زلق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ل-ق2 sîga, 16 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سموحسبأتيزَلَقًازلقلَيُزْلِقُونَكَجننذكرصعدخيرعسىربببصررسل

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 16

▶ Ağı aç (3B)

زلق

ز - ل - ق

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Zelk (ze) : Kaygan yer demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zelk (ze) : Kaygan yer demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR781 harf
القاف والزاي واللام معهما ق ز ل، ل ز ق، ز ل ق، ق ل ز مستعملات لزق: لَزِقَ الشيء بالشيء يلزَقُ لزُوقاً، والتَزَقَ الْتزاقاً. واللَّزَقُ: هو اللوى تَلْتَزِقُ منه الرئة بالجنب. وهذه الدار لزيقةُ هذه وبِلِزْقِها. واللَّزوقُ واللاَزُوقُ: دواء للجرح يلزمه حتى يبرأ. ولصق لغة في كله. زلق: الزِّلَقُ: المَزْلَقَةُ. والمِزلاقُ والمِزلاجُ: الذي تغلق به الباب. والزَّلَقُ: العجز من كل دابة، قال: كأنها حقباء
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR670 harf
مكانٌ زَلَقٌ بالتحريك، أي دَحْضٌ. وهو في الأصل مصدر زَلِقَتْ رجلُه تَزْلَقُ زَلَقاً؛ وأَزْلَقَها غيره. والزَلَقُ أيضاً: عَجُزُ الدابّة. وأَزْلَقَتِ الناقةُ: أسقطتْ. والمَزْلَقُ والمَزْلَقَةُ: الموضع الذي لا تثبت عليه قدم، وكذلك الزَلاَّقَةُ. وقوله تعالى: "فتُصْبِحَ صَعيداً زَلَقاً" أي أرضاً ملساءَ ليس بها شيء. والمِزْلاقُ: لغةٌ في المِزْلاج الذي يُغْلَق به الباب ويفتح بلا مفتاح. وفرسٌ مِزْلاقٌ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.071 harf
ق ز ل قزل ، قلز ، زلق ، لقز ، زقل ، لزق . لزق : قال الليث : يقال : لَزِق الشيءُ بالشيء يلزَق لُزُوقاً ، والتزَق التزَاقاً . قال : واللزَق هو اللَّوَى تلتزِق الرِّئة بالجنب ، ويقال : هذه الدارُ لزيقة هذه ، وهذِه بِلْزِق هذِه ، واللَّزُوق واللازُوق دواءٌ يُسَوَّى للقرحة يلزمها حتى تبرأ بإذن الله . أبو منصور : ويقال له : اللَّصُوق واللَّسوق وقد لزِق ولَصِق ولَسِق بمعنًى واحد ، والعربُ تُكنى
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.965 harf
(باب الزاء واللام وما يثلثهما) (زلم) الزاء واللام والميم أصلٌ يدل على نَحَافةٍ ودِقّة في ملاسة. وقد يشذّ عنه الشيء. فالأصل الزَّلَمْ والزُّلَم: قِدْح يُسْتَقْسَمُ به. وكانوا يفعلون ذلك في الجاهليّة، وحُرِّمَ ذلك في الإسلام، بقولـه جلّ ثناؤه: ﴿وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بالأَزْلاَم﴾ [المائدة 3]. فأمَّا قول لبيد: * تَزِلُّ عن الثَّرَى أزلامُها ([1]) * فيقال إنّه أراد أظلاف البقرة؛ وهذا على التشبيه.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR759 harf
- الزلق والزلل متقاربان، قال: ﴿صعيدا زلقا﴾ [الكهف/40]، أي: دحضا لا نبات فيه، نحو قوله: ﴿فتركه صلدا﴾ [البقرة/264]، والمزلق: المكان الدحض. قال: ﴿ليزلقونك بأبصارهم﴾ [القلم/51]، وذلك كقول الشاعر: *نظرا يزيل مواضع الأقدام* (البيت: *يتقارضون إذا التقوا في منزل**نظرا يزيل مواضع الأقدام* وقد تقدم في مادة (دحض) ؛ وهو في اللسان (زلق) ) ويقال: زلقه وأزلقه فزلق، قال يونس (يونس بن حبيب، من أصحاب أبي عمرو بن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR275 harf
ز ل ق مكان زلق ومزلقة ‏"‏ صعيداً زلقاً ‏"‏ وزلق المكان‏:‏ ملسه حتى صار مزلقة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أزلقت الرمكة‏:‏ أسقطت وهي مزلاق وولدها زليق‏.‏ وزلق رأسه وزلقه‏:‏ حلقه وملّسه ورأسـه محلـوق مزلـوق‏.‏ وتزلـق الرجـل‏:‏ صنـع نفسـه بالأدهـان‏.‏ ونظـر إليـه نظـراً يزلـق الأقدام.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.918 harf
الزَّلَقُ: الزَّللُ، زَلِقَ زَلَقاً وأَزْلَقَه هو. والزَّلَقُ: المكان المَزْلَقة. وأَرض مَزْلقة ومُزْلقة وزَلَقٌ وزَلِقٌ ومَزْلَق: لا يثبت عليها قدم، وكذلك الزَّلاَّقة؛ ومنه قوله تعالى: فتُصْبِحَ صَعيداً زَلَقاً؛ أَي أَرْضاً مَلْساء لا نبات فيها أَو ملساء ليس بها شيء؛ قال الأَخفش: لا يثبت عليها القدمان. والزَّلَقُ: صَلا الدابة؛ قال رؤبة: كأَنَّها حَقْباءُ بَلْقاءُ الزَّلَقْ، أَو حادِرُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR396 harf
* ز ل ق * مكان * زَلِقٌ * بالتحريك أي دحض وهو في الأصل مصدر * زَلِقَتْ * رجله من باب طرب و * أَزْلَقَهَا * غيره و * المَزْلَقُ * و * المَزْلَقَةُ * الموضع الذي لا يثبت عليه قدم وكذلك * الزَّلاَّقَةُ * وقوله تعالى ﴿فتصبح صعيدا زلقا﴾ أي أرضا ملساء ليس بها شيء و * زَلَقَ * رأسه حلقه وبابه ضرب وكذلك * أَزْلَقَهُ * و * زَلَّقَهُ * و * الزُّلَّيْقُ * بضم الزاي وتشديد اللام وفتحها ضرب من الخوخ أملس
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.349 harf
زلق، كفرح، ونصر زلقا وزلقا: ذل كذا في النسخ، والصواب زل، بالزاي، وهو مطاوع زلقته فزلق، أي: أزللته فزل. وزلق بمكانه: إذا مل منه فتنحى عنه وتباعد. والزلق محركة، ككتف، ونجم، والزلاقة بالفتح مع التشديد والمزلق كمقعد : كل ذلك: المزلقة، وهي المدحضة لا يثبت عليها قدم ، ومنه قوله تعالى: فتصبح صعيدا زلقا أي: أرضا ملساء ليس بها شيء، أو لا نبات فيها، وقال الأخفش: لا يثبت عليها القدمان، وقال الشاعر:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.998 harf
زَلِقَ 1 زَلِقَ ذ , aor. زَلَقَ , (K,) inf. n. زَلَقٌ; (TA;) and زَلَقَ, aor. زَلُقَ , (K,) inf. n. زَلْقٌ; (TA;) He slipped; syn. زَلَّ; (K, TA;) for which ذَلَّ is erroneously put in [some of] the copies of the K. (TA. [See also 5.]) And زَلِقَتْ رِجْلُهُ, (S,) or القَدَمُ, (Msb,) aor. زَلَقَ , inf. n. زَلَقٌ, (S, Msb,) His foot, (S,) or the foot, (Msb,) slipped, (S,) or did not remain firm, or
Maddenin bağlantısı

زَلِقَ 1 زَلِقَ ذ , aor. زَلَقَ , (K,) inf. n. زَلَقٌ; (TA;) and زَلَقَ, aor. زَلُقَ , (K,) inf. n. زَلْقٌ; (TA;) He slipped; syn. زَلَّ; (K, TA;) for which ذَلَّ is erroneously put in [some of] the copies of the K. (TA. [See also 5.]) And زَلِقَتْ رِجْلُهُ, (S,) or القَدَمُ, (Msb,) aor. زَلَقَ , inf. n. زَلَقٌ, (S, Msb,) His foot, (S,) or the foot, (Msb,) slipped, (S,) or did not remain firm, or fixed, in its place. (Msb.) The former is also said of an arrow, [app. as meaning It slid along the ground,] like زَهِقَ [q. v.]. (JK in art. زهق.) ― -b2- زَلِقَ بِمَكَانِهِ and زَلَقَ, He was, or became, disgusted by, or with, his place, or he loathed it, and removed, withdrew, or retired to a distance, from it. (K, TA.) ― -b3- زَلَقَتْ, said of a she-camel, She was, or became, quick, or swift. (O, TA.) -A2- زَلَقَهُ: see 4. ― -b2- زَلَقَهُ عَنْ مَكَانِهِ, aor. زَلِقَ , (K,) inf. n. زَلْقٌ, (TA,) He removed him from his place. (K, TA.) Hence the reading of Aboo-Jaafar and Nلfi', [in the Kur lxviii. 51,] وَاـِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيَزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ, meaning [And verily they who have disbelieved almost] smite thee with their evil eyes so as to remove thee from thy station in which God has placed thee, by reason of enmity to thee. (TA. [Or this reading may be rendered agreeably with the common reading: see 4.]) ― -b3- زَلَقَ رَأْسَهُ, (S, K,) aor. زَلِقَ , inf. n. زَلْقٌ, (S,) He shaved his head; as also ↓ ازلقهُ; and ↓ زلّقهُ, (S, K,) inf. n. تَزْلِيقٌ: (S:) IB says that, accord. to 'Alee Ibn-Hamzeh, it is only زَبَقَهُ, with ب; and that الزَّبْقُ means the plucking out; not the shaving: but accord. to Fr, one says of him who has shaved his head قد زلقه, [whether with or without teshdeed is not shown,] and ازلقه. (TA.)

زلّق 2 زلّق ذ , [inf. n. تَزْلِيقٌ,] He made a place slippery, (K, TA,) so that it became like the مَزْلَقَة; and thus too though there be no water therein. (TA.) ― -b2- Accord. to the O and K, [the inf. n.] تَزْلِيقٌ also signifies The anointing the body with oils and the like, so that it becomes like the مَزْلَقَة; to which is added in the O, and though it be without water: but this is a confusion of two meanings; one of which is the first expl. above in this paragraph; and the other is, the anointing the body with oils and the like; as in the L and the Tekmileh. (TA.) ― -b3- See also 4. ― -b4- And see 1, last sentence. ― -b5- زلّق الحَدِيدَةَ He made the iron thing to be always sharp. (K.) ― -b6- رلّقهُ بِبَصَرِهِ, inf. n. as above, He looked sharply, or intently, at him, or it. (Ez-Zejjلjee, TA.) ― -b7- See also 2, last sentence, in art. دلص.

ازلقهُ 4 ازلقهُ ذ He made him to slip; as also ↓ زَلَقَهُ. (K.) All the readers except those of El-Medeeneh read, [in the Kur lxviii. 51,] وَاـِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ, meaning [And verily those who have disbelieved] almost make thee to fall by their looking hard at thee, with vehement hatred: so accord. to El-'Otbee: or the meaning is, (assumed tropical:) [almost] smite thee with their [evil] eyes: (TA:) [it is also said that] ازلق فُلَانًا بِبَصَرِهِ means (tropical:) he looked at such a one with the look of a person affected with displeasure, or anger: (K:) or so نَظَرَ اـِلَى فُلَانٍ فَأَزْلَقَهُ بِبَصَرِهِ: (Jm, TA:) and in this sense, also, is expl. the saying in the Kur mentioned above. (TA.) One says also ازلق رِجْلَهُ, (S,) or القَدَمَ, (Msb,) He made his (another's) foot to slip, (S,) or he made the foot not to remain firm, or fixed, in its place; and so ↓ زَلَّقَهَا. (Msb.) ― -b2- ازلقت, said of a camel, (S, K, TA,) and of a mare, (TA,) She cast her young one; syn. أَسْقَطَتْ; (S, TA;) or أَجْهَضَتْ [q. v.]: (K:) or she (a mare) cast forth her young one completely formed: or, as some say, [her fœtus] not completely formed: (JK:) and you say also, ازلقت بِجَنِينِهَا, like أَمْلَصَتْ به [q. v.]: (Abu-l- 'Abbلs, TA in art. ملص:) or ازلقت وَلَدَهَا is said of a female [of any kind], and means she cast forth her young one before it was completely formed. (Mgh.) ― -b3- See also 1, last sentence.

تزلّق 5 تزلّق ذ He, or it, slipped, or slid, along; (KL;) like تزلّج. (S and TA in art. زلج. [See also 1.]) One says, تزلّقت الغُدَّةُ بَيْنَ الجِلْدِ وَاللَّحْمِ [The ganglion slipped about between the skin and the flesh]. (M in art. ديص.) ― -b2- [Also It was, or became, smooth, or slippery: a signification indicated in the M, in art. ملس, where it is coupled with اِسْتَوَى.] ― -b3- He anointed his body with oils and the like. (JK.) ― -b4- He ornamented, or adorned, himself; (Aboo-Turلb, K, TA;) as also تزبّق: (Aboo-Turلb, TA:) and led an easy, and a soft, or delicate, life, so that his colour, and the exterior of his skin, had a shining, or glistening. (K, TA.)

زَلْقٌ زَلْقٌ ذ : see the next paragraph.

مَكَانٌ زَلَقٌ مَكَانٌ زَلَقٌ ذ , (S,) or زَلَقٌ [alone], (K,) which is originally an inf. n., (S,) and ↓ زَلِقٌ and ↓ زَلْقٌ (K) and ↓ زَلَاقَةٌ and ↓ مَزْلَقٌ and ↓ مَزْلَقَةٌ, (S, K, TA, [the last two erroneously written in the CK مِزْلَق and مِزْلَقَة,]) all signify the same; (K;) A slippery place; a place on which the foot does not remain firm, or fixed. (S, TA.) Hence, in the Kur [xviii. 38], فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا, i. e., [So that it shall become] smooth ground, with nothing in it, or with no plants in it: or, accord. to Akh, such that the feet shall not stand firmly upon it. (TA.) A poet says, (TA,) namely, Mohammad Ibn-Besheer, (Ham p. 551,) قَدِّرْ لِرِجْلِكَ قَبْلَ الخَطْوِ مَوْقِعَهَا فَمَنْ عَلَا زَلَقًا عَنْ غِرَّةٍ زَلَجَا [Appoint for thy foot, before the stepping, its place upon which it shall fall, or, as in the Ham p. 522, simply its place, (مَوْضِعَهَا,)] for he who goes upon a slippery place, in consequence of inadvertence, slips]. (TA.) ― -b2- زَلَقٌ also signifies The rump of a horse or similar beast. (S, K, TA.)

زَلِقٌ زَلِقٌ ذ : see the next preceding paragraph. ― -b2- Applied to a man, Quickly angry (O, K) at what is said. (O) ― -b3- And, (T, S, K,) as also ↓ زُمَلِقٌ (T, S, and K in art. زملق) and ↓ زُمَّلِقٌ and ↓ زُمَالِقٌ, (S, and K in art. زملق,) applied to a man, (T, S,) Qui semen emittit quum verba mulieri facit, sine congressu: (T, TA:) or qui semen emittit ante initum. (S, K.)

زَلَقَةٌ زَلَقَةٌ ذ A smooth rock; (K;) as also زَلَفَةٌ. (K in art. زلف.) ― -b2- And, (AZ, K,) as also the latter word, (AZ, TA,) A mirror. (AZ, K. [In the CK, المَرْأَةُ is erroneously put for المِرْآةُ.])

نَاقَةٌ زَلُوقٌ نَاقَةٌ زَلُوقٌ ذ A quick, or swift, she-camel; (AZ, K;) as also زَلُوجٌ. (AZ, TA.) ― -b2- And عُقْبَةٌ زَلُوقٌ [and زَلُوجٌ and زَلُوخٌ, in the CK, erroneously, عَقَبَةٌ,] A far-extending [stage of a journey]. (K, TA.)

زَلِيقٌ زَلِيقٌ ذ i. q. سِقْطٌ [meaning A young one, or fœtus, that falls from the belly of the mother abortively, or in an immature, or imperfect, state, or dead, but having the form developed, or manifest]. (S, K.)

زَلَاقَةٌ زَلَاقَةٌ ذ : see زَلَقٌ.

زُلَّيْقٌ زُلَّيْقٌ ذ The smooth peach; (S, K;) called in Pers. شِيفْتَهْ رَنْگ. (S.)

زُمَلِقٌ زُمَلِقٌ ذ and زُمَّلِقٌ and زُمَالِقٌ: see زَلِقٌ.

زِيحٌ زَيْلَقٌ زِيحٌ زَيْلَقٌ ذ A wind swift in its passage. (Kr, TA.)

الزَّالُوقُ الزَّالُوقُ ذ the name of a shield belonging to the Prophet; meaning That from which the weapon slips off, so that it does not wound the bearer. (TA.)

أَزْلَقُ أَزْلَقُ ذ (K in art. دلص) Hairless and glistening in body. (TK in that art.)

مَزْلَقٌ مَزْلَقٌ ذ : see زَلَقٌ.

مَزْلَقَةٌ مَزْلَقَةٌ ذ : see زَلَقٌ. [Hence,] one says, هُوَ عَلَى مَزْلَقَةِ البَاطِلِ [He is on the slippery way of false religion or the like]. (MF voce جَادَّةٌ, q. v.)

مِزْلَاقٌ مِزْلَاقٌ ذ i. q. مِزْلَاجٌ, (K,) a dial. var. of the latter word, [q. v.,] meaning The thing by means of which a door is closed, or made fast, and which is opened without a key. (S, K.) ― -b2- Also A mare [or other female (see 4)] that often casts her young; (S, K;) i. e., that usually does so; and applied in this sense to a camel. (TA.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR652 harf
زَلَقَ زَلَقَ U ( n. ac. زَلْق 1 ) زَلِقَ A ( n. ac. زَلَق 4 ) a. Slipped, slid. b. [ Bi ], Got tired of, left ( place ). - ( c ), see II . زَلَّقَ زَلَّقَ II , أَزْلَقَ IV , a. Made to slip. b. Shaved. تَزَلَّقَ تَزَلَّقَ V , a. Became smooth, glossy ( skin ). b. Slid. زَلْق زَلْق 1 , زَلَق 4 , a. see 5 . زَلَقَة زَلَقَة 4t , a. Smooth stone. b. Mirror. زَلِق زَلِق 5 , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR15.291 harf
زلق زَلِقَ - يَزْلَقُ - زَلَق - زَلَقاً - أَزْلَقَ - يُزْلِقُ زَلِقَ - يَزْلَقُ + الكائن أو الشيء + عن شيء: يتزحلق عنه: يتحرك على سطح أملس ناعم بحركة انسيابية ماسحة مع صعوبة في الثبات، بحيث يبقى ملتصقاً بالسطح أثناء حركته زَلَق: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " زَلِقَ - يَزْلَقُ ": الانزلاق: وهو كذلك اسم مكان منه: السطح الذي جعل
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler16 mücavir (21 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جنن

    2 ortak ayet · Bahçe demektir

  2. صعد

    1 ortak ayet · Bayır, yokuş yer demektir

  3. كود

    1 ortak ayet · Neredeyse o

  4. عسى

    1 ortak ayet · Umulur

  5. صبح

    1 ortak ayet · Tan demektir

  6. حسب

    1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir

  7. بصر

    1 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  8. سمع

    1 ortak ayet · İşiten

  9. خير

    1 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  10. ذكر

    1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  11. سمو

    1 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  12. رسل

    1 ortak ayet · Saçak demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. فَعَسَى رَبِّي أَنْ يُؤْتِيَنِ خَيْرًا مِنْ جَنَّتِكَ وَيُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا مِنَ السَّمَاءِ فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا

    KayganRabbım bana senin bahçenden daha iyisini verebilir ve seninkinin üzerine gökten bir felaket gönderir de kaypak bir toprak haline getirebilir.

Sîga sayfası: لَيُزْلِقُونَكَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزلق
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerزلل, دحض, مرد, ملس
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Yüzeyin pürüzsüzleşmesi sonucu ayağın veya temas eden nesnenin tutunamayıp kayması, yerinden oynaması
Çekirdek Özet 2Kur'an'da yerleşik dayanağın ortadan kalkması, zeminin tutuculuğunu yitirerek yıkıma uğraması ve haset dolu bakışların sarsıcı etkisi
Çekirdek Özet 3Dayanak, tutunma ve sürtünme noktalarının kaybolmasıyla gerçekleşen kontrolsüz düşüş veya istikrarsızlaşma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir tökezleme gibi görüp, zeminin veya nesnenin tutunma kabiliyetini tamamen yitirmesi biçimindeki mutlak kayganlık boyutunu ihmal etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زلYerinden kayma, sarsılma, sürçme, temelin zayıflayarak hareket etmesi; nitekim زلل (ayağın kayması, hata), زلزل (şiddetli sarsıntı), زلف (yaklaşarak yer değiştirme) ve زلم (kesip incelterek sivriltme) köklerinde bu dinamik görülür.قBoğazın en gerisinden çıkan ve sertlik/keskinlik bildiren ق harfi, kayma eylemine pürüzsüzleşme, ani kopuş, sert bir temas kaybı ve üzerinde hiçbir şeyin tutunamayacağı mutlak bir kayganlık boyutu katmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletTeması kesme, bağı koparma, ayrılma
لÇoban değneğiYönlendirme, çekilme, seyrin değişmesi
قUfuktaki güneş, iğne deliğiSınır, toplanma, netleşme, sert hat
زلقKesici alet, çoban değneği ve ufuk çizgisi/sınır imgelerinin birleşimiNesnenin zeminle olan tutunma bağının kesilmesiyle (ز), yönünü tutamayarak kontrolsüzce kayması (ل) ve kesin bir tutunamazlık sınırına/yüzeyine erişmesi (ق) hareketini tasvir eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamPürüzsüzleşmiş, düzlenmiş ve üzerinde ayağın yahut herhangi bir nesnenin tutunmasına imkân vermeyen kaygan zemin; hayvanın arka sağrısının yağ ve tüyler sebebiyle kaygan olması; temas eden cismin üzerinden akıp gitmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Ru'be, yaban eşeğinin kaygan ve parlak sağrısını tasvir ederken kökü fiziksel tutunaksızlık anlamında kullanır: كأنها حقباء بلقاء الزلق / Matar ve çiy düştüğünde su tutmayan, el sürüldüğünde kayan sağrı.
Erken Arapça kullanımErken dönem rivayetlerinde Hz. Peygamber'in kalkanının adı ez-Zelûk (الزَّلوق) olarak anılır; kalkan yüzeyinin son derece pürüzsüz olması ve üzerine gelen kılıç veya okun tutunamayıp sıyrılarak kayması anlamındadır.

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Maqāyīs al-Lugha (İbn Fâris), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr).

Sami etimolojik katman

Arapça زلق kökü, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde kayma, pürüzsüzleşme ve yerinden oynama semantik ekseniyle ilişkili görünmektedir. İbranice z-l-l (זלל - sarsılmak, aşağı kaymak, hafifleşmek) ve z-l-ʿa-f (זלעף - şiddetli sarsıntı, ürperti) kökleriyle, ayrıca z-l-q/z-l-g biçiminde geç dönem arami/süryani varyantlarında rastlanan yüzey kayganlığı tasvirleriyle morfo-semantik paralellik taşır. İkili زل çekirdeği genel olarak Batı ve Güney Sami havzasında istikrarın bozulması, dengenin kaybolması ve yüzey üzerinden hızlıca akıp gitme durumlarını ifade eden ortak bir kök tabakasından neşet etmiştir. Arapçada kök, sonuna gelen velar durak sesiyle pürüzsüzlükten ileri gelen mutlak sürtünmesizlik durumunu karşılayacak biçimde özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönزل çekirdeğinden türemeZeminin ve yüzeyin pürüzden arınarak üzerinden her şeyi kaydırması, temas kabul etmemesi esasına dayanır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice z-l-l ve Süryanice z-l-q/z-l-ʿa biçimleriSarsılma, düşüşe geçme, zeminini kaybetme ve akışkan hareket bildiren ortak semantik tabaka.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfroasyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği tespit edilemedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زلقAnlamlıKaymak, kaygan olmakZeminin pürüzsüzleşmesiyle ayağın tutunamayıp kayması.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
زقلAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
لزقAnlamlıYapışmak, bitişmekBir nesnenin diğerine ayrılmayacak şekilde tutunması.Kur'an'da geçmez; hedef kökün zıt işlevli kalbidir (kayganlık-ayrılma / yapışkanlık).
لقزAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır.Kur'an'da geçmez.
قزلAnlamlıTopallamak, aksamakYürüyüşteki en şiddetli aksaklık ve bacağın işlevini yitirmesi.Kur'an'da geçmez; ayak tutarsızlığı ekseninde anlam bağı taşır.
قلزAnlamlıSıçramak, içmekHızlı içme ve sıvının ağızda bir kerede boşalması.Kur'an'da geçmez; akışkanlık boyutuyla temas taşır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زلقMerkezKaygan zeminPürüzsüzleşme sebebiyle üzerinde hiçbir nesnenin ve ayağın tutunamaması durumu.Tutunaksız, tamamen düz ve çıplak yüzey oluşturur.
زللKomşuSürçme, tökezlemeZemin kaygan olmasa da adımı yanlış atma veya dikkat dağınıklığıyla kayma.Hata ve yanılgı daha belirgindir; zeminden ziyade faile odaklanır.
دحضKomşuBoşa çıkma, kaymaAyak basılan yerin ıslaklık veya balçık sebebiyle kaydırıcı olması; delilin çürümesi.Temelsiz kalarak zeval bulmayı ve dayanağın çökmesini öne çıkarır.
مردKomşuPürüzsüzleşme, soyulmaYüzeyin kabuk ve pürüzlerden arındırılarak kaygan, parlak cam gibi yapılması.Yüzeyin parlaklık ve pürüzsüzlük vasfını hedefler; kayma fiilinin kendisi değildir.
ملسKomşuDüzlük, yumuşaklıkCismanî yüzeyin girintisiz ve çıkıntısız olması hali.Fiziksel dokuya odaklanır, düşürücü dinamizm taşıması şart değildir.
ثبتZıtSabit olma, kök salmaBir mekânda yahut zeminde kımıldamadan, sarsılmadan yerleşik kalma.Ayağın ve dayanağın zemine tam intibakı ve tutunması halidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزلقÜzerinde durulamayan, ayağı kaydıran düzlükZeminin tutuculuğunu tamamen yitirmesi ve nesnenin kayarak yer değiştirmesi.Kesin
Latincelabi, lubricareKaymak, pürüzsüzlükten ötürü düşmeklabi fiili yer değiştiren kaymayı, lubricus ise ayağı tutmayan kaygan yüzeyi karşılar.Güçlü
İngilizceto slip, to slide, slipperyKaymak, kaygan zeminFiziksel kaymayı ve sürtünmesiz yüzeyi verir; bakışla sarsma mecazını doğrudan içermez.Güçlü
Almancaausrutschen, glattAyağı kaymak, pürüzsüz ve kayganSürtünme eksikliğinden doğan istikrarsızlığı ve kayganlığı eksiksiz karşılar.Güçlü
Fransızcaglisser, glissantKaymak, kayganSürtünmesiz yüzey üzerinde kontrolsüzce ilerleme hareketini ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
زَلَقًا (İsim / Mastar)Üzerinde bitki bitmeyen, ayak tutunmayan kaygan toprakZengin bahçe sahibinin kibirlenmesi üzerine bahçenin helak edilip pürüzsüz bir kaygan düzlüğe dönüştürülmesi bağlamı (Kehf 18:40).
لَيُزْلِقُونَكَ (İf'âl Fiil)Haset ve öfke dolu bakışlarla ayağını kaydırmak, makamından sarsmakİnkârcıların Kur'an'ı işittiklerinde Hz. Peygamber'i kin ve nefret bakışlarıyla devirme arzusu bağlamı (Kalem 68:51).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNazar ve göz değmesi meselesiGözün veya haset dolu bir iradenin maddî varlık üzerinde sarsıcı ve devirici bir etkisinin (nazar) bulunup bulunmadığı.Zihinsel veya hissî bir yönelimin maddî zemini sarsacak boyutta etki doğurabilmesi.
FıkıhMazlaka (kaygan yol) tazminiUmuma açık yolun kayganlaştırılarak insanların düşmesine veya hayvanların helakine sebebiyet verilmesi hâlinde tazmin sorumluluğu.Kazaya ve düşmeye elverişli tutunaksız zemin oluşturma eylemi.
TefsirNimetin zevali ve helakKehf Suresi'ndeki bahçenin üzerine inen afetin, geride basılacak bir toprak dahi bırakmayıp alanı mutlak bir kaygan düzlüğe çevirmesi.Bütün dayanak noktalarının ve meyve verici zemin imkânlarının tamamen yok edilmesi.
HadisSırat köprüsü tasviriAhiretteki Sırat'ın bir vasfı olarak geçen mezleka (مَزْلَقَةٌ مَدَحَّةٌ); ayağın sabit duramayacağı, tutunmanın ancak amel ile mümkün olacağı kaygan köprü.Mutlak tutunaksızlık, düşme tehlikesinin had safhada olduğu geçit.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniSırat ve akide istikametiZemin kaybıİtikadî sapmaİnançta sarsılmaz temellerden kopulduğunda hakikat zemininden düşüşün kaçınılmaz olması.Kesin
İlmiMetodoloji ve burhanDelilsizlikFikrî savrulmaBilimsel temeli ve dayanağı olmayan iddiaların akıl yürütme zeminini kayganlaştırması.Güçlü
SiyasiMeşruiyet ve otoriteİstikrarsızlaşmaOtorite kaybıAdalet ve halk rızası gibi taban destekleri kaybolduğunda iktidarın yerinde duramayarak devrilmesi.Güçlü
İktisadiServet ve mülkiyetSpekülatif zeminVarlık erimesiReel üretime dayanmayan kof servetin, Kehf kıssasındaki gibi bir anda pürüzsüzleşip yok olması.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünme katsayısının sıfıra yaklaşması (μ→0)Klasik mekanikte iki yüzey arasındaki tutunmayı sağlayan pürüzlerin ortadan kalkmasıyla sürtünme kuvvetinin sıfırlanması ve cismin durdurulamaz bir ivmeyle kayması.Kesin
Beşeri bilimlerAnomi ve sosyal taban yitimiToplumsal normların aşınması sonucu bireylerin kurumsal ve ahlaki referans zeminlerini kaybederek güvensizlik ve belirsizlik içinde savrulması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir çamur kayganlığına veya fiziksel bir düşmeye indirgeyerek, Kur'an'daki 'üzerinde hiçbir şeyin tutunamayacağı mutlak pürüzsüzlük' vasfını görememek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca fiziksel kaymayı değil; toprağın verimliliğini yitirip çölleşerek çıplak kayaya dönüşmesini ve psikolojik nefretin karşı tarafı yerinden söküp devirecek derecede şiddetli bir enerji üretmesini kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKehf 18:40'taki afeti sadece bahçenin su altında kalması gibi anlamak, toprağın artık tohum dahi tutamayacak bir sertlik ve kayganlığa mahkûm olduğunu gözden kaçırmaya yol açar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın felaket ve düşüş sahnelerinde kullandığı somut tasvir gücünü açığa çıkarır; dünyevî güvencelerin ve kibirli iddiaların nasıl aniden sürtünmesiz ve tutunaksız bir boşluğa dönüşebileceğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kibirli mülk sahiplerinin akıbetini anlatan kıssalarda (Kehf Suresi) ve peygambere yöneltilen düşmanca psikolojik taarruzların tasvirinde (Kalem Suresi).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Manevî yıkımın yalnızca soyut bir kavram olmadığını, fiziksel dünyadaki zemin kaybı, tutunaksızlık ve istikrarın tamamen silinmesi gerçeğiyle birleştiğini fark ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir yüzeyin tamamen pürüzsüz hale gelerek üzerindeki ayak veya nesnenin tutunma imkânını yok etmesi, sürtünmenin kesilerek cismin kontrolsüzce kayması.
  • Soyut anlamİnsanın basiret, meşruiyet, inanç veya iktidar zeminini yitirerek hiçbir noktaya tutunamayacak şekilde düşüşe ve sarsıntıya maruz kalması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin işleyebilmesi için zorunlu olan direnç, temas ve tutunma dinamiklerinin ortadan kalkması neticesinde doğan kontrolsüz çözülüş.
  • LaTeX modeliFs=μNlim⁡μ→0Fs=0  ⟹  Δx→∞
  • LaTeX açıklamasıModelde Fs tutunmayı ve dengeyi sağlayan sürtünme kuvvetini, μ yüzeyin pürüzlülük ve tutuculuk katsayısını, N ise zemine uygulanan dikey baskıyı temsil eder. Zemin زلق haline geldiğinde pürüzlülük katsayısı (μ) sıfıra yaklaşır; buna bağlı olarak sistemi ayakta tutan karşı kuvvet (Fs) sıfırlanır ve nesnenin yerinden kayarak durdurulamaz biçimde sapması (Δx) kaçınılmaz hale gelir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز