زبد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ب-د3 sîga, 24 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ضربوديوقدمتعالزَّبَدُزبدجفوحملسيلحليبغيربوذهب

KökSîga 3Ayet 1Sure 1Mücavir 24

▶ Ağı aç (3B)

زبد

ز - ب - د

KÖK
  • 3 geçiş
  • 1 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Zebed köpük demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zebed köpük demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR451 harf
باب الزاي والدال والباء معهما ز ب د مستعمل فقد زبد: الزُّبْد: زُبْدُ السَّمْن قبل أن يسلأ، والقِطْعةُ منه: زُبْدة. والزَّبَدُ: لعاب ابيض على مِشفر الجَمَل، وأكثر ما يكون في الاغتلام. والبحر واللّبن زَبَدٌ، وهو ما يرتفع فوقه إذا حلبت أَزْبَد اللَّبَنُ والبحر. وتزبّد الإنسان: خرج على شِدْقَيْهِ زَبَدٌ من الغَضَب. والزَّبْد: الرِّفْد زَبَدْته أزبِدُه زَبْداً: رَفَدْته ووهبت له، قال زهير: أصحابُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR694 harf
الزبَدُ: زَبَدُ الماءِ والبعيرِ والفضة وغيرها. والزَبَدَةُ أَخصُّ منه. تقول: أَزْبَدَ الشَرابُ. وبحرٌ مُزْبِدٌ، أي مائِجٌ يقذف بالزَبد. وأَزْبَدَ السِدْرُ، أي نوَّرَ. والزُبْدُ بالضم: زُبْدُ اللبن. والزُبدَةُ أخصُّ منه. وزَبَدْتُ الرجل أَزْبِدهُ بالكسر زَبْداً، أي رَضختُ له من مال. وفي الحديث: إنَّا لا نقبلُ زَبْدَ المشركينَ، أي رِفْدَهُمْ. وزَبَدتِ المرأةُ سِقَاءَها، أي مَخَضَتْهُ حتى يخرُجَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.726 harf
ز د ب زبد استُعمِل من وجوهه : زبد . زبد : اللّيث : أَزْبَدَ البحرُ إزْباداً فهو مُزْبِد . وتَزَبَّدَ الإنسان : إذا غَضِب فظَهر على صِماغَيْه زَبَددْان ، والزُّبْدُ : زُبْد السَّمن ، قَبلَ يُسْلأ ، والقِطْعة منه زُبْدة ، وهو ما خَلَص من اللّبن إذا مُخِض ، وإذا أَخذَ الرجلُ صفوَ الشيء قيل : قد تَزَبّده ، ومن أمثالهم : قد صَرّح المَحْضُ عن الزَّبَد ، يَعنُون بالزَّبَد رغْوَةَ اللّبن ، والصَّريحُ :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.527 harf
(باب الزاء والباء وما يثلثهما) (زبد) الزاء والباء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تولُّد شيءٍ عن شيء. من ذلك زَبَدُ الماءِ وغيرِه. يقال أزْبَدَ إزْباداً. والزُّبد من ذلك أيضاً. يقال زَبَدْتُ الصبي أزبُده، إذا أطعمتَه الزُّبد. وربَّما حملوا على هذا واشتقّوا منه. فحكى الفرّاءُ عن العرب: أَزْبَدَ السِّدرُ، إذا نَوَّر. ويقال زَبَدَتْ فلانةُ سِقاءَها، إِذا مَخَضَتْه حتَّى يُخرِج زُبْدَه. ومن *الباب
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR215 harf
- الزبد: زبد الماء، وقد أزبد، أي: صار ذا زبد، قال: ﴿فأما الزبد فيذهب جفاءا﴾ [الرعد/17]، والزبد اشتق منه لمشابهته إياه في اللون، وزبدته زبدا: أعطيته مالا كالزبد كثرة، وأطعمته الزبد، والزباد، والزباد: نور يشبهه بياضا.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR880 harf
ز ب د بحر مزبد وأزبد البحر والقدر وفم البعير الهادر ورمى بزبده وأزباده‏.‏ وأطيب مـن الزبـد بالتمـر وعلى التمرة مثلها زبداً‏.‏ وزبد اللبن تزبيداً علاه الزبد‏.‏ وزبدت سقاءها زبداً‏:‏ مخضته حتـى يخـرج زبـده‏.‏ وزبدتـه أزبـده بالضم‏:‏ أطعمته الزبد‏.‏ وزبدت السويق أزبده بالكسر وسويق مزبود‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ كـأن لقـاءك زبـدة العمـر‏.‏ وتزبـد اليميـن‏:‏ تسرطها كالزبدة كما يقال‏:‏ ‏"‏ جذها جذ
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.536 harf
الزُّبْدُ: زُبْدُ السمنِ قبل أَن يُسْلأَ، والقطعة منه زُبْدَة وهو ما خلُص من اللبن إِذا مُخِضَ، وزَبَدُ اللبن: رغْوتَه. ابن سيده: الزُّبْدُ، بالضم، خلاصة اللين، واحدته زُبْدَة يذهب بذلك إِلى الطائفة، والزُّبْدة أَخص من الزُّبْدِ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: فيها عجوزٌ لا تُساوي فَلْسا، لا تأْكلُ الزُّبْدة إِلا نَهْسا يعني أَنه ليس في فمها سن فهي تَنْهَس الزبدة، والزبدة لا تُنهس لأَنها أَلين من ذلك، ولكن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR262 harf
* ز ب د * * الزَّبَدُ * زبد الماء والبعير والفضة وغيرها و * أزْبَدَ * الشراب وبحر * مُزْبِدٌ * أي مائج يقذف بالزبد و * الزُّبْدُ * معروف و * زَبَدَهُ * من باب نصر أطعمه الزبد وزبده من باب ضرب رضخ له من مال وفي الحديث ﴿إنا لا نقبل * زَبْدَ * المشركين﴾ أي رِفدهم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.140 harf
الزبد، محركة، للماء وغيره كالبعير، والفضة، وغيرها. والزبد: زبد الجمل الهائج، وهو لغامه الأبيض الذي تتلطخ به مشافره إذا هاج، وللبحر زبد إذا هاج موجه. وزبد: جبل باليمن، عن ابن حبيب. وزبد: ة، بقنسرين لبني أسد، كما في التكملة، والتبصير. وهي التي أوردها المصنف في ري د. وزبد اسم حمص القديم، وبه فسر قول صخر الغي: مآبه الروم أوتنوخ أو ال آطام من صوران أو زبد أو زبد: ة،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.234 harf
زَبَدَهُ 1 زَبَدَهُ ذ , (As, S, A, Mgh, Msb, K,) aor. زَبُدَ , (As, S, A, Msb,) inf. n. زَبْدٌ, (As, Msb,) He fed him with, or gave him to eat, زُبْد [i. e. fresh butter]. (As, S, A, Mgh, Msb, K.) ― -b2- And hence, (Mgh,) زَبَدَهُ, (As, S, A, Mgh, Msb,) or زَبَدَ لَهُ, (K, [app. a mistranscription, for its aor. is there mentioned immediately after without the prep.,]) aor. زَبِدَ , (As, S, A,
Maddenin bağlantısı

زَبَدَهُ 1 زَبَدَهُ ذ , (As, S, A, Mgh, Msb, K,) aor. زَبُدَ , (As, S, A, Msb,) inf. n. زَبْدٌ, (As, Msb,) He fed him with, or gave him to eat, زُبْد [i. e. fresh butter]. (As, S, A, Mgh, Msb, K.) ― -b2- And hence, (Mgh,) زَبَدَهُ, (As, S, A, Mgh, Msb,) or زَبَدَ لَهُ, (K, [app. a mistranscription, for its aor. is there mentioned immediately after without the prep.,]) aor. زَبِدَ , (As, S, A, Mgh, Msb, K,) the verb in the sense here following being thus distinguished from that in the sense preceding, (As, Msb,) inf. n. as above, (As, S, Mgh,) (tropical:) He gave him a gift: (As, A, Mgh, Msb:) or he gave him somewhat, a little, not much, (S, K,) of property, (S,) or of his property. (K.) ― -b3- [Hence also,] زَبَدْتُهُ ضَرْبَةً, or رَمْيَةً, (tropical:) I struck him a blow, or shot or cast at him a missile, hastily, or quickly; as though feeding him with a piece of fresh butter. (A, TA.) ― -b4- زَبَدَتْ سِقَآءَهَا, (S, A,) or زَبَدَ السِّقَآءَ, (K,) inf. n. as above, (A,) She agitated her milk-skin, (S, A,) or he agitated the milk-skin, (K,) in order that its butter might come forth, (S, K,) or until its butter came forth. (A.) ― -b5- And زَبَدْتُ السَّوِيقَ [app. I put, or added, fresh butter to the meal of parched barley, like as one says سَمَنْتُ الطَّعَامَ and أَدَمْتُ الخُبْزَ &c.], aor. أَزْبِدُهُ, (A, TA,) with kesr; (A;) and السَّوِيقَ ↓ تَزَبَّدْتُ. (TA. [Both these phrases are mentioned together, as though to indicate that both signify the same: but Ibr D thinks that the latter means I swallowed the سويق like as one swallows fresh butter: in my copy of the A, it is written تَزَبَّدَتِ السَّوِيقُ, which is evidently wrong: perhaps the right reading is تَزَبَّدَ السَّوِيقُ; and the verb in this phrase, quasi-pass. of that in the former phrase.]

زبّد شِدْقُهُ 2 زبّد شِدْقُهُ ذ , (S, K,) inf. n. تَزْبِيدٌ; (K;) and ↓ تزبّد; both signify the same [i. e. The side of his mouth had froth, or foam, appearing upon it; like زَبَّبَ and تَزَبَّبَ]: (S, K:) and ↓ تزبّد said of a man, [like تَزَبَّبَ,] He being angry, froth, or foam, appeared upon each corner of his mouth. (TA.) See also 4, in two places. -A2- زَبَّدَتِ القُطْنَ, (A, L,) inf. n. as above, (S,) She separated, or loosened, the cotton [with her fingers, or by means of the bow and wooden mallet], (S, * L, A,) and prepared it well for spinning. (L.)

فُلَانٌ يُزَابِدُ فُلَانًا 3 فُلَانٌ يُزَابِدُ فُلَانًا ذ (tropical:) Such a one speaks in like manner as does such a one. (A, TA.)

ازبد 4 ازبد ذ , (S, A, Msb, K,) inf. n. اـِزْبَادٌ, (Msb,) said of wine, or beverage, (S,) or of the sea, (A, Msb, K,) &c., (Msb,) or of the sea when in a state of commotion, (S, * A,) and of a cookingpot, and of the mouth of a braying camel, (A,) [&c., see زَبَدٌ,] It frothed, or foamed, or cast forth froth or foam: (S, * A, Msb, K:) and [in like manner] ↓ زبّد, inf. n. تَزْبِيدٌ, said of milk, it [frothed, or foamed; or] had froth, or foam, upon it. (A.) ― -b2- [Hence,] said of the سِدْر [or lote-tree], (S, A, K,) (tropical:) It blossomed; (S, K, TA;) i. e. (TA) it put forth a white produce like the froth, or foam, upon water. (A, TA.) And, said of the قَتَادِ [or tragacantha], (assumed tropical:) It put forth its leaf (خُوصَة), and its wood, or branch, became strong, or hard, and its rind, or outer covering, coalesced, and it blossomed; as also ↓ زبّد. (L.) ― -b3- Also (tropical:) It became intensely white. (A, TA.)

5 تَزَبَّدَ see 1: ― -b2- and see also 2, in two places. ― -b3- تزبّدهُ (assumed tropical:) He swallowed it (K) like as one swallows a piece of fresh butter: (TA:) or he took the clear, or pure, or choice, part of it. (K, TA.) Of anything of which the clear, or pure, or choice part has been taken, one says, تُزُبِّدَ. (TA.) ― -b4- [Hence,] تزبّد اليَمِينَ (assumed tropical:) He took the oath hastily; was hasty in taking it. (AA, S, K.) It is said in a prov., تَزَبَّدَهَا حَذَّآءَ (assumed tropical:) He swallowed it [i. e. took it, namely, an oath, hastily,] like as one swallows butter. (TA in art. حذ.)

زَبْدٌ زَبْدٌ ذ [originally an inf. n.,] (tropical:) A gift. (S, A, Mgh, Msb.) So in the saying (S, TA) of Mo- hammad, (TA,) mentioned in a trad., اـِنَّا لَا نَقْبَلُ زَبْدَ المُشْرِكِينَ (tropical:) [Verily we will not accept the gift of the believers in a plurality of Gods]. (S, TA.) And so in the saying, نَهَى عَنْ زَبْدِ المُشْرِكِينَ (tropical:) (A, Mgh, Msb) i. e. [He (Mohammad) forbade] the acceptance of the gift [of the believers in a plurality of Gods]. (Msb.)

زُبْدٌ زُبْدٌ ذ [Fresh butter of the cow or buffalo or sheep or goat;] what is produced by churning from milk (Mgh, Msb) of cows [or buffaloes] and of sheep or goats; what is thus produced from camels' milk being termed جُبَابٌ, not زُبْدٌ; (Msb;) the زُبْد of سَمْن before it is clarified over the fire; (L;) [i. e. butter before it is clarified over the fire;] the زُبْد [in the CK, erroneously, زَبَد] of milk; (S, K;) what is extracted from milk; (M;) and ↓ زُبَّادٌ signifies the same as زُبْدٌ: (K:) ↓ زُبْدَةٌ is a more particular term, (S, M, L, Msb,) meaning a piece, bit, portion, or somewhat, of زُبْد: (L:) and زُبْدُ اللَّبَنِ signifies also the froth (رَغْوَة) of milk [if this be not a mistake occasioned by finding الزُّبْدُ expl. as meaning زَبَدُ اللَّبَنِ instead of زُبْدُ اللَّبَنِ]. (L.) قَدْ صَرَّحَ المَحْضُ عَنِ الزُّبْدِ [The clear milk has become distinct from the fresh butter] is a prov., relating to the appearance of the truth after information that has been doubted. (L.) And ↓ اِرْتَجَنَتِ الزُّبْدَةُ is another prov. [expl. in art. رجن]. (L.) ― -b2- ↓ زُبْدَةٌ has for its pl. زُبَدٌ, which is metonymically applied to (tropical:) The choice, or best, portions, [or what we often term the cream (by which word the sing. also may be rendered) of anything; as, for instance,] of discourse, or of a story or the like. (Har p. 222, q. v.) ― -b3- [And it also means (assumed tropical:) An issue, or event: (see an ex. voce مَخَضَ:) generally, such as is relishable, or pleasing. Hence, app.,] one says, العُمُرِ ↓ كَانَ لِقَاؤُكَ زُبْدَةَ (tropical:) [The meeting with thee was emphatically the event of life; meaning, the most relishable, or pleasing, event of life]. (A, TA.)

زَبَدٌ زَبَدٌ ذ Froth, foam, spume, or scum: (L:) it is of water, (S, L, K,) &c.; (K;) of the sea, (A, Msb,) &c., like رَغْوَةٌ [in signification]; (Msb;) and of a cooking-pot; (A;) and of a camel, (S,) [i. e.] of a braying camel's mouth, (A,) or the white foam upon the lips of a camel when he is excited by lust; (TA;) and of the cud; and of spittle; (L;) and [the scum, or dross,] of silver: (S:) ↓ زَبَدَةٌ is a more particular term [meaning a portion, or somewhat, thereof]: (S:) the pl. of زَبَدٌ is أَزْبَادٌ. (A, TA.) ― -b2- تَخَرَّمَ زَبَدُهُ: see 5 in art. خرم, in two places.

زُبْدَةٌ زُبْدَةٌ ذ : see زُبْدٌ, in four places.

زَبَدَةٌ زَبَدَةٌ ذ : see زَبَدٌ.

زُبْدِىٌّ زُبْدِىٌّ ذ [Butyraceous: a rel. n. from زُبْدٌ]. See خَشْخَاشٌ.

زَبَادٌ زَبَادٌ ذ [Civet;] a certain perfume, well known: the lawyers and the lexicologists err in saying that it is a certain beast, [meaning the civet-cat,] from which the perfume is milked: (K:) or this assertion is not to be reckoned as a mistake, the word being tropically thus applied: so says El- Karáfee: and Z and other authors worthy of confidence thus apply it [as a coll. gen. n.]: Z also mentions a saying in which ↓ زَبَادَةٌ is applied [as a n. un.] to an animal of the kind from which the perfume is obtained: (TA:) this animal is the cat, (K,) i. e. the wild cat, which is like the tame, but longer and larger, and its hair inclines more to blackness: it is brought from India and Abyssinia: (TA:) the perfume above mentioned is a fluid, or matter, exuded, (رَشَحٌ, thus in the TA and in my MS. copy of the K, but in the CK وَسَخٌ [i. e. dirt],) resembling black viscous dirt, (TA,) which collects beneath the animal's tail, upon the anus (المَخْرَج), (K,) and in the inner sides of the thighs also, as says Ed-Demámeenee: (TA:) [see also زُهْمٌ:] the beast is taken, and prevented from struggling, and the said exuded fluid or matter, or dirt, (رَشَح, or وَسَخ, accord. to different copies of the K,) collected there, is scraped off with a piece of the exterior part of a cane, (K,) or, more commonly, with a spoon, (TA,) or with a piece of rag, (K,) or a thin [silver coin such as is called] دِرْهَم. (TA. [Other accounts of this perfume, which are less correct, I omit.]) -A2- See also زُبَّادٌ.

زُبَادٌ زُبَادٌ ذ , like غُرَابٌ [in measure], Fresh butter (زُبْد) that has become bad, or spoiled, in the churning: or, as some say, thin milk. (TA voce اِخْتَلَطَ, q. v.) [See also زُبَّادُ اللَّبَن, below.]

زَبَادَةٌ زَبَادَةٌ ذ : see زَبَادٌ.

زُبَّادُ اللَّبَنِ زُبَّادُ اللَّبَنِ ذ [The watery part of milk;] that [part] in which is no good, of milk. (S, K. [See also زُبَادٌ.]) It is said in a prov., اِخْتَلَطَ الخَاثِرُ بِالزُّبَّادِ (S) [The thick milk became mixed with the thin watery part: or] (tropical:) the good became mixed with the bad: relating to a case of difficulty, and applied to the mixture of truth with falsehood. (L. [See Freytag's Arab. Prov., i. 434: and see اِخْتَلَطَ.]) ― -b2- See also زُبْدٌ. -A2- زُبَّادٌ and ↓ زُبَّادَى A certain plant, (S, K,) growing in the plains, or soft land, having broad leaves, and a [pericarp such as is called] سِنْفَة: it sometimes grows in hard ground, is eaten by men, and is good, or pleasant: AHn says that it has small, contracted, dust-coloured leaves, like those of the مَرْزَنْجُوش, and its branches, or twigs, spread out: and he adds, AZ says that the زُبَّاد, as also ↓ زَبَاد, the latter like سَحَاب [in measure], is of the [kind of plants called] أَحْرَار [pl. of حُرٌّ, q. v.]: (TA:) [some say that it is the psyllium. (Freytag's Lex.) See, again, اِخْتَلَطَ.]

زُبَّادَى زُبَّادَى ذ : see the next preceding paragraph.

زَابِدٌ زَابِدٌ ذ Possessing, or a possessor of, زُبْد [or fresh butter]; (L;) as also ↓ مُزْدَبِدٌ. (K.)

بَحْرٌ مُزْبِدٌ بَحْرٌ مُزْبِدٌ ذ [A frothing, or foaming, sea; or] a tumultuous, frothing, or foaming, sea. (S, A.) ― -b2- [Hence,] أَبْيَضُ مُزْبِدٌ (tropical:) Intensely white. (A, TA.)

مُزْدَبِدٌ مُزْدَبِدٌ ذ : see زَابِدٌ.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR791 harf
زَبَدَ زَبَدَ U ( n. ac. زَبْد 1 ), a. Shook, churned ( milk ). b. Fed on cream, on fresh butter. c. I ( n. ac. زَبْد 1 ), Gave a little to. زَبَّدَ زَبَّدَ II , a. Frothed, foamed. b. Picked ( cotton ). أَزْبَدَ أَزْبَدَ IV , a. Frothed, foamed, raged; threatened, blustered, raved, stormed, ranted. تَزَبَّدَ تَزَبَّدَ V , a. Skimmed off the cream. b. Took the best of. b. see II
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.412 harf
زبد زَبَدَ - يَزْبِدُ - زَبَد زّبَدَ - يَزْبِدُ + الكائن: يدفع بزَبَده: دفع بطفاوته وقذاه: دفع برغوته: يثور ويرغي ويفور، فيدخل الهواء بين مكوناته بسبب ذلك، وتتكون فقاعات ورغوة تحمل معها الأجزاء الأخف وزناً، والمخالطة للشيء، وهي التي تسمى الخبث أو القذا أوالطفاوة، فتنفصل عن الأصل، فيصفى وينقى الشيء نتيجة لذلك زَبَدَ - يَزْبِدُ + كائن + شيئاً
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler24 mücavir (31 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جفو

    1 ortak ayet · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir

  2. سيل

    1 ortak ayet · Sel demektir

  3. مكث

    1 ortak ayet · Oturup bekleyen adam demektir

  4. حلي

    1 ortak ayet · Hilye takı demektir

  5. ودي

    1 ortak ayet · İki dağ arasındaki yamaçlardır

  6. وقد

    1 ortak ayet · Onun yakıtı

  7. ربو

    1 ortak ayet · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…

  8. بطل

    1 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…

  9. نفع

    1 ortak ayet · Fayda eder

  10. حمل

    1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  11. ضرب

    1 ortak ayet · Örnek verdi

  12. ذهب

    1 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَالْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي …

    KöpükGöten su indirir de dereler onunla dolar taşar. Üste çıkan köpüğü sel alır götürür. Süslenmek veya yararlanmak için ateşle erittiklerinizin üzerinde de buna benzer bir köpük vardır. Böyle misal verir Allah hak ile batıl için. Köpük; uçar gider, insanlara fayda veren ise yerde kalır. İşte böyle; Allah daha nice misaller verir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزبد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerرغو, طفح, قذف
Zıt Kökرسخ
Çekirdek Özet 1Sıvının çalkalanması, kaynaması veya mayalanması sonucu yüzeye çıkan köpük, kaymak ve tereyağı
Çekirdek Özet 2Hak ile batılın çatışmasında yüzeye çıkan, hacimli fakat özsüz, kalıcılığı bulunmayan geçici tortu
Çekirdek Özet 3Asıl cevher ile yüzeydeki geçici atığın ayrışması; varoluşsal arınma ve kalıcılık yasası
Kritik Hata RiskiKöpüğü sadece değersiz bir yokluk sayıp onun alttaki faydalı cevherin arınma ve ayrışma sürecindeki zorunlu dışavurumu olduğunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زبİtme, kabarma, baskı altında yüzeye doğru hareket etme ve yoğunlaşma anlamı taşır; زبر ve زبن köklerinde de görüldüğü gibi birikme ve dışa doğru itilme hareketini barındırır.دKapı, sınır ve dışarı çıkış imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle içteki çalkantı ve hareketin yüzeyde toplanan, kabaran ve nihayetinde atılan bir tabakaya (köpük, tereyağı) dönüşmesini sağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletBirleşik olanı ayıran, sıvının içindeki özü veya tortuyu ana kütleden çözüp koparan ayrıştırıcı dinamizm.
بEv, çadır, iç alanHapsolunan kap, akış yatağı veya kabın içindeki korunaklı, kapalı sıvı hacmi.
دKapı, eşik, çıkışİçerideki hareketin ve basıncın eşiği aşarak yüzeye varması, dışarı taşması veya ayrışarak atılması.
زبدİçerideki basıncın eşiği aşarak yüzeyde ayrışmasıSıvının veya eriyiğin iç hacminde gerçekleşen çalkantı neticesinde çözünen unsurların yüzeye fırlayıp ana kütleden bağımsız bir kabartı oluşturması hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSütün yayıkta çalkalanmasıyla üste çıkan tereyağı (zühd), sel suyunun veya kaynayan tencerenin yüzeyinde oluşan beyaz köpük, kızgın devenin ağzında beliren tükürük köpüğü.
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sulmâ beytinde kökün ikram ve bağış türevini kullanarak cömertlik ve bahşiş anlamında zikreder: أصحابُ زَبْدٍ وأيام لهم سلفـتْ / من حاربوا أعذبوا عنهم بتنكيل
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in müşriklerin hediyesini kabul etmeme bağlamında söylediği hadiste hediye ve karşılıksız bağış anlamında yer alır: إنّا لا نَقْبل زَبْد المُشركين

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça زبد kökü, Sami dillerinde sıvıların çalkalanması, yağ çıkarma ve yüzey köpüğü ekseninde güçlü bir ortak mirasa dayanır. İbranicede yer alan zabad (bağışlamak, ihsan etmek) fiili ve zebed (armağan, çeyiz payı) ismi, Arapçadaki «köpük gibi bolca vermek» veya «sütün en seçkin kısmını (tereyağını) ikram etmek» mecazıyla doğrudan anlamsal örtüşme gösterir. Süryanicede zbd kökü benzer şekilde bahşetme ve pay verme semantiğine bağlanırken, Güney Arapça epigrafik metinlerde de adak ve sunu terimleriyle kesişir. Asıl fiziksel çekirdek olan «çalkantı neticesinde üste çıkan yağ ve köpük», zamanla hem arta kalan atık köpük hem de sütün en kıymetli özü olan tereyağı şeklinde iki yönlü bir semantik genişleme üretmiştir; bu durum Arapçada hem değersiz atık (sel köpüğü) hem de en seçkin ikram (kaymak, tereyağı) çift kutupluluğunu doğurmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSıvının çalkalanmasıyla yüzeyde kabaran maddeYayıkta toplanan yağ ile selin sürüklediği atık köpük arasında biçimsel ve hareketsel analoji kurulmuştur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice zabad ve Süryanice zebadÇalkantıdan doğan zenginliğin pay edilmesi ve ikram edilmesi mecazıyla hibe, ihsan ve bağış anlamına evrilmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrulanmış doğrudan bir morfolojik denkliğe rastlanmamıştır.Veri bulunamadı

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زبدAnlamlıKöpürmek, yağ çıkarmakSıvının çalkalanmasıyla üste çıkan köpük, kaymak veya tereyağı.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
زدبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez.
بزدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez.
بدزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez.
دزبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez.
دبزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زبدMerkezYüzey kabarması ve atık köpükİç dinamizmle yüzeye çıkan, hacimli görünen fakat içi boş, sönücü tabaka.Hem faydalı özü (tereyağı) hem de atılan boş kabartıyı ifade eden çift yönlü kök.
رغوKomşuSüt ve sıvı köpüğüDaha çok sağılan sütün veya kaynayan sıvının üstündeki hafif ve ince kabartı.زبد kadar yoğun, sel gibi sürükleyici ve hacimli değildir.
طفحKomşuTaşma ve yüzeye çıkmaKabın veya yatağın dolup sınırlarını aşması hali.Sıvının kendi köpürmesinden ziyade hacimsel doluluğun dışa taşmasını anlatır.
قذفKomşuDışarı fırlatma ve atmaBir nesneyi veya unsuru hızla uzağa fırlatma eylemi.زبد kökündeki kendiliğinden yüzeye birikip atılma neticesinin fail eliyle yapılışını vurgular.
رسخZıtKök salma, dibe yerleşme, sebatYüzeyde uçup gitmek yerine zemine sağlamca tutunup kalıcı olma.Köpüğün uçuculuğunun aksine derinlikte sabit kalmayı bildirir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزبدKöpük, yayık yağı, cürufSıvı veya eriyik çalkantısından üste çıkan geçici kabartı ve öz.Kesin
Latincespuma, scoriaKöpük, maden cürufuspuma su ve dalga köpüğünü, scoria ise eriyik madenin atığını tam karşılar; tereyağı anlamını içermez.Güçlü
İngilizcefoam, froth, dross, scumKöpük, maden tortusu, yüzey atığıDross maden cürufunu, foam su köpüğünü karşılar; kökün semantik iki kutupluluğunu ancak birden fazla kelime verir.Güçlü
AlmancaSchaum, SchlackeKöpük, cüruf, eriyik atığıSchlacke maden arıtımındaki posayı, Schaum su yüzeyindeki geçici kabarcıkları ifade eder.Güçlü
Fransızcaécume, scorieKöpük, maden posasıécume hem denizin hem öfkenin köpüğünü, scorie ise arınma sürecinde atılan maden tortusunu anlatır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الزَّبَدُ / زَبَدٌ / زَبَدًاHak karşısında batılın geçici, hacimli fakat dayanaksız varlığıHak ile batılın çatışmasını ve varoluşsal arınmayı anlatan sel ve maden temsilinde Ra'd 13:17.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHak-batıl ontolojisi ve şer problemiBatılın ve şerrin varoluşsal olarak asıl değil, hakikatin tecellisi sırasında ortaya çıkan arızi ve geçici bir tortu oluşu.Özsüzlük, arızilik ve yok oluşa mahkûmiyet.
FıkıhHediye, ganimet ve ikram hükümleriMüşriklerin hediyesinin (zebd) kabul edilip edilmeyeceği ve temiz gıdaların ayrıştırılması bahsi.En seçkin ikram veya sakınılması gereken karşılıksız menfaat.
TefsirTemsil ve teşbih metodolojisiRa'd suresi 17. ayetteki çift katmanlı temsilin (su seli ve maden eriyiği) zihni ve ameli boyutları.Hakikatin fayda vererek kalması, yanılsamanın atılması.
HadisAhlak ve cömertlik / sakınmaMüşriklerin hediyesini niteleyen ifadeler ile öfkelenen kişinin ağzındaki köpürme tasvirleri.Şiddetli iç dalgalanmanın dışa vurumu veya karşılıksız bağış.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahyin toplumdaki arındırıcı etkisiŞüphe ve bâtıl iddialarAyıklanma nesnesiVahiy indiğinde toplumda oluşan çalkantı batılı görünür kılar ve nihayetinde onu tasfiye eder.Kesin
İlmiBilgi üretim ve doğrulama süreçleriYanıltıcı hipotezler ve sahte bilgiMetodolojik elemeDeney ve eleştiri süzgecinde yüzeyde kalan temelsiz iddiaların ayıklanıp hakiki bilginin zeminde kalması.Güçlü
SiyasiToplumsal krizler ve inkılaplarPopülist söylemler ve demagojiGeçici meşruiyet illüzyonuKriz anlarında yüzeyi kaplayan gürültülü ve içi boş siyasi hareketlerin zamanla sönmesi.Güçlü
İktisadiPiyasa dalgalanmaları ve üretimFinansal balonlar ve spekülatif köpükReel değerden ayrışmaÜretim ve faydaya dayanmayan, suni fiyat artışlarının kriz anında patlayarak yok olması.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMetalurjide cüruf ayrışması ve akışkanlar mekaniğinde faz ayrımıYüksek sıcaklıkta eriyen metalin üzerindeki oksit ve yabancı maddelerin özkütle farkıyla yüzeyde toplanıp atılması.Kesin
Beşeri bilimlerSosyolojide kitle histerisi ve geçici kolektif yanılsamalarToplumsal sarsıntılarda ortaya çıkan, geniş kitleleri sürükleyen fakat yapısal temeli olmadığı için hızla sönen akımlar.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece fiziksel bir kir veya önemsiz bir atık sayarak, onun oluşumu için gereken dinamik süreçten (çalkantı, erime, ayrışma) soyutlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamHakikat ile sahtenin ayrışması için gereken arınma sürecinin kaçınılmaz bir yan ürünü ve hakikatin kalıcılığını ispatlayan zıt kutup.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataToplumsal krizlerde veya zihni arayışlarda ortaya çıkan çalkantı ve köpürmeleri mutlak bir yıkım zannederek, arınma ve cevherin ortaya çıkış sürecini kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık, bilgi ve toplum felsefesindeki hakikat-bâtıl diyalektiğini somut fiziksel ve metalurjik bir temsil üzerinden mükemmel bir netlikle kurduğu için anahtar kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Vahyin mahiyetini, kalplere inişini ve insanlığa sağladığı kalıcı faydayı anlatan temsil ve mesel ayetlerinde (özellikle Ra'd 13:17) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bâtılın veya kötülüğün çok görünür, gürültülü ve hacimli olmasını onun güçlü veya kalıcı olduğu vehmini çürütür; hacmin değil özün ve faydanın baki kalacağını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSıvının çalkalanması veya madenin eritilmesi neticesinde yoğunluk farkıyla yüzeye çıkan, hava kabarcıkları veya yabancı maddelerden oluşan geçici tabaka.
  • Soyut anlamÖzden yoksun, hacimce büyük fakat ağırlıksız, dış dinamiklerin etkisiyle kabaran ve hakikatin arınma sürecinde kendiliğinden yok olmaya mahkûm olan yanılsama.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin kriz, arınma ve dönüşüm evrelerinde ürettiği, hakiki cevheri görünür kılmak üzere tasfiye edilen entropik tortu.
  • LaTeX modeliV(t)=C⋅e−kt⋅Θ(t)velim⁡t→∞V(t)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde V, yüzeydeki köpüğün veya bâtılın algılanan hacmini temsil eder. C, başlangıçtaki çalkantının şiddetine bağlı olan ilk kabarma katsayısıdır. e−kt terimi, sistemdeki hakikatin arındırıcı yasası gereği köpüğün zamanla (t) üstel olarak sönümlenmesini ve yok oluşunu simgeler. Θ, sürecin ancak bir dalgalanma veya erime anında tetiklendiğini gösteren basamak fonksiyonudur. Formülün limiti, zaman sonsuza giderken hacimli görünen köpüğün sıfıra yaklaşarak yok olduğunu ve geriye yalnızca zeminde kalan cevherin (faydanın) kaldığını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز