ضيق
ض - ي - ق
KÖK- 13 geçiş
- 12 ayet
- 9 sîga
- 12 sözlük
Dar geçit, boğaz demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Dar geçit, boğaz demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.186 harfالقاف والضاد و"وايء" معهما
ق ض ي، ق ي ض، ق و ض، ض ي ق مستعملات قضي: قَضَى يَقضي قَضاءً وقَضيّةً أي حكم.
وقَضَى إليه عهداً معناه الوصية، ومنه قوله تعالى: "وقَضَينا إلى بني إسرائيل". وقوله: "فلما قَضَينا عليه الموت"، أي أتى.
وانقَضَى الشيء وتَقَضَّى أي فني وذهب، قال:
تَقَضَّى ليالي الدهر والناس هادم وبان ومَقْضيٌّ وقاض ومقرض
فتاً لمن لم يبن خيراً لنـفـسـه وتباً لأقوام بنوا ثـم قَـوَّضُـوا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR443 harfضاقَ الشيء يَضيقُ ضَيْقاً وضيقاً. والضَيْقُ أيضاً تخفيف الضَيّق. والضَيْقُ أيضاً: جمع الضَيْقَةِ، وهي الفقر وسوء الحال، ومنه قول الأعشى:
كَشَفَ الضَيْقَةَ عنَّا وَفَسَحْ
والضِيقَةُ: الضيقُ. وقد ضاق عنك الشيء. يقال: لا يسعني شيءٌ ويَضيقُ عنك. وضاقَ الرجل، أي بَخَلَ. وأضاقَ، أي ذهبَ مالُه. وضَيَّقْتُ عليك الموضع. وقولهم: ضِقْتُ به ذرعاً، أي ضاقَ ذرعي به. وتَضايَقَ القوم، إذا لم يتَّسعوا في
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.938 harfق ض ( وايء )
قضي ، قوض ، قيض ، ضيق ، قضأ ، ضقى .
قضي : عمرو عن أبيه : قَضَّى الرجُل : إذا أكل القَضَى ، وهو عَجَم الزَّبيب .
قال ثعلب : هو بالقاف .
قال ابن الأعرابي : وقال الله : ( وَلَوْ أَنزَلْنَا مَلَكاً لَّقُضِىَ الاَمْرُ ثُمَّ لاَ يُنظَرُونَ ) ( الأنعام : 8 ) .
قال أبو إسحاق : معنى قُضي الأمر : أُتمَّ إهلاكُهم .
قال : وقضى في اللغة على ضرُوب كلُّها تَرجع إلى معنى انقطاع الشيءِ وتمامِه ، ومنه
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.928 harf(باب الضاد والياء وما يثلثهما)
(ضيل) الضاد والياء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَباتٍ معروف. من ذلك الضَّالُ: السِّدْرُ البَرّيّ.الواحدة ضالة. قال الفرَّاء: أَضَالَت الأرض، وأضْيَلَت، إِذا صارَ فيها الضَّالُ. ويقال إنَّ الضَّالَةَ: بُرَة النّاقة. قال ابنُ ميّادة:
قطعتُ بمِصلالِ الخِشاشِ يردُّها *** على الكَرْهِ منها ضالةٌ وجديلُ([1])(ضيح) الضاد والياء والحاء أُصَيلٌ صحيح، وهو اللَّبن الممزوج،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR523 harf- الضيق: ضد السعة، ويقال: الضيق أيضا، والضيقة يستعمل في الفقر والبخل والغم ونحو ذلك. قال تعالى: ﴿وضاق بهم ذرعا﴾ [هود/77]، أي: عجز عنهم، وقال: ﴿وضائق به صدرك﴾ [هود/12]، ﴿ويضيق صدري﴾ [الشعراء/13]، ﴿ضيقا حرجا﴾ [الأنعام/125]، ﴿وضاقت عليكم الأرض بما رحبت﴾ [التوبة/25]، ﴿وضاقت عليهم أنفسهم﴾ [التوبة/118]، ﴿ولا تك في ضيق مما يمكرون﴾ [النحل/127]. كل ذلك عبارة عن الحزن، وقوله: ﴿ولا تضاروهن لتضيقوا عليهن﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR752 harfض ي ق
ضاق المكان وتضايق وتضيق وفيه ضيق وضيق ومكان ضيق وضيق تخفيف أو وصف بمصدر.
والمرأة تستضيق بالأدوية.
ومن المجاز: وقع في مضيق من أمره ومضايق وهو من أمره في ضيق وضاقت عليه الحيلة.
وإذا تضايق عليك أمر فانتظر سعة ولا يسعني أمر ويضيق عنك وقد ضاق عليّ صدره وله نفس ضيقة وأصابته ضيقة: فقر وقد أضاق إضاقة ورجل مضيق وضيق على فلان وهذا أمر مضيق وضايقه في كذا إذا لم يسامحه وتضايقوا وضاقت عينه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.031 harfالضِّيقُ: نقيض السّعة، ضاقَ الشيءُ يضيق ضِيقاً وضَيْقاً وتَضَيَّقَ وتَضايَقَ وضَيَّقَه هو، وحكى ابن جني أَضاقَه، وهو أَمر ضَيِّقٌ. أَبو عمر: الضَّيْقُ الشيء الضَّيِّقُ، والضِّيقُ المصدر، والمَضايِق: جمع المَضِيق. والضَّيْقُ أَيضاً: تخفيف الضَّيِّق؛ قال الراجز: دُرْنا ودارَتْ بَكْرةٌ نَخِيسُ،
لا ضَيْقةُ المَجْرَى ولا مَرُوسُ
والضَّيْقُ: جمع الضَّيقاة والضِّيقة وهي الفقر وسوء الحال، وقد ضاقَ عن كل
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR360 harf* ض ي ق * * ضَاقَ * الشيء من باب باع و * ضِيقاً * بالكسر أيضا و * الضِّيقُ * أيضا تخفيف الضيق وقد * ضَاقَ * عنه الشيء يقال لا يسعني شيء ويضيق عنك أي وأن يضيق عنك بل متى وسعني وسعك هكذا فسره في و س ع وضاق الرجل أي بخل و * أضَاقَ * أي ذهب ماله و * ضَيَّقَ * عليه الموضع وقولهم * ضَاقَ * به ذرعا أي ضاق ذرعه به و * تَضَايَقَ * القوم إذا لم يتسعوا في خُلُق أو مكان
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.826 harfضاق يضيق ضيقا بالكسر ويفتح قال الله تعالى: )ولا تك في ضيق مما يمكرون( وقرأ ابن كثير )في ضيق( بالكسر: وتضيق، وتضايق، وهو: ضد اتسع. والضيق: ضد السعة. وحكى ابن جني: أضاقه إضاقة، وضيقه تضييقا فهو ضيق، وضيق كميت وميت وضائق قال تعالى: )وضائق به صدرك(. والضيق: الشك في القلب عن أبي عمرو، وهو مجاز، وبه فسر قوله تعالى: )ولا تك في ضيق مما يمكرون( ويكسر ونص أبي عمرو: الضيق، بالتحريك: الشك، وهو بالفتح بهذا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.262 harfضَاقَ
1 ضَاقَ ذ , aor. يَضِيقُ, inf. n. ضَيْقٌ (S, O, Msb, K) and ضِيقٌ, (S, O, K,) or this latter is a simple subst., (Msb,) It was, or became, narrow, or strait; contr. of اِتَّسَعَ; (Msb, K;) as also ↓ تضيّق, [or rather this signifies it was, or became, rendered narrow, or strait, being quasipass. of 2,] and ↓ تضايق: (K:) it is said of a thing, (S, O, Msb,) and of a place. (Msb.) [See also
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.076 harfضَاقَ
ضَاقَ ( y ) I ( n. ac. ضَيْق 1 , ضِيْق 2 ),
a. Was narrow, strait; shrank, contracted.
b. Was avaricious, miserly.
ضَيَّقَ
ضَيَّقَ II ,
a. Narrowed, straitened; contracted; compressed.
b. [ 'Ala ], Was severe with; embarrassed; straitened.
ضَاْيَقَ
ضَاْيَقَ III ,
a. Was rigorous, harsh with.
أَضْيَقَ
أَضْيَقَ IV ,
a. see II (a) .
b. Was in straitened circumstances; became
Mücavir kökler80 mücavir (109 toplam)
- صدر
4 ortak ayet · Okun ön yarısına denir
- ذرع
2 ortak ayet · Zira’ (zal) : Kol demektir
- رحب
2 ortak ayet · Rab (Ayn) taşmakta olan dolu kap demektir
- حزن
3 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
- وطن
1 ortak ayet · Yurtlar
- مكر
2 ortak ayet · Sinek kapan bitki demektir
- لوط
2 ortak ayet · “Liyat” sıva harcı demektir
- حنن
1 ortak ayet · Hanne yavrulu deve demektir
- لجأ
1 ortak ayet · Sığınak
- ثبر
1 ortak ayet · Sebere irin demektir
- شرح
1 ortak ayet · “Şeriha” et dilimi demektir
- عصب
1 ortak ayet · Birbirini destekleyen grup
Geçtiği ayetler(12)
… صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ كَذَلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ …
DarAllah, kimi hidayete erdirmek isterse; onun kalbini İslam’a açar. Kimi de saptırmak isterse; onu da göğe doğru yükseliyormuş gibi kalbini daraltır, sıkar. Allah; iman etmeyenlerin üstüne, işte böylece murdarlık çökertir.
وَإِذَا أُلْقُوا مِنْهَا مَكَانًا ضَيِّقًا مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُورًا
DarElleri boyunlarına bağlı olarak onun en dar bir yerine atıldıkları zaman orada yok olup gitmeyi isterler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضيق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حرج, عسر, شدد, كرب |
| Zıt Kök | وسع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hacmin, alanın, geçidin veya sınırın içeriye doğru büzülerek genişliğini yitirmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın göğsünün, ruhunun ve imkânlarının inkâr, keder veya kuşatma altında sıkışıp bunalması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık alanının daraltılması suretiyle baskı kurma, hareket serbestisini yok etme ve meşakkate sürükleme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel mekân ölçüsüne indirgeyerek psikolojik, ahlaki ve hukuki baskı (tazyik) boyutunu yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضي | Yanlardan sıkışma, kenarların içeriye doğru baskı yapması ve sınırın daralarak alanı eksiltmesi; nitekim ضير zarar vererek eksiltmeyi, ضيز payı kısarak haksızlık yapmayı, ضيع sınırın kaybolup yokluğa düşmesini ve ضيف bir sınıra veya kişiye yanaşıp iltica etmeyi anlatır | ق | Eklenen ق harfi (sınır, toplanma ve kapanma imgesi), yanlardan gelen bu baskıyı somut bir tıkanmaya, kesin bir sınıra ve kaçışı engelleyen sert bir darlığa ulaştırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harfi ص üzerinden türetme yoğunlaşma) | Alana dışarıdan uygulanan ezici baskıyı, sıkıştırmayı ve kenarlardan kuşatmayı temsil eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Bu baskının doğrudan muhataba ulaşmasını, fiilen etki doğurmasını ve alanı aktif olarak daraltmasını simgeler |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Genişleyen ufkun iğne deliği gibi büzülüp toplanmasını, sınırın içeriye doğru kapanmasını anlatır |
| ضيق | Baskı ve kuşatmanın aktif bir hareketle alanı iğne deliği gibi büzüp kapatması | Dış baskının hacmi daraltarak nefes almayı veya hareket etmeyi engelleyecek bir sınıra sıkıştırması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın, yolun, geçidin veya mekânın içine alabileceği nesneye göre dar gelmesi; dağ arasındaki dar geçit veya boğaz (مضيق) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ, korkakların develerin sulandığı dar ağılları ve zorlu dar alanları sevmediğini, yüreksiz kimselerin dar göğüslü ve dar ufuklu olduğunu şu dizede ifade eder: يَكْرَهها الجُبَناءُ الضاقةُ العَطَنِ |
| Erken Arapça kullanım | Araplar ay menzillerinden Süreyyâ ile Deberân arasındaki sıkışık konuma uğursuzluk atfederek الضيقة adını vermişlerdir; kuyu makarasının dar olmaması hakkında ise şöyle denilmiştir: دُرْنا ودارَتْ بَكْرةٌ نَخِيسُ / لا ضَيْقةُ المَجْرَى ولا مَرُوسُ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Züheyr Dîvânı.
Sami etimolojik katman
Arapça ضيق kökü, Sami dil ailesinde kuşatma, baskı altına alma ve sınırları içeriye doğru çekme hareketini ifade eden ilksel kök ailesine aittir. İbranice tzuk / tzūk (צוּק) kökü "sıkıştırmak, kuşatmak, darlık vermek, bunaltmak" anlamlarını taşırken, buradan türeyen matzoq ve metzokah kelimeleri "kuşatma, darlık, çaresizlik" durumunu ifade eder. Süryanice ve Aramice katmanında ʿ-y-q (ܥܝܩ) kökü "daralmak, nefesi daralmak, sıkıntıya düşmek" anlamıyla doğrudan paralellik gösterir. Batı Sami dillerindeki bu yapı, genişliğin (وسع) zıddı olan kısıtlılık halini fiziksel alandan doğrudan bedensel ve ruhsal tecrübeye (boğulma, nefessiz kalma) aktarır. Arapçada ecvef yapıda billurlaşan kök, hem dağ geçidi gibi fiziksel dar boğazı hem de kalbin kederle büzüşmesini ve kişinin geçimini bilerek daraltmayı ifade eden zengin bir semantik çekirdek kurmuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ضيق / مضيق / أضاق | Fiziksel geçit ve hacim yetersizliğinden göğsün kederle daralmasına, fakirleşmeye ve başkasına hayatı dar etmeye doğru düzenli semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice tzūk (צוּק), Süryanice ʿyq (ܥܝܩ) | Mekânın sıkışması, kuşatılma darlığı ve ruhsal boğuntu anlamlarının ortak Sami mirası olarak taşınması | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde düzenli bir fonetik eşleşme tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضيق | Anlamlı | Daralmak, darlık | Mekânın, göğsün veya imkânların sınırının içeriye büzüşmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ضقي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| يضق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Yâ harfinin başta olduğu bu dizilim kök oluşturmaz |
| يقض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Bu harf dizilimi Arap dilinde kullanım dışıdır |
| قضي | Anlamlı | Hükmetmek, bitirmek | Bir işi kesin sonuca bağlamak, tamamlamak ve infaz etmek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer |
| قيض | Anlamlı | Sarmak, kabuk bağlamak, sevk etmek | Bir şeyin üzerine kabuk gibi sarılmak, musallat kılınmak | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضيق | Merkez | Hacmin ve imkânın daralması | Mekânın veya göğsün sınırlanıp nefes alamaz hale gelmesi | Genişliğin karşıtı olarak kısıtlanma ve sıkışma hali |
| حرج | Komşu | Çıkışsız darlık ve günah riski | ضيق sadece daralmayı anlatırken حرج hiçbir çıkış kapısı kalmayan en uç darlığı ve günaha düşme tehlikesini içerir | Sıkışıklığın çaresizlik ve yasak sınırına dayanması |
| عسر | Komşu | İşin zorlaşması ve tıkanması | ضيق hacim ve alan kısıtlılığına odaklanırken عسر işin icrasındaki zorluk ve akıcılık kaybına odaklanır | Kolaylığın zıddı olarak zorluk ve meşakkat |
| شدد | Komşu | Bağın sertleşmesi ve baskı | ضيق büzülme ve alan yetersizliğidir; شدد ise dıştan uygulanan sertlik, kuvvet ve gerginliktir | İpin gerilmesi veya şartların sertleşmesi |
| كرب | Komşu | Boğucu keder ve tasa | ضيق ruhun ve nefesin sıkışmasıdır; كرب ise insanı tamamen esir alan, nefesini tıkayan ağır hüzündür | Kalbi ve bedeni felç eden keder yükü |
| وسع | Zıt | Genişlik, kuşatıcılık, güç | ضيق sınırların içeri çekilmesidir; وسع ise her şeyi içine alacak sonsuzluk ve güç bolluğudur | Darlığın mutlak karşıtı olan kudret ve alan genişliği |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضيق | Darlık, sıkışma, tazyik | Mekânın, ruhun ve imkânın kısıtlanarak meşakkat oluşturması | Kesin |
| Latince | Angustia, coarctatio | Darlık, sıkıntı, daraltma | Angustia hem boğaz ve geçit darlığını hem de ruhsal ıstırabı karşılar; ancak ahlaki tazyik yönü zayıftır | Güçlü |
| İngilizce | Narrowness, constriction, distress | Darlık, büzülme, bunaltı | Constriction fiziksel büzülmeyi, distress ruhsal sıkıntıyı verir; tek bir terim kökün genişliğini tam örtmez | Güçlü |
| Almanca | Enge, Verengung, Bedrängnis | Darlık, daralma, sıkıştırılma | Enge mekân ve ruh darlığını doğrudan karşılar; Bedrängnis ise dışarıdan yapılan baskıyı yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Étroitesse, resserrement, angoisse | Darlık, daralma, iç sıkıntısı | Étroitesse fiziksel hacim darlığını, angoisse ise göğsün boğulurcasına daralmasını ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Kalbin/göğsün kederle daralması | İnkâr, iftira ve alay karşısında peygamberin hissettiği derin psikolojik bunaltı | Risalet tebliği bağlamı; Hicr 15:97, Hûd 11:12, Şuarâ 26:13 |
| Yeryüzünün insana dar gelmesi | Suçluluk, mahcubiyet veya savaşta bozgun anında geniş yeryüzünün sığınılmaz hale gelişi | Zorlu imtihan ve tövbe bağlamı; Tevbe 9:25, Tevbe 9:118 |
| Fiziksel mekân ve boyut darlığı | İnsanın içine hapsedildiği veya atıldığı yerin hacimce aşırı derecede dar olması | Kıyamet ve cehennem azabı bağlamı; Furkân 25:13 |
| Nefes alamama ve göğsün büzülmesi | Hidayetten mahrum kalanın göğe yükseliyormuş gibi oksijensiz kalıp tıkanması | Kalbin küfre mühürlenmesi bağlamı; En'âm 6:125 |
| Sosyal ve iktisadi tazyik yapma | Boşanma sürecinde kadının hayatını, nafakasını ve meskenini kasten daraltarak baskı kurma | Aile hukuku ve hakların korunması bağlamı; Talâk 6:6 |
| Düşman hilelerine karşı kalpte darlık duymama | Hile, tuzak ve baskıların mümini içsel bir daralmaya ve panik haline sürüklememesi | Teselli ve metanet bağlamı; Nahl 16:127, Neml 27:70 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet ve dalalet, teklif-i mâ lâ yutâk | Göğsün açılması (شرح) ile küfür sebebiyle daralması (ضيق) arasındaki ontolojik ve iradi dönüşüm | İmanın kalbe getirdiği enginlik ile inkârın getirdiği varoluşsal darlık ve nefessizlik |
| Fıkıh | Nafaka, mesken hakkı ve tazyik (izarar) yasağı | Boşanma iddeti bekleyen kadına hayatı daraltacak şekilde davranmanın haramlığı | Bir kimseyi hakkından vazgeçirmek için imkânlarını kasıtlı olarak kısıtlama suçu |
| Tefsir | Peygamberlerin iç dünyası ve muhatap psikolojisi | Müşriklerin hakaretleri karşısında peygamberin göğsünün daralması ve bunun ilahi teselli ile aşılması | Kederin bedene ve nefes alışverişine yansıyan somut ağırlığı |
| Hadis | Kabir azabı, fitne dönemleri ve dua | Kabrin ölüyü sıkması (ضيقة القبر) ve keder anlarında kalbin genişlemesi için yapılan dualar | Dış kuşatmanın ve günah yükünün insanı her yönden sıkıştırması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalbin hakikate karşı durumu | İman genişliği karşısında inkâr darlığı | Varlık algısını sınırlandırma | Hakikati reddeden kalp, kendi içine kapanarak varoluşsal bir daralma ve nefessizlik yaşar | Kesin |
| İlmi | Kavram ve bilgi sınırları | Dogmatizm ve dar görüşlülük | Anlama ufkunu kapatma | Bilgi üretiminde zihnin peşin hükümlerle büzülmesi, hakikatin kuşatıcı bütünlüğünü kavramayı engeller | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve halk ilişkisi | Tazyik, istibdat ve baskı | Hürriyet alanını kısıtlama | İktidarın muhalif unsurları hareket edemez hale getirmek için yaşam ve ifade alanlarını daraltması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve pazar imkânları | Tekelleşme, ambargo ve darlık | Kaynaklara erişimi tıkama | Sermayenin ve geçim kaynaklarının kasıtlı olarak kısıtlanması yoluyla kitlelerin meşakkate sürüklenmesi | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hidrodinamikte boğaz daralması (Venturi etkisi) ve basınç değişimi | Akışkanın geçtiği boru kesiti daraldığında akış hızının artıp iç basıncın değişmesi gibi, hacim küçüldükçe sistem üzerindeki gerilim geometrik olarak yükselir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojide panik/anksiyete daralması ve sosyolojik marjinalleşme | Bireyin tehdit algısı karşısında solunumunun kısıtlanıp dünyayı bir tünel gibi dar görmesi veya toplumsal grupların alanının daraltılıp köşeye sıkıştırılması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece salt mekânsal bir metrekare yetersizliğine veya anlık ekonomik fakirliğe indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | ضيق, sadece fiziki hacim değil; göğsün, kalbin, ahlaki sorumluluğun, yeryüzünün ve sosyal ilişkilerin baskı altında büzüşerek insanı işlevsiz kılmasını kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Talâk 6:6 gibi ayetlerdeki tazyik uyarısını sadece parasal harçlığı kısmak sanıp, kadına yönelik psikolojik, mekânsal ve duygusal baskıyı darlık kapsamında görmemek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisini somut bedensel haller üzerinden nasıl anlattığını, keder ve inkârın bir nefes darlığı ve hacim kaybı olarak nasıl somutlaştığını kavramayı sağlar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin tebliğ esnasında hissettikleri ağır psikolojik baskıyı anlatan ayetlerde, tövbe sürecindeki ruhsal kuşatmayı betimleyen kıssalarda ve aile hukuku ilkelerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminin kederlenmeyeceğini veya peygamberlerin hiçbir zaman içsel daralma yaşamayacağını savunan gerçek dışı ve mekanik din algısını düzeltir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir mekânın, kabın veya geçidin içeriye doğru büzüşmesi, geçit vermeyecek ölçüde daralması ve genişliğin zıddı olması.
- Soyut anlamİnsanın iç dünyasının, kalbinin veya imkânlarının dış baskı, keder ve inkâr sebebiyle nefes alamayacak kadar sıkışması ve baskılanması.
- Sistematik karşılıkVarlık veya hareket alanının kasıtlı ya da fıtri olarak daraltılması neticesinde sistem içi basıncın, stresin ve meşakkatin zirveye çıkması hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , bir varlığın, insanın veya sistemin sahip olduğu hareket, nefes alma ve eylem hacmini (genişliğini) temsil eder; zaman veya baskı sürecidir. ise daralan hacim sebebiyle oluşan içsel ve dışsal baskıyı, stresi ve meşakkati gösterir. Hacim () sıfıra doğru daraldıkça, sistemin üzerindeki tazyik ve darlık () sonsuza doğru tırmanır; bu durum ضيق kökünün fiziki daralmadan psikolojik boğulmaya uzanan nedensel hareketini matematiksel olarak ifade eder.