ضيق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-ي-ق9 sîga, 80 mücavir kök, 12 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رحبشرحضَيْقٍوَضَائِقٌضيقضَاقَتْصدروَضَاقَلِتُضَيِّقُواذرعلوطحزنضَيِّقًاعصب

KökSîga 9Ayet 12Sure 10Mücavir 80

▶ Ağı aç (3B)

ضيق

ض - ي - ق

KÖK
  • 13 geçiş
  • 12 ayet
  • 9 sîga
  • 12 sözlük

Dar geçit, boğaz demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dar geçit, boğaz demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.186 harf
القاف والضاد و"وايء" معهما ق ض ي، ق ي ض، ق و ض، ض ي ق مستعملات قضي: قَضَى يَقضي قَضاءً وقَضيّةً أي حكم. وقَضَى إليه عهداً معناه الوصية، ومنه قوله تعالى: "وقَضَينا إلى بني إسرائيل". وقوله: "فلما قَضَينا عليه الموت"، أي أتى. وانقَضَى الشيء وتَقَضَّى أي فني وذهب، قال: تَقَضَّى ليالي الدهر والناس هادم وبان ومَقْضيٌّ وقاض ومقرض فتاً لمن لم يبن خيراً لنـفـسـه وتباً لأقوام بنوا ثـم قَـوَّضُـوا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR443 harf
ضاقَ الشيء يَضيقُ ضَيْقاً وضيقاً. والضَيْقُ أيضاً تخفيف الضَيّق. والضَيْقُ أيضاً: جمع الضَيْقَةِ، وهي الفقر وسوء الحال، ومنه قول الأعشى: كَشَفَ الضَيْقَةَ عنَّا وَفَسَحْ والضِيقَةُ: الضيقُ. وقد ضاق عنك الشيء. يقال: لا يسعني شيءٌ ويَضيقُ عنك. وضاقَ الرجل، أي بَخَلَ. وأضاقَ، أي ذهبَ مالُه. وضَيَّقْتُ عليك الموضع. وقولهم: ضِقْتُ به ذرعاً، أي ضاقَ ذرعي به. وتَضايَقَ القوم، إذا لم يتَّسعوا في
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.938 harf
ق ض ( وايء ) قضي ، قوض ، قيض ، ضيق ، قضأ ، ضقى . قضي : عمرو عن أبيه : قَضَّى الرجُل : إذا أكل القَضَى ، وهو عَجَم الزَّبيب . قال ثعلب : هو بالقاف . قال ابن الأعرابي : وقال الله : ( وَلَوْ أَنزَلْنَا مَلَكاً لَّقُضِىَ الاَمْرُ ثُمَّ لاَ يُنظَرُونَ ) ( الأنعام : 8 ) . قال أبو إسحاق : معنى قُضي الأمر : أُتمَّ إهلاكُهم . قال : وقضى في اللغة على ضرُوب كلُّها تَرجع إلى معنى انقطاع الشيءِ وتمامِه ، ومنه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.928 harf
(باب الضاد والياء وما يثلثهما) (ضيل) الضاد والياء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَباتٍ معروف. من ذلك الضَّالُ: السِّدْرُ البَرّيّ.الواحدة ضالة. قال الفرَّاء: أَضَالَت الأرض، وأضْيَلَت، إِذا صارَ فيها الضَّالُ. ويقال إنَّ الضَّالَةَ: بُرَة النّاقة. قال ابنُ ميّادة: قطعتُ بمِصلالِ الخِشاشِ يردُّها *** على الكَرْهِ منها ضالةٌ وجديلُ([1])(ضيح) الضاد والياء والحاء أُصَيلٌ صحيح، وهو اللَّبن الممزوج،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR523 harf
- الضيق: ضد السعة، ويقال: الضيق أيضا، والضيقة يستعمل في الفقر والبخل والغم ونحو ذلك. قال تعالى: ﴿وضاق بهم ذرعا﴾ [هود/77]، أي: عجز عنهم، وقال: ﴿وضائق به صدرك﴾ [هود/12]، ﴿ويضيق صدري﴾ [الشعراء/13]، ﴿ضيقا حرجا﴾ [الأنعام/125]، ﴿وضاقت عليكم الأرض بما رحبت﴾ [التوبة/25]، ﴿وضاقت عليهم أنفسهم﴾ [التوبة/118]، ﴿ولا تك في ضيق مما يمكرون﴾ [النحل/127]. كل ذلك عبارة عن الحزن، وقوله: ﴿ولا تضاروهن لتضيقوا عليهن﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR752 harf
ض ي ق ضاق المكان وتضايق وتضيق وفيه ضيق وضيق ومكان ضيق وضيق تخفيف أو وصف بمصدر‏.‏ والمرأة تستضيق بالأدوية‏.‏ ومن المجاز‏:‏ وقع في مضيق من أمره ومضايق وهو من أمره في ضيق وضاقت عليه الحيلة‏.‏ وإذا تضايق عليك أمر فانتظر سعة ولا يسعني أمر ويضيق عنك وقد ضاق عليّ صدره وله نفس ضيقة وأصابته ضيقة‏:‏ فقر وقد أضاق إضاقة ورجل مضيق وضيق على فلان وهذا أمر مضيق وضايقه في كذا إذا لم يسامحه وتضايقوا وضاقت عينه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.031 harf
الضِّيقُ: نقيض السّعة، ضاقَ الشيءُ يضيق ضِيقاً وضَيْقاً وتَضَيَّقَ وتَضايَقَ وضَيَّقَه هو، وحكى ابن جني أَضاقَه، وهو أَمر ضَيِّقٌ. أَبو عمر: الضَّيْقُ الشيء الضَّيِّقُ، والضِّيقُ المصدر، والمَضايِق: جمع المَضِيق. والضَّيْقُ أَيضاً: تخفيف الضَّيِّق؛ قال الراجز: دُرْنا ودارَتْ بَكْرةٌ نَخِيسُ، لا ضَيْقةُ المَجْرَى ولا مَرُوسُ والضَّيْقُ: جمع الضَّيقاة والضِّيقة وهي الفقر وسوء الحال، وقد ضاقَ عن كل
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR360 harf
* ض ي ق * * ضَاقَ * الشيء من باب باع و * ضِيقاً * بالكسر أيضا و * الضِّيقُ * أيضا تخفيف الضيق وقد * ضَاقَ * عنه الشيء يقال لا يسعني شيء ويضيق عنك أي وأن يضيق عنك بل متى وسعني وسعك هكذا فسره في و س ع وضاق الرجل أي بخل و * أضَاقَ * أي ذهب ماله و * ضَيَّقَ * عليه الموضع وقولهم * ضَاقَ * به ذرعا أي ضاق ذرعه به و * تَضَايَقَ * القوم إذا لم يتسعوا في خُلُق أو مكان
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.826 harf
ضاق يضيق ضيقا بالكسر ويفتح قال الله تعالى: )ولا تك في ضيق مما يمكرون( وقرأ ابن كثير )في ضيق( بالكسر: وتضيق، وتضايق، وهو: ضد اتسع. والضيق: ضد السعة. وحكى ابن جني: أضاقه إضاقة، وضيقه تضييقا فهو ضيق، وضيق كميت وميت وضائق قال تعالى: )وضائق به صدرك(. والضيق: الشك في القلب عن أبي عمرو، وهو مجاز، وبه فسر قوله تعالى: )ولا تك في ضيق مما يمكرون( ويكسر ونص أبي عمرو: الضيق، بالتحريك: الشك، وهو بالفتح بهذا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.262 harf
ضَاقَ 1 ضَاقَ ذ , aor. يَضِيقُ, inf. n. ضَيْقٌ (S, O, Msb, K) and ضِيقٌ, (S, O, K,) or this latter is a simple subst., (Msb,) It was, or became, narrow, or strait; contr. of اِتَّسَعَ; (Msb, K;) as also ↓ تضيّق, [or rather this signifies it was, or became, rendered narrow, or strait, being quasipass. of 2,] and ↓ تضايق: (K:) it is said of a thing, (S, O, Msb,) and of a place. (Msb.) [See also
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.076 harf
ضَاقَ ضَاقَ ( y ) I ( n. ac. ضَيْق 1 , ضِيْق 2 ), a. Was narrow, strait; shrank, contracted. b. Was avaricious, miserly. ضَيَّقَ ضَيَّقَ II , a. Narrowed, straitened; contracted; compressed. b. [ 'Ala ], Was severe with; embarrassed; straitened. ضَاْيَقَ ضَاْيَقَ III , a. Was rigorous, harsh with. أَضْيَقَ أَضْيَقَ IV , a. see II (a) . b. Was in straitened circumstances; became
Tamamını oku

Sîgalar(9)

Mücavir kökler80 mücavir (109 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صدر

    4 ortak ayet · Okun ön yarısına denir

  2. ذرع

    2 ortak ayet · Zira’ (zal) : Kol demektir

  3. رحب

    2 ortak ayet · Rab (Ayn) taşmakta olan dolu kap demektir

  4. حزن

    3 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

  5. وطن

    1 ortak ayet · Yurtlar

  6. مكر

    2 ortak ayet · Sinek kapan bitki demektir

  7. لوط

    2 ortak ayet · “Liyat” sıva harcı demektir

  8. حنن

    1 ortak ayet · Hanne yavrulu deve demektir

  9. لجأ

    1 ortak ayet · Sığınak

  10. ثبر

    1 ortak ayet · Sebere irin demektir

  11. شرح

    1 ortak ayet · “Şeriha” et dilimi demektir

  12. عصب

    1 ortak ayet · Birbirini destekleyen grup

Geçtiği ayetler(12)

  1. … صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ كَذَلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ …

    DarAllah, kimi hidayete erdirmek isterse; onun kalbini İslam’a açar. Kimi de saptırmak isterse; onu da göğe doğru yükseliyormuş gibi kalbini daraltır, sıkar. Allah; iman etmeyenlerin üstüne, işte böylece murdarlık çökertir.

  2. وَإِذَا أُلْقُوا مِنْهَا مَكَانًا ضَيِّقًا مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُورًا

    DarElleri boyunlarına bağlı olarak onun en dar bir yerine atıldıkları zaman orada yok olup gitmeyi isterler.

Sîga sayfası: لِتُضَيِّقُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضيق
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerحرج, عسر, شدد, كرب
Zıt Kökوسع
Çekirdek Özet 1Bir hacmin, alanın, geçidin veya sınırın içeriye doğru büzülerek genişliğini yitirmesi
Çekirdek Özet 2İnsanın göğsünün, ruhunun ve imkânlarının inkâr, keder veya kuşatma altında sıkışıp bunalması
Çekirdek Özet 3Varlık alanının daraltılması suretiyle baskı kurma, hareket serbestisini yok etme ve meşakkate sürükleme
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel mekân ölçüsüne indirgeyerek psikolojik, ahlaki ve hukuki baskı (tazyik) boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضيYanlardan sıkışma, kenarların içeriye doğru baskı yapması ve sınırın daralarak alanı eksiltmesi; nitekim ضير zarar vererek eksiltmeyi, ضيز payı kısarak haksızlık yapmayı, ضيع sınırın kaybolup yokluğa düşmesini ve ضيف bir sınıra veya kişiye yanaşıp iltica etmeyi anlatırقEklenen ق harfi (sınır, toplanma ve kapanma imgesi), yanlardan gelen bu baskıyı somut bir tıkanmaya, kesin bir sınıra ve kaçışı engelleyen sert bir darlığa ulaştırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harfi ص üzerinden türetme yoğunlaşma)Alana dışarıdan uygulanan ezici baskıyı, sıkıştırmayı ve kenarlardan kuşatmayı temsil eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaBu baskının doğrudan muhataba ulaşmasını, fiilen etki doğurmasını ve alanı aktif olarak daraltmasını simgeler
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırGenişleyen ufkun iğne deliği gibi büzülüp toplanmasını, sınırın içeriye doğru kapanmasını anlatır
ضيقBaskı ve kuşatmanın aktif bir hareketle alanı iğne deliği gibi büzüp kapatmasıDış baskının hacmi daraltarak nefes almayı veya hareket etmeyi engelleyecek bir sınıra sıkıştırması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kabın, yolun, geçidin veya mekânın içine alabileceği nesneye göre dar gelmesi; dağ arasındaki dar geçit veya boğaz (مضيق)
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ, korkakların develerin sulandığı dar ağılları ve zorlu dar alanları sevmediğini, yüreksiz kimselerin dar göğüslü ve dar ufuklu olduğunu şu dizede ifade eder: يَكْرَهها الجُبَناءُ الضاقةُ العَطَنِ
Erken Arapça kullanımAraplar ay menzillerinden Süreyyâ ile Deberân arasındaki sıkışık konuma uğursuzluk atfederek الضيقة adını vermişlerdir; kuyu makarasının dar olmaması hakkında ise şöyle denilmiştir: دُرْنا ودارَتْ بَكْرةٌ نَخِيسُ / لا ضَيْقةُ المَجْرَى ولا مَرُوسُ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Züheyr Dîvânı.

Sami etimolojik katman

Arapça ضيق kökü, Sami dil ailesinde kuşatma, baskı altına alma ve sınırları içeriye doğru çekme hareketini ifade eden ilksel kök ailesine aittir. İbranice tzuk / tzūk (צוּק) kökü "sıkıştırmak, kuşatmak, darlık vermek, bunaltmak" anlamlarını taşırken, buradan türeyen matzoq ve metzokah kelimeleri "kuşatma, darlık, çaresizlik" durumunu ifade eder. Süryanice ve Aramice katmanında ʿ-y-q (ܥܝܩ) kökü "daralmak, nefesi daralmak, sıkıntıya düşmek" anlamıyla doğrudan paralellik gösterir. Batı Sami dillerindeki bu yapı, genişliğin (وسع) zıddı olan kısıtlılık halini fiziksel alandan doğrudan bedensel ve ruhsal tecrübeye (boğulma, nefessiz kalma) aktarır. Arapçada ecvef yapıda billurlaşan kök, hem dağ geçidi gibi fiziksel dar boğazı hem de kalbin kederle büzüşmesini ve kişinin geçimini bilerek daraltmayı ifade eden zengin bir semantik çekirdek kurmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönضيق / مضيق / أضاقFiziksel geçit ve hacim yetersizliğinden göğsün kederle daralmasına, fakirleşmeye ve başkasına hayatı dar etmeye doğru düzenli semantik genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice tzūk (צוּק), Süryanice ʿyq (ܥܝܩ)Mekânın sıkışması, kuşatılma darlığı ve ruhsal boğuntu anlamlarının ortak Sami mirası olarak taşınmasıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde düzenli bir fonetik eşleşme tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضيقAnlamlıDaralmak, darlıkMekânın, göğsün veya imkânların sınırının içeriye büzüşmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
ضقيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
يضقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıYâ harfinin başta olduğu bu dizilim kök oluşturmaz
يقضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıBu harf dizilimi Arap dilinde kullanım dışıdır
قضيAnlamlıHükmetmek, bitirmekBir işi kesin sonuca bağlamak, tamamlamak ve infaz etmekAnlamlı kök; Kur'an'da geçer
قيضAnlamlıSarmak, kabuk bağlamak, sevk etmekBir şeyin üzerine kabuk gibi sarılmak, musallat kılınmakAnlamlı kök; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضيقMerkezHacmin ve imkânın daralmasıMekânın veya göğsün sınırlanıp nefes alamaz hale gelmesiGenişliğin karşıtı olarak kısıtlanma ve sıkışma hali
حرجKomşuÇıkışsız darlık ve günah riskiضيق sadece daralmayı anlatırken حرج hiçbir çıkış kapısı kalmayan en uç darlığı ve günaha düşme tehlikesini içerirSıkışıklığın çaresizlik ve yasak sınırına dayanması
عسرKomşuİşin zorlaşması ve tıkanmasıضيق hacim ve alan kısıtlılığına odaklanırken عسر işin icrasındaki zorluk ve akıcılık kaybına odaklanırKolaylığın zıddı olarak zorluk ve meşakkat
شددKomşuBağın sertleşmesi ve baskıضيق büzülme ve alan yetersizliğidir; شدد ise dıştan uygulanan sertlik, kuvvet ve gerginliktirİpin gerilmesi veya şartların sertleşmesi
كربKomşuBoğucu keder ve tasaضيق ruhun ve nefesin sıkışmasıdır; كرب ise insanı tamamen esir alan, nefesini tıkayan ağır hüzündürKalbi ve bedeni felç eden keder yükü
وسعZıtGenişlik, kuşatıcılık, güçضيق sınırların içeri çekilmesidir; وسع ise her şeyi içine alacak sonsuzluk ve güç bolluğudurDarlığın mutlak karşıtı olan kudret ve alan genişliği

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضيقDarlık, sıkışma, tazyikMekânın, ruhun ve imkânın kısıtlanarak meşakkat oluşturmasıKesin
LatinceAngustia, coarctatioDarlık, sıkıntı, daraltmaAngustia hem boğaz ve geçit darlığını hem de ruhsal ıstırabı karşılar; ancak ahlaki tazyik yönü zayıftırGüçlü
İngilizceNarrowness, constriction, distressDarlık, büzülme, bunaltıConstriction fiziksel büzülmeyi, distress ruhsal sıkıntıyı verir; tek bir terim kökün genişliğini tam örtmezGüçlü
AlmancaEnge, Verengung, BedrängnisDarlık, daralma, sıkıştırılmaEnge mekân ve ruh darlığını doğrudan karşılar; Bedrängnis ise dışarıdan yapılan baskıyı yansıtırGüçlü
FransızcaÉtroitesse, resserrement, angoisseDarlık, daralma, iç sıkıntısıÉtroitesse fiziksel hacim darlığını, angoisse ise göğsün boğulurcasına daralmasını ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Kalbin/göğsün kederle daralmasıİnkâr, iftira ve alay karşısında peygamberin hissettiği derin psikolojik bunaltıRisalet tebliği bağlamı; Hicr 15:97, Hûd 11:12, Şuarâ 26:13
Yeryüzünün insana dar gelmesiSuçluluk, mahcubiyet veya savaşta bozgun anında geniş yeryüzünün sığınılmaz hale gelişiZorlu imtihan ve tövbe bağlamı; Tevbe 9:25, Tevbe 9:118
Fiziksel mekân ve boyut darlığıİnsanın içine hapsedildiği veya atıldığı yerin hacimce aşırı derecede dar olmasıKıyamet ve cehennem azabı bağlamı; Furkân 25:13
Nefes alamama ve göğsün büzülmesiHidayetten mahrum kalanın göğe yükseliyormuş gibi oksijensiz kalıp tıkanmasıKalbin küfre mühürlenmesi bağlamı; En'âm 6:125
Sosyal ve iktisadi tazyik yapmaBoşanma sürecinde kadının hayatını, nafakasını ve meskenini kasten daraltarak baskı kurmaAile hukuku ve hakların korunması bağlamı; Talâk 6:6
Düşman hilelerine karşı kalpte darlık duymamaHile, tuzak ve baskıların mümini içsel bir daralmaya ve panik haline sürüklememesiTeselli ve metanet bağlamı; Nahl 16:127, Neml 27:70

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet ve dalalet, teklif-i mâ lâ yutâkGöğsün açılması (شرح) ile küfür sebebiyle daralması (ضيق) arasındaki ontolojik ve iradi dönüşümİmanın kalbe getirdiği enginlik ile inkârın getirdiği varoluşsal darlık ve nefessizlik
FıkıhNafaka, mesken hakkı ve tazyik (izarar) yasağıBoşanma iddeti bekleyen kadına hayatı daraltacak şekilde davranmanın haramlığıBir kimseyi hakkından vazgeçirmek için imkânlarını kasıtlı olarak kısıtlama suçu
TefsirPeygamberlerin iç dünyası ve muhatap psikolojisiMüşriklerin hakaretleri karşısında peygamberin göğsünün daralması ve bunun ilahi teselli ile aşılmasıKederin bedene ve nefes alışverişine yansıyan somut ağırlığı
HadisKabir azabı, fitne dönemleri ve duaKabrin ölüyü sıkması (ضيقة القبر) ve keder anlarında kalbin genişlemesi için yapılan dualarDış kuşatmanın ve günah yükünün insanı her yönden sıkıştırması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalbin hakikate karşı durumuİman genişliği karşısında inkâr darlığıVarlık algısını sınırlandırmaHakikati reddeden kalp, kendi içine kapanarak varoluşsal bir daralma ve nefessizlik yaşarKesin
İlmiKavram ve bilgi sınırlarıDogmatizm ve dar görüşlülükAnlama ufkunu kapatmaBilgi üretiminde zihnin peşin hükümlerle büzülmesi, hakikatin kuşatıcı bütünlüğünü kavramayı engellerGüçlü
SiyasiYönetim ve halk ilişkisiTazyik, istibdat ve baskıHürriyet alanını kısıtlamaİktidarın muhalif unsurları hareket edemez hale getirmek için yaşam ve ifade alanlarını daraltmasıGüçlü
İktisadiMülkiyet ve pazar imkânlarıTekelleşme, ambargo ve darlıkKaynaklara erişimi tıkamaSermayenin ve geçim kaynaklarının kasıtlı olarak kısıtlanması yoluyla kitlelerin meşakkate sürüklenmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHidrodinamikte boğaz daralması (Venturi etkisi) ve basınç değişimiAkışkanın geçtiği boru kesiti daraldığında akış hızının artıp iç basıncın değişmesi gibi, hacim küçüldükçe sistem üzerindeki gerilim geometrik olarak yükselirGüçlü
Beşeri bilimlerPsikolojide panik/anksiyete daralması ve sosyolojik marjinalleşmeBireyin tehdit algısı karşısında solunumunun kısıtlanıp dünyayı bir tünel gibi dar görmesi veya toplumsal grupların alanının daraltılıp köşeye sıkıştırılmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece salt mekânsal bir metrekare yetersizliğine veya anlık ekonomik fakirliğe indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamضيق, sadece fiziki hacim değil; göğsün, kalbin, ahlaki sorumluluğun, yeryüzünün ve sosyal ilişkilerin baskı altında büzüşerek insanı işlevsiz kılmasını kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTalâk 6:6 gibi ayetlerdeki tazyik uyarısını sadece parasal harçlığı kısmak sanıp, kadına yönelik psikolojik, mekânsal ve duygusal baskıyı darlık kapsamında görmemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisini somut bedensel haller üzerinden nasıl anlattığını, keder ve inkârın bir nefes darlığı ve hacim kaybı olarak nasıl somutlaştığını kavramayı sağlar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin tebliğ esnasında hissettikleri ağır psikolojik baskıyı anlatan ayetlerde, tövbe sürecindeki ruhsal kuşatmayı betimleyen kıssalarda ve aile hukuku ilkelerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müminin kederlenmeyeceğini veya peygamberlerin hiçbir zaman içsel daralma yaşamayacağını savunan gerçek dışı ve mekanik din algısını düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir mekânın, kabın veya geçidin içeriye doğru büzüşmesi, geçit vermeyecek ölçüde daralması ve genişliğin zıddı olması.
  • Soyut anlamİnsanın iç dünyasının, kalbinin veya imkânlarının dış baskı, keder ve inkâr sebebiyle nefes alamayacak kadar sıkışması ve baskılanması.
  • Sistematik karşılıkVarlık veya hareket alanının kasıtlı ya da fıtri olarak daraltılması neticesinde sistem içi basıncın, stresin ve meşakkatin zirveye çıkması hali.
  • LaTeX modeliV(t)→0  ⟹  P(t)→∞
  • LaTeX açıklamasıModelde V, bir varlığın, insanın veya sistemin sahip olduğu hareket, nefes alma ve eylem hacmini (genişliğini) temsil eder; t zaman veya baskı sürecidir. P ise daralan hacim sebebiyle oluşan içsel ve dışsal baskıyı, stresi ve meşakkati gösterir. Hacim (V) sıfıra doğru daraldıkça, sistemin üzerindeki tazyik ve darlık (P) sonsuza doğru tırmanır; bu durum ضيق kökünün fiziki daralmadan psikolojik boğulmaya uzanan nedensel hareketini matematiksel olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض