتر على أهله يقتر ويقتِر وأقتر وقتّر عليهم ‏"‏ لم يسرفوا ولم يقتروا ‏"‏ وقريء ولم يقتّروا ولا ينفق على عياله إلا قتراً وهو الرّمقة في النفقة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.505 harf
القَتْرُ والتَّقْتِيرُ: الرُّمْقةُ من العيش. قَتَرَ يَقْتِرُ ويَقْتُر قَتْراً وقُتوراً، فهو قاتِرٌ وقَتُور وأَقْتَرُ، وأَقْتَرَ الرجل: افتقر؛ قال: لكم مَسْجِدا اللهِ: الْمَزورانِ، والحَصى لكم قِبْصُهُ من بين أَثْرَى وأَقْتَرَا يريد من بين مَنْ أَثْرَى وأَقْتَر؛ وقال آخر: ولم أُقْتِرْ لَدُنْ أَني غلامُ وقَتَّر وأَقْتَرَ، كلاهما: كَقَتَر. وفي التنزيل العزيز: والذين إِذا أَنفقوا لم يُسْرِفوا ولم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR251 harf
* ق ت ر * * القَتَرُ * جمع * قَتَرةٍ * وهي الغبار ومنه قوله تعالى ﴿ترهقها قترة﴾ و * القُتْرُ * الجانب والناحية لغة في القطر و * قَتَرَ * على عياله أي ضيق عليهم في النفقة وبابه ضرب ودخل و * قَتَّر تقتِيراًو * أقْتَر * أيضا ثلاث لغات وأقتر الرجل افتقر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.141 harf
القتر والتقتير: الرمقة من العيش. وقال الليث: القتر:الرمقة في النفقة، قتر يقتر، بالضم، ويقتر، بالكسر، قترا وقتورا، كقعود، فهو قاتر وقتور، كصبور، وقتر عليهم تقتيرا وأقتر إقتارا: ضيق في النفقة، وقرئ بهما قوله تعالى: لم يسرفوا ولم يقتروا وقال الفراء: لم يقتروا عما يجب عليهم من النفقة. وفاتته اللغة الثالثة، وهي: قتر على عياله يقتر ويقتر قترا وقتورا: ضيق عليهم، فالقتر والتقتير والإقتار ثلاث لغات، صرح
Maddenin bağlantısı

القتر والتقتير: الرمقة من العيش. وقال الليث: القتر:الرمقة في النفقة، قتر يقتر، بالضم، ويقتر، بالكسر، قترا وقتورا، كقعود، فهو قاتر وقتور، كصبور، وقتر عليهم تقتيرا وأقتر إقتارا: ضيق في النفقة، وقرئ بهما قوله تعالى: لم يسرفوا ولم يقتروا وقال الفراء: لم يقتروا عما يجب عليهم من النفقة. وفاتته اللغة الثالثة، وهي: قتر على عياله يقتر ويقتر قترا وقتورا: ضيق عليهم، فالقتر والتقتير والإقتار ثلاث لغات، صرح به في المحكم. وفي الحديث: بسقم في بدنه وإقتار في رزقه قال ابن الأثير: يقال: أقتر الله رزقه، أي ضيقه وقلله. وقال المصنف في البصائر: كأن المقتر والمقتر يتناول من الشيء قتاره. والقتر والقترة- محركتين- والقتر، بالفتح: الغبرة- ومنه قوله تعالى: ووجوه يومئذ عليها غبرة ترهقها قترة- عن أبي عبيدة، وأنشد للفرزدق: متوج برداء الملـك يتـبـعـه موج ترى فوقه الرايات والقترا

وفي التهذيب: القترة: غبرة يعلوها سواد كالدخان. وفي النهاية: القترة: غبرة الجيش. والقتار، كهمام: ريح البخور، وهو العود الذي يحرق فيدخن له، قال الأزهري: وهو صحيح. وقال الفراء: هو آخر رائحة العود إذا بخر به؛ قاله في كتاب المصادر. وقال طرفة: حين قال القوم في مجلسهم أقتار ذاك أم ريح القطر والقطر: العود الذي يتبخر به. والقتار: ريح القدر، وقد يكون من الشواء والعظم المحرق، وريح اللحم المشوي. وفي حديث جابر: لا تؤذ جارك بقتار قدرك هو ريح القدر والشواء ونحوهما. وفي التهذيب: القتار عند العرب: ريح الشواء إذا ضهب على الجمر، وأما رائحة العود فإنه لا يقال له القتار، ولكن العرب وصفت استطابة المجدبين رائحة الشواء أنه عندهم لشدة قرمهم إلى أكله كرائحة العود لطيبة في أنوفهم وقال لبيد: ولا أضن بمعبوط السـنـام إذا كان القتار كما يستروح القطر أخبر أنه يجود بإطعام اللحم في المحل إذا كان ريح قتار اللحم عند القرمين كرائحة العود يبخر به. قتر اللحم، كفرح ونصر وضرب، وقتر تقتيرا: سطعت رائحته، أي ريح قتاره. والتقتير: تهييج القتار. وقتر للأسد تقتيرا: وضع له لحما في الزبية يجد قتاره، أي ريحه، أو قتر الصائد للوحش، إذا دخن بأوبار الإبل لئلا يجد ريح الصائد فيهرب منه. وقتر فلانا: صرعه على قترة، بالضم. وقتر بينهما تقتيرا: قارب، وقال الليث: التقتير: أن تدني متاعك بعضه من بعض، أو بعض ركابك من بعض. والقتر، بالضم وبضمتين: الناحية والجانب، لغة في القطر، وهي الأقتار والأقطار. وتقتر: غضب وتنفش، وتقتر للأمر: تهيأ له وغضب، وتقتر فلان للقتال: مثل تقطر. وقال الزمخشري: تقتر للأمر، إذا تلطف له، وهو مجاز و. تقتر فلانا: حاول ختله والاستمكان به، كاستقتره، الأخيرة عن الفارسي، وقد تقتر عنه وتقطر، إذا تنحى، قال الفرزدق: وكنا به مستأنسـين كـأنـه أخ أو خليط عن خليط تقترا والتقاتر: التخاتل، عنه أيضا. والقتر، بالفتح: القدر، كالتقتير؛ هكذا ذكرهما صاحب اللسان. يقال: قتر ما بين الأمرين، وقتره: قدره. وقال الصاغاني: القتر، بالفتح: التقدير. يقال: اقتر رؤوس المسامير، أي قدرها، فلا تغلظها فتخرم الحلقة، ولا تدققها فتمرج وتسلس. ويصدق ذلك قول دريد بن الصمة: بيضاء لا ترتدي إلا إلى فزعمن نسج داوود فيها السك مقتور ويحرك. والقتر، بالكسر: نصل لسهام الهدف، وقال الجوهري: القتر: ضرب من النصال. وفي التكملة: القتر، بالكسر: السهم الذي لا نصل فيه، فيما يقال. وقال الليث: هي الأقتار، وهي سهام صغار. يقال أغاليك إلى عشر أو أقل، فذلك القتر بلغة هذيل، يقال: كم جعلتم قتركم? وأنشد قول أبي ذؤيب يصف النخل: إذا نهضت فيه تصعد نفرها كقتر الغلاء مستدرا صيابها

القتر: سهم صغير. والغلاء: مصدر غالى بالسهم، إذا رماه غلوة. وقال ابن الكلبي: أهدى يكسوم ابن أخي الأشرم للنبي صلى الله عليه وسلم سلاحا، فيه سهم لغب، وقد ركبت معبلة في رعظه، فقوم فوقه، وقال: هو مستحكم الرصاف، وسماه قتر الغلاء. والقتر والقترة أيضا: نصل كالزج حديد الطرف قصير نحو من قدر الإصبع، أو قصب يرمى بها الهدف. وقيل: القترة واحدة، والقتر جمع، فهو على هذا من باب سدرة وسدر. وقال أبو حنيفة: القتر من السهام: مثل القطب، واحدته قترة، والقترة والسروة واحد. والقتر، ككتف: المتكبر، عن ثعلب، وأنشد: نحن أجزنـا كـل ذيال قـتـر في الحج من قبل دآدى المؤتمر ومن المجاز: لاح به القتير، كأمير: الشيب، أو أوله. وأصل القتير رؤوس مسامير حلق الدروع تلوح فيها، شبه به الشيب إذا ثقب في سواد الشعر، ولو قال الدرع كما في الصحاح كان أحسن. وقرأت في كتاب الدرع والبيضة لأبي عبيدة ما نصه: ويقال لطرفي الحرباء اللذين هما نهاية الحرباء، من ناحيتي طرفي الحلقة، ثم يدقان فيعرضان لئلا يخرجا من الخرت، وكأنهما عينا الجرادة: قتيران، والجمع قتائر وقتر، ويقال للقتير إذا كان مداخلا ولا يكاد يرى من استوائه بالحلقة: قتير معقرب، قال: وزرق من الماذى كره طعمها إلى المشرفيات القتير المعقرب ويشبه القتير بحدق الجراد، وبحدق الأساود، وبالقطر من المطر. وذكر لها شواهد ليس هذا محلها. والقاتر والمقتر، كمحسن، الأخيرة للصاغاني، من الرحال والسروج: الجيد الوقوع على الظهر، أي ظهر البعير، أو اللطيف منها، وقيل: هو الذي لا يستقدم ولا يستأخر وقال أبو زيد: هو أصغر السروج. وقرأت في كتاب السرج واللجام لابن دريد، في باب صفات السرج: وسرج قاتر، إذا كان حسن القد معتدلا، ويقابله الحرج. والقترة، بالضم: ناموس الصائد الحافظ لقتار الإنسان، أي ريحه، كما في البصائر، وقد أقتر فيها، هكذا في النسخ من باب الإفعال، والصواب كما في اللسان والأساس: اقتتر فيها من باب الافتعال، قال الزمخشري: أي استتر. وتقتر للصيد: تخفى في القترة ليختله. وقال أبو عبيدة: القترة: البئر يحتفرها الصائد يكمن فيها، وجمعها قتر والقثترة: كثبة من بعر أو حصى تكون قترا قترا. قال الأزهري: أخاف أن يكون تصحيفا، وصوابه القمزة، والجمع قمز، للكثبة من الحصى وغيره. وقتر الشيء: ضم بعضه إلى بعض، وكذلك قتره، بالتشديد، كما تقدم، وقتر الدرع: جعل لها قتيرا، أي مسمارا؛ نقله الصاغاني. وقتر الشيء: لزمه، كأقتر، نقله الصاغاني، ونص عبارته: وأقتر الرجل، إذا لزم، مثل قتر. ومن المجاز: عضه ابن قترة، بالكسر: حية خبيثة إلى الصغر ما هو، لا ينجو سميمها مشتق من قترة السهم، وقيل: هو بكر الأفعى، وهو نحو الشبر، ينزو ثم يقع. وقال شمر: ابن قترة: حية صغيرة تنطوي ثم تنزو في الرأس، والجمع بنات قترة. وقال ابن شميل: هو أغيبر اللون صغير أرقط ينطوي ثم ينقز ذراعا أو نحوها؛ وهو لا يجرى، يقال: هذا ابن قترة. وأنشد: له منزل أنف ابن قترة يقترىبه السم لم يطعم نقاخا ولا بردا

وقترة معرفة لا ينصرف. وصرح الزمخشري أنها إنما سميت بذلك كأن لها قترة ترمى بها، قال: أحدو لمولاتي وتلقى كسره وإن أبت فعضها ابن قتره ومن المجاز: أبو قترة: إبليس، لعنه الله تعالى، وهي كنيته، أو قترة: علم للشيطان، وفي الحديث: تعوذوا بالله من الأعميين، ومن قترة وما ولد. قال الخطابي في إصلاح الألفاظ: يريد بالأعميين الحريق والسيل.. وقترة، بكسر فسكون: من أسماء إبليس. وقيل: كنيته أبو قترة. وهكذا نقله الحافظ في التبصير. وأقتر الرجل: افتقر، قال، لكم مسجد الله المزوران، والحصىلكم قبصه من بين أثرى وأقترا يريد من بين من أثرى وأقتر. وفي الحديث: فأقتر أبواه حتى جلضسا مع الأوفاض، أي افتقرا حتى جلسا مع الفقراء. ويقال: أقتر: قل ماله وله بقية مع ذلك، فهو مقتر. وأقترت المرأة فهي مقترة، إذا تبخرت بالعود، قال الشاعر: تراها الدهر مقترة كباء ومقدح صفحة فيها نقيع والقتور، كصبور: البخيل، يقال: رجل مقتر وقتور. وقوله تعالى: وكان الإنسان قتورا. تنبيه على ما جبل عليه الإنسان من البخل، كذا في البصائر. وقتيرة، كجهينة: اسم، وقتيرة: أبو قبيلة من تجيب، منهم المحدثان محمد بن روح، حدث عن جماعة، وعنه الحسن بن داوود ابن وردان؛ والحسن بن العلاء القتيريان، عن عبد الصمد بن حسان، وعنه جابر بن قطن الخجندى. وفاته حبيب بن الشهيد القتيري، مولى عقبة بن نجدة القتيري، روى عنه يزيد بن أبي حبيب؛ هكذا ضبطه الأئمة بالتصغير في كل ذلك، وضبطه الحافظ في التبصير بفتح فكسر. ومما يستدرك عليه: القترة، بالضم: ضيق العيش، وهو مجاز. ولحم قاتر، إذا كان له قتار، لدسمه، وربما جعلت العرب الشحم واللحم قتارا، ومنه قول الفرزدق: إليك تعرقنا الذرا بـرحـالـهـا وكل قتار في سلامى وفي صلب وكباء مقتر، كمعظم. وقترت النار: دخنت. وأقترتها أنا. واستقتره: حاول الاستمكان به؛ عن الفارسي. والقترة، بالضم: صنبور القناة. وقيل: هو الخرق الذي يدخل منه الماء الحائط، وهو مجاز. ورحل قاتر، أي واق لا يعقر ظهر البعير. وفي الأساس: إذا كان قدرا لا يموج فيعقر. والقتير: الدرع نفسها، قال ساعدة ابن جؤية: ضبر لباسهم القتير مؤلب. وهو مما جاء بعض ما في الدرع فقام مقام الدرع، وهو مستدرك على أبي عبيدة، فإنه لم يذكره في كتابه. والقترة، بالضم: الكوة، والجمع القتر، ومنه قولهم: اطلعن من القتر، أي الكوى وهو مجاز، وبه فسر حديث أبي أمامة رضي الله عنه: من اطلع من قترة ففقئت عينه فهي هدر. والقترة أيضا: النافذة، وعين التنور، وحلقة الدرع. وقترة الباب: مكان الغلق؛ وكل ذلك مجاز. وجوب قاتر، أي ترس حسن التقدير. ومنه قول أبي دهبل الجمحى: درعي دلاص شكها شك عجب وجوبها القاتر من سر اليلـب وفي الحديث: يقتر بين يديه قال ابن الأثير: أي يسوى له النصول، ويجمع له السهام. من التقتير، وهو إدناء أحدهما إلى الآخر.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.530 harf
قَتَرَ 1 قَتَرَ ذ , aor. قَتِرَ (S, Msb, K) and قَتُرَ , (Msb, K,) inf. n. قَتْرٌ and قُتُورٌ; (TK;) and قَتِرَ, aor. قَتَرَ ; (S, K;) It (roast meat, S, Msb, K, and a cookingpot, and burnt bone, and a perfume with which one fumigates, K, or aloes-wood, TA) exhaled its scent, smell, or odour; (S, Msb, K;) as also ↓ قتّر, inf. n. تَقْتِيرٌ. (K.) ― -b2- قَتَرَتِ النَّارُ The fire smoked. (TA.) -A2-
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.727 harf
قَتَرَ قَتَرَ I , U ( n. ac. قَتْر 1 , قُتُوْر 27 ), a. Was sparing; economized. b. Was scanty, insufficient ( food ). c. [ 'Ala ], Stinted, scanted. d. Exhaled an odour. e. Smoked ( fire ). قَتِرَ قَتِرَ A ( n. ac. قَتَر 4 ), a. see supra (d) . قَتَّرَ قَتَّرَ II , a. see I (c) , ( d ). c. [ La ], Laid snares for. d. [ Bain ], Brought together. e. Clung to. f. see IV (d) .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR25.955 harf
قتر قَتَرَ - يَقْتُرُ - قَتَر - قَتَرَة - قَتُوْر - أقترَ - يُقتِرُ - مُقتِر قَتَرَ - يَقْتُرُ + الكائن: ضد أسرف: يُقِلُّ من اندفاعه وميله تجاه فعل معين: يبطئ ويخفف ويُلَطِّف من حدة سير الفعل الذي يقوم به، وخاصة من خوفه من نتائج غير مرضية منه، كما في الخوف من إنفاق المال قَتَر: اسم فعل " قَتَرَ - يَقْتُرُ ": قِلَّة الاندفاع، والإحباط
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler30 mücavir (46 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. رهق

    2 ortak ayet · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir

  2. نفق

    2 ortak ayet · İki yüzlüler

  3. حسن

    2 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  4. خزن

    1 ortak ayet · Hazen : Depo demektir

  5. فرض

    1 ortak ayet · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…

  6. سرف

    1 ortak ayet · Aşırı gidenler

  7. طلق

    1 ortak ayet · “Dalk” sansar demektir

  8. ذلل

    1 ortak ayet · Zeyl etek denektir

  9. مسك

    1 ortak ayet · Koku veren yağdır

  10. وسع

    1 ortak ayet · “Sunv’a” tas demektir

  11. جنح

    1 ortak ayet · Kanat demektir

  12. خشي

    1 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur

Geçtiği ayetler(5)

  1. … تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ

    Dar geçimliTemas etmediğiniz veya bir mehir kesmediğniz kadınları boşamışsanız, size vebal yoktur. Şu kadar ki, zengin olan kudretince, darda bulunan da halince ma’ruf bir fayda ile onları faydalandırmalıdır. Bu, iyilik edenlerin üzerine bir borçtur.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقتر
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبخل, شحح, مسك
Zıt Kökسرف
Çekirdek Özet 1Darlık, duman gibi ince sızıntı, avcı kulübesi gibi daracık yere sıkışma ve yaşamsal payı asgari sınıra indirme
Çekirdek Özet 2Harcamada aşırı kısıntıya gitme, imkânı daraltma ve yüzü kaplayan kederli is veya toz tabakası
Çekirdek Özet 3Kaynak akışını felç eden aşırı daraltma ve psikolojik darlığın dışa vuran karaltısı
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca ekonomik cimrilik sanılarak yüzü kaplayan keder ve toz bağlamındaki varoluşsal darlık boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قتBir şeyi sınırlandırma, kesme, parçalayarak veya sıkıştırarak azaltma ve asgari miktara indirme; nitekim aynı ikili çekirdeğe dayanan قتل kökünde hayatı kesin bir sınırla sonlandırma ve kesip ayırma anlamı bulunur.رÇekirdeğe eklenen ر harfi (baş, akış, yayılma ve devamlılık) sıkışma ve darlık hareketini sürekli bir kısma, duman veya toz gibi sızan ince bir kalıntıya ve yaşayacak kadar olan asgari sınıra (ramak) dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş veya iğne deliğiYoğunlaşma, dar bir kanaldan geçme, merkeze çekilme ve sınırlandırma hareketini başlatır.
تİşaret, çarpı, sınır imiHareketi kesin bir sınırla bağlar, durdurur ve geçişi kısıtlayarak tayin eder.
رİnsan başı, akışSınırlandırılan ve daraltılan eylemin bir çizgi, iz veya duman gibi sürmesini ifade eder.
قترDar bir sınıra sıkışarak iz halinde sürmeAkışın ve genişliğin tamamen kesilmeyip son derece dar, basık ve is gibi ince bir kanala hapsedilmesi eylemini gösterir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAvcının koku salmamak ve saklanmak için içine sığındığı dar ve basık çukur veya kulübe (el-kura); ayrıca kızaran etten veya yanan öd ağacından yükselen ince duman ve koku (el-kutar).
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abd muallakasında kavmin darlık ve kıtlık anında ateş dumanını ve et kokusunu sorgulamasını tasvir eder: وتَنادَى القومُ في نادِيهِمُ / أقُتَارٌ ذاكَ أم رِيحُ قُطُرْ
Erken Arapça kullanımİmruü’l-Kays ve erken dönem avcı tasvirlerinde avcının pusuya yatıp kendini dar bir deliğe gizlemesi eylemi اقتتر الصائد kalıbıyla aktarılır; ayrıca canı çıkmak üzere olan kimsenin sadece nefesini koruyacak kadar beslenmesine er-ramaka fi’n-nafaka denir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde قتر kökü, öncelikle yanma neticesinde yükselen duman, koku ve tütme eylemini ifade eden arkaik bir çekirdeğe dayanır. İbranicede yer alan qatar (קטר) kökü tütsü yakmak, kurban dumanı çıkarmak ve duman tütmek anlamlarına gelir; türevi olan qəṭoreṯ ise kurban veya tütsü dumanıdır. Süryanicede qṭar (ܩܛܪ) kökü hem duman tütmesini hem de bağlama, düğümleme ve daraltma hareketini karşılar. Akadcada qatāru kökü duman çıkarmak, tütmek ve kasvetle kararmak manalarını taşır. Arapçada bu ilksel fiziksel katman iki ana hatta çatallanmıştır: Birinci hat, et veya tütsü dumanının ince ince çıkması (kutar), yüzü bürüyen isli toz ve karanlık (katar); ikinci hat ise dumanın çıktığı deliğin veya avcı çukurunun (kutra) darlığından türeyen harcamayı ve nafayı kısma, hayatı yalnızca nefes alacak kadar daraltma (iktâr) anlamıdır. Duman ile darlık arasındaki semantik bağ, genzin tıkanması, basıklık ve maddenin bütünü yerine sadece kokusu ve isiyle yetinilmesi fikridir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the Chicago (CAD), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDuman ve darlık geçişiYanan şeyden çıkan ince duman (kutâr) ve avcı sığınağının darlığı (kutre), harcamada eli sıkmaya ve yüzü kaplayan keder karaltısına kaynaklık etmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice qatar / Akadca qatāruDuman tütmesi, kurban dumanı ve tıkız duman bulutuyla kararma anlamları merkezi Sami gövdede ortaktır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çeperDuman, is ve daraltma bağlamında bazı Doğu Çadik dillerinde duman kökleriyle fonetik yakınlıklar öne sürülmüşse de doğrulanmış veri sınırlıdır.Muhtemel

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قترAnlamlıDaraltmak, duman salmakHarcamada asgari sınıra inmek, yüzü toz veya keder kaplamak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
قرتAnlamlıDonmak, katılaşmakKanın pıhtılaşması, soğuktan büzüşme ve kararma.Ortak büzülme ve daralma payı; Kur'an'da geçmez.
تقرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök anlamı tespit edilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
ترقAnlamlıKöprücük kemiğiGöğsün üst kısmı, boğaz ile omuz arasındaki dar kemik geçidi (terkûve).Dar boğaz ve sıkışma ilişkisi; Kur'an'da geçer.
رقتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik kaynaklarda mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
رتقAnlamlıBitiştirmek, kapamakBirbirine yapışık olma, açıklığın tamamen kapatılması ve tıkanması.Hedef kökün darlığına karşılık tam kapalılık; Kur'an'da geçer.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قترMerkezİmkânı asgari sınıra indirmeHarcamayı hayatın devamı için gereken en alt çizgiye çekmek ve alanı boğucu şekilde daraltmak.Hem fiilî kısmayı hem de bu darlığın yüze yansıyan kederli isini içerir.
بخلKomşuGörev olan harcamayı yapmamaHak sahibine verilmesi gereken maddî veya manevî değeri vermekten kaçınma.Darlık hissinden ziyade mülkiyeti elden çıkarmama iradesine odaklanır.
شححKomşuHırsla harmanlanmış cimrilikKişinin nefsinin derinliklerine yerleşmiş, doyumsuzluk ve kıskançlıkla beslenen açgözlü tutumluluk.İçsel bir hırs ve karaktere dönüşmüş mülkiyet tutkusudur.
مسكKomşuElde tutma ve bırakmamaSahip olunan imkânın dışarı akışını bütünüyle bloke edip depolama eğilimi.Akışı durdurup tutmaya yöneliktir; قتر gibi az da olsa sızdırmaz.
سرفZıtHaddi aşma ve saçıp savurmaÖlçüyü, meşru sınırı ve dengeyi hiçe sayarak kaynakları lüzumsuz yere tüketme.قتر kökünün tam zıddı olup darlığın karşısındaki kontrolsüz taşmadır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقترKısıntı, darlık, isHarcamayı asgari sınıra indirme ve kederden kaynaklanan yüz karaltısı.Kesin
LatinceParco, constringoKısıtlamak, esirgemekKaynağı esirgemeyi ve kısıtlamayı karşılar; yüzdeki toz ve duman tabakasını içermez.Güçlü
İngilizceSkimp, stinginess, gloomkısmak, darlık, kasvetMaddi kısmayı (skimp/pinch) ve yüzü bürüyen kederli kasveti (gloom) iki ayrı kelimeyle karşılar.Güçlü
AlmancaKnausern, einschränkenKısıntı yapmak, daraltmakİmkânları son derece daraltarak yaşamayı ifade eder; is ve duman çağrışımı dışarıda kalır.Güçlü
FransızcaLésiner, parcimonieKısmak, aşırı tutumlulukMasrafı gereğinden fazla kısma eylemini verir; kökün fiziki duman ve keder nüansı eksiktir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمُقْتِرِMaddî imkânı dar olan, dar gelirliBoşanma durumunda mali güce göre müt‘a verilmesi bağlamı (Bakara 2:236).
قَتَرٌYüzü bürüyen keder, zillet tozu ve karanlıkİyilik yapanların yüzünün berraklığına karşılık inkârcıların yüzünü kaplayan manevi is (Yûnus 10:26).
قَتَرَةٌBoğucu toz ve keder karaltısıKıyamet günü suçluların ve kâfirlerin yüzlerini saran karanlık ve toz tabakası (Abese 80:41).
قَتُورًاAşırı eli sıkı, harcamaktan korkan cimriİnsanın tabiatındaki nankörlük ve Rabbinin hazinelerine sahip olsa bile harcamaktan korkması (İsrâ 17:100).
يَقْتُرُواHarcamayı aşırı derecede kısmakRahmân’ın kullarının harcamada israf ile cimrilik arasında orta yolu tutturması (Furkān 25:67).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri ve ceza psikolojisiKıyamet günü inkârcıların yüzünü bürüyecek olan is ve tozun (katar) fiziksel bir toz mu yoksa manevi zilletin yüze yansıması mı olduğu tartışması.İçsel suçluluk ve korkunun yüze vuran karanlığı.
FıkıhNafaka ve müt‘a hukukuBakara 2:236 gereğince boşanma bedelinin ve aile nafakasının zengin ve dar gelirli (muktir) ayrımında neye göre belirleneceği meselesi.Zaruri geçim eşiğinde duran asgari ekonomik kapasite.
TefsirDenge ahlakı ve infak hudutlarıFurkān 25:67’de israf ile iktâr arasında kurulan dengenin (kavâm) sınırları; cimrilik ile tasarruf arasındaki fark.Kaynak akışını kesintiye uğratan harcama kısıntısı.
HadisAhlak ve cömertlik tasvirleriSadaka vermekten kaçınan kimsenin göğsünün daralması ve zırhın sıkışması temsillerinde daralma motifi.Ruhsal ve maddî darlığın birbirini tetiklemesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlaki denge ve kullukİktâr (aşırı kısıntı)İfrat ve tefrit arasında tefrit kutbunu oluşturmaMülkün asıl sahibini unutup rızkın tükeneceği korkusuyla kaynakları hapsetme zaafıdır.Kesin
İlmiBilgi üretimi ve paylaşımıBilgi cimriliği ve veriyi daraltmaEntelektüel akışı asgari düzeyde tutarak gelişimi engellemeHakikatin veya bilginin toplumla paylaşılmayıp dar bir zümrede hapsedilmesidir.Muhtemel
SiyasiKamu yönetimi ve bütçeKemer sıkma ve kamu yatırımlarını boğmaToplumsal refahı asgari hayatta kalma sınırına mahkûm etmeDevlet otoritesinin tebaasına karşı kaynakları aşırı kısarak kriz ve huzursuzluk üretmesidir.Güçlü
İktisadiGelir dağılımı ve piyasa dolaşımıLikidite daralması ve harcama kısıntısıParanın piyasada dönmesini engelleyerek durgunluğa (resesyon) yol açmaTüketim ve yatırım harcamalarının tamamen kesilerek ekonomik can damarlarının tıkanmasıdır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAkışkanlar mekaniğinde boğulma noktası (darboğaz / throttling)Bir borudaki akışkanın kesitin aşırı daraltılması sonucu laminer akışını kaybedip sürtünme ve basınç kaybıyla asgari debiye inmesi gibi, قتر de sistemdeki akışı son sınırına kadar sıkar.Güçlü
Beşeri bilimlerEkonomide likidite tuzağı ve aşırı tasarruf paradoksuBireylerin veya kurumların belirsizlik ve korku sebebiyle harcamaları asgari seviyeye indirip parayı tutması, kolektif düzeyde ekonomik daralmaya ve toplam talebin çöküşüne yol açar.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece ekonomik anlamda tutumluluk veya basit cimrilik olarak algılanıp, ontolojik bir büzülme, daralma ve yüzü kaplayan keder tabakası anlamının unutulması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök bir yandan infakın alt sınırındaki tehlikeli darlığı (Bakara 2:236, Furkān 25:67), diğer yandan suçluluk ve zilletin ruhu boğup yüze çökerttiği is ve tozu (Yûnus 10:26, Abese 80:41) aynı kök mantığıyla birleştirir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİktâr kavramı sıradan bir tasarruf gibi görülürse, Kur'an'ın israf kadar iktârı da zemmeden adalet ve denge nizamı bozulur; ayrıca ahiretteki yüz karaltısının psikolojik darlıkla olan bağı kopar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İslam iktisat ve ahlak felsefesinin temel sütunu olan 'israf ile cimrilik arasındaki orta yol' (kavâm) ilkesinin alt sınırını tayin ettiği ve manevi çöküntünün bedensel/fizyonomik dışavurumunu betimlediği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnfak ahlakı ve aile hukukuyla ilgili ahkâm ayetlerinde (Bakara 2:236, Furkān 25:67) ve kıyamet günü inkârcıların psikolojik ve fiziki durumunu resmeden eskatolojik tasvirlerde (Yûnus 10:26, Abese 80:41, İsrâ 17:100).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tutumluluğun sınırsız bir erdem olduğu yanılgısını düzeltir; harcamayı asgari sınıra çekip hayatı daraltmanın (iktâr) tıpkı israf gibi yerilmiş bir ifrat/tefrit sapması olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAvcının gizlendiği basık ve daracık çukur; yanan et veya ottan ince ince sızan isli duman; canı korumaya ancak yetecek asgari gıda payı.
  • Soyut anlamİmkânların ve kaynakların akışını asgari sınıra kadar daraltarak hayatı boğma; korku ve zillet sebebiyle ruhun daralıp yüze karanlık bir is tabakası halinde yansıması.
  • Sistematik karşılıkİsrafın karşıtı olarak sistemik tıkanmaya yol açan aşırı daraltma; varlık dolaşımını felç eden alt sınır tefriti.
  • LaTeX modeliQ(x)=lim⁡ϵ→0+(Φ(x)Ω⋅ϵ)ileΔSruh∝1Φ(x)
  • LaTeX açıklamasıModelde Φ(x) sisteme ait toplam potansiyel veya harcanabilir kaynağı, Ω meşru ve dengeli harcama alanını, ϵ ise sıfıra yaklaşan asgari payı (ramak sınırını) temsil eder. Q(x) fonksiyonu, kökün temsil ettiği aşırı kısma eylemini, yani kaynağın neredeyse sıfıra indirgenmiş bir katsayıyla dar bir kanala sıkıştırılmasını sembolize eder. İkinci kısımda ise ruhsal darlık ve yüzü kaplayan keder karaltısı (ΔSruh), dışa akan imkân ve cömertlik payı Φ(x) ile ters orantılı olarak modellenmiştir; akış daraldıkça keder ve is yoğunluğu sınıra yaklaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق